Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 588 2224215 2220181 2026-09-08T13:16:02Z ~2026-48682-52 166170 /* Klima */ Inayos ang baybay 2224215 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may katamtaman na [[tagtuyo]] mula sa April hanggang June at may maikling [[tag-ulan]] mula July August September At ang January hanggang kalahati ng March ay meron naman Cold dry season update simula noong 2025 hanggang 2026 {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang&nbsp;[[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng&nbsp;[[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang&nbsp;Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>&nbsp; Sa kasalukuyan, itinatayo ang&nbsp;[[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito&nbsp;ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang&nbsp;[[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang&nbsp;[[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang&nbsp;[[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo&nbsp;2012&nbsp; |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] bnlw8hs8founfkwaxtkj5tqpgvajlq3 2224216 2224215 2026-09-08T13:20:07Z ~2026-48682-52 166170 /* Klima */ Inayos ang baybay 2224216 wikitext text/x-wiki {{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}} {{infobox settlement | name = Kalakhang Maynilà<br />''Metro Manila'' | official_name = Pambansang Punong Rehiyon<br />''National Capital Region (NCR)'' | native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ | native_name_lang = tl | other_name = Kamaynilaan | settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg | alt1 = Makati CBD | caption1 = [[Makati Central Business District]] | image2 = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg | alt2 = Quezon Memorial Shrine | caption2 = [[Quezon Memorial Shrine]] | image3 = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg | alt3 = Rizal Park known as Luneta Park | caption3 = [[Liwasang Rizal]] | image4 = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg | alt4 = Bonifacio High Street | caption4 = Bonifacio High Street | image5 = Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg | alt5 = Ortigas Center at night | caption5 = [[Sentrong Ortigas]] | image6 = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg | alt6 = National Museum of Fine Arts | caption6 = [[Pambansang Museo ng Sining]] | image7 = View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif | alt7 = SM Mall of Asia | caption7 = [[SM Mall of Asia]] | image8 = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg | alt8 = Monumento | caption8 = [[Bonifacio Monument]] | image9 = 400 Year old Beauty.jpg | alt9 = University of Santo Tomas facade | caption9 = [[Unibersidad ng Santo Tomas]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{PHL}} | subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad | subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | established_title = Naitatag | established_date = 7 Nobyembre 1975<ref name="LawPhil">{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}</ref> | parts_type = Binubuo ng | parts_style = para | p1 = {{Collapsible list | title = 16 na lungsod at<br />isang bayan | 1 = '''[[Manila]]''' | 2 = [[Caloocan]] | 3 = [[Las Piñas]] | 4 = [[Makati]] | 5 = [[Malabon]] | 6 = [[Mandaluyong]] | 7 = [[Marikina]] | 8 = [[Muntinlupa]] | 9 = [[Navotas]] | 10 = [[Parañaque]] | 11 = [[Pasay]] | 12 = [[Pasig]] | 13 = [[Lungsod Quezon]] | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] | 15 = [[Taguig]] | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] | 17 = [[Pateros]] }} | government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas<ref>{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}</ref> | governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]] | leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]] | leader_title = Tagapangulo | leader_name = [[Danilo Lim]] | leader_title1 = Konsehal ng kalakhan | leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 619.57 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12877253 | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{PH census|2015}} | population_density_km2 = auto | population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan) | population_metro_footnotes = <ref name="citypop-Aggs">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}</ref> | population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila<br />Ingles: Manilan;<br />Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'') | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020) | blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon<br />[[USD|$]]120.56 bilyon | blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago | blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%) | blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI) | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}}) | blank1_name_sec2 = Antas ng HDI | blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) | blank3_name_sec1 = Pulisya | blank3_info_sec1 = NCRPO | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | footnotes = {{notelist-la}} }} Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''<ref>{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024. Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]]. == Kasaysayan == {{See also|Kasaysayan ng Maynila}} {{Further|Kabisera ng Pilipinas}} {{multiple image | direction = horizontal | width = 150 | align = right | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]] | image1 = Manila Province.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = | alt2 = | caption2 = }} === Kaharian ng Lusong === [[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]] Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. === Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano === Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]]. Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura. ==Heograpiya== [[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]] [[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]] Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan. Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila. Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila. ==Klima== Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may matinding init na [[tagtuyo]] mula sa April hanggang June at may maikling [[tag-ulan]] mula July August September At ang January hanggang kalahati ng March ay meron naman [[Cold dry season]] naiba ito sa normal na pattern na clima dahil sa climate change at global warming update simula noong 2025 hanggang 2026 {{-}} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Buwan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Enero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Pebrero ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Marso ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abril ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mayo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hunyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hulyo ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Agosto ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Setyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oktubre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nobyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Disyembre ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Taon |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Katamtamang Mataas na Temperatura°C | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 33 | style="color:#000000;" | 32 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 30 | style="color:#000000;" | 31 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F) | style="color:#000000;" | 21 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 25 | style="color:#000000;" | 24 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 23 | style="color:#000000;" | 22 | style="color:#000000;" | 23 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ulan (cm) | style="color:#000000;" | 2 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 1 | style="color:#000000;" | 3 | style="color:#000000;" | 12 | style="color:#000000;" | 26 | style="color:#000000;" | 40 | style="color:#000000;" | 36 | style="color:#000000;" | 34 | style="color:#000000;" | 19 | style="color:#000000;" | 13 | style="color:#000000;" | 6 | style="color:#000000;" | 197 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&refer=&units=metric |date=2012-03-07 }}'' |} ==Pamahalaan at politika== {{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}} ===Mga lungsod at bayan=== [[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]] Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang "mga lungsod na mataas na urbanisado", at isang malayang bayan: [[Pateros]]. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Lungsod {{small|o}}<br />bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Retrato ! scope="col" style="border-bottom:none;white-space:nowrap;" class="unsortable" colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" | Petsa ng pagsapi bilang lungsod |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | sq mi ! scope="col" style="border-style:none none solid solid;" | /km² ! scope="col" style="border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;" class="unsortable" | /sq mi ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Caloocan]] | [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]] | {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1962 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Las Piñas]] | [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]] | {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1997 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Makati]] | [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]] | {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Malabon]] | [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]] | {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2001 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Mandaluyong]] | [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]] | {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1994 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Maynila]] | [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]] | {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1571 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Marikina]] | [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]] | {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1996 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Muntinlupa]] | [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]] | {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Navotas]] | [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]] | {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Parañaque]] | [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]] | {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasay]] | [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]] | {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1947 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pasig]] | [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]] | {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1995 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Pateros]] | [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]] | {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}} | {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | ''Hindi pa isang lungsod'' |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Lungsod Quezon]] | [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]] | {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1939 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] | [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]] | {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2007 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Taguig]] | [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]] | {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 2004 |- ! scope="row" style="text-align:left;" | [[Valenzuela]] | [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]] | {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}} | {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 1998 |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=3 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 12,877,253 ! scope="col" style="text-align:right;" | 613.94 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" style="background-color:none;border-bottom:none | |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;" | colspan=9 style="padding-left:1em;" | {{Ordered list | list_style_type=lower-alpha | {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.<ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}</ref> --> | {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.<ref name="PaterosGovPH-LandUse">{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}</ref> }} |} {{clear}} ===Mga distrito=== Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan. Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l. Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod: [[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]] {{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}} {{clear}} ==Ekonomiya== Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.<ref>https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.</ref> ==Lugar ng Libangan at Palatandaan== {{Empty section}} ==Transportasyon== {{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}} {{see also|Metro Manila Dream Plan}} Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].<ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}</ref> Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.<ref>{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}</ref> ===Mga daan at lansangan=== {{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}} [[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]] [[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]] Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads''). Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4. Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]]. [[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]] Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping "E" (nangangahulugang "''expressway''" o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo. Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV''). ===Mga sistemang daambakal=== {{update}} {{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}} [[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]] [[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]] May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang&nbsp;[[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng&nbsp;[[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang&nbsp;Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]]. Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.<ref name="LRT PPP">{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation & Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}</ref>&nbsp; Sa kasalukuyan, itinatayo ang&nbsp;[[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito&nbsp;ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.<ref>{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}</ref> Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang&nbsp;[[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].<ref name="LRT PPP" /> Isang ikalawang pagpapahaba, ang&nbsp;[[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]]. Ang&nbsp;[[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.<ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Himpapawid=== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo&nbsp;2012&nbsp; |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}</ref> Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]]. ===Ferry=== [[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]] Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana. ==Demograpiko== {{Philippine Census | title=Populasyon ng<br>Pambansang Punong Rehiyon | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= 5925884 | 1990= 7948392 | 1995= 9454040 | 2000= 9932560 | 2007= 11553427 | 2010= 11855975 | 2015= 12877253 | footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority<ref name="MetroManilaCensus">{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="2010 Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NCR PDF Census">{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}</ref>{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}} Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.<ref name="Demographia">{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo. Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509). ===Mga ''slum''=== Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}</ref> ==Edukasyon== {{Empty section}} ==Kalusugan== {{Empty section}} ==Seguridad at Pulisya== {{Empty section}} ==Palingkurang-bayan== ===Kuryente=== {{Empty section}} ===Tubig=== {{Empty section}} ===Komunikasyon=== {{Empty section}} ===Pamamahala ng mga Basura=== {{Empty section}} ==Tingnan din== *[[Heograpiya ng Pilipinas]] *[[Mga rehiyon sa Pilipinas]] *[[Pilipinas]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Rehiyon ng Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} {{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]] [[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Luzon]] l60d3dmt9e6xe6wiy3uqovi4v55lajp 0 2882 2224326 2174699 2026-09-09T09:35:54Z Lorwix 152514 Created by translating the section "Etymology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373959761|India]]" 2224326 wikitext text/x-wiki {{Napiling artikulo}} {{Infobox country | conventional_long_name = Republika ng Indiya | common_name = Indiya | native_name = {{native name|hi|भारत गणराज्य|italic=no}}<br/>{{small|{{transl|hi|ISO|Bhārat Gaṇarājya}}}}<br/>{{native name|en|Republic of India}} | image_flag = Flag of India.svg | image_coat = Emblem of India.svg | symbol_width = 60px | symbol_type = Sagisag | motto = {{lang|sa|सत्यमेव जयते}} ([[Wikang Sanskrito|Sanskrito]])<br/>''Satyameva Jayate''<br/>"Katotohana'y Nag-iisang Nagtatagumpay" | anthem = {{lang|sa|जन गण मन}}<br/>''[[Jana Gana Mana]]''<br/>"Diwa ng Buong Sambayanan"<br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[Talaksan:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]</div><br/><br/>'''Pambansang Kanta:''' {{lang|sa|वन्दे मातरम्}}<br/>''Vande Mataram''<br/>"Pinupuri Kita, Ina"<br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[Talaksan:Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]</div> | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | map_caption = Lupaing pinangangasiwaan ng pamahalaan ng Indiya sa lunting maitim; teritoryong inaangkin ngunit di-kontrolado sa lunting mapusyaw. | capital = [[Bagong Delhi]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = {{plainlist| * [[Mumbai]] (city proper) * [[Delhi]] (kalakhang pook) }} | official_languages = {{hlist |[[Wikang Hindi|Hindi]]|[[Wikang Ingles|Ingles]]}} | demonym = Indiyano | government_type = Pederalistang parlamentaryong republikang konstitusyonal | leader_title1 = [[President of India|President]] | leader_name1 = [[Droupadi Murmu]] | leader_title2 = [[Vice President of India|Vice President]] | leader_name2 = [[Jagdeep Dhankhar]] | leader_title3 = [[Prime Minister of India|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Narendra Modi]] | leader_title4 = [[Chief Justice of India|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Dhananjaya Y. Chandrachud]] | leader_title5 = [[Speaker of the Lok Sabha|Lok Sabha Speaker]] | leader_name5 = [[Om Birla]] | legislature = [[Parliament of India|Parliament]] | upper_house = [[Rajya Sabha]] | lower_house = [[Lok Sabha]] | sovereignty_type = [[Indian independence movement|Independence]] | sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] | established_event1 = [[Dominion of India|Dominion]] | established_date1 = [[Independence Day (India)|15 August 1947]] | established_event2 = [[Republic]] | established_date2 = [[Republic Day (India)|26 January 1950]] | area_km2 = 3,287,263 | area_footnote = {{efn|"The country's exact size is subject to debate because some borders are disputed. The Indian government lists the total area as {{convert|3287260|km2|sqmi|abbr=on}} and the total land area as {{convert|3060500|km2|sqmi|abbr=on}}; the United Nations lists the total area as {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}} and total land area as {{convert|2973190|km2|sqmi|abbr=on}}."{{sfn|Library of Congress|2004}} }} | area_rank = 7th | area_sq_mi = 1,269,346 | percent_water = 9.6 | population_estimate = 1,375,586,000<ref>{{Cite book |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ |title=Population Projections for India and States, 2011-2036 |date=2020-07-01 |language=en}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 2nd | population_census = 1,210,854,977 | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 2nd | population_density_km2 = 418.46 | population_density_sq_mi = {{Pop density|{{Indian population clock}}|1269219|sqmi|disp=num|prec=1}} | population_density_rank = 19th | GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$11.665 trillion}}<ref name=imf>{{cite news |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=534,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database: October 2022 |newspaper=Imf |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=October 2022 |access-date=11 October 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 3rd | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $8,293<ref name=imf /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 127th | GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$3.469 trillion}}<ref name=imf /> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,466<ref name=imf /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 139th | Gini = 35.7 <!--number only--> | Gini_year = 2011 | Gini_change = | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Gini Index coefficient|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|website=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707032440/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|archive-date=7 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Gini index (World Bank estimate) – India |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=IN|publisher=[[World bank]]}}</ref> | HDI = 0.633 <!--number only--> | HDI_year = 2021 <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|132}} | currency = [[Indian rupee]] (₹) | currency_code = INR | time_zone = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed'' | time_zone_DST = | date_format = {{ubl | {{nowrap|{{abbr|dd|day}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|yyyy|year}}}}{{efn|See [[Date and time notation in India]].}} }} | drives_on = kaliwa | calling_code = [[Telephone numbers in India|+91]] | cctld = [[.in]] | iso3166code = IN }} Ang '''Indiya''' ({{lang-hi|भारत}}, <small>tr.</small> ''Bhārat''; {{lang-en|India}}), opisyal na '''Republika ng Indiya''', ay bansang matatagpuan sa [[Timog Asya]]. Hinahangganan ito ng [[Butan]], [[Nepal]], at [[Tsina]] sa hilaga, [[Banglades]] at [[Burma]] sa silangan, at [[Pakistan]] sa kanluran. Pinapalibutan naman ito ng [[Karagatang Indiyano]] sa timog, [[Look ng Bengala]] sa timog-silangan, at Dagat Arabo sa timog-kanluran. Ang teritoryong [[Kapuluang Andaman at Nicobar]] nito ay nagbabahagi ng hangganang maritimo sa [[Burma]], [[Indonesya]], at [[Taylandiya]]. Sumasaklaw ng lawak na 3,287,263&nbsp;km² at tinatahanan ng mahigit 1.425 bilyong tao, ito ang pinakamatao at ikapitong pinakamalaking bansa sa mundo. Ang kabisera nito ay [[Bagong Delhi]] at ang pinakamalaking lungsod nito ay [[Mumbai]]. Dumating ang [[tao|taong moderno]] sa [[subkontinenteng Indiyano]] mula sa [[Aprika]] hindi lalampas 55,000 taon nang nakalipas. Ang kanilang mahabang pag-okupa, na sa una ay iba't ibang anyo ng pagbubukod bilang mangangaso-at-nagtitipon, ay ginawa ang rehiyon ng mataas ang pagkakaiba, pangalawa lamang sa Aprika sa dibersidad ng [[henetika]] ng tao. Lumitaw ang [[Neolitiko|pirming pamumuhay]] sa subkontinente sa kanlurang gilid ng kuwenka ng [[ilog Indo]] noong 9,000 taong nakalipas at unti-unting umunlad sa [[Kabihasnan sa Lambak ng Indo]] noong ikatlong milenyo BCE. Pagsapit ng 1200 BCE, isang anyong arkaiko ng [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]] na [[Mga wikang Indo-Europeo|wikang Indo-Eurpeo]] ay kumalat sa Indiya mula sa hilagang-kanluran na nailahad bilang himno ng ''[[Rigveda]]'' at nagtatala ng pagsibol ng [[Hinduismo]] sa lugar. Pinalitan ng mga wikang Drabido ang mga wika sa rehiyong hilaga't kanluran. Noong 400 BCE, nagkaroon ng pagbubukod ayon sa kasta at estratipikasyon sa Hinduismo, na naging isa sa mga dahilan sa pag-iral ng [[Budismo]] at [[Hainismo]], dalawang relihiyon na parehong nagdedeklara ng mga kaayusang panlipunang di-nauugnay sa pagmamana. Ang mga unang konsolidasyong pampolitika ay nagbunga sa mga maluwag na [[Imperyong Maurya]] at [[Imperyo Gupta|Gupta]] na nakabase sa Kuwenka ng Ganges. Ang kanilang panahong kolektibo ay umapaw sa iba't-ibang sinasaklaw na pagkamalikhain, ngunit minarkahan din ng pagbaba ng katayuan ng mga kababaihan at pagsasama ng konseptong di-nasasaling (''untouchability'') sa isang sistemang organisado ng paniniwala. Nagluwas ang mga kahariang gitna sa Timog Indiya ng mga sistema ng pagsulat para sa mga wikang Drabido at mga kalinangang relihiyoso sa mga kaharian ng [[Timog-Silangang Asya]]. Nag-ugat ang [[Kristiyanismo]], [[Islam]], [[Hudaismo]], at [[Soroastrismo]] sa timog at kanlurang baybayin ng Indiya noong unang panahong medyebal. Paulit-ulit na nilusob ng mga hukbong Musulman mula sa Gitnang Asya ay paulit-ulit na nilusob ang mga hilagang kapatagan ng lugar, at sa kalaunan ay itinatag ang [[Sultanato ng Delhi]] na humila sa hilagang India sa kosmopolitang [[Islamikong Panahong Ginto]]. Noong [[ika-15 dantaon]], lumikha ang [[Imperyong Vijayanagara]] ng pangmatagalang pinagsama-samang kalinangang Hindu sa timog Indiya. Lumitaw ang [[Sihismo]] sa [[Punyab]], na tinatanggihan ang relihiyong institusyonalisado. Nagpasimula ng dalawang dantaon ng kapayapaang relatibo ang [[Imperyong Mogol]] noong 1526, na umiwan ng pamana ng arkitekturang makinang. Sumunod dito ang pamumunong lumawak ng Kompanyang Britaniko ng Silangang Indiya na ginawa ang Indiya na isang ekonomiyang kolonyal, ngunit pinatatag din ang [[soberanya]] nito. Nagsimula ang pamamahala ng [[Britanikong Raj|Koronang Britaniko]] noong 1858. Dahan-dahang ipinagkaloob ang mga karapatang ipinangako sa mga Indiyo, ngunit ipinakilala ang mga pagbabago sa teknolohiya na dala ng [[Himagsikang Industriyal]], at nag-ugat ang mga ideya ng edukasyon, modernidad at pampublikong buhay. Lumitaw ang isang maimpluwensyang kilusang makabansa na pinangunahan ni [[Mahatma Gandhi]] na nakilala sa paglaban nitong walang dahas, at itinatagurian bilang ang pangunahing salik sa pagwawakas ng pamamahala ng Bretanya. Nakamit ng Indiya ang [[kasarinlan]] noong [[Araw ng Kasarinlan (1947)|Agosto 15, 1947]] at hinati ang Britanikong imperyong Indiyo sa dalawang dominyo, isang Hindung mayoryang [[Unyon ng India]] at isang Musulmang mayoryang [[Dominyo ng Pakistan]], sa gitna ng malakihang pagkawala ng buhay at migrasyong walang uliran. Naging [[republika]]ng [[pederasyon|pederal]] ang Indiya noong 1950, at binubuo ng 28 estado at walong teritoryo ng unyon na pinamamahalaan sa isang demokratikong [[sistemang parlamentaryo]]. Lumaki ang [[populasyon]] ng Indiya mula 361 milyon noong 1951 hanggang 1.211 bilyon noong 2011. Tumaas din ang nominal na [[kita ng bawat tao]] mula EU$64 taun-taon hanggang EU$1,498. Ganoon din ang nangyari sa karunungang bumasa't sumulat, na tumaas mula 16.6% hanggang 74%. Ginawa ng mga repormang pang-ekonomiya noong 1991 ang Indiya bilang isa sa mga pinakamabilis na [[ekonomiya]]ng lumalago; noong 2017 ang [[Ekonomiya ng Indiya|ekonomiya]] nito ang naging ikatlong pinakamalaki sa mundo at ikaanim sa KDP nominal. Nagiging kanlungan ito para sa mga serbisyo sa [[teknolohiya|teknolohiya't]] [[impormasyon]], mayroon ng programang espasyal na kinabibilangan ang ilang nakaplano o natapos na misyong ekstraterestre, at gumaganap ng tumataas na papel ang mga Indiyong [[pelikula]], [[musika]], at [[espirituwalidad|turong espirituwal]] sa kalinangang pandaigdig. Nabawasang lubos ang antas ng kahirapan, bagama't ang naging kapalit nito'y pagtaas ng hindi pagkakapantay-pantay ng ekonomiya: noong 2016 ang pinakamayamang 10% ng populasyon ay nagmay-ari ng 55% ng kitang pambansa. Dumadanas parin ang bansa ng iba't-ibang mga suliraning sosyo-ekonomiko, iilan sa mga ito ay [[seksismo|kawalan]] ng [[pagkakapantay-pantay ng mga kasarian]], [[malnutrisyon]] sa [[kabataan]], at tumataas na antas ng [[polusyon]] sa [[hangin]]. Simula noong kalagitnaan ng [[ika-20 dantaon]] ay nagkaroon ito ng pagtatalo ukol sa Katsemira sa mga kapitbahay nitong [[Pakistan]] at [[Tsina]] na hindi parin nalulutasan sa kasalukuyan. Isa ito sa sampung bansa na nagtataglay ng [[sandatang nukleyar|nukleyar na arsenal]] at isa sa limang bansang hindi lumalagda sa [[Tratado sa Non-Proliperasyon ng mga Sandatang Nukleyar]] dahil hindi pinapayagan ng mga kasalukuyang termino ng tratado na manatili ang mga sandatang atomiko sa bansa. == Paglalarawang Heograpikal == Ang India ay isang subkontinenteng matatagpuan sa Timog Asya na napapaligiran ng mga bansang Bhutan at [[Nepal]] sa hilaga, [[Bangladesh]] at [[Myanmar]] sa silangan, [[Sri Lanka]] sa timog, at [[Pakistan]] sa kanluran. Ito'y may lawak na 3,185,018.83&nbsp;km o 5,124,695.29747 milya.<ref>{{cite web |title=Total Area of India |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate=2007-09-03 |format=PDF |work=[[Country Studies]], India |publisher=[[Library of Congress]]{{ndash}} [[Federal Research Division]] |date=Disyembre 2004 |quote=The country’s exact size is subject to debate because some borders are disputed. The Indian government lists the total area as 3,287,260 square kilometers and the total land area as 3,060,500 square kilometers; the United Nations lists the total area as 3,287,263 square kilometers and total land area as 2,973,190 square kilometers.}}</ref> Ito'y napahiwalay sa kabuuang [[Asya]] dahil sa Bulubundukin ng Himalayas at sa Talampas ng Tibet. Ang ''coastline'' ng India ay 7,517 milya <ref name=sanilkumar>{{cite journal |author=V. Sanil Kumar |author2=K. C. Pathak |author3= P. Pednekar |author4= N. S. N. Raju |title=Coastal processes along the Indian coastline |journal=Current Science |volume=91 |issue=4 |year=2006 |pages=530–536 |format=PDF |url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf}}</ref> == Mga teritoryong pampangasiwaan == {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q668}} == Etimolohiya == Ayon sa ''[[Oxford English Dictionary|Diksyunaryong Ingles ng Oxford]]'', ang pantanging Ingles na "India" ay mula mismo sa Klasikong Latin na ''India''. Ito ay kataga sa 'di-gaanong tukoy na makasaysayang lugar sa Asya na umaabot mula [[Timog Asya]] patungong hangganan ng Tsina. Ang mga karagdagang [[Etimolohiya|etymon]] ay: [[Griyegong Koine|Hellenistic Greek]] {{Transliteration|grc|India}} ({{Lang|grc|Ἰνδία}}); [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]] {{Transliteration|grc|Indos}} ({{Lang|grc|Ἰνδός}}), o ang Ilog [[Ilog Indo|Indus]]; Achaemenian Old Persian {{Transliteration|peo|[[Hindu]]}} (isang silangang lalawigan ng [[Imperyong Akemenida|Imperyong Achaemenid]]); at [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]] {{Transliteration|sa|Sindhu}}, o "ilog," ngunit partikular na ang ilog Indus, kasama na ang luwasan nito.<ref>{{Cite OED|India (n)|3183874375}}</ref> Tinawag ng [[Sinaunang Gresya|mga Sinaunang Griyego]] ang mga taga-Timog Asya bilang {{Transliteration|grc|Indoi}}, na ibig-sabihin ay 'ang mga tao ng Indus'. {{Sfn|Kuiper|2010}} Ang katawagang ''Bharat'' ({{Transliteration|hi|ISO|Bhārat}} ;{{IPA|hns|ˈbʱaːɾət|pron|hi-Bharat.ogg}}), na nabanggit sa epikong tulang Indian at sa Konstitusyon ng India, {{Sfn|Clémentin-Ojha|2014}} <ref>{{Citation |title=The Constitution of India |date=1 December 2007 |url=https://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909230437/https://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |publisher=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]] |quote=Article 1(1): India, that is Bharat, shall be a Union of States. |access-date=3 March 2012 |archive-date=9 September 2014}}</ref> ay ginagamit bilang kaibahan nito sa maraming wikang Indian. Ang ''Bharat'' ay isang makabagong pagsasalin ng makasaysayang pangalang ''Bharatavarsha'' na naunang tumukoy sa Hilagang India, <ref name="Jha2014">{{Citation |last=Jha |first=Dwijendra Narayan |title=Rethinking Hindu Identity |url=https://books.google.com/books?id=dqDgBQAAQBAJ&pg=PA11 |page=11 |year=2014 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-49034-0}}</ref> {{Sfn|Singh|2017}} at ito ay mas higit na umiral mula nung kalagitnaan ng ika-19 na siglo bilang katutubong pangalan para sa India. {{Sfn|Clémentin-Ojha|2014}} {{Sfn|Barrow|2003}} Ang ''Hindustan'' ( {{IPA|hns|ɦɪndʊˈstaːn||Hindustan.ogg}} ) ay isang pangalang Gitnang Persian para sa India na naging kilala noong ika-13 siglo, <ref>{{Cite book |last=Paturi |first=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=oCo5DAAAQBAJ |title=World Religions & Cults Volume 2: Moralistic, Mythical and Mysticism Religions |last2=Patterson |first2=Roger |date=2016 |publisher=New Leaf Publishing Group |isbn=978-0-89051-922-6 |editor-last=Hodge |editor-first=Bodie |location=United States |pages=59–60 |chapter=Hinduism (with Hare Krishna) |quote=The actual term Hindu first occurs as a Persian geographical term for the people who lived beyond the Indus River. The term Hindu originated as a geographical term and did not refer to a religion. Later, Hindu was taken by European languages from the Arabic term al-Hind, which referred to the people who lived across the Indus River. This Arabic term was itself taken from the Persian term Hindū, which refers to all Indians. By the 13th century, Hindustan emerged as a popular alternative name for India, meaning the "land of Hindus." |editor-last2=Patterson |editor-first2=Roger}}</ref> at malawakang ginamit simula noong panahon ng [[Imperyong Mughal]]. Iba-iba ang naging kahulugan ng ''Hindustan'', tumutukoy sa isang rehiyong saklaw ang hilagang [[Subkontinenteng Indiyo|subkontinente ng India]] (kasalukuyang hilagang India at [[Pakistan]]) o sa halos kabuuan nito. {{Sfn|Clémentin-Ojha|2014}} {{Sfn|Barrow|2003}} <ref>{{Citation |title=Hindustan |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/266465/Hindustan |work=[[Encyclopædia Britannica]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717105344/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/266465/Hindustan |access-date=17 July 2011 |archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Kasaysayan== Dumating ang ''[[Homo sapiens]]'' sa subkontinenteng Indiyano 55,000 taon nang nakaraan mula sa [[Aprika]], kung saan sila'y naunang mag-ebolusyona. Maisasapetsa ang pinakamaagang natagpuan na mga tira ng makabagong tao sa [[Timog Asya]] na 30,000 taon noon.<ref>{{citation|last1=Petraglia|first1=Michael D. |last2=Allchin|first2=Bridget |author-link2=Bridget Allchin|editor=Michael Petraglia |editor2=Bridget Allchin|title=The Evolution and History of Human Populations in South Asia: Inter-disciplinary Studies in Archaeology, Biological Anthropology, Linguistics and Genetics|year=2007|publisher=Springer Publishing|isbn=978-1-4020-5562-1| chapter=Human evolution and culture change in the Indian subcontinent}}</ref> Pagkatapos ng 6500 BCE, lumitaw ang ebidensya ng [[domestikasyon]] sa hayop at pagkaing pananim, pagtatayo ng permanenteng istruktura, at pag-iimbak ng labis na agrikultura sa Mehergar at iba pang sityo sa Baluchistan, [[Pakistan]]. Unti-unti itong umunlad sa [[Kabihasnan ng Lambak ng Indo]], ang kauna-unahang kulturang urbano sa Timog Asya, na yumabong noong 2500–1900 BCE sa kung ano ngayo'y Pakistan at kanlurang Indiya. Nakasentro sa mga lungsod tulad ng Mohenjo-daro, Harappa, Dholavira, at Kalibangan, at umasa sa iba't ibang anyo ng trabahong pantawid-buhay, nakibahagi ang sibilisasyon sa produksyong yaring-kamay at malawakang kalakalan. === Unang Kabihasnan === Tinataya na noong 2500 B.K nagsimula ang unang kabihasnan ng India sa Lambak ng [[:en:Indus River|Ilog Indus]]. Ito ay ang mga lungsod ng Mohenjo-Daro sa Punjab at Harappa, sa lugar na ngayon ay Pakistan. Pinaniniwalaang naging maunlad ang pamumuhay ng mga taong nanirahan sa dalawang nabanggit na lungsod kung ibabatay sa mga nahukay na labi noong 1920. May kaalaman na sa arkitektura ang mga tao sa Harappa at Mohenjo-Daro. Mapapatunayan ito sa nakitang kaayusan sa mga kalsada. Iba-iba rin ang mga sukat ng mga natagpuang bahay na kadalasa'y may dalawang palapag at binubuo ng kusina, salas, kwarto, at paliguan. May mga nahukay rin ditong upuang gawa sa kahoy na napapalamutian ng mga abaloryo. Ang mga Harappa ay tinatayang isa sa mga naunang taong natutong gumawa ng telang yari sa bulak. Nagtanim sila ng palay at iba pang bungangkahoy at natutong mag-alaga ng mga hayop kagaya ng aso, pusa, tupa, [[kambing]], at [[elepante]]. Natagpuan din sa lungsod ng Harappa ang mga selyong ginamit bilang tanda ng iba't ibang itinitinda kaya't hinihinalang magagaling na mangangalakal ang mga mamamayan dito. Ang lahat ng mga nabanggit ay mga pagpapatunay na naging maunlad ang Kabihasnang Indus subalit ang pagwawakas at ang paglaho ng dalawang lungsod ay nananatiling hiwaga para sa mga mananaliksik. May mga palagay na ang pagbaha ng Ilog Ganges at ang paiba-ibang klima sa Lambak ng Indus ay ilan sa mga dahilan kung bakit nawala ang Kabihasnan Indus. Ayon sa mga arkeoloheyo, ang paglusob ng mga Aryan sa dalawang lungsod ay isa ring positibong dahilan ng pagkawala ng Kabihasnang Indus. Matatagpuan ang mga labi ng taong hindi nakalibing sa mga guho ng dalawang kabihasnan. May mga Imperyong umusbong dito ito ay ang mga: *Imperyong Maurya *Imperyong Mogul <ref>{{cite book | last = Mercado | first = Michael | authorlink = Michael M. Mercado | title = Sulyap sa Kasaysayan ng Asya | publisher = St. Bernadette Publishing Corporation | series = Araling Panlipunan Serye Aklat II | year = 2007 | doi = | isbn = 978-971-621-448-2}}</ref> === Imperyong Maurya === Pagkaraan ng Kabihasnang Indus, nag-kanyakanya ang mga tao at nagtayo ng mga maliliit na kaharian. Ang mga kaharian na ito na pinag-isa noong ika-3 siglo B.C.E. bilang [[Imperyong Maurya]] na itinatag ni [[:en:Chandragupta Maurya|Chandragupta Maurya]] at umunlad sa pamamahala ni ''Dakilang Asoka''.<ref>{{cite web |title = Maurya dynasty |url = http://www.livius.org/man-md/mauryas/mauryas.html |author = Jona Lendering |accessdate = 2007-06-17 |archive-date = 2012-02-08 |archive-url = https://www.webcitation.org/65IEUKA7W?url=http://www.livius.org/man-md/mauryas/mauryas.html |url-status = dead }}</ref> Ang mga naging hari ng imperyo ay pinaunlad ang pag-aaral sa agham, matematika, heograpiya, medisina, sining at panitikan. === Imperyong Mughal === {{main|Imperyong Mughal}} Sa pagsugod ng mga muslim [[:en:Muslim conquest in the Indian subcontinent|mula sa Gitnang Asya]] noong ika-10 siglo hanggang ika-12 siglo, halos ang buong Hilagang India ay pinamumunuan ng isang Sultan. Ang tinawag sa muslim na imperyo na ito ay Imperyong Mughal. Sa pamumuno ni Dakilang Akbar, naging balanse ang pag-tuturing sa mga Hindu at Muslim.<ref>{{cite web|url=http://www.edwebproject.org/india/mughals.html|title=The Mughal Legacy}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.easternbookcorporation.com/moreinfo.php?txt_searchstring=13880|title=Ang Mugahal na mundo : Ang Huling Ginintuang Panahon ng India|access-date=2008-12-24|archive-date=2012-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220948/http://www.easternbookcorporation.com/moreinfo.php?txt_searchstring=13880|url-status=dead}}</ref> Pinalawak ng mga emperador ang nasasakupan ng imperyo. Bumagsak ang imperyong ito dahil sa pag-alsa ng mga militanteng Hindu, ang [[:en:Maratha confederacy|Maratha]]. Dahil sa gulo na nangyari, madaling nasakop ng mga Europeo ang ''subcontinent''. === Kolonya ng mga Europeo at Paglaya === Nasakop ng mga Europeo nang ika-16 siglo ang India. Ang namahala sa kolonyang ito ay ang [[East India Company]] at pagkatapos ng Rebolusyong Sepoy, direktang namahala na ang ''Empress ng Britanya'' at isinama ang India sa [[Imperyong Britanya]].<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/history_freedom_struggle.php|title=History : Indian Freedom Struggle (1857–1947)|accessdate=2007-10-03|publisher=[[National Informatics Centre|National Informatics Centre (NIC)]]|quote=And by 1856, ang pagsalakay ng mga British ay na-established.|archive-date=2009-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227213048/http://india.gov.in/knowindia/history_freedom_struggle.php|url-status=dead}}</ref> [[Talaksan:Nehru Gandhi 1937 touchup.jpg|200px|thumb|Si Mahatma Gandhi (kanan) kasama si Jawaharlal Nehru, 1937. Si Nehru ang naging unang ministrong pinuno noong 1947.]] Nang ika-20 siglo, isang malawakang [[:en:Indian independence movement|kilos para sa kalayaan]] ay pinangunahan ni [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]]. Nagkaron ng ''civil disobedience'' bilang protesta. Nakalaya din ang India noong 15 Agosto 1947, pero ang rehiyon na pinamumunuan ng mga muslim ay humiwalay at itinatag ang [[Pakistan]]. Noong 26 Enero 1950, naging isang opisyal na republika ang India at nagkaroon ng sariling saligang-batas. Ang India ay nagkakaroon ng mga problema sa kahirapan, terrorismo, digmaan ukol sa relihiyon, diskriminasyon sa mga mabababa sa caste at naxalismo. == Pananampalataya == === Hinduismo === {{main|Hinduismo sa India}} Ang pananampalatayang [[Hinduismo]] ay isinilang sa India. Isang milenyo bago dumating si Kristo, nabuo ang relihiyong Hinduismo. Ang pangunahing diyos ng Hinduismo ay si Brahma, ang “Kaluluwa ng Daigdig”. Naniniwala ang mga Hindu na maaabot ng tao ang tunay na kaligayahan kung ang kanyang kaluluwa ay sasanib kay Brahma. Ang isang nakakaaliw na paniniwala ng Hinduismo ay ang paglipat ng kaluluwa sa panibagong buhay, o ang reincarnation o reinkarnasyon. Ayon sa paniniwalang ito, ang kaluluwa ng mabuting tao ay ipinanganganak muli sa isang tao na may mas mataas na antas, samantalang ang isang masamang tao ay ipinanganganak muli sa isang mas mababang nilalang. Pagkalipas ng pagsasalin ng pagsilang at kamatayan, ang kaluluwa ng mabuting tao ay ginagantimpalaan sa pamamagitan ng pagsanib sa kaluluwa ni Brahma. Ang kilalang trinidad ng mga diyos ng Hindu ay si '''Brahma''' ang Manlilikha, '''Vishnu''' ang Tagapangalaga, at '''Shiva''' ang Tagawasak. Ang iba pang diyos nila ay sina Agni, diyos ng apoy; Indra, diyos ng bagyo; Ganesha, diyos ng elepante; Laksmi, diyosa ng magandang kapalaran; at Vasanti, diyosa ng kaligayahan o kasayahan. Lahat-lahat, ang mga Hindu ay merong humigit-kumulang sa 300 milyong diyos, na kung tawagin ay teokratik. [[Talaksan:India in Asia (de-facto).svg|250px|thumb|Ang lokasyon ng India sa Asya.]] Ang Sistemang caste ay bahagi ng Hinduismo. Ang mga tao ay hinati sa mga antas o caste, gaya ng: (1) Brahma (pari at mga iskolar), (2) Kshatriyas (maharlika at mandirigma), (3) Vaishyas (magsasaka, mangangalakal at manggagawa), at (4) Sudras (manggagawa at alipin). Ang nasa mataas na antas ay hindi pinapayagang mag-asawa o mamuhay kasama ng nasa mababang caste. Ang mga di kabilang sa anumang caste ay mga patapon, itinatawag na “untouchables”. Napakahirap ng kanilang buhay sa kanilang sariling mga nayon at lungsod. Sila ang gumagawa ng pinakamababang trabaho. Hindi sila pinababayaang gumamit ng mga pampublikong paliguan, pumasok sa mga templo, o kumain sa mga pampublikong kainan dahil ang paghipo lamang sa isang “untouchable” ay pinaniniwalaang marumi para sa isang may caste. Ang banal na ilog ng mga Hindu ay ang [[Ilog Ganges]] na matatagpuan din sa India. Ang ilog na ito ay sinasabing may banal na tubig. === Budhismo === {{main|Budhismo}} Nang ika-16 na siglo B.K., isang bagong relihiyon, ang [[Budhismo]] ay itinatag ni [[Gautama Buddha]] sa Indian Peninsula na naging isang pangunahing relihiyon ng daigdig. Siya ay isang mayamang prinsipeng Hindu na naantig sa sobrang paghihirap ng masa. Hindi sang-ayon sa kaniya ang paniniwala ng mga Hindu sa ''caste'' o ''karma'' na hinahatulan ang isang tao sa isang mataas na antas habambuhay. Naniniwala siyang mas dapat tulungan ang mga mahihirap. Tinalikuran niya ang kanyang mayamang palasyo at marangyang buhay upang maging isang ermitanyo. Pagkatapos ng mahabang meditasyon, nagsimula siyang magturo ng isang bagong relihiyon at siya'y tinawag na Buddha o "ang Naliwanagan". Itinuro niya na lahat ng tao ay makaaalam ng katotohanan at makakaabot ng ganap na kaligayahan anuman ang ''caste''. Itinuro ni Buddha ang apat na "Marangal na Katotohanan," gaya ng: (1) ang buhay ng tao ay batbat ng paghihirap; (2) ang paghihirap ng tao ay bunga ng kanyang pansariling pagnanasa; (3)mawawakasan ng tao ang kanyang paghihirap sa pamamagitan ng pagsupil sa kanyang pansariling pagnanasa; at (4) matapos masupil ang sariling pagnanasa, nararating ng tao ang tunay na ''nirvana'' (ganap na kaligayahan). Upang marating ang ''nirvana'' dapat sundin ng tao ang "Waluhang Daan" (''Eightfold Path'' sa Ingles) na binubuo ng (1) tamang paniniwala; (2) tamang adhikain; (3) tamang pananalita; (4) tamang pag-uugali; (5) tamang paghahanap-buhay; (6) tamang pagsisikap; (7) tamang pag-alaala; at (8) tamang meditasyon. == Pamahalaan == Ang konstitusyon ay sinasabi na ang India ay isang sosyalistang demokratikong republika.<ref name="Pylee2004">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Pamahalaang Konstitutional sa India|year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=4|chapter=The Longest Constitutional Document|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA4&dq=India+longest+constitution&as_brr=0&sig=ZpqDCkfUoglOQx0XQ8HBpRWkRAk#PPA4,M1|accessdate=2007-10-31|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> [[Talaksan:President Droupadi Murmu official portrait higher version.jpg|150px|thumb|Ang kasalukuyang pangulo ng India, si [[:en:Droupadi Murmu|Droupadi Murmu]].]] Ang '''Pangulo ng India''' ay ang pinuno ng estado <ref name="Sharma1950">{{cite journal |last=Sharma |first=Ram |year=1950 |title=Cabinet Government in India |url=https://archive.org/details/sim_parliamentary-affairs_winter-1950_4_1/page/116 |journal=Parliamentary Affairs |volume=4 |issue=1 |pages=116–126}}</ref> elected indirectly by an [[electoral college]]<ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05054.html|title=Election of President|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall be elected by the members of an electoral college}}</ref> na hinahalal ng isang pinununuaan na tinatawag na ''Electoral College'' para sa isang 5-taon termino. Ang pinunong ministro ay ang pinuno ng pamahalaan at siya rin ang humahawak sa kapangyarihang-''executive''. Siya ay dapat pinili ng pangulo at sinusuportahan ng partidong pampolitika (''political party''). Ang [[Indian National Congress|Kongresong Nasyonal ng India]] ang namamahala sa lehislatura ng India. Sa kasalukuyan, ang pangulo ng India ay si [[:en:Pratibha Patil|Pratibha Patil]], na unang nagsilbi noong 25 Hulyo 2007. Siya ang unang babae na naging pangulo ng India. Ang tirahan o palasyo ng mga pangulo ay ang [[:en:Rasthrapati Bhavan|Rasthrapati Bhavan]]. Ang India ay itinuturing na pinaka-mataong demokrasya sa mundo.<ref name="largestdem1">{{cite web |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm |title = Country profile: India |accessdate = 2007-03-21 |date = 9 Enero 2007 |publisher = BBC }}</ref><ref name="largestdem2">{{cite web |url = http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |title = Mayo 1 billion na tao sa Pinakamalaking Demokrasya ng Mundo nang Araw ng Kalayaan |accessdate = 2007-12-06 |work = [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]] |publisher = [[United Nations]]: [[Commission on Population and Development|Population Division]] |archive-date = 2011-08-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/6174XlNpl?url=http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |url-status = dead }}</ref> == Ambag ng India sa Kabihasnan == Ang India ay duyan din ng kabihasnan at isa sa pinakadakilang imbakan ng sining, panitikan, relihiyon, at agham. Ilan sa mga ambag ng India ay: === Relihiyon === Ang pinakaunang ambag ng India ay ang pagbibigay sa daigdig ng apat na relihiyon — [[Hinduismo]], [[Budhismo]], [[Sikhismo]], at Jainismo. Ang Hinduismo ang pinakamatandang organisadong relihiyon at may 463 milyong tagasunod, karamihan ay sa Indian Subcontinent. Ito ang pinagmulan ng maraming modernong kultong relihiyon tulad ng ''transcendental maditation (tm)'' ng Maharishi Mahesh Yogi, ang grupong Ramakrishna, theosophy, ang Jag Guru, at iba pa. Ang Buddhismo ay mayroong 247 milyong tagasunod sa buong mundo. Ang Sikhismo ay relihiyon ng 16 milyong Hindu, marami sa kanila ay nangibambayan sa Britanya at sa ibang bansa. Ang mga lalaking Sikh ay mahaba ang balbas at nakasuot ng turban. Ito ay pinaghalong relihiyon ng Hindu at Islam. Ang Jainismo ay may 12 milyong tagasunod sa India. Naniniwala sila sa kabanalan ng buhay, pati ang mga halaman at hayop. Ang relihiyong ito ang nagturo ng paniniwala gaya ng ''vegetarianism''(pagkain ng gulay lamang), yoga, karma, at ''reincarnation''. Ang tawag ng mga Jain sa paniniwalang ito ay ang ''Ahmimsa'' o kapayapaan (''non-violence'' sa Ingles). === Pilosopiya === Ang ikalawang ambag ng India ay ang pagpapaunlad ng pilosopiya ng India kaysa sa Kanluran. Bago pa ang mga Griego at Romano ang mga pilosopiya ng India ay nagtatag na ng maraming sistemang pilosopikal, kabilang ang yoga, ang disiplina ng isip at katawan sa pamamagitan ng espirituwal na pagsasanay. === Panitikan === Ang ikatlong ambag ng India ay ang pagpapayaman ng India sa kanilang pandaigdig na panitikan sa pamamagitan ng pagbibigay ng unang pabula (''Panchatantra''), unang dulang epiko (''The Clay Cart'' ni Sudakra at ''Sakuntala'' ni Kalidasa), ang dakilang tulang epiko (''Mahabharata'' at ''Ramayana''), at ang dakilang pilosopikang tula ng daigdig (''Bhagavad Gita''). === Musika, Sining, at Arkitektura === [[Talaksan:Taj Mahal in March 2004.jpg|250px|thumb|Ang Taj Mahal ay ipinagawa ni Shah Jahan ng Imperyong Mughal upang magsilbing libingan ng kanyang asawa si Mumtaz Mahal. Ito ay matatagpuan sa Agra, India.]] Ang musika, sining, at [[Arkitektura ng India|arkitektura]] ng India ay kilala sa buong mundo, at ang ikaapat nilang ambag sa daigdig. Ang sining ng India ay nagtatanghal ng mga kasaysayan ng pag-ibig ng kanilang mga diyos na siyang kauna-unahang halimbawa ng malalaswang palabas. Sa arkitektura, ibinigay ng India sa daigdig ang Taj Mahal sa Agra, ang mga palasyo ng mga Mogul sa New Delhi, at ang Kailasha Temple sa Hyderabad. Ang mga klasikong gawang-kamay ng India sa tela, kahoy, metal, ivory, at katad ay hinahanap sa buong mundo. == Mga matataong lungsod == {{main|Talaan ng mga lungsod sa India ayon sa populasyon}} == Mga pananda== {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} == Kaugnay na artikulo == * [[Mga opisyal na pangalan ng India]] * [[Hinduismo sa India]] == Mga panlabas na link == {{Commonscat|India}}; {{Mga matataong lungsod sa India}} {{Asya}} [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:India]] gxytgyj5myo1sl2zc4zbafl2n41yv87 5 3742 2224306 2224200 2026-09-09T06:31:20Z JWilz12345 77302 /* Geography articles contributed by TentingZones1 */ bagong seksiyon 2224306 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC) == Translation request: Ube latte == Hello fellow Wikipedians, Shalom & Greetings from the Hebrew Wikipedia! I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article? We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look>> English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640 Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC) == Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan == Kumusta po. Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history. Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39256-52|&#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC) :Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC) == Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org == Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org). Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito. Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC) :Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC) ::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == Hiling ng pagbabago sa kategorya == Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa <s>[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]</s> [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC) Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -> [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -> [[en:Category:Wikipedia help]] <s>-> [[w:en:Category:Wikipedia administration]]</s>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC) == Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan == Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]]. Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang "napiling larawan," kung mayroong patakaran hinggil dito? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC) Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC) :Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 == *[[Wikipedia:WikiProyekto]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': <code><nowiki>[[Kategorya:WikiProyekto| ]]</nowiki></code>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 == * [[Wikipedia:Mga malimit itanong]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -> Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -> Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -> Category:Wikipedia administration. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Tulong:Paghahanap]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == [[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC) :Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC) == [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] == Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, "''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''" at "''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''." Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC) Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC) Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC) == Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog == Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin. *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]] Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC) == Geography articles contributed by TentingZones1 == {{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion. While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles. Here are some indicators of unedited machine translation passages: ;[[Oyem]] *Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language. *''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''" - indicator of literal translations. "Node of logistics" literally translated instead of either "sentro ng transportasyon" or "sentro ng kalakalan" or "bagsakan ng mga kalakal" depending on the context of the sentence. *''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from "bushmeat." ;[[Bad Elster]] *''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for "spa town." *Again, excessive SVO reliance instead of VSO. I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many "hyperliteral" translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding. Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC) e5vrf5nrm3xae1u983a3ppwduju6bii 2224308 2224306 2026-09-09T06:53:27Z TentingZones1 122212 /* Geography articles contributed by TentingZones1 */ Tugon 2224308 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC) == Translation request: Ube latte == Hello fellow Wikipedians, Shalom & Greetings from the Hebrew Wikipedia! I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article? We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look>> English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640 Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC) == Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan == Kumusta po. Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history. Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39256-52|&#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC) :Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC) == Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org == Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org). Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito. Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC) :Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC) ::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == Hiling ng pagbabago sa kategorya == Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa <s>[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]</s> [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC) Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -> [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -> [[en:Category:Wikipedia help]] <s>-> [[w:en:Category:Wikipedia administration]]</s>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC) == Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan == Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]]. Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang "napiling larawan," kung mayroong patakaran hinggil dito? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC) Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC) :Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 == *[[Wikipedia:WikiProyekto]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': <code><nowiki>[[Kategorya:WikiProyekto| ]]</nowiki></code>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 == * [[Wikipedia:Mga malimit itanong]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -> Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -> Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -> Category:Wikipedia administration. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Tulong:Paghahanap]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == [[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC) :Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC) == [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] == Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, "''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''" at "''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''." Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC) Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC) Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC) == Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog == Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin. *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]] Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC) == Geography articles contributed by TentingZones1 == {{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion. While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles. Here are some indicators of unedited machine translation passages: ;[[Oyem]] *Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language. *''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''" - indicator of literal translations. "Node of logistics" literally translated instead of either "sentro ng transportasyon" or "sentro ng kalakalan" or "bagsakan ng mga kalakal" depending on the context of the sentence. *''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from "bushmeat." ;[[Bad Elster]] *''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for "spa town." *Again, excessive SVO reliance instead of VSO. I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many "hyperliteral" translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding. Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Napag-usapan na ang mga isyu. Gayunpaman, ang heograpiya ang mas pinipili sa ngayon. Dahil sa kakulangan ng mga katutubong salita upang payagan ang pag-konbert sa lokal na bersyon, kailangang magpokus ang diksyunaryo sa ngayon. :Minsan maaaring hindi maintindihan ang mga salita dahil sa kakulangan ng kaalaman sa ilang mga salitang may kaugnayan sa heograpiya bilang pangunahing alalahanin. :Gayunpaman, nagpasya akong huminto muna sa paggawa ng mga artikulo pagkatapos. :(Ang ilang artikulo ay isinalin sa [[:de:Thurmansbang|de]], [[:en:Dormaa Ahenkro|en]], at [[:fr:Larochemillay|fr]] bilang halimbawa. :Gayunpaman, sa susunod ay dapat ko itong maingat na iugnay bilang isang pinagmulan sa ibang mga edisyon ng wika.) :Hanggang sa makarating ang konsensya, maaari ninyo akong i-email, hangga't maaari, upang subukang maunawaan ang pangunahing problema tungkol sa "isyu sa paggamit ng mga salita" sa heograpiya. Salamat. :Sa kasalukuyan, lahat ng plano sa paggawa ng pahina ay itinigil muna. [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 06:53, 9 Setyembre 2026 (UTC) jvgetzmjsx8li50wosxvov4w6pdr8c2 2224309 2224308 2026-09-09T07:00:16Z TentingZones1 122212 /* Geography articles contributed by TentingZones1 */ 2224309 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC) == Translation request: Ube latte == Hello fellow Wikipedians, Shalom & Greetings from the Hebrew Wikipedia! I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article? We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look>> English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640 Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC) == Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan == Kumusta po. Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history. Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39256-52|&#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC) :Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC) == Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org == Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org). Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito. Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC) :Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC) ::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == Hiling ng pagbabago sa kategorya == Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa <s>[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]</s> [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC) Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -> [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -> [[en:Category:Wikipedia help]] <s>-> [[w:en:Category:Wikipedia administration]]</s>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC) == Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan == Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]]. Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang "napiling larawan," kung mayroong patakaran hinggil dito? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC) Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC) :Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 == *[[Wikipedia:WikiProyekto]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': <code><nowiki>[[Kategorya:WikiProyekto| ]]</nowiki></code>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 == * [[Wikipedia:Mga malimit itanong]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -> Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -> Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -> Category:Wikipedia administration. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Tulong:Paghahanap]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == [[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC) :Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC) == [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] == Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, "''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''" at "''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''." Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC) Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC) Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC) == Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog == Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin. *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]] Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC) == Geography articles contributed by TentingZones1 == {{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion. While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles. Here are some indicators of unedited machine translation passages: ;[[Oyem]] *Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language. *''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''" - indicator of literal translations. "Node of logistics" literally translated instead of either "sentro ng transportasyon" or "sentro ng kalakalan" or "bagsakan ng mga kalakal" depending on the context of the sentence. *''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from "bushmeat." ;[[Bad Elster]] *''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for "spa town." *Again, excessive SVO reliance instead of VSO. I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many "hyperliteral" translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding. Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Napag-usapan na ang mga isyu. Gayunpaman, ang heograpiya ang mas pinipili sa ngayon. Dahil sa kakulangan ng mga katutubong salita upang payagan ang pag-konbert sa lokal na bersyon, kailangang magpokus ang diksyunaryo sa ngayon. :Minsan maaaring hindi maintindihan ang mga salita dahil sa kakulangan ng kaalaman sa ilang mga salitang may kaugnayan sa heograpiya bilang pangunahing alalahanin. :Gayunpaman, nagpasya akong huminto muna sa paggawa ng mga artikulo pagkatapos. :(Ang ilang artikulo ay isinalin sa [[:de:Thurmansbang|de]], [[:en:Dormaa Ahenkro|en]], at [[:fr:Larochemillay|fr]] bilang halimbawa. :Gayunpaman, sa susunod ay dapat ko itong maingat na iugnay bilang isang pinagmulan sa ibang mga edisyon ng wika.) :Hanggang sa makarating ang konsensya, maaari ninyo akong i-email, hangga't maaari, upang subukang maunawaan ang pangunahing problema tungkol sa "isyu sa paggamit ng mga salita" sa heograpiya. Salamat. :Sa kasalukuyan, lahat ng plano sa paggawa ng pahina ay itinigil muna. [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 06:53, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Minsan ang kahulugan ang pangunahing problema. Kapag isinasalin ang salita, hindi ito nagiging pangkalahatang termino na may kaugnayan dito. :Dahil kakaunti lamang ang mga salitang Tagalog na nasa humigit-kumulang sampung libo, posibleng makahanap ng ilang mga salitang hiram partikular tulad ng Espanyol (gayunpaman, nawala na ito pagkatapos ng pananakop ng mga Amerikano noong unang bahagi ng ika-20 siglo). :Sa [[Oyem]]: *"bush" = "palumpong" *"meat" = "karne" :Sa [[Bad Elster]]: *"spa town" = "bukal na mineral ng bayan" :Pati na rin ang marami pang mga artikulo na may kaugnayan sa heograpiya (hindi lang iyon, mayroon ding "luto") :Obserbahan ito hangga't maaari kung ang salita ay hindi nauugnay sa mga ibinigay. Suriin ito pagkatapos? [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:00, 9 Setyembre 2026 (UTC) bzblqi4nxk2td57gpei77epqcdic5er 2224314 2224309 2026-09-09T07:15:48Z TentingZones1 122212 /* Geography articles contributed by TentingZones1 */ tugon 2224314 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC) == Translation request: Ube latte == Hello fellow Wikipedians, Shalom & Greetings from the Hebrew Wikipedia! I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article? We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look>> English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640 Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC) == Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan == Kumusta po. Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history. Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39256-52|&#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC) :Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC) == Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org == Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org). Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito. Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC) :Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC) ::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == Hiling ng pagbabago sa kategorya == Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa <s>[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]</s> [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC) Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -> [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -> [[en:Category:Wikipedia help]] <s>-> [[w:en:Category:Wikipedia administration]]</s>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC) == Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan == Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]]. Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang "napiling larawan," kung mayroong patakaran hinggil dito? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC) Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC) :Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 == *[[Wikipedia:WikiProyekto]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': <code><nowiki>[[Kategorya:WikiProyekto| ]]</nowiki></code>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 == * [[Wikipedia:Mga malimit itanong]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -> Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -> Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -> Category:Wikipedia administration. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Tulong:Paghahanap]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == [[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC) :Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC) == [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] == Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, "''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''" at "''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''." Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC) Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC) Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC) == Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog == Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin. *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]] Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC) == Geography articles contributed by TentingZones1 == {{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion. While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles. Here are some indicators of unedited machine translation passages: ;[[Oyem]] *Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language. *''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''" - indicator of literal translations. "Node of logistics" literally translated instead of either "sentro ng transportasyon" or "sentro ng kalakalan" or "bagsakan ng mga kalakal" depending on the context of the sentence. *''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from "bushmeat." ;[[Bad Elster]] *''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for "spa town." *Again, excessive SVO reliance instead of VSO. I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many "hyperliteral" translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding. Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Napag-usapan na ang mga isyu. Gayunpaman, ang heograpiya ang mas pinipili sa ngayon. Dahil sa kakulangan ng mga katutubong salita upang payagan ang pag-konbert sa lokal na bersyon, kailangang magpokus ang diksyunaryo sa ngayon. :Minsan maaaring hindi maintindihan ang mga salita dahil sa kakulangan ng kaalaman sa ilang mga salitang may kaugnayan sa heograpiya bilang pangunahing alalahanin. :Gayunpaman, nagpasya akong huminto muna sa paggawa ng mga artikulo pagkatapos. :(Ang ilang artikulo ay isinalin sa [[:de:Thurmansbang|de]], [[:en:Dormaa Ahenkro|en]], at [[:fr:Larochemillay|fr]] bilang halimbawa. :Gayunpaman, sa susunod ay dapat ko itong maingat na iugnay bilang isang pinagmulan sa ibang mga edisyon ng wika.) :Hanggang sa makarating ang konsensya, maaari ninyo akong i-email, hangga't maaari, upang subukang maunawaan ang pangunahing problema tungkol sa "isyu sa paggamit ng mga salita" sa heograpiya. Salamat. :Sa kasalukuyan, lahat ng plano sa paggawa ng pahina ay itinigil muna. [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 06:53, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Minsan ang kahulugan ang pangunahing problema. Kapag isinasalin ang salita, hindi ito nagiging pangkalahatang termino na may kaugnayan dito. :Dahil kakaunti lamang ang mga salitang Tagalog na nasa humigit-kumulang sampung libo, posibleng makahanap ng ilang mga salitang hiram partikular tulad ng Espanyol (gayunpaman, nawala na ito pagkatapos ng pananakop ng mga Amerikano noong unang bahagi ng ika-20 siglo). :Sa [[Oyem]]: *"bush" = "palumpong" *"meat" = "karne" :Sa [[Bad Elster]]: *"spa town" = "bukal na mineral ng bayan" :Pati na rin ang marami pang mga artikulo na may kaugnayan sa heograpiya (hindi lang iyon, mayroon ding "luto") :Obserbahan ito hangga't maaari kung ang salita ay hindi nauugnay sa mga ibinigay. Suriin ito pagkatapos? [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:00, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Gayunpaman, dahil hindi ko pa naiintindihan ang pagkakasunod-sunod ng mga salita, napagpasyahan kong tuluyan nang itigil ang paggawa ng mga bagong artikulo dito sa proyekto maliban na lang kung magagawa ang mga posibleng plano sa hinaharap. Matagal ko pang naintindihan ang lahat ng aking makakaya dahil sa kakulangan ng pagsusuri sa pagkakasunod-sunod ng mga salita bago ko ito naisip para sa paggawa ng artikulo, sa palagay ko. (Maaari kang mag-email kung ayaw mong mabunyag ang ilang mga alalahanin sa privacy bukod pa sa mga ito? Minsan ay hindi na kailangan ang mga kasalukuyang isyu na naunang naobserbahan tungkol sa mga artikulo tungkol sa heograpiya. Babawiin ko ito hanggang sa maging maayos ang mga plano.) [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:15, 9 Setyembre 2026 (UTC) 455pn19dg4anyew4wcofsoz51x8kg3a 2224318 2224314 2026-09-09T07:33:26Z TentingZones1 122212 /* Geography articles contributed by TentingZones1 */ huling mensahe sa akin, tanging email lang ang makakagawa para mapag-usapan hangga't maaari dito sa proyektong edisyon ng wika. Salamat po. 2224318 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Reference Previews – experiment | content = == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) }} == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! | content = == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) | content = == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> }} == Bagong mungkahi == Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:14, 6 Abril 2026 (UTC) == Hinggil sa mga salitang siyokoy == Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay "alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol)." Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila). Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Imbes na !Naaangkop na (mga) salita |- |adbenturero |abenturero / taong mapagsapalaran |- |aspeto |aspekto / mukha / dako |- |bentahe |bentaha / lamang |- |dayalekto |diyalekto / dayalek / wikain |- |dayalogo |diyalogo / <s>dayalog</s> / salitaan / usapan / pag-uusap |- |endorso |endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |- |groserya |groseri / tindahan |- |imahe |imahen / larawan |- |intrigero |intrigante |- |kontemporaryo |kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito |- |konsernado ("''the mother of all ''siyokoy'' words'') |konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman |- |lebel |nibel / level / antas / taas |- |misyonaryo |misyonero |- |obhektibo |obhetibo |- |parliyamentaryo |parlamentaryo / mambabatas |- |parliyamento |parlamento / batasan |- |pesante |paisano / magbubukid / magsasaka |- |prayoridad |priyoridad / <s>prayoriti</s> / pagkauna / karapatang mauna |- |sirkumstansiya |sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa |- |subhektibo |subhetibo |- |subheto |suheto / disiplina |} Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#"Kasingkahulugans"]]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:17, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC) {{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 12:22, 12 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang. :Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita. :Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' ("larawan") (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na "itama" ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:45, 12 Abril 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 13:56, 12 Abril 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito "tama" sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:39, 13 Abril 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing "naitagalog" ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC) :::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. <span style="color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle">𝄽</span> [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], :Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal. :Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika. :Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya? :Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta. :Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika. :- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC) :{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang "siyokoy" (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang "kontemporaryo" ay bawal ("kontemporaneo" dapat) pero ang "siyentista" ay pwede ("siyentipiko" dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — <span style="font-size:25px">🍕</span> <span style="font-family:'Comic Sans MS';"><span style="color:#FFC83D">Yivan</span><span style="color:#F7894A">000</span> <small>^{[[User:Yivan000|view]]}_{[[User_talk:Yivan000|talk]]}</small></span> 13:34, 13 Abril 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Request for comment (global AI policy) | content = == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 | content = == Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 == [[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''. The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event! The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts. You may submit any of the following types of session proposals: * '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes. * '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes. * '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes. * '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes. * '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences. Submissions will be evaluated by the Program Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.''' For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com Mabalos! On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,<br> [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC) }} == Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] == Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&group=ext-cite-user&language=tl&filter=&optional=1&action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC) ::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = Vote now in the 2026 U4C election | content = == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])</bdi> 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC) == Translation request: Ube latte == Hello fellow Wikipedians, Shalom & Greetings from the Hebrew Wikipedia! I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article? We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look>> English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640 Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC) == Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan == Kumusta po. Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history. Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39256-52|&#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC) :Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC) == Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org == Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org). Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito. Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC) :Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC) ::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|<b style="color: #0066ff">Sky Harbor</b>]] ^{([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|<b style="color:#0066ff">usapan</b>]])} 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC) {{hidden | style = border: 1px dashed red; width: 100%; | headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%; | header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons | content = == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> }} == Hiling ng pagbabago sa kategorya == Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa <s>[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]</s> [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC) Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -> [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -> [[en:Category:Wikipedia help]] <s>-> [[w:en:Category:Wikipedia administration]]</s>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC) == Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan == Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]]. Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang "napiling larawan," kung mayroong patakaran hinggil dito? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC) Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC) :Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 == *[[Wikipedia:WikiProyekto]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': <code><nowiki>[[Kategorya:WikiProyekto| ]]</nowiki></code>. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC) == Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 == * [[Wikipedia:Mga malimit itanong]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]] Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -> Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -> Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -> Category:Wikipedia administration. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya == *[[Tulong:Paghahanap]] Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC) :Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC) == Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya == [[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC) :Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC) == [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] == Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, "''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''" at "''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''." Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC) Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC) Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na "Wikipedia Books"? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC) == Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog == Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin. *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]] *[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]] Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC) == Geography articles contributed by TentingZones1 == {{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion. While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles. Here are some indicators of unedited machine translation passages: ;[[Oyem]] *Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language. *''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''" - indicator of literal translations. "Node of logistics" literally translated instead of either "sentro ng transportasyon" or "sentro ng kalakalan" or "bagsakan ng mga kalakal" depending on the context of the sentence. *''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from "bushmeat." ;[[Bad Elster]] *''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for "spa town." *Again, excessive SVO reliance instead of VSO. I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many "hyperliteral" translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding. Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Napag-usapan na ang mga isyu. Gayunpaman, ang heograpiya ang mas pinipili sa ngayon. Dahil sa kakulangan ng mga katutubong salita upang payagan ang pag-konbert sa lokal na bersyon, kailangang magpokus ang diksyunaryo sa ngayon. :Minsan maaaring hindi maintindihan ang mga salita dahil sa kakulangan ng kaalaman sa ilang mga salitang may kaugnayan sa heograpiya bilang pangunahing alalahanin. :Gayunpaman, nagpasya akong huminto muna sa paggawa ng mga artikulo pagkatapos. :(Ang ilang artikulo ay isinalin sa [[:de:Thurmansbang|de]], [[:en:Dormaa Ahenkro|en]], at [[:fr:Larochemillay|fr]] bilang halimbawa. :Gayunpaman, sa susunod ay dapat ko itong maingat na iugnay bilang isang pinagmulan sa ibang mga edisyon ng wika.) :Hanggang sa makarating ang konsensya, maaari ninyo akong i-email, hangga't maaari, upang subukang maunawaan ang pangunahing problema tungkol sa "isyu sa paggamit ng mga salita" sa heograpiya. Salamat. :Sa kasalukuyan, lahat ng plano sa paggawa ng pahina ay itinigil muna. [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 06:53, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Minsan ang kahulugan ang pangunahing problema. Kapag isinasalin ang salita, hindi ito nagiging pangkalahatang termino na may kaugnayan dito. :Dahil kakaunti lamang ang mga salitang Tagalog na nasa humigit-kumulang sampung libo, posibleng makahanap ng ilang mga salitang hiram partikular tulad ng Espanyol (gayunpaman, nawala na ito pagkatapos ng pananakop ng mga Amerikano noong unang bahagi ng ika-20 siglo). :Sa [[Oyem]]: *"bush" = "palumpong" *"meat" = "karne" :Sa [[Bad Elster]]: *"spa town" = "bukal na mineral ng bayan" :Pati na rin ang marami pang mga artikulo na may kaugnayan sa heograpiya (hindi lang iyon, mayroon ding "luto") :Obserbahan ito hangga't maaari kung ang salita ay hindi nauugnay sa mga ibinigay. Suriin ito pagkatapos? [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:00, 9 Setyembre 2026 (UTC) :Gayunpaman, dahil hindi ko pa naiintindihan ang pagkakasunod-sunod ng mga salita, napagpasyahan kong tuluyan nang itigil ang paggawa ng mga bagong artikulo dito sa proyekto maliban na lang kung magagawa ang mga posibleng plano sa hinaharap. Matagal ko pang naintindihan ang lahat ng aking makakaya dahil sa kakulangan ng pagsusuri sa pagkakasunod-sunod ng mga salita bago ko ito naisip para sa paggawa ng artikulo, sa palagay ko. (Maaari kang mag-email kung ayaw mong mabunyag ang ilang mga alalahanin sa privacy bukod pa sa mga ito? Minsan ay hindi na kailangan ang mga kasalukuyang isyu na naunang naobserbahan tungkol sa mga artikulo tungkol sa heograpiya. Babawiin ko ito hanggang sa maging maayos ang mga plano.) [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:15, 9 Setyembre 2026 (UTC) ::Gayunpaman, hindi ako eksperto sa pag-aaral ng isa sa mga salitang literal na nangangahulugang "to". Sa kasalukuyan, nahihirapan akong isipin ang mga salitang "paano kung" na karaniwang ginagamit dahil karaniwang ginagamit ang VSO. Ngunit, sa hinaharap ay hindi pa tiyak kaya umaasa akong mauunawaan at masusuri ko ito sa malapit na hinaharap hangga't maaari. Ito ang aking huling pag-edit, kaya pagkatapos nito ay [[Natatangi:Tagagamit_ng_e-liham/TentingZones1|maaari ninyo akong kontakin sa pamamagitan ng email. / ''This is my final edit, so after that you can contact me by email.'' (Hanggang sa muli sa hinaharap hangga't maaari dito sa proyekto. Paalam. / ''Until I back in the future as possible here in the project. Farewell.'')]] [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:33, 9 Setyembre 2026 (UTC) aqefoejamec16uf8aun29wbm3zs9k4n 0 11824 2224239 2223914 2026-09-08T23:35:03Z Jojit fb 38 /* Edukasyon at pananaliksik */ 2224239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 August 2008 |access-date=19 August 2008 |website=[[UNESCO]]}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] hg8ipxw3n4i1d5vtron2fe2forbschg 2224240 2224239 2026-09-08T23:36:40Z Jojit fb 38 /* Edukasyon at pananaliksik */ 2224240 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 March 2009 |access-date=30 April 2009 |website=Hub Culture}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] f3iqut4upvxscgk1w1garhnmx9m1xuj 2224241 2224240 2026-09-08T23:38:25Z Jojit fb 38 /* Kultura */ 2224241 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 September 2007 |access-date=19 August 2008 |website=Expatica}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/><ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] l4obwukdkafnvdt1l7rlem90h6ogv62 2224242 2224241 2026-09-08T23:41:43Z Jojit fb 38 /* Kultura */ 2224242 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. {{Magmula noong|2019}} ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] fng0w9jkrkg8zjuopn5njl1qwaph3jg 2224243 2224242 2026-09-08T23:55:42Z Jojit fb 38 2224243 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] {{Magmula noong|2014}}, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] se8sfixx3keny7wlkgju3v4sy766kh7 2224244 2224243 2026-09-08T23:56:35Z Jojit fb 38 2224244 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. {{multiple image|align=right|image1=Humboldt Forum 9155.jpg|width1=195|caption1=Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021|width2=220|width3=215|direction=|total_width=|alt1=}}Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] js4b4vu7synvt0ihxvxvwmw3vzp5895 2224245 2224244 2026-09-08T23:59:22Z Jojit fb 38 2224245 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] qlnad8ph8ilyuiozixot3p243u461pn 2224251 2224245 2026-09-09T00:46:17Z Jojit fb 38 /* Klima */ 2224251 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=on|disp=or}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=on|disp=or}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|-high}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|-tall}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] bfo6wkadfb6e24r04rc85pdfkszcs5m 2224252 2224251 2026-09-09T00:48:38Z Jojit fb 38 2224252 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, bioteknolohiya, mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Media sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 3botvm2lxh9dnor8h41d6xg9xg96q8k 0 13474 2224297 2224181 2026-09-09T06:03:43Z JWilz12345 77302 2224297 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Humanap Ka ng Panget | image = Humanap ka ng Panget.jpg | caption = | director = [[Ben Feleo]] | producer = {{Plainlist| *Vic Jose *Ariel Ureta}} | screenplay = {{Plainlist| *Ben Feleo *Ely Matawaran *Vic Jose *Ariel Ureta}} | story = Ben Feleo | starring = {{Plainlist| *[[Jimmy Santos]] *[[Eddie Gutierrez]] *[[Carmi Martin]] *[[Nanette Medved]] *[[Gelli de Belen]] *[[Keempee de Leon]] *[[Andrew E.]] *[[Dennis Padilla]]}} | studio = [[Viva Films]] | distributor = Viva Films | music = [[Jaime Fabregas|Jimmy Fabregas]] | cinematography = Erning dela Paz | editing = Renato de Leon | released = {{Film date|1991|03|14}} | runtime = 106 minuto | country = Pilipinas | language = Filipino | budget = | gross = }} Ang '''''Humanap Ka ng Panget''''' ay isang [[pelikulang komedya]] mula sa Pilipinas noong 1991 na dinirekta ni [[Ben Feleo]] na isa rin sa mga manunulat nito. Pinagbibidahan ito nina [[Jimmy Santos]] at [[Keempee de Leon]], kasama ang rapper na si [[Andrew E.]] sa kaniyang unang pagsalang sa pag-arte. Pinagbibidahan din ito nina [[Eddie Gutierrez]], [[Carmi Martin]], [[Gelli de Belen]], [[Nanette Medved]], [[Dennis Padilla]], at Kate Gomez. Ipinangalan ito sa kapangalan na kantang [[pop rap]] ni Andrew E..<ref name="Ferrer">{{cite book|last=Ferrer|first=Noel|title=Sisikat Din Ako: Your Guide to Making Your Mark in Show Business|url=https://books.google.com/books?isbn=9712732606|year=2017}}</ref> Inilabas ito ng [[Viva Films]] noong ika-14 ng Marso 1991.<ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=La8mAAAAIBAJ&sjid=CAsEAAAAIBAJ&pg=6274%2C2064820|last=Kabristante|first=George|title=Andrew E. Kisses Nanette Medved|pages=15|date=Marso 13, 1991|newspaper=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing|accessdate=Pebrero 11, 2022|via=Google News}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=iAATAQAAMAAJ|title=Humanap Ka ng Panget|journal=The Diliman Review|volume=39|pages=52–54|date=1991|publisher=[[University of the Philippines College of Arts and Sciences]]|accessdate=Disyembre 19, 2021|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/620714/humanap-ka-ng-panget-ibigin-mong-tunay-actually-leads-to-happiness-study-suggests/story/|title='Humanap ka ng panget, ibigin mong tunay' actually leads to happiness, study suggests|website=[[GMA News]]|date=Agosto 4, 2017|accessdate=Disyembre 19, 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://entertainment.inquirer.net/344496/what-makes-andrew-e-dennis-and-janno-click|last=Carvajal |first=Dolly Anne|title=What makes Andrew E, Dennis and Janno click|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Setyembre 7, 2019|accessdate=Disyembre 19, 2021}}</ref> == Buod == Natuklasan nina Big Boy, Andy E., at Elvin, ang tatlong magkakapatid na mangangalakal, kasama ang kanilang mga magulang na [[Pagkapandak|pandak]], na si Big Boy, ang pinakapangit sa tatlo, ang tanging tagapagmana ni Luningning, isang pangit ngunit [[mayaman na negosyante]] na kasal sa isang guwapong lalaki na si Ernesto. Dinala siya ng kaniyang tunay na mga magulang sa kanilang mansiyon. Dinala rin ni Big Boy ang pamilyang nag-ampon sa kaniya mula sa kanilang mga barong-barong. Kalaunan, naging ''rap superstar'' si Andy at nakapasok sa kolehiyo si Elvin. Umibig si Andy kay Nathasia, ang kaniyang tagapamahala sa talent, at nakipag-''date'' naman si Big Boy kay Fifi, na isa pang tagapagmana. Subalit tunay na umiibig si Fifi kay Edu na kaniyang katulong at hinikayat lamang ng kaniyang ina na pakasalan si Big Boy para mabayaran ang utang kay Luningning. Sa araw ng kasal nina Big Boy at Fifi, hayagang inamin ni Edu na mahal niya si Fifi, at umalis silang dalawa na naging dahilan ng pagkalungkot ni Big Boy. Ninais niyang magpakatiwakal, subalit pinigilan siya ni Nathasia. Nagsama ang dalawa na naging dahilan ng pagselos ni Andy, ngunit ipinagkibit-balikat lamang ni Nathasia ang selos ni Andy. Gayunpaman, muling nalungkot si Big Boy matapos tanggihan ni Nathasia ang kaniyang alok na kasal, sapagkat mahal niya si Andy. Dahil sa matinding pagkabalisa, tumalon siya pababa ng hagdanan ng apartamento at naospital. Binigyan si Big Boy ng kapanatagan mula kay Fifi at ng kaniyang pamilya. Pinayuhan siya nina Ernesto at Fifi na hindi niya dapat ibatay sa panlabas na anyo o katayuan sa lipunan ang kaniyang batayan sa kaligayahan sa pag-ibig, kung hindi sa panloob na halaga. Sinabihan siya ni Ernesto na maghanap ng isang pangit at ibigin niya ito nang tunay. Naantala sila ng kaguluhan sa isang katabing silid. Nang siyasatin nila ang paligid, nakasalubong nila si Madonna, isang pasyenteng balisang-balisa at may pinsala sa mukha na nagtatago sa ospital pagkaraang masaksihan ang isang pagpatay. Gumawa sina Fifi at Ernesto ng isang tapatan sa pagitan nina Madonna at Big Boy, at nagmahalan ang dalawa. Matapos labanan ng grupo ang mga gustong pumatay kay Madonna, sumailalim ang pasyente sa isang operasyon sa mukha. Nang ibunyag ni Madonna na ginaya niya ang mukha ng kaniyang idolong si [[Sharon Cuneta]], umalis si Big Boy sa takot na masaktan muli, subalit tiniyak siya ni Madonna na tunay ang pag-ibig niya sa kaniya. Pagkaraan ng kasal ng dalawa, nanganak si Madonna ng isang batang kahawig ni Luningning, na ikinagulat ng buong pamilya. == Mga tauhan == *[[Jimmy Santos]] bilang Big Boy *[[Andrew E.]] bilang Andy E. *[[Eddie Gutierrez]] bilang Ernesto *[[Carmi Martin]] bilang Fifi *[[Gelli de Belen]] bilang Anna *[[Keempee de Leon]] bilang Elvin *[[Nanette Medved]] bilang Nathasia *[[Dennis Padilla]] bilang Edu *[[Kate Gomez]] bilang Kate *[[Dencio Padilla]] bilang Jonathan *[[Ruby Rodriguez]] bilang Gracia *Jinky Oda bilang Tale *[[Yoyoy Villame]] bilang Cyrano *[[Zorayda Sanchez]] bilang Luningning *Jon Achaval bilang manggagamot ni Luningning *[[Dexter Doria]] bilang Gng. Arellano *Odette Khan bilang Cleo *Ben Johnson bilang Punong Doktor *Wilson Go bilang padre *Paeng Giant bilang ama ni Big Boy *Judith <!-- Tanging unang pangalan niya ang binanggit --> *Eddie Mapile *Rey Tumenes *Ronald Asinas *Gerry Sacdalan *Rommel Lavado *Erning Santos *Richard Santos *[[Sharon Cuneta]] bilang Madonna == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == * {{IMDb title|2137002}} [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 1991]] 3cn7q0fxwtc32e9dufcu48y38xb7k7m 0 14133 2224277 2039936 2026-09-09T03:56:00Z JWilz12345 77302 Inilipat ni JWilz12345 ang pahinang [[Efren Reyes, Sr.]] sa [[Efren Reyes Sr.]]: itinulad sa enWiki 2039936 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Marso 2010}} {{otheruses|Efren Reyes}} {{Infobox person |name = Efren Reyes |image = |caption = |birth_name = Efren Ongpin-Reyes, Sr. |birth_date = {{Birth date|1924|6|18}} |birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] |death_date = {{Death date and age|1968|2|11|1924|6|24}} |death_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] |other_names = |known_for = Efren Sr. |occupation = actor, writer, director |nationality = [[Pilipino]] |spouse = [[Virginia Montes]] |children = [[Efren Reyes, Jr.|Efren Jr.]] <br> Cristina }} Si '''Efren Reyes''' ay isang artitsa mula sa Pilipinas at lumabas sa mga pelikulang aksiyon ng [[Premiere Production]]. Siya ang ama nina [[Cristina Reyes]] at [[Efren Reyes Jr.]] == Pelikula == === Bilang artista === * 1947 -[[Hagibis]] * 1948 -[[Wala na akong Luha]] * 1948 -[[Itanong mo sa Bulaklak]] * 1948 -[[Maliit lamang ang Daigdig]] * 1948 -[[Labi ng Bataan]] * 1948 -[[Hiram na Pangalan]] * 1949 -[[Lihim na Bayani]] * 1949 -[[Alamat ng Perlas na Itim]] * 1949 -[[Bakit Ako Luluha]]? * 1949 -[[Kumander Sundang]] * 1949 -[[Kay Ganda ng Umaga]] * 1949 -[[Padre Burgos]] * 1949 -[[Dugo ng Katipunan]] * 1949 -[[Hindi ako Susuko]] * 1949 -[[Ang Lumang Bahay sa Gulod]] * 1950 -[[Wanted: Patay O Buhay]] * 1950 -[[Ang Kampana ng San Diego]] * 1950 -[[Bandido]] * 1950 -[[Prinsipe Don Juan]] * 1951 -[[Kapitan Bagwis]] * 1951 -[[Santa Cristina]] * 1951 -[[Tagailog]] * 1951 -[[10th Battalion sa Korea]] * 1951 -[[Tatlong Patak ng Luha]] * 1951 -[[Birtud]] * 1952 -[[Kalbaryo ni Hesus]] * 1952 -[[Bakas ng Kahapon]] * 1952 -[[Larawan ng Buhay]] * 1952 -[[Sarsuwelista]] * 1953 -[[Carlos Trece]] * 1953 -[[Solitaryo]] * 1953 -[[Kapitan Berong]] * 1953 -[[Banga ni Zimadar]] * 1954 -[[Salabusab]] * 1954 -[[Ander De Saya]] * 1954 -[[Ifugao]] * 1954 -[[Pedro Penduko]] * 1955 -[[Mag-asawa'y di' Biro]] * 1955 -[[Eskrimador (pelikula)|Eskrimador]] * 1955 -[[Paltik]] * 1955 -[[Sagrado]] * 1956 -[[Desperado]] * 1956 -[[Prinsipe Villarba]] * 1956 -[[Hokus-Pokus]] * 1956 -[[Haring Espada]] * 1957 -[[Kim]] * 1957 -[[Bicol Express]] * 1957 -[[Kalibre .45]] * 1957 -[[Prinsipe Alejandre]] * 1958 -[[Obra-Maestra]] * 1958 -[[Sa Ngalan ng Espada]] * 1958 -[[Ramadal]] * 1960 -[[Ang Maton]] === Bilang direktor === * 1957 -[[Tipin]] * 1958 -[[Sa Ngalan ng Espada]] * 1958 -[[The Singing Idol]] {{BD|1924|1968|Reyes, Efren 01}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga direktor mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Kapampangan]] {{stub|Talambuhay|Artista|Pilipinas}} mofr3ugew0kxg3x6dwwg39of1tw6m3k 0 15536 2224280 2224209 2026-09-09T03:58:47Z JWilz12345 77302 isinalin ang parte mula sa enWiki 2224280 wikitext text/x-wiki {{Kinukumpuni}} {{Infobox film | name = Ang Daigdig Ko'y Ikaw | image = Ang Daigdig Ko'y Ikaw (1965).jpg | caption = | director = [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] | producer = [[Fernando Poe Jr.|FPJ]] | screenplay = Fred Navarro | story = Efren Reyes | starring = {{ubl|[[Fernando Poe Jr.]]|[[Susan Roces]]}} | music = Tony Maiquez | cinematography = Sergio Lobo | editing = Augusto Salvador | studio = [[FPJ Productions]] | distributor = FPJ Productions | released = {{Film date|1965|4|25}} | runtime = 122 minuto | country = Pilipinas | language = [[Wikang Filipino|Filipino]] | budget = | gross = }} Ang pelikulang '''''Ang Daigdig Ko'y Ikaw''''' ay isang [[pelikulang romantikong komedya]] mula sa Pilipinas noong 1965. Idinirekta ito ni [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] na isa rin sa mga manunulat nito. Pinagbibidahan ito nina [[Fernando Poe Jr.]] at [[Susan Roces]]. Handog ito ng FPJ Productions sa kanilang ikatlong anibersaryo. Ito rin ang unang pagganap ng noo'y ''freelancer'' na si Roces magmula noong umalis siya sa [[Sampaguita Pictures]].<ref name="Theme Song">{{cite web|url=http://fpj-daking.blogspot.com/2007/10/immortal-song-of-ang-daigdig-koy-ikaw.html?m=1|title=THE "IMMORTAL" SONG OF "ANG DAIGDIG KO'Y IKAW" |date=Oktubre 14, 2007|access-date=Nobyembre 22, 2019| website=Video48 Blog|first=Simon|last=Santos}}</ref><ref>{{cite news | url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | archive-url=https://web.archive.org/web/20191231225336/https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | url-status=dead | archive-date=Disyembre 31, 2019 | title=Susan Roces entrusts FPJ archive to ABS-CBN | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Hulyo 25, 2013 | access-date=Enero 1, 2020}}</ref> Una ito sa labimpitong (17) mga pelikulang magkatambal sina Poe at Roces<ref>{{cite news | url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230123934/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | url-status=dead | archive-date=Disyembre 30, 2019 | title=Remembering FPJ: 10 facts you may not know about Da King Fernando Poe Jr | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Agosto 22, 2019 | accessdate=Disyembre 30, 2019 | first=Mary Ann | last=Bardinas}}</ref> at naging simula ito ng kanilang pag-iibigan sa totoong buhay, na humantong sa kasalan makalipas ang tatlong taon.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/01/03/1881743/susan-fpjs-movies-unescos-memory-world | title=Susan & FPJ's Movies in UNESCO's Memory of the World passes away | newspaper=[[The Philippine Star|PhilStar Global]] | date=Enero 3, 2019 | access-date=Enero 1, 2020 | first=Nenet P. | last=Galang-Pereña}}</ref> Muling ipinalabas ang pelikula sa mga teatro noong 1968 bilang pagdiriwang sa naturang kasalan, kalakip ang mga kuha mula sa tunay na kasalan ng magkasintahan.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2018/09/24/1854194/susan-ikinuwento-kay-sarah-ang-love-story-nila-ni-fpj/ | title=Susan ikinuwento kay Sarah ang love story nila ni FPJ | newspaper=[[The Philippine Star|Pang Masa]] | date=Setyembre 24, 2018 | access-date=Nobyembre 22, 2019 | first=Lolit | last=Solis}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/peptionary/147161/susan-roces-a738-20191109-lfrm | title=Susan Roces: Queen of RP Movies | date=Nobyembre 8, 2019 | publisher=PEP | access-date=Nobyembre 20, 2019 | first=Mark Angelo | last=Ching}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mowelfund.com/a-love-that-never-parted/|title=A Love that Never Parted |access-date=Nobyembre 22, 2019| website=[[Mowelfund]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == *{{IMDb title|1130817|Ang daigdig ko'y ikaw (1965)}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 1965]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] flpgbajzfoamq364mlr0ups745xpadw 2224281 2224280 2026-09-09T04:07:56Z JWilz12345 77302 isinalin ang parte mula sa enWiki 2224281 wikitext text/x-wiki {{Kinukumpuni}} {{Infobox film | name = Ang Daigdig Ko'y Ikaw | image = Ang Daigdig Ko'y Ikaw (1965).jpg | caption = | director = [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] | producer = [[Fernando Poe Jr.|FPJ]] | screenplay = Fred Navarro | story = Efren Reyes | starring = {{ubl|[[Fernando Poe Jr.]]|[[Susan Roces]]}} | music = Tony Maiquez | cinematography = Sergio Lobo | editing = Augusto Salvador | studio = [[FPJ Productions]] | distributor = FPJ Productions | released = {{Film date|1965|4|25}} | runtime = 122 minuto | country = Pilipinas | language = [[Wikang Filipino|Filipino]] | budget = | gross = }} Ang pelikulang '''''Ang Daigdig Ko'y Ikaw''''' ay isang [[pelikulang romantikong komedya]] mula sa Pilipinas noong 1965. Idinirekta ito ni [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] na isa rin sa mga manunulat nito. Pinagbibidahan ito nina [[Fernando Poe Jr.]] at [[Susan Roces]]. Handog ito ng FPJ Productions sa kanilang ikatlong anibersaryo. Ito rin ang unang pagganap ng noo'y ''freelancer'' na si Roces magmula noong umalis siya sa [[Sampaguita Pictures]].<ref name="Theme Song">{{cite web|url=http://fpj-daking.blogspot.com/2007/10/immortal-song-of-ang-daigdig-koy-ikaw.html?m=1|title=THE "IMMORTAL" SONG OF "ANG DAIGDIG KO'Y IKAW" |date=Oktubre 14, 2007|access-date=Nobyembre 22, 2019| website=Video48 Blog|first=Simon|last=Santos}}</ref><ref>{{cite news | url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | archive-url=https://web.archive.org/web/20191231225336/https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | url-status=dead | archive-date=Disyembre 31, 2019 | title=Susan Roces entrusts FPJ archive to ABS-CBN | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Hulyo 25, 2013 | access-date=Enero 1, 2020}}</ref> Una ito sa labimpitong (17) mga pelikulang magkatambal sina Poe at Roces<ref>{{cite news | url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230123934/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | url-status=dead | archive-date=Disyembre 30, 2019 | title=Remembering FPJ: 10 facts you may not know about Da King Fernando Poe Jr | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Agosto 22, 2019 | accessdate=Disyembre 30, 2019 | first=Mary Ann | last=Bardinas}}</ref> at naging simula ito ng kanilang pag-iibigan sa totoong buhay, na humantong sa kasalan makalipas ang tatlong taon.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/01/03/1881743/susan-fpjs-movies-unescos-memory-world | title=Susan & FPJ's Movies in UNESCO's Memory of the World passes away | newspaper=[[The Philippine Star|PhilStar Global]] | date=Enero 3, 2019 | access-date=Enero 1, 2020 | first=Nenet P. | last=Galang-Pereña}}</ref> Muling ipinalabas ang pelikula sa mga teatro noong 1968 bilang pagdiriwang sa naturang kasalan, kalakip ang mga kuha mula sa tunay na kasalan ng magkasintahan.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2018/09/24/1854194/susan-ikinuwento-kay-sarah-ang-love-story-nila-ni-fpj/ | title=Susan ikinuwento kay Sarah ang love story nila ni FPJ | newspaper=[[The Philippine Star|Pang Masa]] | date=Setyembre 24, 2018 | access-date=Nobyembre 22, 2019 | first=Lolit | last=Solis}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/peptionary/147161/susan-roces-a738-20191109-lfrm | title=Susan Roces: Queen of RP Movies | date=Nobyembre 8, 2019 | publisher=PEP | access-date=Nobyembre 20, 2019 | first=Mark Angelo | last=Ching}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mowelfund.com/a-love-that-never-parted/|title=A Love that Never Parted |access-date=Nobyembre 22, 2019| website=[[Mowelfund]]}}</ref> == Buod == == Mga tauhan == *[[Fernando Poe Jr.]] bilang Roman *[[Susan Roces]] bilang Vicky Larrazabal *Oscar Keesee bilang Don Enrique Larrazabal *[[Dencio Padilla]] bilang Dencio *Pablo Virtuoso bilang Pablo *Lito Anzures *Victor Bravo *Vic Varrion *Rudy Meyer *Philip Coo *Marilou Murray *[[Mario Escudero]] *Esther Vuzconde *Romy Nario *Restie Sandel *Angel Buenaventura *Jose Paulo == Musika == Isinulat ang awit na ''"Ang Daigdig Ko'y Ikaw"'' para sa pelikula kalakip ang tunog mula kay Tony Maiquez at lirika mula kina [[Levi Celerio]] at [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]]. Inawit nina [[Ric Manrique Jr.]] at [[Pilita Corrales]] ang kanta.<ref name="Theme Song"/><ref>{{Cite web | url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/626992/legendary-kundiman-singer-ric-manrique-jr-passes-away-at-age-76/story/ | title=Legendary Kundiman singer Ric Manrique Jr. passes away at age 76 | date=Setyembre 24, 2017 | website=[[GMA News Online]] | accessdate=Enero 1, 2020}}</ref><ref>{{cite news | url=https://interaksyon.philstar.com/entertainment/2017/09/25/99246/kundiman-legend-ric-manrique-jr-passes-away/ | title=Kundiman legend Ric Manrique, Jr. passes away | newspaper=[[The Philippine Star|Interaksyon]] | date=Setyembre 25, 2017 | accessdate=Enero 1, 2020}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == *{{IMDb title|1130817|Ang daigdig ko'y ikaw (1965)}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 1965]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] sdspdo10lu95ppdkocbbyxuhp4j5u8o 2224293 2224281 2026-09-09T05:54:23Z JWilz12345 77302 huling salin mula sa enWiki 2224293 wikitext text/x-wiki {{Kinukumpuni}} {{Infobox film | name = Ang Daigdig Ko'y Ikaw | image = Ang Daigdig Ko'y Ikaw (1965).jpg | caption = | director = [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] | producer = [[Fernando Poe Jr.|FPJ]] | screenplay = Fred Navarro | story = Efren Reyes | starring = {{ubl|[[Fernando Poe Jr.]]|[[Susan Roces]]}} | music = Tony Maiquez | cinematography = Sergio Lobo | editing = Augusto Salvador | studio = [[FPJ Productions]] | distributor = FPJ Productions | released = {{Film date|1965|4|25}} | runtime = 122 minuto | country = Pilipinas | language = [[Wikang Filipino|Filipino]] | budget = | gross = }} Ang pelikulang '''''Ang Daigdig Ko'y Ikaw''''' ay isang [[pelikulang romantikong komedya]] mula sa Pilipinas noong 1965. Idinirekta ito ni [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] na isa rin sa mga manunulat nito. Pinagbibidahan ito nina [[Fernando Poe Jr.]] at [[Susan Roces]]. Handog ito ng FPJ Productions sa kanilang ikatlong anibersaryo. Ito rin ang unang pagganap ng noo'y ''freelancer'' na si Roces magmula noong umalis siya sa [[Sampaguita Pictures]].<ref name="Theme Song">{{cite web|url=http://fpj-daking.blogspot.com/2007/10/immortal-song-of-ang-daigdig-koy-ikaw.html?m=1|title=THE "IMMORTAL" SONG OF "ANG DAIGDIG KO'Y IKAW" |date=Oktubre 14, 2007|access-date=Nobyembre 22, 2019| website=Video48 Blog|first=Simon|last=Santos}}</ref><ref>{{cite news | url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | archive-url=https://web.archive.org/web/20191231225336/https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | url-status=dead | archive-date=Disyembre 31, 2019 | title=Susan Roces entrusts FPJ archive to ABS-CBN | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Hulyo 25, 2013 | access-date=Enero 1, 2020}}</ref> Una ito sa labimpitong (17) mga pelikulang magkatambal sina Poe at Roces<ref>{{cite news | url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230123934/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | url-status=dead | archive-date=Disyembre 30, 2019 | title=Remembering FPJ: 10 facts you may not know about Da King Fernando Poe Jr | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Agosto 22, 2019 | accessdate=Disyembre 30, 2019 | first=Mary Ann | last=Bardinas}}</ref> at naging simula ito ng kanilang pag-iibigan sa totoong buhay, na humantong sa kasalan makalipas ang tatlong taon.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/01/03/1881743/susan-fpjs-movies-unescos-memory-world | title=Susan & FPJ's Movies in UNESCO's Memory of the World passes away | newspaper=[[The Philippine Star|PhilStar Global]] | date=Enero 3, 2019 | access-date=Enero 1, 2020 | first=Nenet P. | last=Galang-Pereña}}</ref> Muling ipinalabas ang pelikula sa mga teatro noong 1968 bilang pagdiriwang sa naturang kasalan, kalakip ang mga kuha mula sa tunay na kasalan ng magkasintahan.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2018/09/24/1854194/susan-ikinuwento-kay-sarah-ang-love-story-nila-ni-fpj/ | title=Susan ikinuwento kay Sarah ang love story nila ni FPJ | newspaper=[[The Philippine Star|Pang Masa]] | date=Setyembre 24, 2018 | access-date=Nobyembre 22, 2019 | first=Lolit | last=Solis}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/peptionary/147161/susan-roces-a738-20191109-lfrm | title=Susan Roces: Queen of RP Movies | date=Nobyembre 8, 2019 | publisher=PEP | access-date=Nobyembre 20, 2019 | first=Mark Angelo | last=Ching}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mowelfund.com/a-love-that-never-parted/|title=A Love that Never Parted |access-date=Nobyembre 22, 2019| website=[[Mowelfund]]}}</ref> == Buod == Si Vicky ([[Susan Roces]]) ay ang ''unica hija'' ni Don Enrique Larrazabal (Oscar Keesee) na bagaman nag-iisang tagapagmana ng kayamanan ng mga Larrazabal ay laki sa layaw. Ikinulong ni Don Enrique si Vicky sa isang yate upang pigilan itong tumakas kasama si Daniel, na may ugaling kaduda-dula sa kaniya kaya tutol siya sa lalaking ito. Sinamantala ni Vicky ang pagdaong ng yate sa Batangas, kaya lumangoy siya patungo sa pinakamalapit na dalampasigan pagkaraang tumapak si Don Enrique sa pampang. Doon niya nakilala si Roman ([[Fernando Poe Jr.]]) na may-ari ng isang ''trucking business'' na pinagsisilbihan din niya bilang isang drayber. Nagtago siya sa trak ni Roman, at nagsinungaling siya nang makita siya. Sinabi ni Vicky na isa siyang ulila na pinipilit umano ng isang tiyahin na magpakasal sa isang matandang lalaki na kahit mayaman, hindi raw nagpapatibok sa kaniyang damdamin. Tinanggap siya ni Roman sa kondisyon na magtatrabaho siya sa kaniya. Nagkakilala sina Roman at Vicky habang papunta sila sa Baguio, at nagsimulang maging malapit sa isa't isa. Sa kanilang paglalakbay, palaging nagtatago si Vicky mula sa mga tauhan ni Don Enrique, na inutusan ng nakatatandang Larrazabal na sunduin ang kaniyang ''unica hija''. Natuklasan ni Roman ang tunay na pagkatao ni Vicky nang dumating sila sa Baguio, at labis siyang nasaktan dahil sa kasinungalingan. Lingid sa kaalaman ni Vicky, nasa Baguio rin pala si Daniel at dahil sa rebelasyon na iyon, naisip ni Roman na pinaglaruan lamang siya ni Vicky. Humiwalay siya kay Vicky dahil sa kalungkutan. Kalaunan, hinarap ni Don Enrique si Roman at humanga siya sa ugali nito na katanggap-tanggap sa kaniya kahit hindi mayaman. Kalakip ng pagsang-ayon ni Don Enrique, bumalik si Vicky kay Roman na handang-handa nang yakapin siya muli. == Mga tauhan == *[[Fernando Poe Jr.]] bilang Roman *[[Susan Roces]] bilang Vicky Larrazabal *Oscar Keesee bilang Don Enrique Larrazabal *[[Dencio Padilla]] bilang Dencio *Pablo Virtuoso bilang Pablo *Lito Anzures *Victor Bravo *Vic Varrion *Rudy Meyer *Philip Coo *Marilou Murray *[[Mario Escudero]] *Esther Vuzconde *Romy Nario *Restie Sandel *Angel Buenaventura *Jose Paulo == Musika == Isinulat ang awit na ''"Ang Daigdig Ko'y Ikaw"'' para sa pelikula kalakip ang tunog mula kay Tony Maiquez at lirika mula kina [[Levi Celerio]] at [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]]. Inawit nina [[Ric Manrique Jr.]] at [[Pilita Corrales]] ang kanta.<ref name="Theme Song"/><ref>{{Cite web | url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/626992/legendary-kundiman-singer-ric-manrique-jr-passes-away-at-age-76/story/ | title=Legendary Kundiman singer Ric Manrique Jr. passes away at age 76 | date=Setyembre 24, 2017 | website=[[GMA News Online]] | accessdate=Enero 1, 2020}}</ref><ref>{{cite news | url=https://interaksyon.philstar.com/entertainment/2017/09/25/99246/kundiman-legend-ric-manrique-jr-passes-away/ | title=Kundiman legend Ric Manrique, Jr. passes away | newspaper=[[The Philippine Star|Interaksyon]] | date=Setyembre 25, 2017 | accessdate=Enero 1, 2020}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == *{{IMDb title|1130817|Ang daigdig ko'y ikaw (1965)}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 1965]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] cuwub2hmlqpycu4dxvz9ok6j2po1e71 2224294 2224293 2026-09-09T05:54:40Z JWilz12345 77302 tapos na ang pagkukumpuni 2224294 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Ang Daigdig Ko'y Ikaw | image = Ang Daigdig Ko'y Ikaw (1965).jpg | caption = | director = [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] | producer = [[Fernando Poe Jr.|FPJ]] | screenplay = Fred Navarro | story = Efren Reyes | starring = {{ubl|[[Fernando Poe Jr.]]|[[Susan Roces]]}} | music = Tony Maiquez | cinematography = Sergio Lobo | editing = Augusto Salvador | studio = [[FPJ Productions]] | distributor = FPJ Productions | released = {{Film date|1965|4|25}} | runtime = 122 minuto | country = Pilipinas | language = [[Wikang Filipino|Filipino]] | budget = | gross = }} Ang pelikulang '''''Ang Daigdig Ko'y Ikaw''''' ay isang [[pelikulang romantikong komedya]] mula sa Pilipinas noong 1965. Idinirekta ito ni [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]] na isa rin sa mga manunulat nito. Pinagbibidahan ito nina [[Fernando Poe Jr.]] at [[Susan Roces]]. Handog ito ng FPJ Productions sa kanilang ikatlong anibersaryo. Ito rin ang unang pagganap ng noo'y ''freelancer'' na si Roces magmula noong umalis siya sa [[Sampaguita Pictures]].<ref name="Theme Song">{{cite web|url=http://fpj-daking.blogspot.com/2007/10/immortal-song-of-ang-daigdig-koy-ikaw.html?m=1|title=THE "IMMORTAL" SONG OF "ANG DAIGDIG KO'Y IKAW" |date=Oktubre 14, 2007|access-date=Nobyembre 22, 2019| website=Video48 Blog|first=Simon|last=Santos}}</ref><ref>{{cite news | url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | archive-url=https://web.archive.org/web/20191231225336/https://news.abs-cbn.com/entertainment/07/25/13/susan-roces-entrusts-fpj-archive-abs-cbn | url-status=dead | archive-date=Disyembre 31, 2019 | title=Susan Roces entrusts FPJ archive to ABS-CBN | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Hulyo 25, 2013 | access-date=Enero 1, 2020}}</ref> Una ito sa labimpitong (17) mga pelikulang magkatambal sina Poe at Roces<ref>{{cite news | url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230123934/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/updates/06082219-remembering-fpj-10-facts-you-may-not-know-about-da-king-fernando-poe-jr | url-status=dead | archive-date=Disyembre 30, 2019 | title=Remembering FPJ: 10 facts you may not know about Da King Fernando Poe Jr | publisher=[[ABS-CBN Entertainment]] | date=Agosto 22, 2019 | accessdate=Disyembre 30, 2019 | first=Mary Ann | last=Bardinas}}</ref> at naging simula ito ng kanilang pag-iibigan sa totoong buhay, na humantong sa kasalan makalipas ang tatlong taon.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/01/03/1881743/susan-fpjs-movies-unescos-memory-world | title=Susan & FPJ's Movies in UNESCO's Memory of the World passes away | newspaper=[[The Philippine Star|PhilStar Global]] | date=Enero 3, 2019 | access-date=Enero 1, 2020 | first=Nenet P. | last=Galang-Pereña}}</ref> Muling ipinalabas ang pelikula sa mga teatro noong 1968 bilang pagdiriwang sa naturang kasalan, kalakip ang mga kuha mula sa tunay na kasalan ng magkasintahan.<ref>{{cite news | url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2018/09/24/1854194/susan-ikinuwento-kay-sarah-ang-love-story-nila-ni-fpj/ | title=Susan ikinuwento kay Sarah ang love story nila ni FPJ | newspaper=[[The Philippine Star|Pang Masa]] | date=Setyembre 24, 2018 | access-date=Nobyembre 22, 2019 | first=Lolit | last=Solis}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/peptionary/147161/susan-roces-a738-20191109-lfrm | title=Susan Roces: Queen of RP Movies | date=Nobyembre 8, 2019 | publisher=PEP | access-date=Nobyembre 20, 2019 | first=Mark Angelo | last=Ching}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mowelfund.com/a-love-that-never-parted/|title=A Love that Never Parted |access-date=Nobyembre 22, 2019| website=[[Mowelfund]]}}</ref> == Buod == Si Vicky ([[Susan Roces]]) ay ang ''unica hija'' ni Don Enrique Larrazabal (Oscar Keesee) na bagaman nag-iisang tagapagmana ng kayamanan ng mga Larrazabal ay laki sa layaw. Ikinulong ni Don Enrique si Vicky sa isang yate upang pigilan itong tumakas kasama si Daniel, na may ugaling kaduda-dula sa kaniya kaya tutol siya sa lalaking ito. Sinamantala ni Vicky ang pagdaong ng yate sa Batangas, kaya lumangoy siya patungo sa pinakamalapit na dalampasigan pagkaraang tumapak si Don Enrique sa pampang. Doon niya nakilala si Roman ([[Fernando Poe Jr.]]) na may-ari ng isang ''trucking business'' na pinagsisilbihan din niya bilang isang drayber. Nagtago siya sa trak ni Roman, at nagsinungaling siya nang makita siya. Sinabi ni Vicky na isa siyang ulila na pinipilit umano ng isang tiyahin na magpakasal sa isang matandang lalaki na kahit mayaman, hindi raw nagpapatibok sa kaniyang damdamin. Tinanggap siya ni Roman sa kondisyon na magtatrabaho siya sa kaniya. Nagkakilala sina Roman at Vicky habang papunta sila sa Baguio, at nagsimulang maging malapit sa isa't isa. Sa kanilang paglalakbay, palaging nagtatago si Vicky mula sa mga tauhan ni Don Enrique, na inutusan ng nakatatandang Larrazabal na sunduin ang kaniyang ''unica hija''. Natuklasan ni Roman ang tunay na pagkatao ni Vicky nang dumating sila sa Baguio, at labis siyang nasaktan dahil sa kasinungalingan. Lingid sa kaalaman ni Vicky, nasa Baguio rin pala si Daniel at dahil sa rebelasyon na iyon, naisip ni Roman na pinaglaruan lamang siya ni Vicky. Humiwalay siya kay Vicky dahil sa kalungkutan. Kalaunan, hinarap ni Don Enrique si Roman at humanga siya sa ugali nito na katanggap-tanggap sa kaniya kahit hindi mayaman. Kalakip ng pagsang-ayon ni Don Enrique, bumalik si Vicky kay Roman na handang-handa nang yakapin siya muli. == Mga tauhan == *[[Fernando Poe Jr.]] bilang Roman *[[Susan Roces]] bilang Vicky Larrazabal *Oscar Keesee bilang Don Enrique Larrazabal *[[Dencio Padilla]] bilang Dencio *Pablo Virtuoso bilang Pablo *Lito Anzures *Victor Bravo *Vic Varrion *Rudy Meyer *Philip Coo *Marilou Murray *[[Mario Escudero]] *Esther Vuzconde *Romy Nario *Restie Sandel *Angel Buenaventura *Jose Paulo == Musika == Isinulat ang awit na ''"Ang Daigdig Ko'y Ikaw"'' para sa pelikula kalakip ang tunog mula kay Tony Maiquez at lirika mula kina [[Levi Celerio]] at [[Efren Reyes Sr.|Efren Reyes]]. Inawit nina [[Ric Manrique Jr.]] at [[Pilita Corrales]] ang kanta.<ref name="Theme Song"/><ref>{{Cite web | url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/626992/legendary-kundiman-singer-ric-manrique-jr-passes-away-at-age-76/story/ | title=Legendary Kundiman singer Ric Manrique Jr. passes away at age 76 | date=Setyembre 24, 2017 | website=[[GMA News Online]] | accessdate=Enero 1, 2020}}</ref><ref>{{cite news | url=https://interaksyon.philstar.com/entertainment/2017/09/25/99246/kundiman-legend-ric-manrique-jr-passes-away/ | title=Kundiman legend Ric Manrique, Jr. passes away | newspaper=[[The Philippine Star|Interaksyon]] | date=Setyembre 25, 2017 | accessdate=Enero 1, 2020}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == *{{IMDb title|1130817|Ang daigdig ko'y ikaw (1965)}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 1965]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] i4ppwxz6e14wqxn8doo6yi43pf1cqel 0 18914 2224324 2204769 2026-09-09T08:57:50Z Myrnamyers 83416 /* */ 2224324 wikitext text/x-wiki {{Short description|isang liping Austronesyo sa Timog Luzon}}{{Use mdy dates|date=April 2024}} {{Infobox ethnic group | group = Tagalog | native_name = {{Script|Tglg|ᜆᜄᜎᜓ}} <br><small> ''Katagalugan'' / ''Mga Tagalog'' / ''Lahing Tagalog''</small> | native_name_lang = tl | population = '''28,273,666''' (2020 census)<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |publisher=Philippine Statistics Authority |access-date=July 4, 2023 |archive-date=July 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720023033/https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |url-status=live}}</ref> | image = Naturales 5.png | caption = Isang [[maginoo|maginoong]] mag-asawa, parehong nakasuot ng mga kasuotan na kulay asul (ang asul ay ang natatanging kulay sa kanilang uri), mga bandang ika-16 na siglo | regions = {{flag|Pilipinas}}<br />{{smaller|([[Kalakhang Maynila]], [[Calabarzon]], [[Gitnang Luzon]], [[Mimaropa]])}} | languages = [[Tagalog language|Tagalog]] ([[Filipino language|Filipino]]), [[Ingles]] | religions = Pangunahin [[Kristiyanismo sa Pilipinas ]] (karamihan [[Catholic Church|Katoliko]]),<br /> minorya [[Islam]], [[Budismo]], [[Katutubong relihiyong Tagalog|Anitismo (relihiyong Tagalog)]] | related_groups = | related-c = Iba pang mga [[Mga pangkat etniko sa Pilipinas|pangkat etniko sa Pilipinas]], iba pang mga [[Austronesyo]] }} Ang mga '''Tagalog'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Tagalog, ''tagailog'', Tagal, Katagalugan}}</ref> ([[Baybayin]]: <span style="font-family:'Tagalog Doctrina 1593';">ᜆᜄᜎᜓ</span style>) ay isa sa mga pinakamalaking kauriang panlahi at wika sa [[Pilipinas]] at ang may pinakamalawak na paglawig sa bansa. Sila ang nangingibabaw na pangkat sa mga lalawigan ng [[lalawigan ng Batangas|Batangas]], [[Lalawigan ng Cavite|Cavite]], [[Lalawigan ng Bulacan|Bulacan]], [[Laguna]], [[Bataan]], [[Quezon]], [[Camarines Norte]], [[Marinduque]], at [[Rizal]]. May marami ring bilang ng mga Tagalog sa [[Nueva Ecija]], [[Lalawigan ng Tarlac|Tarlac]], [[Aurora]], [[Zambales]], [[Mindoro Oriental]], [[Palawan]], at [[Kalakhang Maynila]]. == Etimolohiya == Ang karaniwang pinaniniwalaan na pinagmulan ng endonim na "Tagalog" ay ang salitang ''tagá-ilog'', na nangangahulugang "mga tao mula sa [kahabaan ng] ilog" (ang unlaping tagá- ay nangangahulugang "nagmula sa" o "katutubo ng"). Gayunpaman, ang Pilipinong historyador na si Trinidad Pardo de Tavera sa Etimología de los Nombres de Razas de Filipinas (1901) ay nagwawakas na ang pinagmulan na ito ay lingguwistikong di-malamang, dahil ang ''i-'' sa ilog ay dapat na nanatili kung ito ang kaso. Si De Tavera at iba pang mga may-akda ay nagmumungkahi ng pinagmulan mula sa ''tagá-álog'', na nangangahulugang "mga tao mula sa mababang lupa", mula sa sinaunang kahulugan ng pangngalang ''álog'', na nangangahulugang "mababang lupa na napupuno ng tubig kapag umuulan". Ito ang may pinakamaraming kahulugan dahil ang pangalan ay ginamit upang makilala ang mga tao ng mababang lupa ng rehiyon ng Maynila, na dating pangunahing mga latian at mga basang lupa, mula sa mga taong naninirahan sa mas mataas na lugar. Ang iba pang mga may-akda, tulad ng Amerikanong antropologo na si H. Otley Beyer, ay nagmumungkahi na ang ''tagá-álog'' ay nangangahulugang "mga tao ng tawiran ng ilog", mula sa bagong kahulugan ng pandiwang alog, na nangangahulugang "lumusong". Ngunit ito ay tinanggihan ni de Tavera bilang di-malamang.<ref name="ncca.gov.ph">{{Cite web |last=Odal |first=Grace P. |title=Lowland Cultural Group of the Tagalogs |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-communities-and-traditional-arts-sccta/northern-cultural-communities/lowland-cultural-group-of-the-tagalogs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302195157/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-communities-and-traditional-arts-sccta/northern-cultural-communities/lowland-cultural-group-of-the-tagalogs/ |archive-date=March 2, 2021 |website=National Commission for Culture and the Arts}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Mallari |first=Julieta C. |title=King Sinukwan Mythology and the Kapampangan Psyche |date=2009 |publisher=Universitat de Barcelona |oclc=861047114}}</ref> === Makasaysayang paggamit === Bago ang [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|kolonyal na panahon]], ang terminong "Tagalog" ay orihinal na ginamit upang kilalanin ang mga naninirahan sa mababang lupa mula sa mga naninirahan sa bundok sa pagitan ng [[Nagcarlan]] at Lamon Bay, ang taga-bukit ("naninirahan sa mataas na lupa") o taga-bundok ("naninirahan sa bundok", na tinatawag ding tingues, na nangangahulugang "bundok", cf. Tinguian); gayundin ang mga naninirahan sa mga pampang ng Laguna de Bay, ang taga-doongan (mga tao sa pantalan/tabing-dagat kung saan dumadaong ang mga bangka). Sa kabila ng mga pagkakaibang ito sa pangalan, lahat ng mga grupong ito ay nagsasalita ng parehong wika. <ref>Blumentritt, Ferdinand (1895). </ref> Ang mga karagdagang eksepsiyon ay kinabibilangan ng mga kasalukuyang mamamayang Tagalog ng [[Batangas]], na kinikilala ang kanilang sarili bilang mga tao ng Kumintang{{Spaces}}– isang pagtatangi na pormal na napanatili sa buong panahon ng kolonyal. <ref name="Scott p190">Scott, William Henry (1994). </ref> Ang pagkaanib sa isang bayan ay napag-iiba sa pagitan ng mga katutubo nito na tinatawag na ''tawo,'' at mga dayuhan na nagsasalita rin ng [[Wikang Tagalog|Tagalog]] o iba pang mga wika - ay tinatawag na ''samot'' o ''samok''. <ref name="Scott p190">Scott, William Henry (1994). </ref> <ref>Scott, William Henry (1994). </ref> Simula sa panahon ng kolonyal na Espanyol, ang mga dokumentadong banyagang baybay ng termino ay mula sa ''Tagalos'' hanggang ''Tagalor''. <ref name="Roberts1">{{Cite book |last=Roberts |first=Edmund |url=http://www.wdl.org/en/item/7317/view/1/59/ |title=Embassy to the Eastern Courts of Cochin-China, Siam and Muscat |publisher=Harper & Brothers |year=1837 |location=New York |page=59 |access-date=October 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015163349/http://www.wdl.org/en/item/7317/view/1/59/ |archive-date=October 15, 2013 |url-status=live}}</ref> == Kasaysayan == === Prehistorya at mga teorya ng pinagmula === [[File:Chronological dispersal of Austronesian people across the Pacific.svg|upright=1.35|thumb|Ang [[migrasyon ng mga Austronesyo]]]] Ang mga Tagalog, tulad ng iba pang katutubong pangkat sa Pilipinas, ay kabilang sa liping [[Mga Austronesyo|Austronesyano]]. Sinasabing ang kanilang mga Austronesyong ninuno ay mga mandaragat na naglakbay patungo sa kapuluan ng Pilipinas mula sa isla ng [[Taiwan]] pagkatapos ng huling panahon ng yelo, mula 5,000 BCE hanggang 400 CE. === Panahon ng Kastila === Naglunsad ng maraming pag-aaklas laban sa Kastila ang mga Tagalog, at isa sila sa mga pinakamaagang naghimagsik. Isa sa mga panghihimagsik na ito ang isinagawa ng Tagalog na si [[Apolinario de la Cruz]] (kilala rin bilang [[Hermano Pule]]), na may layuning makapananampalataya. Noong 1898, maraming mga pinuno ng [[Himagsikang Pilipino]] ang mga Tagalog, katulad nina [[Apolinario Mabini]], [[Andres Bonifacio]], [[Emilio Jacinto]], ang unang [[pangulo ng Pilipinas|pangulo]] ng [[Pilipinas]] na si [[Emilio Aguinaldo]], at iba pa. Mula kay Aguinaldo, may tatlo pang mga Tagalog na nanungkulan bilang pangulo ng Pilipinas: si [[Manuel L. Quezon]] (isang [[mestisong Pilipino|mestisong]] [[Tsino]]-[[Kastila]] na may antas ng kanunu-nunoang Tagalog), si [[Jose P. Laurel]], at si [[Joseph Estrada]]. Karaniwang kakikitaan ng masiglang pakikiisa, pakikibaka at mga tagumpay ng mga mamamayang Tagalog ang maagang bahagi ng [[kasaysayan ng Pilipinas]], at kasalukuyan pa ring nakikilahok ang mga ito sa pangkasalukuyang politika at mga gawaing pangkabuhayan sa Pilipinas. Matatag ang pagiging lantad ng mga Tagalog sa pambansang katangian at gawi, sapagkat palagiang pangunahing laman ang mga ito ng mga pangyayari sa kasaysayan ng Pilipinas, na nilalarawang may pagsusumigasig, pagtitiyaga, pagpupunyagi, pagsusumikap, at pagtataguyod ng kasiglahan at katanyagang Pilipino. == Kalinangan at Lipunan== [[Talaksan:Flag of the Tagalog people.svg|thumb|right|Unang itinaos na watawat ng Katagalugan]] Ang kalinangan ng mga kasalukuyang Tagalog ay naimpluwensyahan nang malaki ng mga katutubong kultura na umunlad sa Pilipinas, ngunit nagkaroon din ng mga bagong elemento dahil sa kolonisasyon. Bago pa man dumating ang mga [[Espanyol]], ang kultura ng mga Tagalog ay naimpluwensyahan na ng iba't ibang banyagang kultura dahil sa kalakalan at migrasyon, tulad ng pakikipagkalakalan sa [[Timog-Silangang Asya]]. Ang mga tradisyon, kaugalian, at gawi ng mga Tagalog ay nagmula sa mga sinaunang katutubong pamayanan na nagbigay ng kanilang mga natatanging kontribusyon sa kasalukuyang kultura. Halimbawa, ang mga kinagisnang sayaw, musika, panitikan at sining ng mga Tagalog ay may malalim na ugat sa mga katutubong kultura. Gayundin, ang mga pamamaraan ng pagluluto at mga pagkaing Tagalog ay may mga sangkap at kasanayan na nagmula sa mga katutubong pamayanan. Sa kasalukuyan, karamihan sa mga aspeto ng kalinangan ng mga Tagalog ay nakatuon sa desentralisadong katangian ng mga lalawigan at bayan. Ang mga mamamayan ay karaniwang kinikilala ang kanilang katutubong pangkat-kultural (etnokultural) ayon sa mga lalawigan, tulad ng Batangueño, Caviteño, Bulakeño, at Marinduqueño, o ayon sa mga bayan, tulad ng Lukbanin, Tayabasin, at Infantahin. ==Kultura at lipunan== Ang mga pamayanang Tagalog ay karaniwang nasa kapatagan, karaniwang nakaharap sa mga pampang malapit sa [[sabangan]] o ''wawà'' ([[River mouth|bunganga]] ng isang ilog).<ref name="SoAPac">{{cite book |title=Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsofso0000mina |location=Santa Barbara, California |publisher=ABC-CLIO |year=2012 |isbn=978-1-59884-659-1}}</ref><ref name="ncca.gov.ph"/> Sa kultural na pananaw, bihira para sa mga katutubong Tagalog na tukuyin ang kanilang sarili bilang Tagalog bilang bahagi ng kanilang kolektibong pagkakakilanlan bilang isang [[ethnolinguistic group|etnolingguwistikong grupo]] dahil sa pagkakaiba sa kultura, espesyalisasyon, at lokasyong heograpikal. Karaniwang kinikilala ng mga katutubong masa ang kanilang [[Cultural identity|katutubong grupong kultural]] ayon sa mga lalawigan, gaya ng ''[[Batangas|Batangueño]]'',<ref>{{Cite book |last=Andres |first=Tomas Donato |url=https://books.google.com/books?id=8qJwAAAAMAAJ |title=Understanding Batangueño Values, Book 12 |date=2004 |publisher=Giraffe Books |isbn=978-971-0362-10-3 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ijssir Batangas Literature Reflecting Unique Batangueno PDF {{!}} PDF {{!}} Folklore {{!}} Worship |url=https://www.scribd.com/document/356807264/IJSSIR-BATANGAS-LITERATURE-REFLECTING-UNIQUE-BATANGUENO-pdf |access-date=2023-09-08 |website=Scribd |language=en |archive-date=September 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908160830/https://www.scribd.com/document/356807264/IJSSIR-BATANGAS-LITERATURE-REFLECTING-UNIQUE-BATANGUENO-pdf |url-status=live }}</ref> ''[[Cavite|Caviteño]]'',<ref>{{Cite book |last=Andres |first=Tomas Donato |url=https://books.google.com/books?id=NlJxAAAAMAAJ |title=Understanding Caviteño Values |date=2003 |publisher=Giraffe Books |isbn=978-971-8832-77-6 |language=en |access-date=September 7, 2023 |archive-date=December 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215005637/https://books.google.com/books?id=nlJXAAAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Caviteno {{!}} Ethnic Groups of the Philippines |url=http://www.ethnicgroupsphilippines.com/ethnic-groups-in-the-philippines/caviteno/#:~:text=Some%20of%20the%20cultural%20rituals,the%20past%20centuries%20and%20decades. |access-date=2023-09-08 |website=www.ethnicgroupsphilippines.com |archive-date=September 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908090610/http://www.ethnicgroupsphilippines.com/ethnic-groups-in-the-philippines/caviteno/#:~:text=Some%20of%20the%20cultural%20rituals,the%20past%20centuries%20and%20decades. |url-status=live }}</ref> ''[[Bulacan|Bulakeño]]''<ref>{{Cite book |last=Andres |first=Tomas Donato |url=https://books.google.com/books?id=16BwAAAAMAAJ |title=Understanding the Values of the Bulakeños |date=2003 |publisher=Giraffe Books |isbn=978-971-8832-74-5 |language=en}}</ref> at [[Marinduque|''Marinduqueño'']],<ref>{{Cite web |last=Obligacion |first=Eli J. |date=2021-11-07 |title=Marinduque Rising: It's Marinduqueňo (or Marindukenyo), never something else (1st of a series) |url=https://marinduquegov.blogspot.com/2021/11/its-marinduqueno-or-marindukenyo-never.html |access-date=2023-09-11 |website=Marinduque Rising |archive-date=November 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231123083531/https://marinduquegov.blogspot.com/2021/11/its-marinduqueno-or-marindukenyo-never.html |url-status=live }}</ref> o ayon sa mga bayan, gaya ng ''[[Lucban|Lukbanin]]'', ''[[Tayabas]]in'', at ''[[Infanta, Quezon|Infantahin]]''.<ref>{{Cite web |date=2022-12-08 |title=Why Quezonin? |url=https://opinyon.net/opinion/why-quezonin |last1=Cagahastian |first1=Diego |last2=Sarnate |first2=Raffy |access-date=2023-09-07 |website=OpinYon News |language=en |archive-date=October 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013143130/https://opinyon.net/opinion/why-quezonin |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |last=Andres |first=Tomas Donato |url=https://books.google.com/books?id=z39xAAAAMAAJ |title=Understanding the Values of: The people of Quezon |date=2005 |publisher=Giraffe Books |isbn=978-971-0362-15-8 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Manuel |first=E. Arsenio |url=https://books.google.com/books?id=ropdAAAAIAAJ |title=A Lexicographic Study of Tayabas Tagalog of Quezon Province |date=1971 |publisher=Diliman Review |language=en |access-date=September 7, 2023 |archive-date=February 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224180337/https://books.google.com/books?id=ropdAAAAIAAJ |url-status=live }}</ref> Gayundin, karamihan sa mga aspeto ng kultura ng mga Tagalog ay nakasentro sa desentralisadong katangian ng mga lalawigan at bayan. ==== Mga kaugalian noong kasaysayan ==== Nagbago ang mga kaugalian sa pagbibigay ng pangalan ng mga Tagalog sa paglipas ng mga siglo. Isinulat ng misyonerong Kastila noong ika-17 siglo na si Francisco Colin sa kanyang akdang ''Labor Evangelica'' ang tungkol sa mga kaugalian sa pagbibigay ng pangalan mula sa panahong pre-kolonyal hanggang sa mga unang dekada ng pananakop ng mga Kastila. Binanggit ni Colin na binibigyan ng pangalan ang mga sanggol na Tagalog sa sandaling sila ay ipinanganak, at tungkulin ng ina na magbigay ng pangalan.<ref name=":3">{{Cite book |last=Bourne |first=Edward Gaylord |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/30253 |title=The Philippine Islands, 1493-1898 - Explorations by Early Navigators, Descriptions of the Islands and Their Peoples, Their History and Records of the Catholic Missions, as Related in Contemporaneous Books and Manuscripts, Showing the Political, Economic, Commercial and Religious Conditions of Those Islands from Their Earliest Relations with European Nations to the Close of the Nineteenth Century |series=Volume 40 of 55, 1690-1691 |date=October 14, 2009 |editor-last=Blair |editor-first=Emma Helen |language=English |editor-last2=Robertson |editor-first2=James Alexander |access-date=January 5, 2023 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105164854/https://www.gutenberg.org/ebooks/30253 |url-status=live }}</ref> Karaniwan, ang pangalan ay kinuha mula sa kalagayan ng bata sa oras ng kapanganakan. Nagbigay si Colin ng halimbawa: "Halimbawa, Maliuag, na ang ibig sabihin ay 'mahira’p', dahil sa hirap ng panganganak; Malacas, na nangangahulugang 'malakas', dahil inaakalang magiging malakas ang sanggol."<ref name=":3" /> === Lutuin at kainang kaugalian === Ang [[lutuing Tagalog]] ay bahagi ng mas malawak na [[lutuing Pilipino]] ngunit nagbibigay-diin sa paggamit ng [[bigas]] bilang pangunahing pagkain at ng iba’t ibang ulam na may balanse ng tamis, alat, at asim. Karaniwan ang mga lutuing nilaga, ginisa, at inihaw, pati na ang paggamit ng [[toyo]], [[suka]], [[bagoong]], [[kalamansi]], at [[gata]] sa pagpapa-alsa ng lasa ng mga putahe. Kabilang sa mga pinakakilalang ulam sa mga pook-Tagalog ang [[adobo]] (karne o manok na niluto sa suka at toyo), [[sinigang]] (maasim na sabaw na kadalasang may sampalok), [[kare-kare]] (nilagang karne na may sarsang mani), [[pansit]] (iba’t ibang uri ng pansit na may gulay at karne), at [[litson]] (inihaw na buong baboy). Matatagpuan din sa katutubong lutuing Tagalog ang iba’t ibang sabaw gaya ng bulalo at mga pagkaing pangmeryenda tulad ng pansit palabok at iba pang putaheng pansit na karaniwang inihahain sa mga handaan at pagtitipon pampamilya. === Sining biswal === ==== Gawaing kahoy ==== ==== Paghabi ==== === Sining musika at pagganap === === Kaugalian === Marami sa kaugaliang Tagalog ay kinatawan ng ibang mga kultura sa Pilipinas at ang ilan ay nanatiling haligi ng itinuturing na huwarang pag-uugali ng mga Pilipino. May sadyang kahigpitan sa pagtataguyod ng paggalang at pakikitungo sa kapwa ang mga Tagalog, na makikita sa kanilang mga gawi at kayarian ng kanilang wika. Mahalaga rin sa pagkakabuklod ng kanilang lipunan ang katuwiran at pagpapahalaga sa mga mungkahi at pananaw ng bawa't isa. Ang mga Tagalog, sa kanilang kasaysayan, ay likas ding nagpamalas ng pag-ibig sa kalayaan at kakayanang makapamuno sa sarili. Ito'y pinatutunayan ng bilang ng mga katauhan mula sa Katagalugang silang namayani sa adhikaing mapalaya ang Pilipinas. Uliran ang kanilang katapangang magkusang lumahok at makidigma sa Himagsikang Pilipino laban sa Kastila at Amerikano, at gayon din noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. === Pangkapamuhayan === Pagsasaka at pangingisda ang kinagisnang pangkaraniwang kabuhayan ng mga Tagalog, subali't higit na mahalaga sa kanilang lipunan ang pamumuhunan at negosyo. Sa katunayan, itinala ng Kastilang Agustinong prayle na si Martin de Rada ang malawakang kalakalan, ang pagsasaka ng palay bilang pangkabuhayan, at ang pakikiugnay sa pamunuan ng Borneo, na pawang mga kaganapan sa mga pamayanang itinatag ng mga Tagalog, gayon na rin ang paghilig nila sa kalakalan kaysa sa pakikidigma.<ref>Cf. William Henry Scott, ''Cracks in the Parchment Curtain'', Quezon City: 1998, pp. 124-125</ref> == Paniniwala at Gawing Panrelihiyon == Karamihan sa mga pamayanang Tagalog ay may paniniwalang [[Kristiyanismo]], kung saan ang karamihan ay [[Katoliko]], Ebanghelikal Protestantismo, at pangunahing [[Protestantismo]]. Bukod dito, may mga minoryang Tagalog din na sumusunod sa [[Islam sa Pilipinas|Islam]], [[Budismo]], katutubong relihiyon ng mga Pilipino ([[Katutubong relihiyong Tagalog|relihiyon ng Tagalog]]), at iba pang mga relihiyon. Mayroon ding ilan na [[Ateismo|walang relihiyon]].<ref name="JETE" /> Tinutukoy ang ''[[Katutubong relihiyong Tagalog|Tagalismo]]'' (katutubo o taal na relihiyon ng Tagalog), sa kontemporaryong akademikong salita, bilang pinakamatandang anyo ng relihiyon sa mga Tagalog. Ito ay kinabibilangan na mga paniniwala sa mga [[anito]] (mga espiritu). Ang pinakamataas na espiritu ay si [[Bathala|Bathalang Maykapal]], ang lumikha ng sansinukob. Mayroon ding mga diyos na konektado sa kalikasan at kabuhayan tulad nina Lacanbaco (diyos ng palay), Lacapati (diyos ng pangingisda at tubig), Oinon Sana (diyos ng mga bundok at bukirin), Hayc (diyos ng dagat), Dian Masalanta (diyos ng mga magkasintahan), ang Buwan (diyos ng buhay at kayamanan), mga bituin tulad ni Tala, at mga ispiritu ng mga ninuno. Ang '''[[pag-anito]]''' ang tumutukoy sa pakikipag-usap sa mga espiritu, na kadalasang sinasamahan ng mga ritwal o pagdiriwang. Sa mga ganitong okasyon, ang [[Babaylan|katalonan]] ay umaakto bilang tagapamagitan upang makipag-usap ng tuwiran sa mga espiritu. Ang mga katutubong paniniwala at ritwal ng mga Tagalog ay nananatili at nakikita pa rin sa kasalukuyan, kahit na ito ay nakabalot na sa anyo ng Katolisismo. Ang mga modernong iskolar at teologo ay sumasang-ayon na ang mga paniniwalang ito ay nagresulta sa Filipino 'Folk Catholicism,' isang anyo ng sinkretismo na makikita pa rin sa mga kasalukuyang paniniwala at ritwal, lalo na sa mga rural na lugar. <ref name="Scott1994">{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |author-link=William Henry Scott (historian) |title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=971-550-135-4 |location=Quezon City}}</ref> <ref name="Jocano1975">{{Cite book |title=The Philippines at the Spanish Contact: Some Major Accounts of Early Filipino Society and Culture |date=1975 |publisher=MCS Enterprises |editor-last=Jocano |editor-first=F. Landa |location=Manila |page=2}}</ref><ref name="Maggay1999">{{Cite book |last=Maggay |first=Melba Padilla |title=Filipino Religious Consciousness |date=1999 |publisher=Institute for Studies in Asian Church and Culture |location=Quezon City}}</ref><ref name="Gorospe1966">{{Cite book |last=Vitaliano |first=R. |title=Chrisitian Renewal of Filipino Values |last2=Gorospe |first2=S. J. |date=1966 |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Manila |page=37}}</ref> == Wika at Palabaybayan == {{Main|Wikang Tagalog|Philippine English|Taglish}} {{See also|Mga wika sa Pilipinas }} [[File:Baybayin alpha.jpg|thumb|Katitikan sa [[Baybayin]] o sulat-Tagalog, ang tradisyunal na [[wikang pasulat]] ng mga mamamayang Tagalog.]] Ang katutubong wika ng mga mamamayang Tagalog ay tinatawag na Tagalog o [[wikang Tagalog]], na naglilinang at umaangkop sa paglipas ng panahon. Ang Baybayin, na kilala rin bilang sulat-Tagalog, ay ang katutubo't tradisyunal na sistema ng pagsulat ng mga Tagalog. Bagaman halos nawala ito noong panahon ng kolonyal, may lumalaking kilusan upang muling linangin at panatilihin ito. Sa kasalukuyan, ang Baybayin ay isinasama sa iba't ibang aspeto ng makabagong kultura. Itinuturo rin ito sa mga ilang paaralan at sa pamamagitan ng mga pagsasanay sa komunidad. Makikita ang Baybayin sa mga kasuotan, tattoo, kaligrapiya at maging sa mga sagisag o logo ng ilang ahensya ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Admin |first=HAPI |date=2022-08-17 |title=Baybayin: How This Ancient Pinoy Script's Legacy Lives On |url=https://hapihumanist.org/2022/08/18/baybayin-legacy/ |access-date=2023-09-08 |website=Humanist Alliance Philippines International |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908064420/https://hapihumanist.org/2022/08/18/baybayin-legacy/ |archive-date=2023-09-08 |url-status=live |df=ymd-all}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-08 |title=Stories Behind Symbols: 4 Interesting Facts You Probably Don't Know about Baybayin |url=https://www.explained.ph/2021/08/by-ellen-faye-ann-yabut-and-gianela.html |access-date=2023-09-08 |website=Explained PH {{!}} Youth-Driven Journalism |language=en |archive-date=September 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908070805/https://www.explained.ph/2021/08/by-ellen-faye-ann-yabut-and-gianela.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite thesis |last=Camba |first=Allan |date=2021 |title=Baybayin: The Role of a Written Language in the Cultural Identity and Socio-Psychological Well-Being of Filipinos |url=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.12961.94563 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.12961.94563}}</ref> [[File:Katagalugan.png|thumb|Mga diyalekto ng Tagalog. {{legend|pink|2=Mga hilagang diyalekto ng Tagalog: Bulacan ([[Bulacan]] & [[Nueva Ecija]]), at Bataan ([[Bataan]] & [[Zambales]]).}} {{legend|red|2=Mga gitnang diyalekto ng Tagalog: Laguna <!--- i.e. Puray-Montalban, Tanay-Paete, & Teresa-Morong ---> ([[laguna (province)|Laguna]] & [[Rizal (province)|Rizal]]) at Manila ([[Metro Manila]]). {{legend|#FA8077|2=Mga katimugang diyalekto ng Tagalog: Batangas ([[Batangas]], [[Cavite]], & [[Oriental Mindoro]]), Lubang ([[Occidental Mindoro]]), Tayabas ([[Quezon]]), at [[aurora (lalawigan)|Aurora]].}} {{legend|maroon|2=Diyalektong Marinduque ([[Marinduque]]). Source: [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tgl]}}}}]] Noong 2023, ang Ethnologue ay naglista ng siyam na natatanging diyalekto ng Tagalog, na kinabibilangan ng Lubang, Maynila, Marinduque, Bataan (Kanlurang Gitnang Luzon), Batangas, Bulacan (Silangang Gitnang Luzon), Puray, Tanay-Paete (Rizal-Laguna), at Tayabas (Quezon). Ang diyalekto ng Maynila ay naging batayan sa pagsasapamantayan ng anyo ng [[wikang Filipino]]. Ang mga lalawigan na nagsasalita ng Tagalog ay maaaring magkaiba-iba sa pagbigkas, bokabularyo, at gramatika batay sa partikular na rehiyon o lalawigan. Ang mga diyalektong panlalawigan na ito ay maaaring magtaglay ng mas pinanatiling katutubong bokabularyo at mga estrukturang gramatikal na hindi pamilyar sa Metro Manila. [[File:Laguna Copperplate Inscription.gif|thumb|[[Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna]] na pangunahing nakasulat sa [[Wikang Malayo|Lumang Malay]] na may ilang [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]] at maaaring [[Wikang Habanes|Lumang Habanes]] o [[Lumang Tagalog]] gamit ang sulat-Kawi]] Ang [[Wikang Malayo|wikang Malay]] ay nagsilbing lingua franca ng [[Timog-silangang Asya|Timog-Silangang Asya]], kabilang ang Pilipinas bago ang kolonisasyon. Ang mga Tagalog, partikular na ang nasa kalakalan, ay gumamit ng Lumang Malay upang mapadali ang kalakalan at makipag-ugnayan sa iba't ibang pangkat. Noong panahon ng kolonyal ng Espanyol sa Pilipinas mula ika-18 hanggang ika-19, ang mga bihasang magsalita ng Kastila ay karaniwang kabilang lamang sa nakakataas na uri o elit. Nang dumating ang mga Amerikano, naging pinakamahalagang wika ang Ingles noong ika-20 siglo. Sa lalawigan ng Cavite, may dalawang uri ng creole na batay sa Espanyol na Chavacano: Caviteño (Cavite Chabacano) sa Lungsod ng Cavite at Ternateño (Bahra, Ternate Chabacano, Ternateño Chavacano) sa Ternate.<ref>{{Cite web |title=Chavacano {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/language/cbk/ |access-date=2023-09-11 |website=Ethnologue (Free All) |language=en |archive-date=March 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309090456/https://www.ethnologue.com/language/cbk/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Cavite Chabacano Philippine Creole Spanish: Description and Typology {{!}} Linguistics |url=https://lx.berkeley.edu/publications/cavite-chabacano-philippine-creole-spanish-description-and-typology |access-date=2023-09-11 |website=lx.berkeley.edu |archive-date=July 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728213639/https://lx.berkeley.edu/publications/cavite-chabacano-philippine-creole-spanish-description-and-typology |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite dissertation |last=Abbang |first=Gregg Alfonso |title=Chabacano: The Case of Philippine Creole Spanish in Cavite |url=https://www.academia.edu/5922616}}</ref> May mga salitang Espanyol din na ginagamit sa Tagalog, bagaman hindi na ginagamit ang konstruksyon ng pangungusap ng Espanyol. Mula dekada 1970 hanggang ika-21 siglo, ang mga wika ng mga Tagalog ay Tagalog, Ingles, at isang halo ng dalawa, na kilala sa ''pop culture'' o pop kultura ng Tagalog bilang ''Taglish.'' Ang Taglish ay karaniwang ginagamit sa usapan, lalo na sa mga kalakhang lugar, sa mga gitnang uri at sa mga kabataan. Ginagamit rin nila ang batayang Filipino bilang pamantayang gramatika ng Tagalog lalo na sa pormal na rehistro kagaya sa pagsusulat. Habang lumaganap ang Ingles sa buong bansa, ang wika ay nagkaroon ng mga bagong anyo, katangian, at tungkulin—kaya ito'y kinilala bilang ''Philippine English''. == Pinagsanggunian == {{reflist}} === Hindi natukoy === * [http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_Files/Philippine_Culture/Regional%20Cultures/tagalog/tagalogs.htm ''The Tagalogs''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705132412/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Default_files/Philippine_Culture/Regional%20Cultures/tagalog/tagalogs.htm |date=2008-07-05 }}, Seasite.niu.edu * [http://history.howstuffworks.com/asian-history/tagalogs.htm Tagalogs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706223208/http://history.howstuffworks.com/asian-history/tagalogs.htm |date=2008-07-06 }}, Howstuffworks.com * McDermott, John F., Wen-Shing Tseng, at Thomas Maretzki. [http://books.google.com/books?id=YPoDT624iaUC&pg=PA159&lpg=PA159&dq=The+Tagalogs&source=web&ots=zcrY5CvFMu&sig=yeFMkueG_i36aJeFSITV-HdHwOk&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=5&ct=result ''The Tagalogs''], ''People and Cultures of Hawaii'', Books.google.com * Bulseco, Patrick Rey. [http://litera1no4.tripod.com/tagalog_frame.html Tagalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309084844/http://litera1no4.tripod.com/tagalog_frame.html |date=2016-03-09 }}, Tripod.com * [http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9B02E4D7173FE433A25757C1A9669D946197D6CF ''Americans Defeat Tagalogs.; United States Forces Have Only Two Men Wounded, the Enemy Losing Twenty Killed.''] (PDF), The New York Times, NYTimes.com, 14 Oktubre 1900 {{Himagsikang Pilipino}} [[Kategorya:Mga Tagalog|*]] [[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas]] k7cgcydnbno3owkpcfu9n19n2854va2 0 22929 2224233 2215887 2026-09-08T15:24:12Z ~2026-48682-52 166170 /* Klima */ Inayos ang baybay 2224233 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Oktubre 2020}} {{cleanup|date=Oktubre 2020}} {{better translation|date=Oktubre 2020}} }} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Santa Cruz | native_name = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ | sealfile = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz. | region = [[CALABARZON]] (Region IV-A) | province = [[Laguna]] | districts = | barangays = 26 | class = Unang Klase | mayor = Hon. Edgar S. San Luis. | founded = 1602 | areakm2 = 526234 | population_as_of = 2000 | population_total = 92694 | population_density_km2 = |vice_mayor=Laarni A. Malibiran}} Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Kasaysayan== Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal. Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945. Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon. Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan. ==Heograpiya== Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna. Lawak ng Lupa: 3,860 hectares Tirahan: 381.97 Komersyal: 35.96 Institusyon: 92.17 Functional Open Space: 31.27 Mga Kalsada: 157.73 Kabuuang Built-up: 696.10 Pang-agrikultura: 3,048.57 Espesyal na Paggamit: 115.33 ==Geology== Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale. ==Klima== Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula April June hanggang at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 25 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !Year |- !Average high °C (°F) |26 (79) |27 (81) |29 (84) |31 (88) |31 (88) |30 (86) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |28 (82) |26 (79) |29 (84) |- !Average low °C (°F) |20 |20 |20 |21 |23 |24 |24 |24 |24 |24 |20 |21 |- !Average [[precipitation]] mm (inches) |58 (2.3) |41 (1.6) |32 (1.3) |29 (1.1) |91 (3.6) |143 (5.6) |181 (7.1) |162 (6.4) |172 (6.8) |164 (6.5) |113 (4.4) |121 (4.8) |1,307 (51.5) |- !Average rainy days |13.4 |9.3 |9.1 |9.8 |19.1 |22.9 |26.6 |24.9 |25.0 |21.4 |16.5 |16.5 |214.5 |- | colspan="14" |Source: Meteoblue |} ==Mga Barangay== Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]]. [[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]] <table border=0><tr> <td valign=top> * Alipit * Bagumbayan * Bubukal * Calios * Duhat * Gatid * Jasaan * Labuin * Malinao * Oogong * Pagsawitan * Palasan * Patimbao </td><td valign=top> * Barangay I (Pob.) * Barangay II (Pob.) * Barangay III (Pob.) * Barangay IV (Pob.) * Barangay V (Pob.) * San Jose * San Juan * San Pablo Norte * San Pablo Sur * Santisima Cruz * Santo Angel Central * Santo Angel Norte * Santo Angel Sur </td></tr></table> [[Talaksan:Pila & Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]] ==Demograpiko== {{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile. ==Economy== Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan: 2008 - ₱ 160,196,679.38 2007 - ₱ 135,792,097.46 2006 - ₱ 128,812,429.41 2005 - ₱ 117,351,293.14 ==Commerce== Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito. Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan. Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market. Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna, ==Mga punto ng interes== Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao. * Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine. * Emilio Jacinto Shrine Burial Site * Villa Valenzuela * Santa Cruz Town Plaza * Immaculate Concepcion Parish Church * Kesong puti Festival - Abril 4–11 * Anilag Festival - Marso 8-17 * Camp Allen Training & Development Center ==Mga Kaganapan== Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9] ==Edukasyon== ===Mga paaralang kindergarten=== Pampubliko: 35 Pribado: 10 ===Elementary=== Pampubliko: 16 Pribado: 11 ===Mataas na paaralan=== Pampubliko: 2 Pribado: 6 ===Mga Kolehiyo=== Pampubliko: 2 Pribado: 8 Bokasyonal: Pampubliko: 1 Pribado: 2 Bilang ng mga mag-aaral: Elementarya: 15,291 High school: 8,155 Tertiary: 10,914 ==Bahagyang listahan ng mga paaralan== * Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz) * Bagumbayan Elementary School * Bubukal Elementary School * Elementary School ng Calios * Duhat Elementary School * Gatid Elementary School * Oogong Elementary School * Pagsawitan Elementary School * Palasan Elementary School * Patimbao Elementary School * Paaralang Elementarya ng San Jose * Santisima Cruz Elementary School * Santo Angel Central Elementary School * Santo Angel Norte Elementary School * Santo Angel Sur Elementary School * Silangan Elementary School * Pedro Guevara Memorial National High School * Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc. * ACTS Computer College * AMA Computer University * AMA Computer Learning Center * Capitol View Christian School * Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School) * Laguna Santiago Educational Foundation Inc. * Laguna Senior High School * Laguna State Polytechnic University * Laguna University * Little Javannah Montessori School * Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc. * Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas * Maranatha Christian Academy * SHARPMINDS Tutorial Center * STI College * St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School * United Evangelical Church School * Union College ng Laguna * Southbay Montessori School * GOAL-DEN Learners Center * iExcel Learning Hub * Mind Builders Academy * Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano ==Mga Ospital== # Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26 # Laguna Medical Center # Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc. # Laguna Doctors Hospital # Laguna Holy Family Hospital # Jesus the Savior Hospital == Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz == * [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist * [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010 *Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado *[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas *Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} {{Laguna}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] l1wl4w0ud1s9exxfimiy1q6kywb3onv 2224319 2224233 2026-09-09T07:40:08Z ~2026-48682-52 166170 /* Klima */ Inayos ang baybay 2224319 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Oktubre 2020}} {{cleanup|date=Oktubre 2020}} {{better translation|date=Oktubre 2020}} }} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Santa Cruz | native_name = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ | sealfile = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz. | region = [[CALABARZON]] (Region IV-A) | province = [[Laguna]] | districts = | barangays = 26 | class = Unang Klase | mayor = Hon. Edgar S. San Luis. | founded = 1602 | areakm2 = 526234 | population_as_of = 2000 | population_total = 92694 | population_density_km2 = |vice_mayor=Laarni A. Malibiran}} Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Kasaysayan== Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal. Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945. Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon. Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan. ==Heograpiya== Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna. Lawak ng Lupa: 3,860 hectares Tirahan: 381.97 Komersyal: 35.96 Institusyon: 92.17 Functional Open Space: 31.27 Mga Kalsada: 157.73 Kabuuang Built-up: 696.10 Pang-agrikultura: 3,048.57 Espesyal na Paggamit: 115.33 ==Geology== Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale. ==Klima== Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula April June hanggang at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 25 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !Year |- !Average high °C (°F) |26 (79) |27 (81) |29 (84) |31 (88) |31 (88) |30 (86) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |28 (82) |26 (79) |29 (84) |- !Average low °C (°F) |20 (68) |20 (68) |20 (68) |21 68) |23 68) |23 73) |23 73) |24 73) |24 73) |24 73) |20 68) |20 68 |- !Average [[precipitation]] mm (inches) |58 (2.3) |41 (1.6) |32 (1.3) |29 (1.1) |91 (3.6) |143 (5.6) |181 (7.1) |162 (6.4) |172 (6.8) |164 (6.5) |113 (4.4) |121 (4.8) |1,307 (51.5) |- !Average rainy days |13.4 |9.3 |9.1 |9.8 |19.1 |22.9 |26.6 |24.9 |25.0 |21.4 |16.5 |16.5 |214.5 |- | colspan="14" |Source: Meteoblue |} ==Mga Barangay== Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]]. [[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]] <table border=0><tr> <td valign=top> * Alipit * Bagumbayan * Bubukal * Calios * Duhat * Gatid * Jasaan * Labuin * Malinao * Oogong * Pagsawitan * Palasan * Patimbao </td><td valign=top> * Barangay I (Pob.) * Barangay II (Pob.) * Barangay III (Pob.) * Barangay IV (Pob.) * Barangay V (Pob.) * San Jose * San Juan * San Pablo Norte * San Pablo Sur * Santisima Cruz * Santo Angel Central * Santo Angel Norte * Santo Angel Sur </td></tr></table> [[Talaksan:Pila & Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]] ==Demograpiko== {{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile. ==Economy== Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan: 2008 - ₱ 160,196,679.38 2007 - ₱ 135,792,097.46 2006 - ₱ 128,812,429.41 2005 - ₱ 117,351,293.14 ==Commerce== Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito. Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan. Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market. Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna, ==Mga punto ng interes== Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao. * Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine. * Emilio Jacinto Shrine Burial Site * Villa Valenzuela * Santa Cruz Town Plaza * Immaculate Concepcion Parish Church * Kesong puti Festival - Abril 4–11 * Anilag Festival - Marso 8-17 * Camp Allen Training & Development Center ==Mga Kaganapan== Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9] ==Edukasyon== ===Mga paaralang kindergarten=== Pampubliko: 35 Pribado: 10 ===Elementary=== Pampubliko: 16 Pribado: 11 ===Mataas na paaralan=== Pampubliko: 2 Pribado: 6 ===Mga Kolehiyo=== Pampubliko: 2 Pribado: 8 Bokasyonal: Pampubliko: 1 Pribado: 2 Bilang ng mga mag-aaral: Elementarya: 15,291 High school: 8,155 Tertiary: 10,914 ==Bahagyang listahan ng mga paaralan== * Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz) * Bagumbayan Elementary School * Bubukal Elementary School * Elementary School ng Calios * Duhat Elementary School * Gatid Elementary School * Oogong Elementary School * Pagsawitan Elementary School * Palasan Elementary School * Patimbao Elementary School * Paaralang Elementarya ng San Jose * Santisima Cruz Elementary School * Santo Angel Central Elementary School * Santo Angel Norte Elementary School * Santo Angel Sur Elementary School * Silangan Elementary School * Pedro Guevara Memorial National High School * Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc. * ACTS Computer College * AMA Computer University * AMA Computer Learning Center * Capitol View Christian School * Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School) * Laguna Santiago Educational Foundation Inc. * Laguna Senior High School * Laguna State Polytechnic University * Laguna University * Little Javannah Montessori School * Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc. * Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas * Maranatha Christian Academy * SHARPMINDS Tutorial Center * STI College * St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School * United Evangelical Church School * Union College ng Laguna * Southbay Montessori School * GOAL-DEN Learners Center * iExcel Learning Hub * Mind Builders Academy * Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano ==Mga Ospital== # Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26 # Laguna Medical Center # Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc. # Laguna Doctors Hospital # Laguna Holy Family Hospital # Jesus the Savior Hospital == Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz == * [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist * [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010 *Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado *[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas *Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} {{Laguna}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] 7ns2xtl7i7ld8ste6077qtezgab431g 0 26074 2224328 2223255 2026-09-09T10:20:19Z RCJourn 148405 2224328 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = | caption = Vega, {{circa}} '80s | birth_name = Julie Pearl Apostol Postigo<ref name="ban">{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070929090649/http://www.titikpilipino.com/artist/index.php?artistid=247&msgid=903&offset=825 Talking about "Julie Vega"]}}</ref> | other_names = {{Unbulleted list|Darling Postigo|Anna Liza|Tata}} | birth_date = {{Birth date|df=y|1968|5|21}} | birth_place = [[Quezon City]], [[Rizal]], Pilipinas | death_date = {{Death date and age|df=y|1985|05|06|1968|05|21}} | death_place = [[Lung Center of the Philippines]], [[Quezon City]], [[Metro Manila]], Pilipinas | death_cause = [[Pneumonia]] | resting_place = [[Loyola Memorial Park – Marikina|Loyola Memorial Park]] <br/> [[Marikina]], Philippines | occupation = {{hlist|Actress|singer|model}} | years_active = 1975–1985 }} Si '''Darling Julie Pearl Apostol Postigo''', na mas kilala sa tawag na '''Julie Vega''' (21 Mayo 1968 &ndash; 6 Mayo 1985), ay isang [[artista]], [[mang-aawit]], at [[modelo]] mula sa [[Pilipinas]].<ref>"[https://web.archive.org/web/20170424174259/http://entertainment.inquirer.net/119323/fans-continue-to-remember-francis-m-julie-vega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424174259/http://entertainment.inquirer.net/119323/fans-continue-to-remember-francis-m-julie-vega|date=April 24, 2017}}" by Julliane Love de Jesus, Philippine Daily Inquirer, November 2, 2013.</ref> Bagama't namayapa sa murang edad na 16, nanatili siyang sikat sa Pilipinas. <ref name="pin">Skipojack (October 30, 2004). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041118125004/http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2004/10/30/life/remembering.annaliza..html |date=November 18, 2004 |title=Remembering 'Annaliza' }}. [[Sun.Star]] Davao. Archived from [http://www.sunstar.com.ph/static/dav/2004/10/30/life/remembering.annaliza..html the original] on November 18, 2004. Retrieved September 02, 2026.</ref> ==Talaan ng mga Ginampanan== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Titulo !! Ginampanan |- | rowspan="3" | 1975 || ''Ang Pag-ibig Ko'y Huwag Mong Sukatin'' || Herself |- | ''Mortal'' || Mylene |- | ''Mga Tinik ng Babae'' || Herself |- | 1978 || ''Mga Mata ni Angelita'' || Angelita |- | rowspan="2" | 1979 || ''Roberta'' || Roberta |- | ''Durugin si Totoy Bato'' || Lucia |- | rowspan="4" | 1980 || ''Pompa'' || Pompa |- | ''Kape't Gatas'' || Wewet |- | ''Angelita ... Ako ang Iyong Ina'' || Angelita |- | ''Anak ng Atsay'' || Lisa |- | rowspan="2" | 1981 || ''Mga Basang Sisiw''|| Herself |- | ''[[Flor de Liza]]''|| Liza |- | rowspan="4" | 1982 || ''Ang Milagro sa Porta Vaga''|| Herself |- | ''Where Love Has Gone'' || Liza Grande |- | ''Mother Dear'' || Lagring |- | ''Roman Rapido''|| Carmen |- | rowspan="4" | 1983 || ''To Mama with Love''|| Mylene |- | ''Isang Bala Ka Lang!'' || Angela Rodriguez |- | ''Iiyak Ka Rin'' || April |- | ''Don't Cry for Me Papa'' || Gigi |- | rowspan="3" | 1984 || ''Dear Mama'' || Joy |- | ''Daddy's Little Darlings'' || Chiqui |- | ''[[Lovingly Yours, Helen|Lovingly Yours, Helen: The Movie]]'' || Ida |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon!! Titulo !! Mga Ginampanan |- | 1979–1985 || ''[[GMA Supershow]]'' || Co-host |- | 1979–1985 || ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest & Performer |- | 1980–1985 || ''[[Anna Liza]]'' || Anna Liza Santiago |- | 2003 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || rowspan="7" | Posthumously featured |- | rowspan="2" | 2015 || ''[[Tunay na Buhay]]'' |- | ''[[Sabado Badoo]]'' |- | 2016 || ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' |- | 2017 || ''[[Matanglawin (TV program)|Matanglawin]]'' |- | 2019 || ''[[AHA!|Aha!]]'' |- | 2020 || ''Kahapon Lamang'' |} ==Talasanggunian== {{Reflist}} ==Diskograpya== *''[[First Love (album)|First Love]]'' - kung saan tampok ang awiting "First Love". ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=1348487|name=Julie Vega}} *[https://video48.blogspot.com/2007/09/remembering-julie-vega.html#google_vignette Julie Vega Remembered] {{BD|1968|1985|Vega, Julie}} {{DEFAULTSORT:Vega, Julie}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Irlandes]] {{Pilipinas-artista-stub}} elppa1lvzk0gfscylw5jbqg7dowlkle 0 69837 2224238 2088327 2026-09-08T22:28:11Z Brobrother 158338 /* Katolisismo */ 2224238 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Matthäus Kern Schutzengel.jpg|thumb|right|300px|''Anghel na Tagatanod'' at isang bata, iginuhit ni [[Matthäus Kern]] noong 1840.]] Ang '''anghel na tagatanod''' ay isang [[anghel]] na gumaganap bilang tagapagsanggalang, tagapangalaga, at patnubay ng isang partikular na tao. Naging tanyag ang kaisipan at paniniwalang may isang anghel na natakda at itinalaga para sa bawat isang tao o mananamapalataya noong mga panggitnang kapanahunan o panahong medyibal.<ref name=Biblia4/> ==Pagbanggit sa Bibliya== Matutunghayan ang paglitaw ng mga anghel sa kabuoan ng mga pahina ng Bibliya, katulad ng sa ''[[Aklat ng Mga Gawa ng mga Alagad]]'' (Gawa 5:19 at 10:3), naglalarawan sa mga ito bilang mga tagapaglingkod ng Diyos na tumutulong sa pagsasakatuparan ng kalooban ng Diyos at sa pagpapahayag at pagpapalaganap ng mabuting balita.<ref name=Biblia4/> Sa ''[[Ebanghelyo ni Mateo]]'', isang anghel ang nagpakita kay [[San Jose|Jose]] upang ibalita ang [[pagsilang kay Hesus]], na siya ring anghel na nagpayo kay Jose - sa pamamagitan ng isang [[panaginip]] - na huwag hiwalayan sa pamamagitan ng [[diborsiyo]] si [[Birheng Maria|Maria]] bagaman nagkaroon na ng pagkakasundo sa pag-iisang dibdib ng dalawa, isang kasunduang hindi na mababawi o mababali katulad ng pormal na [[kasal]] ayon sa batas ng mga Hudyo (mapapawalang bisa lamang ito kung mapapatunayang nangalunya ang sinuman sa dalawang nagkasundo). Sinasaad ng hindi nakikilalang may-akda ng ''[[Sulat sa mga Hebreo]]'' na mas higit o mas nakatataas si [[Hesus]] sa mga anghel, kina [[Moises]], [[Aaron]], mga [[propeta]], at maging sa mga gawaing [[Lebitiko]]. Nakaugaliang sinasabing namagitan ang mga anghel sa pagkakaloob ng [[Torah]] o batas ng mga [[Hudyo]] na nagmula sa Diyos. Dahil kay Hesus na [[anak ng Diyos]], naging mas mainam ang [[Kristiyanismo]] kaysa mga sinaunang mga batas ng [[Hudaismo]].<ref name=Biblia2>{{cite-Biblia2|''' (a)''' ''Jesus's superiority to the angels and to Moses; the purpose of his suffering'', paliwanag hinggil sa ''Sulat sa mga Hebreo'', pahina 929; ''' (b)''' ''The birth of Jesus'', paliwanag kaugnay ng Ebanghelyo ni Mateo, pahina 661}}</ref> Bagaman hindi lubos na mapatutunayan ang mga gawaing pamamagitan ng mga anghel sa buhay ng tao, hindi maipagsasawalang-bahala ang mga ginagampanan ng mga anghel na matutunghayan din sa ''Sulat sa mga Hebreo'' (Hebreo 13:2). Isang kasangkapan ang Bibliya bilang tagapaghatid ng paniniwalang nalalaman ng Diyos ang pangangailangan ng mga tao at isinasakatuparan niya ang mga ito sa kaniyang sariling kaparaanan, at sa pamamagitan ng mga anghel kung minsan. Naantala ang kabantugan ng paniniwalang ganito noong panahon ng [[Repormasyon (Kristiyanismo)|Repormasyon]] o [[Muling Paghubog (Kristiyanismo)|Muling Paghubog]], kung kailan nagsagawa ng mga paglilinis kaugnay ng [[teolohiya]]ng Kristiyano, subalit matutunghayan pa rin sa ''[[Ebanghelyo ni Mateo]]'' (Mateo 18:10) ang hinggil sa pagpapatibay sa pagkakaroon ng mga anghel at kanilang mga gawain.<ref name=Biblia4>{{cite-Biblia4|''Does everyone have a guardian angel?'', kaugnay ng paliwanag para sa Salmo 91:11, pahina 83}}</ref> ==Panalangin sa Anghel na Tagatanod== ===Katolisismo=== Ito ang isang nakaugaliang dasal ng mga Katoliko na nauukol para sa sariling anghel na tagatanod: <div style="margin: 0.5em 3em; padding: 0.5em 1em; background-color: #e0e0f0; border: 1px solid #b0b0d0;"> {{col-start}} {{col-break}} [[wikang Tagalog|Tagalog]] (salin)<br/> ---- Anghel ng Diyos, tanod kong mahal<br/> Pag-ibig niya ang saiyo'y naglagay;<br/> Sa piling ko sa lahat ng araw,<br/> Upang tanglawan at tanuran, akayin at pamahalaan.<br/> Amen. :<small>''Tingnan din ang bersiyong nasa lathalaing [[Anghel]].''</small> {{col-break}} [[wikang Ingles|Ingles]] (orihinal/kinaugalian)<br/> ---- ''Angel of God, my guardian dear''<br/> ''To whom God's love commits me here;''<br/> ''Ever this day/night be at my side,''<br/> ''To light and guard, to rule and guide.''<br/> ''Amen.''<ref name=BeliefNet>[http://www.beliefnet.com/prayeroftheday/prayer_pf2.asp?paid=41&faid=68 Beliefnet Christian Children's Prayers] 07-20-2006</ref> {{col-break}} [[wikang Latin|Latin]]<br/> ---- ''Angele Dei,''<br/> ''qui custos es mei,''<br/> ''me, tibi commissum pietate superna,''<br/> ''illumina, custodi,''<br/> ''rege et guberna.''<br/> ''Amen.''<ref>[http://www.vatican.va/archive/compendium_ccc/documents/archive_2005_compendium-ccc_en.html#A%29%20COMMON%20PRAYERS ''Compendium of the Catechism of the Catholic Church]'', 8 Disyembre 2007</ref> {{col-end}}</div> ===Silanganing Ortodoksiya=== Narito ang isang panalangin sa Anghel na Tagatanod na nanggaling sa [[Silanganing Ortodoksiya]]: <div style="margin: 0.5em 3em; padding: 0.5em 1em; background-color: #e0e0f0; border: 1px solid #b0b0d0;"> {{col-start}} {{col-break}} [[wikang Tagalog|Tagalog]] (salin)<br/> ---- O Anghel ni Kristo, aking banal na Tanod at Sanggalang ng aking kaluluwa at katawan, patawarin mo ang lahat ng aking mga pagkakasala sa araw na ito. Huwag mo akong ipahintulot sa mga panlalansi ng kaaway, nang hindi ko mapagalit ang Diyos sa pamamagitan ng anumang kasalanan. Ipagdasal mo ako, na isang makasalan at hindi nararapat na lingkod, at iharap mo akong maging karapat-dapat sa kabutihang-loob at awa ng Banal sa Lahat na [[Sangkatatluhan]] at [[Ina ng aking Panginoong Hesukristo]], at sa lahat ng mga [[Santo]]. Siya nawa.'' {{col-break}} [[wikang Ingles|Ingles]] (orihinal)<br/> ---- ''O Angel of Christ, my holy Guardian and Protector of my soul and body, forgive me all my sins of today. Deliver me from all the wiles of the enemy, that I may not anger my God by any sin. Pray for me, sinful and unworthy servant, that thou mayest present me worthy of the kindness and mercy of the All-holy Trinity and the Mother of my Lord Jesus Christ, and of all the Saints. Amen.'' {{col-end}}</div> ==Tingnan din== *[[kerubin]] *[[arkanghel]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Anghel]] [[Kategorya:Mga panalanging Kristiyano]] kixn1n8kp7bgkykdca6mqhx2og7gx30 0 162094 2224255 2224115 2026-09-09T01:44:15Z GinawaSaHapon 102500 2224255 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatiliihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit ng paksa. -->{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig na pasará''' o '''plosíbo''' ang [[Oklusibong katinig|oklusibong]] [[katinig]] na nabubuo sa pamamagitan ng pagpigil sa paglabas ng hangin sa [[bibig]]. Maaaring magmula ang pagpigil na ito sa [[dulo ng dila]] (upang mabuo ang {{IPA|[t]}} at {{IPA|[d]}}), ang mismong [[dila]] (upang mabuo ang {{IPA|[k]}} at {{IPA|[g]}}), [[Labi (anatomiya)|labi]] (upang mabuo ang {{IPA|[p]}} at {{IPA|[b]}}), o sa [[tagukan]] (upang mabuo ang {{IPA|[ʔ]}}). Bagamat parehong pumipigil, nagkakaiba ito sa mga [[katinig na pailong]] dahil sa paglabas ng hangin sa ilong upang mabuo ang mga ito, gayundin sa mga [[Prikatibo|katinig na palatak]], kung saan bahagya lamang ang pagpigil sa paglabas ng hangin sa bibig. Lahat ng mga likas na wika sa mundo ay may mga katinig na pasara. May siyam na katinig na pasara sa [[wikang Tagalog]]: ang mga pares na {{Ipa|[p b t d k g]}} na makikita sa mga salitang ''palaka'', ''bata'', ''talino'', ''daan'', ''kalapati'', at ''gatas'', ang [[impit]] {{Ipa|[ʔ]}} na sinusulat bilang isang [[gitling]] (''pag-ibig'') o wala (''akda''). == Artikulasyon == Madalas na sinusuri ang isang katinig na pasara sa tatlong bahagi: ang ''paglapit'' ng dalawang artikulador sa isa't-isa, ang ''pagpigil'' kung saan pinipigilan ng parehong artikulador ang paglabas ng hangin, at ang ''pagbuga'' kung saan naghihiwalay naman ang dalawang artikulador upang mabuga ang hangin.<ref>{{cite book |last1=Collins |first1=Beverly |title=Practical Phonetics and Phonology: A Resource Book for Students |url=https://archive.org/details/practicalphoneti0000coll_h6c7 |last2=Mees |first2=Inger M. |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-50650-2 |edition=3 |pages=[https://archive.org/details/practicalphoneti0000coll_h6c7/page/84 85]–6|language=en|trans-title=Praktikal na Ponetika at Ponolohiya: Sangguniang Aklat para sa mga Mag-aaral}}</ref> Tanging ang pagpigil ang kailangan para masabing isa itong katinig na pasara. Maaaring walang maganap na paglapit ng dalawang artikulador kung may katinig na na nabuo sa parehong [[lugar ng artikulasyon]] tulad halimbawa sa salitang ''bantay''. Sa ilang mga wika kagaya ng [[wikang Malay]] at [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]], walang maririnig na pagbuga ng hangin sa mga katinig na pasara para sa mga katinig sa dulo ng isang salita, kahit na may katabi itong [[patinig]]. == Wika == May mga katinig na pasara ang lahat ng mga likas na wika sa mundo, at karamihan sa mga ito ay kahit papaano'y may {{IPA|[p]}}, {{Ipa|[t]}}, at {{Ipa|[k]}}. Gayunpaman, may mga ilang wika na hindi ganito ang kaso: halimbawa, walang {{Ipa|[t]}} sa [[wikang Samoano]], habang wala namang {{IPA|[p]}} ang [[Wikang Arabe|wikang Arabo]] gayundin sa mga [[wikang Mohawk]] at [[Wikang Tseroki|Cherokee]] sa Hilagang Amerika. Samantala, {{Ipa|[ʔ]}} ang natatanging katinig na pasara sa ponolohiya ng [[Wikang Gadsup|wikang Ontena Gadsup]] sa [[Papua New Guinea|Papua Nueva Ginea]],<ref>{{cite web |title=Organised Phonology Data - Gadsup ( Ontena dialect) Language [GAJ] - Eastern Highlands Province |trans-title=Organisadong Datos sa Ponolohiya – Wikang Gadsup (dayalektong Ontena) [GAJ] – Lalawigan ng Silangang Highlands |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/55/28/145528924996124292827377513229587788840/Gadsup_Ontena.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155324/https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/55/28/145528924996124292827377513229587788840/Gadsup_Ontena.pdf |archive-date=2022-03-08 |website=[[SIL International]] |language=en}}</ref> habang natatangi naman ang [[wikang Yanyuwa]] sa hilagang Australia sa taglay nitong pitong katinig na pasara sa pitong magkakaiba lugar ng artikulasyon {{Ipa|[b d̪ d ḏ ɖ ɡ̟ ɡ̠]}}, ang pinakamarami para sa kahit anong likas na wika sa mundo.<ref>{{cite web |title=Yanuyuwa |url=http://phonetics.ucla.edu/appendix/languages/yanuya/yanuwa.html |website=UCLA Phonetics Lab Data |publisher=University of California, Los Angeles |language=en}}</ref> == Uri == Ipinapakita sa susunod na talahanayan sa baba ang mga katinig na pailong na may sariling karakter sa [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]] (IPA). === Pulmonikong katinig === Para sa bawat pares, nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] habang nasa baba naman ang di-matunog na anyo ng katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi-ngipin]] |{{Big|{{IPA link|p̪|audio=yes}}}} |[[Wikang Griyego|Griyego]] |{{Lang|el|σάπφειρος}} {{Lang|el-Latn|sáppheiros}} |'sapiro' |{{IPA|[ˈsap̪firo̞s̠]}} |- |{{Big|{{IPA link|b̪|audio=yes}}}} |[[Wikang Ibanag|Ibanag]] |{{Lang|ibg|bavi}} |'baboy' |{{IPA|[bab̪ᵛiː]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi-dila]] |{{Big|{{IPA link|t̼|audio=yes}}}} |[[Wikang Tangoa|Tangoa]] |{{Lang|tgp|p̈ep̈e}} |'paruparo' |{{Ipa|[t̼et̼e]}} |- |{{Big|{{IPA link|d̼|audio=yes}}}} |[[Wikang Vao|Vao]] |? |'pating' |{{Ipa|[ⁿ̼d̼aɣo]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi't gilagid]] |{{Big|{{IPA link|t͡p|audio=yes}}}} |[[Wikang Nzema|Nzema]] |{{Lang|nzi|pi}} |'kumapal' |{{IPA|[t͡piʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d͡b}}}} |[[Wikang Abkhaz|Abkhaz]] |{{Lang|ab|адәқьан}} {{Lang|ab-Latn|adəkʼan}} |'tindahan' |{{IPA|[ad͡bəkʰʲan]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi't dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ͡p}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Yele|Yele]] |{{Lang|yle|dp꞉u}} |'kayong dalawa' |{{IPA|[ʈ͡pũ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ͡b}}}} |{{Lang|yle|dpênêdpênê}} |'pag-ubo' |{{IPA|[ʈ͡pəɳəɖ͡bəɳə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi't ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k͡p}}}} |[[Wikang Igbo|Igbo]] |{{Lang|ig|kpọ́}} |'tawag' |{{IPA|[k͡pɔ́]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ͡b}}}} |[[Wikang Yoruba|Yoruba]] |{{Lang|yo|gbogbo}} |'lahat' |{{IPA|[ɡ͡boɡ͡bo]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|toto}} |'ito' |{{IPA|[ˈt̪ot̪o]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪}}}} |[[Wikang Irlandes|Irlandes]] |{{Lang|ga|dorcha}} |'madilim' |{{IPA|[ˈd̪ˠɔɾˠəxə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ}}}} |[[Wikang Habanes|Habanes]] |{{Lang|jv|bathang}} |'bangkay' |{{Ipa|[baʈaŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|su|nord}} |'hilaga' |{{IPA|[nuːɖ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|c}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|köy}} |'pamayanan' |{{IPA|[cʰœj̊ʷ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟ}}}} |[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]] |{{Lang|lv|ģimene}} |'pamilya' |{{IPA|[ˈɟime̞ne̞]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |kuto |{{IPA|[ˈkuto]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g}}}} | colspan="2" |gulo |{{IPA|[ɡulɔ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q}}}} |[[Wikang Arabe|Arabo]] |{{Lang|ar|قـط}} {{Lang|ar-Latn|qiṭṭ}} |'pusa' |{{IPA|[qitˤː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɢ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Australia) |{{Lang|en|gaudy}} |'mayabang' |{{IPA|[ˈɡ̠oːɾi]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa tilao't tagukan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q͡ʡ}}}} |[[Wikang Somali|Somali]] |{{Lang|so|qiiq}} |'umusok' |{{IPA|[q͡ʡíìq͡ʡ]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa tilao't labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q͡p}}}} |[[Wikang Iha|Iha]] |{{Lang|ihp|kpohi}} |'mabuti' |{{IPA|[q͡pohi]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ}}}} |[[Wikang Archi|Archi]] |{{Lang|aqc|гӀарз}} {{Lang|aqc-Latn|g'arz}} |'reklamo' |{{IPA|[ʡarz]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Impit]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʔ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |akda |{{IPA|[ʔɐkˈd̪aʔ]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|ʈʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Yokuts|Yokuts]] |{{Lang|yok|ṭʼa∙yʼ}} |'ilalim ng balahibo' (ng ibon) |{{IPA|[ʈʼaːjˀ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|cʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |? |'damo' |{{IPA|[cʼaːɽa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|kʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] ([[Gales]]) |{{Lang|en|back}} |'likod' |{{IPA|[bækʼ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|qʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Quechua|Quechua]] |{{Lang|qu|q'illu}} |'dilaw' |{{IPA|[qʼɛʎʊ]}} |} == Sanggunian == {{reflist}}{{Articulation navbox}}{{IPA navigation}} [[Kategorya:Paraan ng artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] oaacfozkb06k615uhrauvao56ypt3n2 2224256 2224255 2026-09-09T01:44:52Z GinawaSaHapon 102500 2224256 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatiliihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit ng paksa. -->{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig na pasará''' o '''plosíbo''' ang [[Oklusibong katinig|oklusibong]] [[katinig]] na nabubuo sa pamamagitan ng pagpigil sa paglabas ng hangin sa [[bibig]]. Maaaring magmula ang pagpigil na ito sa [[dulo ng dila]] (upang mabuo ang {{IPA|[t]}} at {{IPA|[d]}}), ang mismong [[dila]] (upang mabuo ang {{IPA|[k]}} at {{IPA|[g]}}), [[Labi (anatomiya)|labi]] (upang mabuo ang {{IPA|[p]}} at {{IPA|[b]}}), o sa [[tagukan]] (upang mabuo ang {{IPA|[ʔ]}}). Bagamat parehong pumipigil, nagkakaiba ito sa mga [[katinig na pailong]] dahil sa paglabas ng hangin sa ilong upang mabuo ang mga ito, gayundin sa mga [[Prikatibo|katinig na palatak]], kung saan bahagya lamang ang pagpigil sa paglabas ng hangin sa bibig. Lahat ng mga likas na wika sa mundo ay may mga katinig na pasara. May pitong katinig na pasara sa [[wikang Tagalog]]: ang mga pares na {{Ipa|[p b t d k g]}} na makikita sa mga salitang ''palaka'', ''bata'', ''talino'', ''daan'', ''kalapati'', at ''gatas'', ang [[impit]] {{Ipa|[ʔ]}} na sinusulat bilang isang [[gitling]] (''pag-ibig'') o wala (''akda''). == Artikulasyon == Madalas na sinusuri ang isang katinig na pasara sa tatlong bahagi: ang ''paglapit'' ng dalawang artikulador sa isa't-isa, ang ''pagpigil'' kung saan pinipigilan ng parehong artikulador ang paglabas ng hangin, at ang ''pagbuga'' kung saan naghihiwalay naman ang dalawang artikulador upang mabuga ang hangin.<ref>{{cite book |last1=Collins |first1=Beverly |title=Practical Phonetics and Phonology: A Resource Book for Students |url=https://archive.org/details/practicalphoneti0000coll_h6c7 |last2=Mees |first2=Inger M. |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-50650-2 |edition=3 |pages=[https://archive.org/details/practicalphoneti0000coll_h6c7/page/84 85]–6|language=en|trans-title=Praktikal na Ponetika at Ponolohiya: Sangguniang Aklat para sa mga Mag-aaral}}</ref> Tanging ang pagpigil ang kailangan para masabing isa itong katinig na pasara. Maaaring walang maganap na paglapit ng dalawang artikulador kung may katinig na na nabuo sa parehong [[lugar ng artikulasyon]] tulad halimbawa sa salitang ''bantay''. Sa ilang mga wika kagaya ng [[wikang Malay]] at [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]], walang maririnig na pagbuga ng hangin sa mga katinig na pasara para sa mga katinig sa dulo ng isang salita, kahit na may katabi itong [[patinig]]. == Wika == May mga katinig na pasara ang lahat ng mga likas na wika sa mundo, at karamihan sa mga ito ay kahit papaano'y may {{IPA|[p]}}, {{Ipa|[t]}}, at {{Ipa|[k]}}. Gayunpaman, may mga ilang wika na hindi ganito ang kaso: halimbawa, walang {{Ipa|[t]}} sa [[wikang Samoano]], habang wala namang {{IPA|[p]}} ang [[Wikang Arabe|wikang Arabo]] gayundin sa mga [[wikang Mohawk]] at [[Wikang Tseroki|Cherokee]] sa Hilagang Amerika. Samantala, {{Ipa|[ʔ]}} ang natatanging katinig na pasara sa ponolohiya ng [[Wikang Gadsup|wikang Ontena Gadsup]] sa [[Papua New Guinea|Papua Nueva Ginea]],<ref>{{cite web |title=Organised Phonology Data - Gadsup ( Ontena dialect) Language [GAJ] - Eastern Highlands Province |trans-title=Organisadong Datos sa Ponolohiya – Wikang Gadsup (dayalektong Ontena) [GAJ] – Lalawigan ng Silangang Highlands |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/55/28/145528924996124292827377513229587788840/Gadsup_Ontena.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155324/https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/55/28/145528924996124292827377513229587788840/Gadsup_Ontena.pdf |archive-date=2022-03-08 |website=[[SIL International]] |language=en}}</ref> habang natatangi naman ang [[wikang Yanyuwa]] sa hilagang Australia sa taglay nitong pitong katinig na pasara sa pitong magkakaiba lugar ng artikulasyon {{Ipa|[b d̪ d ḏ ɖ ɡ̟ ɡ̠]}}, ang pinakamarami para sa kahit anong likas na wika sa mundo.<ref>{{cite web |title=Yanuyuwa |url=http://phonetics.ucla.edu/appendix/languages/yanuya/yanuwa.html |website=UCLA Phonetics Lab Data |publisher=University of California, Los Angeles |language=en}}</ref> == Uri == Ipinapakita sa susunod na talahanayan sa baba ang mga katinig na pailong na may sariling karakter sa [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]] (IPA). === Pulmonikong katinig === Para sa bawat pares, nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] habang nasa baba naman ang di-matunog na anyo ng katinig. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |pato |{{IPA|[paˈto]}} |- |{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}} | colspan="2" |buto |{{IPA|[buto]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi-ngipin]] |{{Big|{{IPA link|p̪|audio=yes}}}} |[[Wikang Griyego|Griyego]] |{{Lang|el|σάπφειρος}} {{Lang|el-Latn|sáppheiros}} |'sapiro' |{{IPA|[ˈsap̪firo̞s̠]}} |- |{{Big|{{IPA link|b̪|audio=yes}}}} |[[Wikang Ibanag|Ibanag]] |{{Lang|ibg|bavi}} |'baboy' |{{IPA|[bab̪ᵛiː]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi-dila]] |{{Big|{{IPA link|t̼|audio=yes}}}} |[[Wikang Tangoa|Tangoa]] |{{Lang|tgp|p̈ep̈e}} |'paruparo' |{{Ipa|[t̼et̼e]}} |- |{{Big|{{IPA link|d̼|audio=yes}}}} |[[Wikang Vao|Vao]] |? |'pating' |{{Ipa|[ⁿ̼d̼aɣo]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi't gilagid]] |{{Big|{{IPA link|t͡p|audio=yes}}}} |[[Wikang Nzema|Nzema]] |{{Lang|nzi|pi}} |'kumapal' |{{IPA|[t͡piʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d͡b}}}} |[[Wikang Abkhaz|Abkhaz]] |{{Lang|ab|адәқьан}} {{Lang|ab-Latn|adəkʼan}} |'tindahan' |{{IPA|[ad͡bəkʰʲan]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi't dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ͡p}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Yele|Yele]] |{{Lang|yle|dp꞉u}} |'kayong dalawa' |{{IPA|[ʈ͡pũ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ͡b}}}} |{{Lang|yle|dpênêdpênê}} |'pag-ubo' |{{IPA|[ʈ͡pəɳəɖ͡bəɳə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa labi't ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k͡p}}}} |[[Wikang Igbo|Igbo]] |{{Lang|ig|kpọ́}} |'tawag' |{{IPA|[k͡pɔ́]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ͡b}}}} |[[Wikang Yoruba|Yoruba]] |{{Lang|yo|gbogbo}} |'lahat' |{{IPA|[ɡ͡boɡ͡bo]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa ngipin]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪}}}} |[[Wikang Tseko|Tseko]] |{{Lang|cs|toto}} |'ito' |{{IPA|[ˈt̪ot̪o]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪}}}} |[[Wikang Irlandes|Irlandes]] |{{Lang|ga|dorcha}} |'madilim' |{{IPA|[ˈd̪ˠɔɾˠəxə]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |matamis |{{IPA|[mɐtɐˈmis]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}} | colspan="2" |dalaga |{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ}}}} |[[Wikang Habanes|Habanes]] |{{Lang|jv|bathang}} |'bangkay' |{{Ipa|[baʈaŋ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ}}}} |[[Wikang Suweko|Suweko]] |{{Lang|su|nord}} |'hilaga' |{{IPA|[nuːɖ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|c}}}} |[[Wikang Turko|Turko]] |{{Lang|tr|köy}} |'pamayanan' |{{IPA|[cʰœj̊ʷ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟ}}}} |[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]] |{{Lang|lv|ģimene}} |'pamilya' |{{IPA|[ˈɟime̞ne̞]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|k}}}} | rowspan="2" |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |kuto |{{IPA|[ˈkuto]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|g}}}} | colspan="2" |gulo |{{IPA|[ɡulɔ]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q}}}} |[[Wikang Arabe|Arabo]] |{{Lang|ar|قـط}} {{Lang|ar-Latn|qiṭṭ}} |'pusa' |{{IPA|[qitˤː]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɢ}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] (Australia) |{{Lang|en|gaudy}} |'mayabang' |{{IPA|[ˈɡ̠oːɾi]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa tilao't tagukan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q͡ʡ}}}} |[[Wikang Somali|Somali]] |{{Lang|so|qiiq}} |'umusok' |{{IPA|[q͡ʡíìq͡ʡ]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa tilao't labi]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|q͡p}}}} |[[Wikang Iha|Iha]] |{{Lang|ihp|kpohi}} |'mabuti' |{{IPA|[q͡pohi]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ}}}} |[[Wikang Archi|Archi]] |{{Lang|aqc|гӀарз}} {{Lang|aqc-Latn|g'arz}} |'reklamo' |{{IPA|[ʡarz]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Impit]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʔ}}}} |[[Wikang Tagalog|Tagalog]] | colspan="2" |akda |{{IPA|[ʔɐkˈd̪aʔ]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |} === Di-pulmonikong katinig === {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- |[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]] |{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ubykh|Ubykh]] |{{Lang|uby|wıp'ts'e}} |'pangalan mo' |{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]] |{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Navajo|Navajo]] |{{Lang|nv|yáʼátʼééh}} |'kamusta' |{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot]] |{{Big|{{IPA link|ʈʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Yokuts|Yokuts]] |{{Lang|yok|ṭʼa∙yʼ}} |'ilalim ng balahibo' (ng ibon) |{{IPA|[ʈʼaːjˀ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa paleta]] |{{Big|{{IPA link|cʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Hausa|Hausa]] |? |'damo' |{{IPA|[cʼaːɽa]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa ngala-ngala]] |{{Big|{{IPA link|kʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Ingles|Ingles]] ([[Gales]]) |{{Lang|en|back}} |'likod' |{{IPA|[bækʼ]}} |- |[[Palabas na katinig na pasara sa tilao]] |{{Big|{{IPA link|qʼ|audio=yes}}}} |[[Wikang Quechua|Quechua]] |{{Lang|qu|q'illu}} |'dilaw' |{{IPA|[qʼɛʎʊ]}} |} == Sanggunian == {{reflist}}{{Articulation navbox}}{{IPA navigation}} [[Kategorya:Paraan ng artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] 526q2pkj3ab6m2yhtmjzko692iybdef 5 165385 2224235 2223055 2026-09-08T16:51:27Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2224235 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q937|Q937]] | | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1357|Q1357]] | | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Arkeya | [[Arkeya]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q290|Q290]] | biological sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadarma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[Digmaang sibil|digmaang patanì]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q4916|Q4916]] | Euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q5878|Q5878]] | Gabriel García Márquez | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3503|Q3503]] | River Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze River | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industry | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo|Kahinduhan]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comic | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[kultura]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7172|Q7172]] | Arab League | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q7186|Q7186]] | | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad|Mohëmmëd]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q25326|Q25326]] | | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Al-Khwarizmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematode | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[Nerbiyo]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[oras]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q10850|Q10850]] | | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q7231|Q7231]] | | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7768|Q7768]] | ASEAN | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[sulat Ërëbi]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q254|Q254]] | | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali|Ëbuhamed Mohëmmëd Gëzali]] | [[Talaksan:Al-Ghazali by Khalil Gibran.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} samelia4aqrdlud93tzidcnbwsaqoee 0 167148 2224329 2089184 2026-09-09T10:29:23Z Lorwix 152514 Created by translating the section "Circle" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358730949|Circumference]]" 2224329 wikitext text/x-wiki {{Pangkalahatang heometriya}} [[Image:Pi eq C over d.svg|right|thumb|Sirkumperensiya = {{pi}} × [[diyametro]]]] Sa [[heometriya]], ang '''sirkumperensiya''' (mula sa [[Latin]] na ''circumferens'', nangangahulugang "dinadala sa palibot") ay ang [[perimetro]] o palibot ng isang [[bilog]] o [[elipse]].<ref>{{cite web|url=http://www-rohan.sdsu.edu/~pwbrock/files/UNIT9.3.pdf|title=Perimeter, Area and Circumference|author=San Diego State University|publisher=Addison-Wesley|year=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006153741/http://www-rohan.sdsu.edu/~pwbrock/files/UNIT9.3.pdf|archive-date=6 Oktubre 2014|language=en}}</ref> Alalaong baga, ang sirkumperensiya ay magiging [[haba]] ng arko ng bilog, na kapag binuksan at diniretso, magiging [[linyang segmento|segmentong linya]].<ref>{{citation|first1=Jeffrey|last1=Bennett|first2=William|last2=Briggs|title=Using and Understanding Mathematics / A Quantitative Reasoning Approach|edition=3rd|publisher=Addison-Wesley|year=2005|isbn=978-0-321-22773-7|page=580|language=en}}</ref> Sa mas pangkalahatan, ang perimetro ay ang habang pakurba sa palibot ng kahit anumang pigurang nakasara. Maaring tukuyin din ng sirkumperensiya ang bilog mismo, alalaong baga, ang ''locus'' o lugar na kaayon sa gilid ng isang disko. Ang {{em|{{visible anchor|sirkumperensiya ng isang [[espera]]}}}} ay ang sirkumperensiya, o haba, ng anumang isa mga makabuluhang bilog nito. Ang ibang katawagan nito sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] ay '''yantas''' at '''tikop'''.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Circumference''}}</ref> == Bilog == Ang sirkumperensiya ng isang bilog ay ang layo sa palibot nito, subalit kung, tulad sa maraming pagtratong elementarya, ang layo ay binibigay kahulugan sa mga tuntunin ng mga linyang diretso, hindi maaring gamitin ang depinisyon na ito. Sa ilalim ng ganitong katayuan, maaring ipakahulugan ang sirkumperensiya ng isang bilog bilang ang hangganan ng mga perimetro ng nakasulat na mga [[regular na poligon]]o bilang ang bilang ng mga gilid na tumataas na walang hanggan.<ref>{{citation|first=Harold R.|last=Jacobs|title=Geometry|year=1974|publisher=W. H. Freeman and Co.|isbn=0-7167-0456-0|page=565|language=en}}</ref> Ginagamit ang katawagang sirkumperensiya kapag sinusukat ang mga bagay na pisikal, gayon din kapag kinukunsidera ang mga anyong heometrikong basal. [[File:Pi-unrolled-720.gif|thumb|240px|Kung ang [[diyametro]] ay 1, ang sirkumperensiya nito ay <math>\pi.</math>|left]] [[File:2pi-unrolled.gif|thumb|240px|Kapag ang isang [[radius|radyo]] ng isang bilog ay 1—tinatawag na bilog na yunit—ang sirkumperensiya nito ay <math>2\pi.</math>|left]] === Kaugnayan sa {{pi}} === May kaugnayan ang sirkumperensiya ng isang [[bilog]] sa isa sa mga pinakamahalagang konstanteng pangmatematika. Ang [[konstante]]ng ito, ang [[pi]] (bigkas: ''pay''), ay kinakatawan ng [[Alpabetong Griyego|titik Griyego]] na [[Pi (letter)|<math>\pi.</math>]] Ang unang ilang digitong desimal ng halagang numeriko ng <math>\pi</math> ay 3.141592653589793 ...<ref>{{Cite OEIS|A000796}}</ref> Ikinakahulugan ang pi bilang ang [[rasyo]] ng sirkumperensiya ng bilog <math>C</math> sa [[diyametro]] <math>d</math> nito: <math display=block>\pi = \frac{C}{d}.</math> O, sa katumbas, bilang ang rasyo ng sirkumperensiya sa doble ng [[radius|radyo]]. Maaring muling ayusin ang pormula sa itaas upang lutasin ang sirkumperensiya: <math display=block>{C} = \pi \cdot{d} = 2\pi \cdot{r}.\!</math> Ang rasyo ng isang sirkumperensiya ng bilog sa radyo nito ay tinatawag ng konstanteng bilog, at katumbas ito ng <math>2\pi</math>. Ang halagang <math>2\pi</math> ay ang halaga din ng mga radiyan sa isang pihit. Nasa lahat ng dako ng [[matematika]], [[inhenyeriya]], at [[agham]] ang konstanteng pangmatematika na {{pi}}. Sa ''Sukat ng isang Bilog'' na sinulat noong ''[[circa]]'' 250 BCE ni [[Arkimedes]], pinapakita na ang rasyong ito (<math>C/d,</math> yayamang hindi niya ginamit ang pangalang {{pi}}) ay higit sa 3{{sfrac|10|71}} subalit mas mababa sa 3{{sfrac|1|7}} sa pamamagitan ng pagkalkula ng mga perimetro ng isang nakasulat at isang tinakdang regular na poligono na may 96 na gilid.<ref>{{citation|first=Victor J.|last=Katz|title=A History of Mathematics / An Introduction|edition=2nd|year=1998|publisher=Addison-Wesley Longman|isbn=978-0-321-01618-8|page=[https://archive.org/details/historyofmathema00katz/page/109 109]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofmathema00katz/page/109|language=en}}</ref> Ginamit sa mga dantaon ang kaparaanang ito para sa pagtataya ng {{pi}}, na kinukuha ang katumpakan sa pamamagitan ng paggamit ng mga poligono ng mas malaki at mas malaking bilang ng mga gilid. Ang pinakahuling ganitong kalkulasyon ay isinagawa noong 1630 ni Christoph Grienberger na gumamit ng mga poligono na may 10⁴⁰ gilid. == Circle == Ang tikop (circumference) ng isang bilog ay ang agwat sa palibot nito, ngunit kung tulad ng sa maraming elementaryang pagtrato ay ituturing ang agwat ayon sa tuntunin ng mga tuwid na linya, hindi ito maaaring gamitin bilang isang kahulugan. Sa mga ganitong sitwasyon, ang tikop ng isang bilog ay maaaring tukuyin bilang ang hanggan (limit) ng mga perimeter ng mga ukit [[Regular na poligon|na poligon na regular (regular polygons)]] habang tumataas ang bilang ng mga gilid nang walang hangganan. <ref>{{Citation |last=Jacobs |first=Harold R. |title=Geometry |page=565 |year=1974 |publisher=W. H. Freeman and Co. |isbn=0-7167-0456-0}}</ref> Ang katawagang tikop ay ginagamit kapag sinusukat ang mga pisikal na bagay, pati na rin kapag isinasaalang-alang ang mga abstraktong heometrikong anyo. [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|thumb|240x240px| Kapag [[Diyametro|ang bantod (diameter)]] ng isang bilog ay 1, ang tikop (circumference) nito ay <math>\pi.</math>]] [[Talaksan:2pi-unrolled.gif|thumb|240x240px| Kapag [[Radius|ang lihit (radius)]] ng isang bilog ay 1—na ang tawag ay isahing bilog (unit circle) —ang tikop (circumference) nito ay <math>2\pi.</math>]] Inilarawan [[Arkimedes|ni Archimedes]] kung paano maaaring tukuyin at kalkulahin ang tikop gamit ang pamamaraan ng pagkaubos . Sa makabagong katawagan, itinuturing ang isang set <math>A</math> ng lahat ng perimeter ng mga nakaukit na poligon, at isang set <math>B</math> ng lahat ng perimeter ng mga poligon na nakapalibot sa bilog. Bawat mulhagi (element) ng <math>A</math> ay mas mababa kaysa sa bawat mulhagi ng <math>B</math>, at walang tahas (positive) na puwang: walang bilang na mas mababa sa lahat ng kaibhan ng mga mulhagi ng <math>A</math> mula sa mga mulhagi ng <math>B</math> . Samakatuwid, ang tikop ay maaaring tukuyin, at kalkulahin, bilang ang natatanging numero <math>x</math> nang sa gayon <math>a<x<b</math> para sa bawat nakaukit na perimeter <math>a</math> at bawat nakapaligid na perimeter <math>b</math>.<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>Ang tikop ng isang [[bilog]] ay nauugnay sa isa sa pinakamahalagang lagiing matematika . Ang [[Konstante|lagiin (constant)]] na ito, [[pi]], ay kinakatawan ng [[Alpabetong Griyego|Griyegong titik]] na <nowiki><span about="#mwt65" class="mwe-math-element mwe-math-element-inline" data-mw="{&amp;quot;name&amp;quot;:&amp;quot;math&amp;quot;,&amp;quot;attrs&amp;quot;:{},&amp;quot;body&amp;quot;:{&amp;quot;extsrc&amp;quot;:&amp;quot;\\pi.&amp;quot;}}" id="12" typeof="mw:Extension/math"><span class="mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y" style="display: none;"><math class="mathjax_ignore" xmlns="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"> <semantics> <mrow class="MJX-TeXAtom-ORD"> <mstyle displaystyle="true" scriptlevel="0"> <mi>π</mi> <mo>.</mo> </mstyle> </mrow> <annotation encoding="application/x-tex">{\displaystyle \pi .}</annotation> </semantics> </math></nowiki><nowiki></span></nowiki><nowiki><img alt="{\displaystyle \pi .}" aria-hidden="true" class="mwe-math-fallback-image-inline mw-invert skin-invert" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false}" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/c94b721b560eaa34cbf1e346505aca908d473be5" style="vertical-align: -0.338ex; width:1.979ex; height:1.676ex;"></nowiki><nowiki></span></nowiki> Ang mga unang ilang decimal na numero nito ay 3.141592653589793... Ang Pi ay binibigyang kahulugan bilang ang [[Rasyo|tagway (ratio)]] ng tikop ng isang bilog <math>C</math> sa [[Diyametro|bantod]] nito <math>d:</math> <ref>{{Cite web |title=Mathematics Essentials Lesson: Circumference of Circles |url=https://openhighschoolcourses.org/mod/book/view?id=258&chapterid=502 |access-date=2024-12-02 |website=openhighschoolcourses.org}}</ref> <math display="block">\pi = \frac{C}{d}.</math> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Elementaryong heometriya]] [[Kategorya:Haba]] 3z0qtblxagiurk7it7a0dtaavmc332x 2224331 2224329 2026-09-09T10:34:23Z Lorwix 152514 /* Circle */ 2224331 wikitext text/x-wiki {{Pangkalahatang heometriya}} [[Image:Pi eq C over d.svg|right|thumb|Sirkumperensiya = {{pi}} × [[diyametro]]]] Sa [[heometriya]], ang '''sirkumperensiya''' (mula sa [[Latin]] na ''circumferens'', nangangahulugang "dinadala sa palibot") ay ang [[perimetro]] o palibot ng isang [[bilog]] o [[elipse]].<ref>{{cite web|url=http://www-rohan.sdsu.edu/~pwbrock/files/UNIT9.3.pdf|title=Perimeter, Area and Circumference|author=San Diego State University|publisher=Addison-Wesley|year=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006153741/http://www-rohan.sdsu.edu/~pwbrock/files/UNIT9.3.pdf|archive-date=6 Oktubre 2014|language=en}}</ref> Alalaong baga, ang sirkumperensiya ay magiging [[haba]] ng arko ng bilog, na kapag binuksan at diniretso, magiging [[linyang segmento|segmentong linya]].<ref>{{citation|first1=Jeffrey|last1=Bennett|first2=William|last2=Briggs|title=Using and Understanding Mathematics / A Quantitative Reasoning Approach|edition=3rd|publisher=Addison-Wesley|year=2005|isbn=978-0-321-22773-7|page=580|language=en}}</ref> Sa mas pangkalahatan, ang perimetro ay ang habang pakurba sa palibot ng kahit anumang pigurang nakasara. Maaring tukuyin din ng sirkumperensiya ang bilog mismo, alalaong baga, ang ''locus'' o lugar na kaayon sa gilid ng isang disko. Ang {{em|{{visible anchor|sirkumperensiya ng isang [[espera]]}}}} ay ang sirkumperensiya, o haba, ng anumang isa mga makabuluhang bilog nito. Ang ibang katawagan nito sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] ay '''yantas''' at '''tikop'''.<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Circumference''}}</ref> == Bilog == Ang sirkumperensiya ng isang bilog ay ang layo sa palibot nito, subalit kung, tulad sa maraming pagtratong elementarya, ang layo ay binibigay kahulugan sa mga tuntunin ng mga linyang diretso, hindi maaring gamitin ang depinisyon na ito. Sa ilalim ng ganitong katayuan, maaring ipakahulugan ang sirkumperensiya ng isang bilog bilang ang hangganan ng mga perimetro ng nakasulat na mga [[regular na poligon]]o bilang ang bilang ng mga gilid na tumataas na walang hanggan.<ref>{{citation|first=Harold R.|last=Jacobs|title=Geometry|year=1974|publisher=W. H. Freeman and Co.|isbn=0-7167-0456-0|page=565|language=en}}</ref> Ginagamit ang katawagang sirkumperensiya kapag sinusukat ang mga bagay na pisikal, gayon din kapag kinukunsidera ang mga anyong heometrikong basal. [[File:Pi-unrolled-720.gif|thumb|240px|Kung ang [[diyametro]] ay 1, ang sirkumperensiya nito ay <math>\pi.</math>|left]] [[File:2pi-unrolled.gif|thumb|240px|Kapag ang isang [[radius|radyo]] ng isang bilog ay 1—tinatawag na bilog na yunit—ang sirkumperensiya nito ay <math>2\pi.</math>|left]] === Kaugnayan sa {{pi}} === May kaugnayan ang sirkumperensiya ng isang [[bilog]] sa isa sa mga pinakamahalagang konstanteng pangmatematika. Ang [[konstante]]ng ito, ang [[pi]] (bigkas: ''pay''), ay kinakatawan ng [[Alpabetong Griyego|titik Griyego]] na [[Pi (letter)|<math>\pi.</math>]] Ang unang ilang digitong desimal ng halagang numeriko ng <math>\pi</math> ay 3.141592653589793 ...<ref>{{Cite OEIS|A000796}}</ref> Ikinakahulugan ang pi bilang ang [[rasyo]] ng sirkumperensiya ng bilog <math>C</math> sa [[diyametro]] <math>d</math> nito: <math display=block>\pi = \frac{C}{d}.</math> O, sa katumbas, bilang ang rasyo ng sirkumperensiya sa doble ng [[radius|radyo]]. Maaring muling ayusin ang pormula sa itaas upang lutasin ang sirkumperensiya: <math display=block>{C} = \pi \cdot{d} = 2\pi \cdot{r}.\!</math> Ang rasyo ng isang sirkumperensiya ng bilog sa radyo nito ay tinatawag ng konstanteng bilog, at katumbas ito ng <math>2\pi</math>. Ang halagang <math>2\pi</math> ay ang halaga din ng mga radiyan sa isang pihit. Nasa lahat ng dako ng [[matematika]], [[inhenyeriya]], at [[agham]] ang konstanteng pangmatematika na {{pi}}. Sa ''Sukat ng isang Bilog'' na sinulat noong ''[[circa]]'' 250 BCE ni [[Arkimedes]], pinapakita na ang rasyong ito (<math>C/d,</math> yayamang hindi niya ginamit ang pangalang {{pi}}) ay higit sa 3{{sfrac|10|71}} subalit mas mababa sa 3{{sfrac|1|7}} sa pamamagitan ng pagkalkula ng mga perimetro ng isang nakasulat at isang tinakdang regular na poligono na may 96 na gilid.<ref>{{citation|first=Victor J.|last=Katz|title=A History of Mathematics / An Introduction|edition=2nd|year=1998|publisher=Addison-Wesley Longman|isbn=978-0-321-01618-8|page=[https://archive.org/details/historyofmathema00katz/page/109 109]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofmathema00katz/page/109|language=en}}</ref> Ginamit sa mga dantaon ang kaparaanang ito para sa pagtataya ng {{pi}}, na kinukuha ang katumpakan sa pamamagitan ng paggamit ng mga poligono ng mas malaki at mas malaking bilang ng mga gilid. Ang pinakahuling ganitong kalkulasyon ay isinagawa noong 1630 ni Christoph Grienberger na gumamit ng mga poligono na may 10⁴⁰ gilid. == Circle == Ang tikop (circumference) ng isang bilog ay ang agwat sa palibot nito, ngunit kung tulad ng sa maraming elementaryang pagtrato ay ituturing ang agwat ayon sa tuntunin ng mga tuwid na linya, hindi ito maaaring gamitin bilang isang kahulugan. Sa mga ganitong sitwasyon, ang tikop ng isang bilog ay maaaring tukuyin bilang ang hanggan (limit) ng mga perimeter ng mga ukit [[Regular na poligon|na poligon na regular (regular polygons)]] habang tumataas ang bilang ng mga gilid nang walang hangganan. <ref>{{Citation |last=Jacobs |first=Harold R. |title=Geometry |page=565 |year=1974 |publisher=W. H. Freeman and Co. |isbn=0-7167-0456-0}}</ref> Ang katawagang tikop ay ginagamit kapag sinusukat ang mga pisikal na bagay, pati na rin kapag isinasaalang-alang ang mga abstraktong heometrikong anyo. [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|thumb|240x240px| Kapag [[Diyametro|ang bantod (diameter)]] ng isang bilog ay 1, ang tikop (circumference) nito ay <math>\pi.</math>]] [[Talaksan:2pi-unrolled.gif|thumb|240x240px| Kapag [[Radius|ang lihit (radius)]] ng isang bilog ay 1—na ang tawag ay isahing bilog (unit circle) —ang tikop (circumference) nito ay <math>2\pi.</math>]] Inilarawan [[Arkimedes|ni Archimedes]] kung paano maaaring tukuyin at kalkulahin ang tikop gamit ang pamamaraan ng pagkaubos . Sa makabagong katawagan, itinuturing ang isang set <math>A</math> ng lahat ng perimeter ng mga nakaukit na poligon, at isang set <math>B</math> ng lahat ng perimeter ng mga poligon na nakapalibot sa bilog. Bawat mulhagi (element) ng <math>A</math> ay mas mababa kaysa sa bawat mulhagi ng <math>B</math>, at walang tahas (positive) na puwang: walang bilang na mas mababa sa lahat ng kaibhan ng mga mulhagi ng <math>A</math> mula sa mga mulhagi ng <math>B</math> . Samakatuwid, ang tikop ay maaaring tukuyin, at kalkulahin, bilang ang natatanging numero <math>x</math> nang sa gayon <math>a<x<b</math> para sa bawat nakaukit na perimeter <math>a</math> at bawat nakapaligid na perimeter <math>b</math>. Ang tikop ng isang [[bilog]] ay nauugnay sa isa sa pinakamahalagang lagiing matematika . Ang [[Konstante|lagiin (constant)]] na ito, [[pi]], ay kinakatawan ng [[Alpabetong Griyego|Griyegong titik]] na <math>\pi</math>. Ang mga unang ilang decimal na numero nito ay 3.141592653589793... Ang Pi ay binibigyang kahulugan bilang ang [[Rasyo|tagway (ratio)]] ng tikop ng isang bilog <math>C</math> sa [[Diyametro|bantod]] nito <math>d</math> <ref>{{Cite web |title=Mathematics Essentials Lesson: Circumference of Circles |url=https://openhighschoolcourses.org/mod/book/view?id=258&chapterid=502 |access-date=2024-12-02 |website=openhighschoolcourses.org}}</ref> <math display="block">\pi = \frac{C}{d}.</math> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Elementaryong heometriya]] [[Kategorya:Haba]] mdwdt6jt7josg3e23gvyi9dki5ju2kz 0 212762 2224257 1969616 2026-09-09T02:05:48Z ~2026-48800-19 166180 Update: Kinukumpuni ang mga dalawang papunta sa [[News Team 13]] 2224257 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[News Team 13]] hkb7pqxo2zrt2rr0v41z3krti4gptih 2224258 2224257 2026-09-09T02:06:30Z PieWriter 157505 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-48800-19|~2026-48800-19]] ([[User talk:~2026-48800-19|talk]]) to last version by Jojit fb: test edits, please use the sandbox 2224258 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] 4ponbcvoc2h0cact3g4fwm0vrbp0ywm 0 228771 2224322 2223085 2026-09-09T08:26:30Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2224322 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = ''Panthera'' | fossil_range = [[Mioseno|Late Miocene]] - Recent, {{fossil_range|5.95|0}} | image = 4panthera2.0.png | image_width = 200px | image_caption = | taxon = Panthera | authority = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816 | type_species = ''[[Felis pardus]]'' | type_species_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map= | range_map_caption= }} Ang '''''Panthera''''' ay mga [[mamalya]]ng nasa saring ng pamilyang [[Felidae]]. == Mga espesye == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q7432 ; wdt:P171* wd:Q127960 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Species ! Ibang tawag ! MSW |- | [[Talaksan:PZ lion pride.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera leo]]'' | en:Lion<br/>af:Leeu<br/>ak:Gyata<br/>an:Leyón<br/>an:Lión<br/>ar:أَسَدٌ<br/>bar:Léwe<br/>bar:Löwe<br/>be:Леў (Lew)<br/>bg:Лъв (Lăv)<br/>bn:সিংহ<br/>ca:Lleó<br/>ce:Лоьм<br/>cs:lev<br/>cy:Llew<br/>da:Løve<br/>de:Löwe<br/>ee:Dzata<br/>el:Λιοντάρι (Liondári)<br/>eo:Leono<br/>es:León<br/>et:Lõvi<br/>eu:Lehoi<br/>fa:شیر<br/>fi:Leijona<br/>fo:Leyva<br/>fr:Lion<br/>frr:Lööw<br/>gl:León-leoa<br/>gu:સિંહ<br/>haw:Liona<br/>he:אריה<br/>hi:शेर<br/>hi:सिंह<br/>hr:Lav<br/>hu:Oroszlán<br/>hy:Առյուծ<br/>is:Ljón<br/>it:Leone<br/>ja:ライオン<br/>ko:사자<br/>ky:Арстан<br/>la:Leo<br/>li:Liew<br/>ln:Nkosi<br/>lt:Liūtas<br/>lv:Lauva<br/>mk:Лав (lav)<br/>ml:സിംഹം (simham)<br/>mr:शेर (Śēra)<br/>mr:सिंह (singh<br/>mt:Iljun<br/>nl:Leeuw<br/>nn:Løve<br/>nb:Løve<br/>nv:Náshdóítsoh bitsiijįʼ daditłʼooígíí<br/>pa:ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ<br/>pl:lew afrykański<br/>pt:Leão<br/>ro:Leu<br/>ru:лев<br/>sc:Lioni<br/>sl:lev<br/>ss:Libubesi<br/>st:Tau<br/>sv:Lejon<br/>sw:Simba<br/>ta:சிங்கம்<br/>th:สิงโต<br/>tr:Aslan<br/>uk:Лев (Lev)<br/>vec:Leon<br/>vi:sư tử<br/>yi:לייב<br/>zh:狮子<br/>fr:Lion d'Afrique<br/>en:African Lion<br/>lb:Léiw<br/>ar:لَيْثٌ<br/>ka:ლომი<br/>ga:leon<br/>ms:Singa<br/>ast:lleón<br/>hy:առյուծ | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000228 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Onça-pintada-PE Encontro das Águas-Thiagomarcelcampi(001).jpg|center|128px]] | ''[[Panthera onca]]'' | en:Jaguar<br/>es:Otorongo<br/>es:Tigre Americano<br/>es:Tigre Real<br/>es:Yaguar<br/>es:Yaguarete<br/>de:Jaguar<br/>pt:jaguar<br/>pt-br:onça-pintada<br/>pt-br:onça-verdadeira<br/>pt-br:jaguaretê<br/>pt-br:jaguarapinima<br/>pt-br:acanguçu<br/>pt-br:canguçu<br/>pl:jaguar amerykański<br/>en:jaguar<br/>ro:Jaguar<br/>ro:Tigru american<br/>ast:xaguar<br/>sl:jaguar<br/>it:giaguaro<br/>he:יגואר<br/>sv:jaguar | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000240 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Jaglion.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera onca × Panthera leo]]'' | | |- | [[Talaksan:Male leopard - Mara.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera pardus]]'' | en:Leopard<br/>es:Leopardo<br/>es:Pantera<br/>fr:Léopard<br/>fr:Panthère<br/>de:Leopard<br/>he:נמר<br/>pl:lampart plamisty<br/>yi:לעמפערט<br/>id:macan tutul<br/>hu:leopárd<br/>zh:金钱豹<br/>zh:豹<br/>sl:leopard<br/>it:leopardo<br/>nl:luipaard | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000250 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Panthera sondaica]]'' | | |- | [[Talaksan:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera tigris]]'' | en:Tiger | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000259 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:Tigon tiger x lion hybrid by artbyjrc df4918k.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera tigris × Panthera leo]]'' | | |- | [[Talaksan:Uncia uncia.jpg|center|128px]] | ''[[Panthera uncia]]'' | en:snow leopard | |} {{Wikidata list end}} [[kategorya:Felidae]] e0lhxndkb69inyce9pl3k6yfbm8mfvx 828 231873 2224249 2186753 2026-09-09T00:39:54Z Jojit fb 38 2224249 Scribunto text/plain -- Paalala sa Tagalog: wag isalin ang link parameter maliban kung iba ang redirect dito sa tlwiki sa aktuwal na pahina. Mas mainam na redirect na lang ng Ingles na salita ang gamitin rito upang masigurong walang broken link na mabubuo kung i-update ang module na ito sa hinaharap. Wag isalin ang abbreviation dahil ginagamit sa karaniwang diskurso ang abbreviation sa Ingles maliban sa ilang mga halatang dapat isalin (tulad ng year -> taon). upang maiwasan ang kalituhan. Isalin lamang ang name parameter. -- Conversion data used by [[Module:Convert]] which uses mw.loadData() for -- read-only access to this module so that it is loaded only once per page. -- See [[:en:Template:Convert/Transwiki guide]] if copying to another wiki. -- -- These data tables follow: -- all_units all properties for a unit, including default output -- default_exceptions exceptions for default output ('kg' and 'g' have different defaults) -- link_exceptions exceptions for links ('kg' and 'g' have different links) -- -- These tables are generated by a script which reads the wikitext of a page that -- documents the required properties of each unit; see [[:en:Module:Convert/doc]]. --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local all_units = { ["Gy"] = { _name1 = "gray", _symbol = "Gy", utype = "absorbed radiation dose", scale = 1, prefixes = 1, default = "rad", link = "Gray (unit)", }, ["rad"] = { _name1 = "rad", _symbol = "rad", utype = "absorbed radiation dose", scale = 0.01, prefixes = 1, default = "Gy", link = "Rad (unit)", }, ["cm/s2"] = { name1 = "sentimetro kada segundo kuwadrado", name1_us = "sentimetro kada segundo kuwadrado", name2 = "sentimetro kada segundo kuwadrado", name2_us = "sentimetro kada segundo kuwadrado", symbol = "cm/s²", utype = "acceleration", scale = 0.01, default = "ft/s2", link = "Gal (unit)", }, ["ft/s2"] = { name1 = "piye kada segundo kuwadrado", name2 = "piye kada segundo kuwadrado", symbol = "ft/s²", utype = "acceleration", scale = 0.3048, default = "m/s2", }, ["g0"] = { name1 = "pamantayang grabidad", name2 = "pamantayang grabidad", symbol = "''g''₀", utype = "acceleration", scale = 9.80665, default = "m/s2", }, ["g-force"] = { name2 = "''g''", symbol = "''g''", utype = "acceleration", scale = 9.80665, default = "m/s2", link = "g-force", }, ["km/hs"] = { name1 = "kilometro kada oras kada segundo", name1_us = "kilometro kada oras kada segundo", name2 = "kilometro kada oras kada segundo", name2_us = "kilometro kada oras kada segundo", symbol = "km/(h⋅s)", utype = "acceleration", scale = 0.27777777777777779, default = "mph/s", link = "Acceleration", }, ["km/s2"] = { name1 = "kilometro kada segundo kuwadrado", name1_us = "kilometro kada segundo kuwadrado", name2 = "kilometro kada segundo kuwadrado", name2_us = "kilometro kada segundo kuwadrado", symbol = "km/s²", utype = "acceleration", scale = 1000, default = "mph/s", link = "Acceleration", }, ["m/s2"] = { name1 = "metro kada segundo kuwadrado", name1_us = "metro kada segundo kuwadrado", name2 = "metro kada segundo kuwadrado", name2_us = "metro kada segundo kuwadrado", symbol = "m/s²", utype = "acceleration", scale = 1, default = "ft/s2", }, ["mph/s"] = { name1 = "milya kada oras kada segundo", name2 = "milya kada oras kada segundo", symbol = "mph/s", utype = "acceleration", scale = 0.44704, default = "km/hs", link = "Acceleration", }, ["km/h/s"] = { target = "km/hs", }, ["standard gravity"] = { target = "g0", }, ["1000sqft"] = { name1 = "libong piye kuwadrado", name2 = "libong piye kuwadrado", symbol = "1000&nbsp;sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 92.90304, default = "m2", link = "Square foot", }, ["a"] = { _name1 = "are", _symbol = "a", utype = "area", scale = 100, prefixes = 1, default = "sqft", link = "Ektarya#Are", }, ["acre"] = { symbol = "akre", usename = 1, utype = "area", scale = 4046.8564224, default = "ha", subdivs = { ["rood"] = { 4, default = "ha" }, ["sqperch"] = { 160, default = "ha" } }, }, ["acre-sing"] = { target = "akre", }, ["arpent"] = { symbol = "arpent", usename = 1, utype = "area", scale = 3418.89, default = "ha", }, ["cda"] = { name1 = "cuerda", symbol = "cda", utype = "area", scale = 3930.395625, default = "ha acre", }, ["daa"] = { name1 = "decare", symbol = "daa", utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", }, ["dunam"] = { symbol = "dunam", usename = 1, utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", }, ["dunum"] = { symbol = "dunum", usename = 1, utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", link = "Dunam", }, ["ha"] = { name1 = "ektarya", symbol = "ha", utype = "area", scale = 10000, default = "acre", }, ["hectare"] = { name1 = "ektarya", symbol = "ha", usename = 1, utype = "area", scale = 10000, default = "acre", }, ["Irish acre"] = { name1 = "ektaryang Irlandes", symbol = "Irish&nbsp;acres", utype = "area", scale = 6555.2385024, default = "ha", link = "Acre (Irish)", }, ["m2"] = { _name1 = "metro kuwadrado", _name1_us= "metro kuwadrado", _symbol = "m²", prefix_position= 1, utype = "area", scale = 1, prefixes = 2, default = "sqft", link = "Square metre", }, ["pondemaat"] = { name1 = "pondemaat", name2 = "pondemaat", symbol = "pond", utype = "area", scale = 3674.363358816, default = "m2", link = ":nl:pondemaat", }, ["pyeong"] = { name2 = "pyeong", symbol = "pyeong", usename = 1, utype = "area", scale = 3.3057851239669422, default = "m2", }, ["rai"] = { name2 = "rai", symbol = "rai", utype = "area", scale = 1600, default = "m2", link = "Rai (unit)", }, ["rood"] = { symbol = "rood", usename = 1, utype = "area", scale = 1011.7141056, default = "sqft m2", subdivs = { ["sqperch"] = { 40, default = "m2" } }, link = "Rood (unit)", }, ["sqfoot"] = { name1 = "piye kuwadrado", name2 = "piye kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 0.09290304, default = "m2", }, ["sqft"] = { name1 = "piye kuwadrado", name2 = "piye kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 0.09290304, default = "m2", }, ["sqin"] = { name1 = "pulgada kuwadrado", name2 = "pulgada kuwadrado", symbol = "pul&nbsp;kuw", utype = "area", scale = 0.00064516, default = "cm2", }, ["sqmi"] = { name1 = "milya kuwadrado", symbol = "mi&nbsp;kuw", utype = "area", scale = 2589988.110336, default = "km2", }, ["sqnmi"] = { name1 = "milyang pandagat kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;nmi", utype = "area", scale = 3429904, default = "km2 sqmi", link = "Nautical mile", }, ["sqperch"] = { name2 = "perches", symbol = "perch", usename = 1, utype = "area", scale = 25.29285264, default = "m2", link = "Rod (unit)#Area and volume", }, ["sqverst"] = { symbol = "square verst", usename = 1, utype = "area", scale = 1138062.24, default = "km2 sqmi", link = "Verst", }, ["sqyd"] = { name1 = "yarda kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;yd", utype = "area", scale = 0.83612736, default = "m2", }, ["tsubo"] = { name2 = "tsubo", symbol = "tsubo", usename = 1, utype = "area", scale = 3.3057851239669422, default = "m2", link = "Japanese units of measurement#Area", }, ["acres"] = { target = "acre", }, ["are"] = { target = "a", }, ["decare"] = { target = "daa", }, ["foot2"] = { target = "sqfoot", }, ["ft2"] = { target = "sqft", }, ["in2"] = { target = "sqin", symbol = "in²", }, ["km²"] = { target = "km2", }, ["mi2"] = { target = "sqmi", }, ["million acre"] = { target = "e6acre", }, ["million acres"] = { target = "e6acre", }, ["million hectares"] = { target = "e6ha", }, ["m²"] = { target = "m2", }, ["nmi2"] = { target = "sqnmi", }, ["pond"] = { target = "pondemaat", }, ["sq arp"] = { target = "arpent", }, ["sqkm"] = { target = "km2", }, ["sqm"] = { target = "m2", }, ["square verst"] = { target = "sqverst", }, ["verst2"] = { target = "sqverst", }, ["yd2"] = { target = "sqyd", }, ["m2/ha"] = { name1 = "metro kuwadrado kada ektarya", name1_us = "metro kuwadrado kada ektarya", name2 = "metro kuwadrado kada ektarya", name2_us = "metro kuwadrado kada ektarya", symbol = "m²/ha", utype = "area per unit area", scale = 0.0001, default = "sqft/acre", link = "Basal area", }, ["sqft/acre"] = { name1 = "piye kuwadrado kada akre", name2 = "piye kuwadrado kada akre", symbol = "sq&nbsp;ft/acre", utype = "area per unit area", scale = 2.295684113865932e-5, default = "m2/ha", link = "Basal area", }, ["cent"] = { name1 = "sentimo", symbol = "¢", utype = "cent", scale = 1, default = "cent", link = "Cent (currency)", }, ["¢"] = { target = "cent", }, ["A.h"] = { name1 = "oras ampere", symbol = "A⋅h", utype = "charge", scale = 3600, default = "coulomb", }, ["coulomb"] = { _name1 = "coulomb", _symbol = "C", utype = "charge", scale = 1, prefixes = 1, default = "e", link = "Coulomb", }, ["e"] = { name1 = "elementary charge", symbol = "''e''", utype = "charge", scale = 1.602176487e-19, default = "coulomb", }, ["g-mol"] = { name1 = "gramong mole", symbol = "g&#8209;mol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["gmol"] = { name1 = "gramong mole", symbol = "gmol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["kmol"] = { name1 = "kilomole", symbol = "kmol", utype = "chemical amount", scale = 1000, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["lb-mol"] = { name1 = "librang mole", symbol = "lb&#8209;mol", utype = "chemical amount", scale = 453.59237, default = "mol", }, ["lbmol"] = { name1 = "librang mole", symbol = "lbmol", utype = "chemical amount", scale = 453.59237, default = "mol", }, ["mol"] = { name1 = "mole", symbol = "mol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["kgCO2/L"] = { name1 = "kilo kada litro", name1_us = "kilo kada litro", name2 = "kilo kada litro", name2_us = "kilo kada litro", symbol = "kg(CO₂)/L", utype = "co2 per unit volume", scale = 1000, default = "lbCO2/USgal", link = "Exhaust gas", }, ["lbCO2/USgal"] = { name1 = "libra kada galyong US", name2 = "libra kada galyong US", symbol = "lbCO2/US&nbsp;gal", utype = "co2 per unit volume", scale = 119.82642731689663, default = "kgCO2/L", link = "Exhaust gas", }, ["oz/lb"] = { per = { "oz", "lb" }, utype = "concentration", default = "mg/kg", }, ["mg/kg"] = { per = { "mg", "kg" }, utype = "concentration", default = "oz/lb", }, ["g/dm3"] = { name1 = "gramo kada desimetro kubiko", name1_us = "gramo kada desimetro kubiko", name2 = "gramo kada desimetro kubiko", name2_us = "gramo kada desimetro kubiko", symbol = "g/dm³", utype = "density", scale = 1, default = "kg/m3", link = "Density", }, ["g/L"] = { name1 = "gramo kada litro", name1_us = "gramo kada litro", name2 = "gramo kada litro", name2_us = "gramo kada litro", symbol = "g/L", utype = "density", scale = 1, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["g/mL"] = { name1 = "gramo kada mililitro", name1_us = "gramo kada mililitro", name2 = "gramo kada mililitro", name2_us = "gramo kada mililitro", symbol = "g/mL", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["g/ml"] = { name1 = "gramo kada mililitro", name1_us = "gramo kada mililitro", name2 = "gramo kada mililitro", name2_us = "gramo kada mililitro", symbol = "g/ml", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["kg/dm3"] = { name1 = "kilo kada desimetro kubiko", name1_us = "kilo kada desimetro kubiko", name2 = "kilo kada desimetro kubiko", name2_us = "kilo kada desimetro kubiko", symbol = "kg/dm³", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuft", link = "Density", }, ["kg/L"] = { name1 = "kilo kada litro", name1_us = "kilo kada litro", name2 = "kilo kada litro", name2_us = "kilo kada litro", symbol = "kg/L", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/USgal", link = "Density", }, ["kg/l"] = { name1 = "kilo kada litro", name1_us = "kilo kada litro", name2 = "kilo kada litro", name2_us = "kilo kada litro", symbol = "kg/l", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/USgal", link = "Density", }, ["kg/m3"] = { name1 = "kilo kada metro kubiko", name1_us = "kilo kada metro kubiko", name2 = "kilo kada metro kubiko", name2_us = "kilo kada metro kubiko", symbol = "kg/m³", utype = "density", scale = 1, default = "lb/cuyd", link = "Density", }, ["lb/cuft"] = { name1 = "libra kada piye kubiko", name2 = "libra kada piye kubiko", symbol = "lb/cu&nbsp;ft", utype = "density", scale = 16.018463373960142, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/cuin"] = { name1 = "libra kada pulgada kubiko", name2 = "libra kada pulgada kubiko", symbol = "lb/cu&nbsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/cuyd"] = { name1 = "libra kada yarda kubiko", name2 = "libra kada yarda kubiko", symbol = "lb/cu&nbsp;yd", utype = "density", scale = 0.5932764212577829, default = "kg/m3", link = "Density", }, ["lb/impgal"] = { name1 = "libra kada galyong imperyal", name2 = "libra kada galyong imperyal", symbol = "lb/imp&nbsp;gal", utype = "density", scale = 99.776372663101697, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lb/in3"] = { name1 = "libra kada pulgada kubiko", name2 = "libra kada pulgada kubiko", symbol = "lb/cu&thinsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/U.S.gal"] = { name1 = "libra kada galyong US", name2 = "libra kada galyong US", symbol = "lb/U.S.&nbsp;gal", utype = "density", scale = 119.82642731689663, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lb/USbu"] = { name1 = "libra kada US bushel", name2 = "libra kada US bushel", symbol = "lb/US&nbsp;bu", utype = "density", scale = 12.871859780974471, default = "kg/m3", link = "Bushel", }, ["lb/USgal"] = { name1 = "libra kada galyong US", name2 = "libra kada galyong US", symbol = "lb/US&nbsp;gal", utype = "density", scale = 119.82642731689663, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lbm/cuin"] = { name1 = "librang masa kada pulgada kubiko", name2 = "librang masa kada pulgada kubiko", symbol = "lbm/cu&thinsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["mg/L"] = { name1 = "miligramo kada litro", name1_us = "miligramo kada litro", name2 = "miligramo kada litro", name2_us = "miligramo kada litro", symbol = "mg/L", utype = "density", scale = 0.001, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["oz/cuin"] = { name1 = "onsa kada pulgada kubiko", name2 = "onsa kada pulgada kubiko", symbol = "oz/cu&nbsp;in", utype = "density", scale = 1729.9940443876951, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["g/cm3"] = { per = { "g", "cm3" }, utype = "density", default = "lb/cuin", }, ["g/m3"] = { per = { "g", "m3" }, utype = "density", default = "lb/cuyd", link = "Density", }, ["Mg/m3"] = { per = { "Mg", "m3" }, utype = "density", default = "lb/cuft", }, ["mg/l"] = { per = { "mg", "ll" }, utype = "density", default = "oz/cuin", }, ["μg/dL"] = { per = { "μg", "dL" }, utype = "density", default = "lb/cuin", }, ["μg/l"] = { per = { "μg", "ll" }, utype = "density", default = "oz/cuin", }, ["lb/ft3"] = { target = "lb/cuft", }, ["lb/yd3"] = { target = "lb/cuyd", }, ["lbm/in3"] = { target = "lbm/cuin", }, ["mcg/dL"] = { target = "μg/dL", }, ["oz/in3"] = { target = "oz/cuin", }, ["ug/dL"] = { target = "μg/dL", }, ["ug/l"] = { target = "μg/l", }, ["B.O.T.U."] = { name1 = "Board of Trade Unit", symbol = "B.O.T.U.", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["bboe"] = { name1 = "barrel of oil equivalent", name2 = "barrels of oil equivalent", symbol = "bboe", utype = "energy", scale = 6117863200, default = "GJ", }, ["BOE"] = { name1 = "barrel of oil equivalent", name2 = "barrels of oil equivalent", symbol = "BOE", utype = "energy", scale = 6117863200, default = "GJ", }, ["BTU"] = { name1 = "British thermal unit", symbol = "BTU", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", }, ["Btu"] = { name1 = "British thermal unit", symbol = "Btu", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", }, ["BTU-39F"] = { name1 = "British thermal unit (39°F)", name2 = "British thermal units (39°F)", symbol = "BTU_39°F", utype = "energy", scale = 1059.67, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-39F"] = { name1 = "British thermal unit (39°F)", name2 = "British thermal units (39°F)", symbol = "Btu_39°F", utype = "energy", scale = 1059.67, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-59F"] = { name1 = "British thermal unit (59°F)", name2 = "British thermal units (59°F)", symbol = "BTU_59°F", utype = "energy", scale = 1054.804, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-59F"] = { name1 = "British thermal unit (59°F)", name2 = "British thermal units (59°F)", symbol = "Btu_59°F", utype = "energy", scale = 1054.804, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-60F"] = { name1 = "British thermal unit (60°F)", name2 = "British thermal units (60°F)", symbol = "BTU_60°F", utype = "energy", scale = 1054.68, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-60F"] = { name1 = "British thermal unit (60°F)", name2 = "British thermal units (60°F)", symbol = "Btu_60°F", utype = "energy", scale = 1054.68, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-63F"] = { name1 = "British thermal unit (63°F)", name2 = "British thermal units (63°F)", symbol = "BTU_63°F", utype = "energy", scale = 1054.6, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-63F"] = { name1 = "British thermal unit (63°F)", name2 = "British thermal units (63°F)", symbol = "Btu_63°F", utype = "energy", scale = 1054.6, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-ISO"] = { name1 = "British thermal unit (ISO)", name2 = "British thermal units (ISO)", symbol = "BTU_ISO", utype = "energy", scale = 1055.056, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-ISO"] = { target = "BTU-ISO", }, ["BTU-IT"] = { name1 = "British thermal unit (IT)", name2 = "British thermal units (IT)", symbol = "BTU_IT", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-IT"] = { name1 = "British thermal unit (IT)", name2 = "British thermal units (IT)", symbol = "Btu_IT", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-mean"] = { name1 = "British thermal unit (mean)", name2 = "British thermal units (mean)", symbol = "BTU_mean", utype = "energy", scale = 1055.87, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-mean"] = { name1 = "British thermal unit (mean)", name2 = "British thermal units (mean)", symbol = "Btu_mean", utype = "energy", scale = 1055.87, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-th"] = { name1 = "British thermal unit (thermochemical)", name2 = "British thermal units (thermochemical)", symbol = "BTU_th", utype = "energy", scale = 1054.35026444, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-th"] = { name1 = "British thermal unit (thermochemical)", name2 = "British thermal units (thermochemical)", symbol = "Btu_th", utype = "energy", scale = 1054.35026444, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Cal"] = { name1 = "kalori", symbol = "Cal", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", }, ["cal"] = { name1 = "kalori", symbol = "cal", utype = "energy", scale = 4.184, default = "J", }, ["Cal-15"] = { name1 = "Kalori (15°C)", name2 = "Kalori (15°C)", symbol = "Cal₁₅", utype = "energy", scale = 4185.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-15"] = { name1 = "kalori (15°C)", name2 = "kalori (15°C)", symbol = "cal₁₅", utype = "energy", scale = 4.1858, default = "J", link = "Calorie", }, ["Cal-IT"] = { name1 = "Kalori (International Steam Table)", name2 = "Kalori (International Steam Table)", symbol = "Cal_IT", utype = "energy", scale = 4186.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-IT"] = { name1 = "kalori (International Steam Table)", name2 = "kalori (International Steam Table)", symbol = "cal_IT", utype = "energy", scale = 4.1868, default = "J", link = "Calorie", }, ["Cal-th"] = { name1 = "Kalori (thermochemical)", name2 = "Kalori (thermochemical)", symbol = "Cal_th", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-th"] = { name1 = "kalori (thermochemical)", name2 = "kalori (thermochemical)", symbol = "cal_th", utype = "energy", scale = 4.184, default = "J", link = "Calorie", }, ["CHU-IT"] = { name1 = "Celsius heat unit (International Table)", name2 = "Celsius heat units (International Table)", symbol = "CHU_IT", utype = "energy", scale = 1899.100534716, default = "kJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["cufootnaturalgas"] = { name1 = "piye kubiko ng gaas", name2 = "piye kubiko ng gaas", symbol = "cuftnaturalgas", usename = 1, utype = "energy", scale = 1055055.85262, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["cuftnaturalgas"] = { name1 = "piye kubiko ng gaas", name2 = "piye kubiko ng gaas", symbol = "cuftnaturalgas", usename = 1, utype = "energy", scale = 1055055.85262, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["Eh"] = { name1 = "Hartree", symbol = "''E''_h", utype = "energy", scale = 4.35974417e-18, default = "eV", }, ["erg"] = { symbol = "erg", utype = "energy", scale = 0.0000001, default = "μJ", }, ["eV"] = { name1 = "electronvolt", symbol = "eV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-19, default = "aJ", }, ["feV"] = { name1 = "femtoelectronvolt", symbol = "feV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-34, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["foe"] = { symbol = "foe", utype = "energy", scale = 1e44, default = "YJ", link = "Foe (unit)", }, ["ftlb"] = { name1 = "foot-pound", symbol = "ft⋅lb", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftlb-f"] = { name1 = "foot-pound force", name2 = "foot-pounds force", symbol = "ft⋅lb_f", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftlbf"] = { name1 = "foot-pound force", name2 = "foot-pounds force", symbol = "ft⋅lbf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftpdl"] = { name1 = "foot-poundal", symbol = "ft⋅pdl", utype = "energy", scale = 0.0421401100938048, default = "J", }, ["GeV"] = { name1 = "gigaelectronvolt", symbol = "GeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-10, default = "nJ", link = "Electronvolt", }, ["gTNT"] = { name2 = "gramo ng TNT", symbol = "gramo ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "TNT equivalent", }, ["Gtoe"] = { name1 = "gigatonne of oil equivalent", name2 = "gigatonnes of oil equivalent", symbol = "Gtoe", utype = "energy", scale = 4.1868e19, default = "EJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["GtonTNT"] = { name2 = "gigatonne ng TNT", symbol = "gigatonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e18, default = "EJ", link = "TNT equivalent", }, ["GtTNT"] = { name2 = "gigatonelada ng TNT", symbol = "gigatonelada ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e18, default = "EJ", link = "TNT equivalent", }, ["GW.h"] = { name1 = "gigawatt-hour", symbol = "GW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6e12, default = "TJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["GWh"] = { name1 = "gigawatt-hour", symbol = "GWh", utype = "energy", scale = 3.6e12, default = "TJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["hph"] = { name1 = "horsepower-hour", symbol = "hp⋅h", utype = "energy", scale = 2684519.537696172792, default = "kWh", link = "Horsepower", }, ["inlb"] = { name1 = "inch-pound", symbol = "in⋅lb", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inlb-f"] = { name1 = "inch-pound force", name2 = "inch-pounds force", symbol = "in⋅lb_f", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inlbf"] = { name1 = "inch-pound force", name2 = "inch-pounds force", symbol = "in⋅lbf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inoz-f"] = { name1 = "inch-ounce force", name2 = "inch-ounces force", symbol = "in⋅oz_f", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.00706155181422604375, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inozf"] = { name1 = "inch-ounce force", name2 = "inch-ounces force", symbol = "in⋅ozf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.00706155181422604375, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["J"] = { _name1 = "joule", _symbol = "J", utype = "energy", scale = 1, prefixes = 1, default = "cal", link = "Joule", }, ["kBOE"] = { name1 = "kilo barrel of oil equivalent", name2 = "kilo barrels of oil equivalent", symbol = "kBOE", utype = "energy", scale = 6.1178632e12, default = "TJ", link = "Barrel of oil equivalent", }, ["kcal"] = { name1 = "kilokalori", symbol = "kcal", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-15"] = { name1 = "kilokalori (15°C)", name2 = "kilokalori (15°C)", symbol = "kcal₁₅", utype = "energy", scale = 4185.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-IT"] = { name1 = "kilokalori (International Steam Table)", name2 = "kilokalori (International Steam Table)", symbol = "kcal_IT", utype = "energy", scale = 4186.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-th"] = { name1 = "kilokalori (thermochemical)", name2 = "kilokalori (thermochemical)", symbol = "kcal_th", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kerg"] = { name1 = "kiloerg", symbol = "kerg", utype = "energy", scale = 0.0001, default = "mJ", link = "Erg", }, ["keV"] = { name1 = "kiloelectronvolt", symbol = "keV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-16, default = "fJ", link = "Electronvolt", }, ["kgTNT"] = { name2 = "kilo ng TNT", symbol = "kilo ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["kt(TNT)"] = { name1 = "kilotonne", name1_us = "kilotonne", symbol = "kt", utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["ktoe"] = { name1 = "kilotonne of oil equivalent", name2 = "kilotonnes of oil equivalent", symbol = "ktoe", utype = "energy", scale = 4.1868e13, default = "TJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["ktonTNT"] = { name1 = "kiloton of TNT", name2 = "kilotons of TNT", symbol = "kt", utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["ktTNT"] = { name2 = "kilotonnes of TNT", symbol = "kilotonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["kW.h"] = { name1 = "kilowatt-hour", symbol = "kW⋅h", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", }, ["kWh"] = { name1 = "kilowatt-hour", symbol = "kWh", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", }, ["Mcal"] = { name1 = "megakalori", symbol = "Mcal", utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal"] = { name1 = "milikalori", symbol = "mcal", utype = "energy", scale = 0.004184, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-15"] = { name1 = "megakalori (15°C)", name2 = "megakalori (15°C)", symbol = "Mcal₁₅", utype = "energy", scale = 4185800, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-15"] = { name1 = "milikalori (15°C)", name2 = "milikalori (15°C)", symbol = "mcal₁₅", utype = "energy", scale = 0.0041858, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-IT"] = { name1 = "megakalori (International Steam Table)", name2 = "megakalori (International Steam Table)", symbol = "Mcal_IT", utype = "energy", scale = 4186800, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-IT"] = { name1 = "milikalori (International Steam Table)", name2 = "milikalori (International Steam Table)", symbol = "mcal_IT", utype = "energy", scale = 0.0041868, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-th"] = { name1 = "megakalori (thermochemical)", name2 = "megakalori (thermochemical)", symbol = "Mcal_th", utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-th"] = { name1 = "milikalori (thermochemical)", name2 = "milikalori (thermochemical)", symbol = "mcal_th", utype = "energy", scale = 0.004184, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Merg"] = { name1 = "megaerg", symbol = "Merg", utype = "energy", scale = 0.1, default = "J", link = "Erg", }, ["merg"] = { name1 = "millierg", symbol = "merg", utype = "energy", scale = 0.0000000001, default = "μJ", link = "Erg", }, ["MeV"] = { name1 = "megaelectronvolt", symbol = "MeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-13, default = "pJ", link = "Electronvolt", }, ["meV"] = { name1 = "millielectronvolt", symbol = "meV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-22, default = "zJ", link = "Electronvolt", }, ["MMBtu"] = { name1 = "milyong British thermal units", name2 = "milyong British thermal units", symbol = "MMBtu", utype = "energy", scale = 1055055852.62, default = "GJ", link = "British thermal unit", }, ["Mt(TNT)"] = { name1 = "megatonne", name1_us = "megaton", symbol = "Mt", utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["Mtoe"] = { name1 = "megatonne of oil equivalent", name2 = "megatonnes of oil equivalent", symbol = "Mtoe", utype = "energy", scale = 4.1868e16, default = "PJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["MtonTNT"] = { name1 = "megaton ng TNT", name2 = "megatons ng TNT", symbol = "Mt", utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["mtonTNT"] = { name2 = "milliton ng TNT", symbol = "milliton ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["MtTNT"] = { name2 = "megatonne ng TNT", symbol = "megatonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["mtTNT"] = { name2 = "millitonne ng TNT", symbol = "millitonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["MW.h"] = { name1 = "megawatt-hour", symbol = "MW⋅h", utype = "energy", scale = 3600000000, default = "GJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["mW.h"] = { name1 = "milliwatt-hour", symbol = "mW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6, default = "J", link = "Kilowatt-hour", }, ["MWh"] = { name1 = "megawatt-hour", symbol = "MWh", utype = "energy", scale = 3600000000, default = "GJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["mWh"] = { name1 = "milliwatt-hour", symbol = "mWh", utype = "energy", scale = 3.6, default = "J", link = "Kilowatt-hour", }, ["neV"] = { name1 = "nanoelectronvolt", symbol = "neV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-28, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["PeV"] = { name1 = "petaelectronvolt", symbol = "PeV", utype = "energy", scale = 0.0001602176487, default = "mJ", link = "Electronvolt", }, ["peV"] = { name1 = "picoelectronvolt", symbol = "peV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-31, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["PSh"] = { name1 = "Pferdestärkenstunde", symbol = "PSh", utype = "energy", scale = 2647795.5, default = "kWh", }, ["quad"] = { name1 = "kwadrilyong British thermal units", name2 = "kwadrilyong British thermal units", symbol = "quad", utype = "energy", scale = 1.054804e18, default = "EJ", link = "Quad (unit)", }, ["Ry"] = { name1 = "rydberg", symbol = "Ry", utype = "energy", scale = 2.1798741e-18, default = "eV", link = "Rydberg constant", }, ["scf"] = { name1 = "standard cubic foot", name2 = "standard cubic feet", symbol = "scf", utype = "energy", scale = 2869.2044809344, default = "kJ", }, ["scfoot"] = { name1 = "standard cubic foot", name2 = "standard cubic foot", symbol = "scf", utype = "energy", scale = 2869.2044809344, default = "kJ", }, ["t(TNT)"] = { name1 = "tonelada", name1_us = "tonelada", symbol = "t", utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["TeV"] = { name1 = "teraelectronvolt", symbol = "TeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-7, default = "μJ", link = "Electronvolt", }, ["th"] = { name1 = "thermie", symbol = "th", utype = "energy", scale = 4186800, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["thm-EC"] = { name1 = "therm (EC)", name2 = "therms (EC)", symbol = "thm (EC)", utype = "energy", scale = 105506000, default = "MJ", link = "Therm", }, ["thm-UK"] = { name1 = "therm (UK)", name2 = "therms (UK)", symbol = "thm (UK)", utype = "energy", scale = 105505585.257348, default = "MJ", link = "Therm", }, ["thm-US"] = { name1 = "therm (US)", name1_us = "therm (U.S.)", name2 = "therms (US)", name2_us = "therms (U.S.)", symbol = "thm (US)", sym_us = "thm (U.S.)", utype = "energy", scale = 105480400, default = "MJ", link = "Therm", }, ["toe"] = { name1 = "tonne of oil equivalent", name2 = "tonnes of oil equivalent", symbol = "toe", utype = "energy", scale = 41868000000, default = "GJ", }, ["tonTNT"] = { name2 = "tonelada ng TNT", symbol = "tonelada ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["tTNT"] = { name2 = "tonelada ng TNT", symbol = "tonelada ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["TtonTNT"] = { name2 = "teraton ng TNT", symbol = "teraton ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e21, default = "ZJ", link = "TNT equivalent", }, ["TtTNT"] = { name2 = "teratonnes ng TNT", symbol = "teratonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e21, default = "ZJ", link = "TNT equivalent", }, ["TW.h"] = { name1 = "terawatt-hour", symbol = "TW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6e15, default = "PJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["TWh"] = { name1 = "terawatt-hour", symbol = "TWh", utype = "energy", scale = 3.6e15, default = "PJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["W.h"] = { name1 = "watt-hour", symbol = "W⋅h", utype = "energy", scale = 3600, default = "kJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["Wh"] = { name1 = "watt-hour", symbol = "Wh", utype = "energy", scale = 3600, default = "kJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["μerg"] = { name1 = "microerg", symbol = "μerg", utype = "energy", scale = 1e-13, default = "nJ", link = "Erg", }, ["μeV"] = { name1 = "microelectronvolt", symbol = "μeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-25, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["μW.h"] = { name1 = "microwatt-hour", symbol = "μW⋅h", utype = "energy", scale = 0.0036, default = "mJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["μWh"] = { name1 = "microwatt-hour", symbol = "μWh", utype = "energy", scale = 0.0036, default = "mJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["-kW.h"] = { target = "kW.h", link = "Kilowatt hour", }, ["btu"] = { target = "BTU", }, ["Calorie"] = { target = "Cal", }, ["ft.lbf"] = { target = "ftlbf", }, ["ft·lbf"] = { target = "ftlbf", }, ["g-cal-15"] = { target = "cal-15", }, ["g-cal-IT"] = { target = "cal-IT", }, ["g-cal-th"] = { target = "cal-th", }, ["g-kcal-15"] = { target = "kcal-15", }, ["g-kcal-IT"] = { target = "kcal-IT", }, ["g-kcal-th"] = { target = "kcal-th", }, ["g-Mcal-15"] = { target = "Mcal-15", }, ["g-mcal-15"] = { target = "mcal-15", }, ["g-Mcal-IT"] = { target = "Mcal-IT", }, ["g-mcal-IT"] = { target = "mcal-IT", }, ["g-Mcal-th"] = { target = "Mcal-th", }, ["g-mcal-th"] = { target = "mcal-th", }, ["GW-h"] = { target = "GW.h", }, ["GW·h"] = { target = "GW.h", }, ["Hartree"] = { target = "Eh", }, ["hp.h"] = { target = "hph", }, ["in.lb-f"] = { target = "inlb-f", }, ["in.lbf"] = { target = "inlbf", }, ["in.oz-f"] = { target = "inoz-f", }, ["in.ozf"] = { target = "inozf", }, ["kbboe"] = { target = "kBOE", symbol = "kbboe", }, ["kg-cal-15"] = { target = "Cal-15", }, ["kg-cal-IT"] = { target = "Cal-IT", }, ["kg-cal-th"] = { target = "Cal-th", }, ["kW-h"] = { target = "kW.h", }, ["kW·h"] = { target = "kW.h", }, ["MW-h"] = { target = "MW.h", }, ["mW-h"] = { target = "mW.h", }, ["MW·h"] = { target = "MW.h", }, ["TW-h"] = { target = "TW.h", }, ["uerg"] = { target = "μerg", }, ["ueV"] = { target = "μeV", }, ["uW-h"] = { target = "μW.h", }, ["uW.h"] = { target = "μW.h", }, ["uWh"] = { target = "μWh", }, ["W-h"] = { target = "W.h", }, ["eVpar"] = { _name1 = "electronvolt", _symbol = "eV", utype = "energy per chemical amount", scale = 96485.329522144166, prefixes = 1, default = "kcal/mol", link = "Electronvolt", }, ["kcal/mol"] = { per = { "kcal", "mol" }, utype = "energy per chemical amount", default = "kJ/mol", link = "Kilocalorie per mole", }, ["kJ/mol"] = { per = { "kJ", "mol" }, utype = "energy per chemical amount", default = "kcal/mol", link = "Joule per mole", }, ["kWh/100 km"] = { name1 = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", name1_us = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", name2 = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", name2_us = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", symbol = "kW⋅h/100&nbsp;km", utype = "energy per unit length", scale = 36, default = "MJ/km kWh/mi", link = "Kilowatt-hour", }, ["kWh/100 mi"] = { name1 = "kilowatt-hour kada 100 milya", name2 = "kilowatt-hour kada 100 milya", symbol = "kW⋅h/100&nbsp;mi", utype = "energy per unit length", scale = 22.3694, default = "mpge", link = "Miles per gallon gasoline equivalent", }, ["MJ/100 km"] = { name1 = "megajoule kada 100 kilometro", name1_us = "megajoule kada 100 kilometro", name2 = "megajoule kada 100 kilometro", name2_us = "megajoule kada 100 kilometro", symbol = "MJ/100&nbsp;km", utype = "energy per unit length", scale = 10, default = "BTU/mi", link = "British thermal unit", }, ["mpge"] = { name1 = "milya kada gallon gasoline equivalent", name2 = "milya kada gallon gasoline equivalent", symbol = "mpg&#8209;e", utype = "energy per unit length", scale = 1.3263314048360777e-5, invert = -1, iscomplex= true, default = "kWh/100 mi", link = "Miles per gallon gasoline equivalent", }, ["BTU/mi"] = { per = { "BTU", "mi" }, utype = "energy per unit length", default = "v > 1525 ! M ! k ! J/km", }, ["kJ/km"] = { per = { "kJ", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "BTU/mi", }, ["kWh/km"] = { per = { "-kW.h", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "MJ/km kWh/mi", }, ["kWh/mi"] = { per = { "-kW.h", "mi" }, utype = "energy per unit length", default = "kWh/km MJ/km", }, ["MJ/km"] = { per = { "MJ", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "BTU/mi", }, ["mpg-e"] = { target = "mpge", }, ["BTU/lb"] = { name1 = "British thermal unit kada libra", name2 = "British thermal units kada libra", symbol = "BTU/lb", utype = "energy per unit mass", scale = 2326, default = "kJ/kg", link = "British thermal unit", }, ["cal/g"] = { name1 = "kalori kada gramo", name2 = "kalori kada gramo", symbol = "cal/g", utype = "energy per unit mass", scale = 4184, default = "J/g", }, ["GJ/kg"] = { name1 = "gigajoule kada kilo", name2 = "gigajoule kada kilo", symbol = "GJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1e9, default = "ktTNT/t", link = "Specific energy", }, ["J/g"] = { name1 = "joule kada gramo", name2 = "joule kada gramo", symbol = "J/g", utype = "energy per unit mass", scale = 1000, default = "kcal/g", link = "Specific energy", }, ["kcal/g"] = { name1 = "kilokalori kada gramo", name2 = "kilokalori kada gramo", symbol = "kcal/g", utype = "energy per unit mass", scale = 4184000, default = "kJ/g", }, ["kJ/g"] = { name1 = "kilojoule kada gramo", name2 = "kilojoule kada gramo", symbol = "kJ/g", utype = "energy per unit mass", scale = 1000000, default = "kcal/g", link = "Specific energy", }, ["kJ/kg"] = { name1 = "kilojoule kada kilo", name2 = "kilojoule kada kilo", symbol = "kJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1000, default = "BTU/lb", link = "Specific energy", }, ["ktonTNT/MT"] = { name2 = "kiloton ng TNT kada metrikong tonelada", symbol = "kiloton ng TNT kada metrikong tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4184000000, default = "GJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["ktTNT/t"] = { name2 = "kilotonne ng TNt kada tonelada", symbol = "kilotonne ng TNt kada tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4184000000, default = "GJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["MtonTNT/MT"] = { name2 = "megaton ng TNT kada metrikong tonelada", symbol = "megaton ng TNT kada metrikong tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4.184e12, default = "TJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["MtTNT/MT"] = { name2 = "megatonne ng TNT kada tonelada", symbol = "megatonne ng TNT kada tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4.184e12, default = "TJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["TJ/kg"] = { name1 = "terajoule kada kilo", name2 = "terajoule kada kilo", symbol = "TJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1e12, default = "MtTNT/MT", link = "Specific energy", }, ["Cal/g"] = { per = { "Cal", "g" }, utype = "energy per unit mass", default = "kJ/g", }, ["BTU/cuft"] = { per = { "BTU", "cuft" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/12USoz(mL)serve"] = { per = { "Cal", "-12USoz(mL)serve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/12USoz(ml)serve"] = { per = { "Cal", "-12USoz(ml)serve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/l", }, ["Cal/12USozserve"] = { per = { "Cal", "-12USozserve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/USoz"] = { per = { "Cal", "USoz" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/ml", }, ["kJ/L"] = { per = { "kJ", "L" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["kJ/l"] = { per = { "kJ", "ll" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["kJ/ml"] = { per = { "kJ", "ml" }, utype = "energy per unit volume", default = "Cal/USoz", }, ["MJ/m3"] = { per = { "MJ", "m3" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["Sv"] = { _name1 = "sievert", _symbol = "Sv", utype = "equivalent radiation dose", scale = 1, prefixes = 1, default = "rem", link = "Sievert", }, ["rem"] = { _name1 = "rem", _symbol = "rem", utype = "equivalent radiation dose", scale = 0.01, prefixes = 1, default = "Sv", link = "Roentgen equivalent man", }, ["g/km"] = { name1 = "gramo kada kilometro", name1_us = "gramo kada kilometro", name2 = "gramo kada kilometro", name2_us = "gramo kada kilometro", symbol = "g/km", utype = "exhaust emission", scale = 1e-6, default = "oz/mi", link = "Exhaust gas", }, ["g/mi"] = { name1 = "gramo kada milya", name2 = "gramo kada milya", symbol = "g/mi", utype = "exhaust emission", scale = 6.2137119223733397e-7, default = "g/km", link = "Exhaust gas", }, ["gCO2/km"] = { name1 = "gramo ng CO₂ kada kilometro", name1_us = "gramo ng CO₂ kada kilometro", name2 = "gramo ng CO₂ kada kilometro", name2_us = "gramo ng CO₂ kada kilometro", symbol = "g(CO₂)/km", utype = "exhaust emission", scale = 1e-6, default = "ozCO2/mi", link = "Exhaust gas", }, ["gCO2/mi"] = { name1 = "gramo ng CO₂ kada milya", name2 = "gramo ng CO₂ kada milya", symbol = "g(CO₂)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 6.2137119223733397e-7, default = "gCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["kg/km"] = { name1 = "kilo kada kilometro", name1_us = "kilo kada kilometro", name2 = "kilo kada kilometro", name2_us = "kilo kada kilometro", symbol = "kg/km", utype = "exhaust emission", scale = 0.001, default = "lb/mi", link = "Exhaust gas", }, ["kgCO2/km"] = { name1 = "kilo ng CO₂ kada kilometro", name1_us = "kilo ng CO₂ kada kilometro", name2 = "kilo ng CO₂ kada kilometro", name2_us = "kilo ng CO₂ kada kilometro", symbol = "kg(CO₂)/km", utype = "exhaust emission", scale = 0.001, default = "lbCO2/mi", link = "Exhaust gas", }, ["lb/mi"] = { name1 = "libra kada milya", name2 = "libra kada milya", symbol = "lb/mi", utype = "exhaust emission", scale = 0.00028184923173665794, default = "kg/km", link = "Exhaust gas", }, ["lbCO2/mi"] = { name1 = "libra ng CO₂ kada milya", name2 = "libra ng CO₂ kada milya", symbol = "lb(CO₂)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 0.00028184923173665794, default = "kgCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["oz/mi"] = { name1 = "onsa kada milya", name2 = "onsa kada milya", symbol = "oz/mi", utype = "exhaust emission", scale = 1.7615576983541121e-5, default = "g/km", link = "Exhaust gas", }, ["ozCO2/mi"] = { name1 = "onsa ng CO₂ kada milya", name2 = "onsa ng CO₂ kada milya", symbol = "oz(CO₂)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 1.7615576983541121e-5, default = "gCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["cuft/a"] = { name1 = "piye kubiko kada taon", name2 = "piye kubiko kada taon", symbol = "cu&nbsp;ft/a", utype = "flow", scale = 8.9730672142368242e-10, default = "m3/a", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/d"] = { name1 = "piye kubiko kada araw", name2 = "piye kubiko kada araw", symbol = "cu&nbsp;ft/d", utype = "flow", scale = 3.2774128000000003e-7, default = "m3/d", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/h"] = { name1 = "piye kubiko kada oras", name2 = "piye kubiko kada oras", symbol = "cu&nbsp;ft/h", utype = "flow", scale = 7.8657907200000004e-6, default = "m3/h", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/min"] = { name1 = "piye kubiko kada minuto", name2 = "piye kubiko kada minuto", symbol = "cu&nbsp;ft/min", utype = "flow", scale = 0.00047194744319999999, default = "m3/min", }, ["cuft/s"] = { name1 = "piye kubiko kada segundo", name2 = "piye kubiko kada segundo", symbol = "cu&nbsp;ft/s", utype = "flow", scale = 28316846592e-12, default = "m3/s", }, ["cumi/a"] = { name1 = "milya kubiko kada taon", name2 = "milya kubiko kada taon", symbol = "cu&nbsp;mi/a", utype = "flow", scale = 132.08171170940057, default = "km3/a", link = "Cubic foot per second", }, ["cuyd/h"] = { name1 = "yarda kubiko kada oras", name2 = "yarda kubiko kada oras", symbol = "cuyd/h", utype = "flow", scale = 0.00021237634944000001, default = "m3/h", link = "Cubic foot per second", }, ["cuyd/s"] = { name1 = "yarda kubiko kada segundo", name2 = "yarda kubiko kada segundo", symbol = "cu&nbsp;yd/s", utype = "flow", scale = 0.76455485798400002, default = "m3/s", }, ["Goilbbl/a"] = { name1 = "bilyong bariles kada taon", name2 = "bilyong bariles kada taon", symbol = "Gbbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933836, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e6 ! e9 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["impgal/h"] = { name1 = "galyong imperyal kada oras", name2 = "galyong imperyal kada oras", symbol = "imp&nbsp;gal/h", utype = "flow", scale = 1.2628027777777779e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", }, ["impgal/min"] = { name1 = "galyong imperyal kada minuto", name2 = "galyong imperyal kada minuto", symbol = "imp gal/min", utype = "flow", scale = 7.5768166666666671e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["impgal/s"] = { name1 = "galyong imperyal kada segundo", name2 = "galyong imperyal kada segundo", symbol = "impgal/s", utype = "flow", scale = 0.00454609, default = "m3/s", link = "Imperial gallons per second", }, ["km3/a"] = { name1 = "kilometro kubiko kada taon", name1_us = "kilometro kubiko kada taon", name2 = "kilometro kubiko kada taon", name2_us = "kilometro kubiko kada taon", symbol = "km³/a", utype = "flow", scale = 31.68808781402895, default = "cumi/a", link = "Cubic metre per second", }, ["km3/d"] = { name1 = "kilometro kubiko kada araw", name1_us = "kilometro kubiko kada araw", name2 = "kilometro kubiko kada araw", name2_us = "kilometro kubiko kada araw", symbol = "km³/d", utype = "flow", scale = 11574.074074074075, default = "cuft/d", link = "Cubic metre per second", }, ["koilbbl/a"] = { name1 = "libong bariles kada taon", name2 = "libong bariles kada taon", symbol = "kbbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933841e-6, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["koilbbl/d"] = { name1 = "libong bariles kada araw", name2 = "libong bariles kada araw", symbol = "kbbl/d", utype = "flow", scale = 0.0018401307283333335, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3/d", link = "Barrel per day", }, ["L/h"] = { name1 = "litro kada oras", name1_us = "litro kada oras", name2 = "litro kada oras", name2_us = "litro kada oras", symbol = "L/h", utype = "flow", scale = 2.7777777777777776e-7, default = "impgal/h USgal/h", link = "Cubic metre per second", }, ["L/min"] = { name1 = "litro kada minuto", name1_us = "litro kada minuto", name2 = "litro kada minuto", name2_us = "litro kada minuto", symbol = "L/min", utype = "flow", scale = 1.6666666666666667e-5, default = "impgal/min USgal/min", link = "Cubic metre per second", }, ["L/s"] = { name1 = "litro kada segundo", name1_us = "litro kada segundo", name2 = "litro kada segundo", name2_us = "litro kada segundo", symbol = "L/s", utype = "flow", scale = 0.001, default = "cuft/s", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/a"] = { name1 = "metro kubiko kada taon", name1_us = "metro kubiko kada taon", name2 = "metro kubiko kada taon", name2_us = "metro kubiko kada taon", symbol = "m³/a", utype = "flow", scale = 3.1688087814028947e-8, default = "cuft/a", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/d"] = { name1 = "metro kubiko kada araw", name1_us = "metro kubiko kada araw", name2 = "metro kubiko kada araw", name2_us = "metro kubiko kada araw", symbol = "m³/d", utype = "flow", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "cuft/d", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/h"] = { name1 = "metro kubiko kada oras", name1_us = "metro kubiko kada oras", name2 = "metro kubiko kada oras", name2_us = "metro kubiko kada oras", symbol = "m³/h", utype = "flow", scale = 0.00027777777777777778, default = "cuft/h", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/min"] = { name1 = "metro kubiko kada minuto", name1_us = "metro kubiko kada minuto", name2 = "metro kubiko kada minuto", name2_us = "metro kubiko kada minuto", symbol = "m³/min", utype = "flow", scale = 0.016666666666666666, default = "cuft/min", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/s"] = { name1 = "metro kubiko kada segundo", name1_us = "metro kubiko kada segundo", name2 = "metro kubiko kada segundo", name2_us = "metro kubiko kada segundo", symbol = "m³/s", utype = "flow", scale = 1, default = "cuft/s", }, ["Moilbbl/a"] = { name1 = "milyong bariles kada taon", name2 = "milyong bariles kada taon", symbol = "Mbbl/a", utype = "flow", scale = 0.0050380033629933837, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["Moilbbl/d"] = { name1 = "milyong bariles kada araw", name2 = "milyong bariles kada araw", symbol = "Mbbl/d", utype = "flow", scale = 1.8401307283333335, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3/d", link = "Barrel per day", }, ["oilbbl/a"] = { name1 = "bariles kada taon", name2 = "bariles kada taon", symbol = "bbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933841e-9, default = "m3/a", link = "Barrel per day", }, ["oilbbl/d"] = { name1 = "bariles kada araw", name2 = "bariles kada araq", symbol = "bbl/d", utype = "flow", scale = 1.8401307283333336e-6, default = "m3/d", }, ["Toilbbl/a"] = { name1 = "trilyong bariles kada taon", name2 = "trilyong bariles kada taon", symbol = "Tbbl/a", utype = "flow", scale = 5038.0033629933832, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e9 ! e12 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["U.S.gal/d"] = { name1 = "galyong US kada araw", name2 = "galyong US kada araw", symbol = "U.S.&nbsp;gal/d", utype = "flow", scale = 4.3812636388888893e-8, default = "m3/s", customary= 1, }, ["U.S.gal/h"] = { name1 = "galyon kada oras", name2 = "galyon kada oras", symbol = "gal/h", utype = "flow", scale = 1.0515032733333334e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", customary= 2, }, ["U.S.gal/min"] = { name1 = "galyong US kada minuto", name2 = "galyong US kada minuto", symbol = "U.S.&nbsp;gal/min", utype = "flow", scale = 6.3090196400000003e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["USgal/a"] = { name1 = "galyong US kada taon", name2 = "galyong US kada taon", symbol = "US&nbsp;gal/a", utype = "flow", scale = 1.1995246102365199e-10, default = "m3/s", }, ["USgal/d"] = { name1 = "galyong US kada araw", name2 = "galyong US kada araw", symbol = "US&nbsp;gal/d", utype = "flow", scale = 4.3812636388888893e-8, default = "m3/s", }, ["USgal/h"] = { name1 = "galyon kada oras", name2 = "galyon kada oras", symbol = "gal/h", utype = "flow", scale = 1.0515032733333334e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", customary= 1, }, ["USgal/min"] = { name1 = "galyong US kada minuto", name2 = "galyong US kada minuto", symbol = "US&nbsp;gal/min", utype = "flow", scale = 6.3090196400000003e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["USgal/s"] = { name1 = "galyong US kada segundo", name1_us = "galyong US kada segundo", name2 = "galyong US kada segundo", name2_us = "galyong US kada segundo", symbol = "USgal/s", utype = "flow", scale = 0.003785411784, default = "m3/s", link = "US gallons per second", }, ["ft3/a"] = { target = "cuft/a", }, ["ft3/d"] = { target = "cuft/d", }, ["ft3/h"] = { target = "cuft/h", }, ["ft3/s"] = { target = "cuft/s", }, ["Gcuft/a"] = { target = "e9cuft/a", }, ["Gcuft/d"] = { target = "e9cuft/d", }, ["kcuft/a"] = { target = "e3cuft/a", }, ["kcuft/d"] = { target = "e3cuft/d", }, ["kcuft/s"] = { target = "e3cuft/s", }, ["Mcuft/a"] = { target = "e6cuft/a", }, ["Mcuft/d"] = { target = "e6cuft/d", }, ["Mcuft/s"] = { target = "e6cuft/s", }, ["m³/s"] = { target = "m3/s", }, ["Tcuft/a"] = { target = "e12cuft/a", }, ["Tcuft/d"] = { target = "e12cuft/d", }, ["u.s.gal/min"] = { target = "U.S.gal/min", }, ["usgal/min"] = { target = "USgal/min", }, ["-LTf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LTf", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["-STf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "STf", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["dyn"] = { name1 = "dyne", symbol = "dyn", utype = "force", scale = 0.00001, default = "gr-f", }, ["g-f"] = { name1 = "gram-force", name2 = "grams-force", symbol = "g_f", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN oz-f", link = "Kilogram-force", }, ["gf"] = { name1 = "gram-force", name2 = "grams-force", symbol = "gf", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN ozf", link = "Kilogram-force", }, ["gr-f"] = { name1 = "grain-force", name2 = "grains-force", symbol = "gr_f", utype = "force", scale = 0.0006354602307515, default = "μN", link = "Pound (force)", }, ["grf"] = { name1 = "grain-force", name2 = "grains-force", symbol = "grf", utype = "force", scale = 0.0006354602307515, default = "μN", link = "Pound (force)", }, ["kdyn"] = { name1 = "kilodyne", symbol = "kdyn", utype = "force", scale = 0.01, default = "oz-f", link = "Dyne", }, ["kg-f"] = { name1 = "kilogram-force", name2 = "kilograms-force", symbol = "kg_f", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lb-f", }, ["kgf"] = { name1 = "kilogram-force", name2 = "kilograms-force", symbol = "kgf", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lbf", }, ["kp"] = { name1 = "kilopond", symbol = "kp", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lb-f", link = "Kilogram-force", }, ["L/T-f"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "L/T_f", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["L/Tf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "L/Tf", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["lb-f"] = { name1 = "pound-force", name2 = "pounds-force", symbol = "lb_f", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["lbf"] = { name1 = "pound-force", name2 = "pounds-force", symbol = "lbf", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["lb(f)"] = { name1 = "libra", symbol = "lb", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["LT-f"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LT_f", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["LTf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LTf", usename = 1, utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["Mdyn"] = { name1 = "megadyne", symbol = "Mdyn", utype = "force", scale = 10, default = "lb-f", link = "Dyne", }, ["mdyn"] = { name1 = "millidyne", symbol = "mdyn", utype = "force", scale = 0.00000001, default = "gr-f", link = "Dyne", }, ["mg-f"] = { name1 = "milligram-force", name2 = "milligrams-force", symbol = "mg_f", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN gr-f", link = "Kilogram-force", }, ["mgf"] = { name1 = "milligram-force", name2 = "milligrams-force", symbol = "mgf", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN grf", link = "Kilogram-force", }, ["Mp"] = { name1 = "megapond", symbol = "Mp", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LT-f ST-f", link = "Kilogram-force", }, ["mp"] = { name1 = "millipond", symbol = "mp", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN gr-f", link = "Kilogram-force", }, ["N"] = { _name1 = "newton", _symbol = "N", utype = "force", scale = 1, prefixes = 1, default = "lb-f", link = "Newton (unit)", }, ["oz-f"] = { name1 = "ounce-force", name2 = "ounces-force", symbol = "oz_f", utype = "force", scale = 0.2780138203095378125, default = "mN", link = "Pound (force)", }, ["ozf"] = { name1 = "ounce-force", name2 = "ounces-force", symbol = "ozf", utype = "force", scale = 0.2780138203095378125, default = "mN", link = "Pound (force)", }, ["p"] = { name1 = "pond", symbol = "p", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN oz-f", link = "Kilogram-force", }, ["pdl"] = { name1 = "poundal", symbol = "pdl", utype = "force", scale = 0.138254954376, default = "N", }, ["S/T-f"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "S/T_f", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["S/Tf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "S/Tf", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["ST-f"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "ST_f", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["STf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "STf", usename = 1, utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["t-f"] = { name1 = "tonne-force", name2 = "tonnes-force", symbol = "t_f", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LT-f ST-f", link = "Ton-force#Tonne-force", }, ["tf"] = { name1 = "tonne-force", name2 = "tonnes-force", symbol = "tf", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LTf STf", link = "Ton-force#Tonne-force", }, ["dyne"] = { target = "dyn", }, ["newtons"] = { target = "N", }, ["poundal"] = { target = "pdl", }, ["tonne-force"] = { target = "tf", }, ["impgal/mi"] = { per = { "@impgal", "mi" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km USgal/mi", }, ["km/L"] = { per = { "km", "L" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["km/l"] = { per = { "km", "ll" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["L/100 km"] = { per = { "L", "100km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|L/100&nbsp;km]]", }, ["l/100 km"] = { per = { "ll", "100km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|l/100&nbsp;km]]", }, ["L/km"] = { per = { "L", "km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["l/km"] = { per = { "ll", "km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["mi/impqt"] = { per = { "mi", "impqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/U.S.qt"] = { per = { "mi", "U.S.qt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/USqt"] = { per = { "mi", "USqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/usqt"] = { per = { "mi", "usqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mpgimp"] = { per = { "mi", "@impgal" }, symbol = "mpg_&#8209;imp", utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "L/100 km+mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[Imperial units|imp]]}", }, ["mpgus"] = { per = { "mi", "+USgal" }, symbol = "mpg_&#8209;US", utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "L/100 km+mpgimp", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[United States customary units|US]]}", }, ["U.S.gal/mi"] = { per = { "*U.S.gal", "mi" }, sp_us = true, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km impgal/mi", }, ["usgal/mi"] = { per = { "+USgal", "mi" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km impgal/mi", }, ["L/100km"] = { target = "L/100 km", }, ["l/100km"] = { target = "l/100 km", }, ["mpg"] = { shouldbe = "Use %{mpgus%} for miles per US gallon or %{mpgimp%} for miles per imperial gallon (not %{mpg%})", }, ["mpgU.S."] = { target = "mpgus", symbol = "mpg_&#8209;U.S.", sp_us = true, symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[United States customary units|U.S.]]}", }, ["mpgu.s."] = { target = "mpgus", symbol = "mpg_&#8209;U.S.", sp_us = true, symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[United States customary units|U.S.]]}", }, ["mpgUS"] = { target = "mpgus", }, ["USgal/mi"] = { target = "usgal/mi", }, ["kPa/m"] = { per = { "kPa", "-m-frac" }, utype = "fracture gradient", default = "psi/ft", }, ["psi/ft"] = { per = { "psi", "-ft-frac" }, utype = "fracture gradient", default = "kPa/m", }, ["cm/km"] = { name1 = "sentimetro kada kilometro", name1_us = "sentimetro kada kilometro", name2 = "sentimetro kada kilometro", name2_us = "sentimetro kada kilometro", symbol = "cm/km", utype = "gradient", scale = 0.00001, default = "ft/mi", link = "Grade (slope)", }, ["ft/mi"] = { name1 = "piye kada milya", name2 = "piye kada milya", symbol = "ft/mi", utype = "gradient", scale = 0.00018939393939393939, default = "v < 5.28 ! c ! ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["ft/nmi"] = { name1 = "piye kada milyang pandagat", name2 = "piye kada milyang pandagat", symbol = "ft/nmi", utype = "gradient", scale = 0.00016457883369330455, default = "v < 6.076 ! c ! ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["in/ft"] = { name1 = "pulgada kada piye", name2 = "pulgada kada piye", symbol = "in/ft", utype = "gradient", scale = 0.083333333333333329, default = "mm/m", link = "Grade (slope)", }, ["in/mi"] = { name1 = "pulgada kada milya", name2 = "pulgada kada milya", symbol = "in/mi", utype = "gradient", scale = 1.5782828282828283e-5, default = "v < 0.6336 ! m ! c ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["m/km"] = { name1 = "metro kada kilometro", name1_us = "metro kada kilometro", name2 = "metro kada kilometro", name2_us = "metro kada kilometro", symbol = "m/km", utype = "gradient", scale = 0.001, default = "ft/mi", link = "Grade (slope)", }, ["mm/km"] = { name1 = "milimetro kada kilometro", name1_us = "milimetro kada kilometro", name2 = "milimetro kada kilometro", name2_us = "milimetro kada kilometro", symbol = "mm/km", utype = "gradient", scale = 0.000001, default = "in/mi", link = "Grade (slope)", }, ["mm/m"] = { name1 = "milimetro kada metro", name1_us = "milimetro kada metro", name2 = "milimetro kada metro", name2_us = "milimetro kada metro", symbol = "mm/m", utype = "gradient", scale = 0.001, default = "in/ft", link = "Grade (slope)", }, ["admi"] = { name1 = "admiralty mile", symbol = "nmi&nbsp;(admiralty)", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["AU"] = { name1 = "yunit astronomikal", symbol = "AU", utype = "length", scale = 149597870700, default = "km mi", }, ["Brnmi"] = { name1 = "milyang pandagat (UK)", symbol = "(Brit)&nbsp;nmi", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["bu"] = { name2 = "bu", symbol = "bu", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0030303030303030303, default = "mm", link = "Japanese units of measurement#Length", }, ["ch"] = { name1 = "chain", symbol = "ch", utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", subdivs = { ["ft"] = { 66, default = "m" }, ["yd"] = { 22, default = "m" } }, link = "Chain (unit)", }, ["chlk"] = { name1 = "[[Chain (unit)|chain]]", symbol = "[[Chain (unit)|ch]]", utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", link = "", }, ["chain"] = { symbol = "chain", usename = 1, utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", subdivs = { ["ft"] = { 66, default = "m" }, ["yd"] = { 22, default = "m" } }, link = "Chain (unit)", }, ["chainlk"] = { symbol = "[[Chain (unit)|chain]]", usename = 1, utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", link = "", }, ["dpcm"] = { name2 = "dot/cm", symbol = "dot/cm", utype = "length", scale = 100, invert = -1, iscomplex= true, default = "dpi", link = "Dots per inch", }, ["dpi"] = { name2 = "DPI", symbol = "DPI", utype = "length", scale = 39.370078740157481, invert = -1, iscomplex= true, default = "pitch", link = "Dots per inch", }, ["fathom"] = { symbol = "fathom", usename = 1, utype = "length", scale = 1.8288, default = "ft m", }, ["foot"] = { name1 = "talampakan", name2 = "talampakan", symbol = "tal", utype = "length", scale = 0.3048, default = "m", subdivs = { ["in"] = { 12, default = "m" } }, link = "Foot (unit)", }, ["ft"] = { name1 = "talampakan", name2 = "talampakan", symbol = "tal", utype = "length", scale = 0.3048, exception= "integer_more_precision", default = "m", subdivs = { ["in"] = { 12, default = "m" } }, link = "Foot (unit)", }, ["furlong"] = { symbol = "furlong", usename = 1, utype = "length", scale = 201.168, default = "ft m", }, ["Gly"] = { name1 = "gigalight-year", symbol = "Gly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e24, default = "Mpc", link = "Light-year#Definitions", }, ["Gpc"] = { name1 = "gigaparsec", symbol = "Gpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e25, default = "Gly", link = "Parsec#Megaparsecs and gigaparsecs", }, ["hand"] = { name1 = "hand", symbol = "h", utype = "length", builtin = "hand", scale = 0.1016, iscomplex= true, default = "in cm", link = "Hand (unit)", }, ["in"] = { name1 = "pulgada", name2 = "pulgada", symbol = "in", utype = "length", scale = 0.0254, exception= "subunit_more_precision", default = "mm", }, ["inabbreviated"] = { name2 = "in", symbol = "pul", utype = "length", scale = 0.0254, default = "mm", link = "Pulgada", }, ["kly"] = { name1 = "kilolight-year", symbol = "kly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e18, default = "pc", link = "Light-year#Definitions", }, ["kpc"] = { name1 = "kiloparsec", symbol = "kpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e19, default = "kly", link = "Parsec#Parsecs and kiloparsecs", }, ["LD"] = { name1 = "distansiya ng Buwan", symbol = "LD", utype = "length", scale = 384403000, default = "km mi", link = "Lunar distance (astronomy)", }, ["league"] = { symbol = "liga", usename = 1, utype = "length", scale = 4828.032, default = "km", link = "League (unit)", }, ["ly"] = { name1 = "light-year", symbol = "ly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e15, default = "AU", }, ["m"] = { _name1 = "metro", _name1_us= "metro", _symbol = "m", utype = "length", scale = 1, prefixes = 1, default = "v > 0 and v < 3 ! ftin ! ft", link = "Metre", }, ["mi"] = { name1 = "milya", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", subdivs = { ["ch"] = { 80, default = "km" }, ["chlk"] = { 80, default = "km" }, ["chain"] = { 80, default = "km" }, ["chainlk"] = { 80, default = "km" }, ["ft"] = { 5280, default = "km" }, ["furlong"] = { 8, default = "km" }, ["yd"] = { 1760, default = "km" } }, }, ["mil"] = { symbol = "mil", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0000254, default = "mm", link = "Thousandth of an inch", }, ["Mly"] = { name1 = "megalight-year", symbol = "Mly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e21, default = "kpc", link = "Light-year#Definitions", }, ["Mpc"] = { name1 = "megaparsec", symbol = "Mpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e22, default = "Mly", link = "Parsec#Megaparsecs and gigaparsecs", }, ["NM"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "NM", utype = "length", scale = 1852, default = "km mi", }, ["nmi"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1852, default = "km mi", }, ["oldUKnmi"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", }, ["oldUSnmi"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", }, ["pc"] = { name1 = "parsec", symbol = "pc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e16, default = "ly", }, ["perch"] = { name2 = "perches", symbol = "perch", usename = 1, utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["pitch"] = { name2 = "μm", symbol = "μm", utype = "length", scale = 1e-6, default = "dpi", defkey = "pitch", linkey = "pitch", link = "Dots per inch", }, ["pole"] = { symbol = "pole", usename = 1, utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["pre1954U.S.nmi"] = { name1 = "(pre-1954&nbsp;U.S.) milyang pandagat", symbol = "(pre&#8209;1954&nbsp;U.S.) nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["pre1954USnmi"] = { name1 = "(pre-1954&nbsp;US) milyang pandagat", name1_us = "(pre-1954&nbsp;U.S.) milyang pandagat", symbol = "(pre&#8209;1954&nbsp;US) nmi", sym_us = "(pre&#8209;1954&nbsp;U.S.) nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["rd"] = { name1 = "rod", symbol = "rd", utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["royal cubit"] = { name1 = "royal cubit", symbol = "cu", utype = "length", scale = 0.524, default = "mm", }, ["rtkm"] = { name1 = "route kilometre", name1_us = "route kilometer", symbol = "km", utype = "length", scale = 1000, default = "mi", link = "Kilometre", }, ["rtmi"] = { name1 = "route mile", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", link = "Mile", }, ["shaku"] = { name2 = "shaku", symbol = "shaku", usename = 1, utype = "length", scale = 0.30303030303030304, default = "m", link = "Shaku (unit)", }, ["sm"] = { name1 = "smoot", symbol = "sm", utype = "length", scale = 1.70180, default = "m", link = "Smoot (unit)", }, ["smi"] = { name1 = "statute mile", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", subdivs = { ["chain"] = { 80, default = "km" } }, }, ["solar radius"] = { name1 = "radyo ng Araw", name2 = "radyo ng Araw", symbol = "''R''_☉", utype = "length", scale = 695700e3, default = "km", }, ["sun"] = { name2 = "sun", symbol = "sun", usename = 1, utype = "length", scale = 0.030303030303030304, default = "mm", link = "Japanese units of measurement#Length", }, ["thou"] = { name2 = "thou", symbol = "thou", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0000254, default = "mm", link = "Thousandth of an inch", }, ["verst"] = { symbol = "verst", usename = 1, utype = "length", scale = 1066.8, default = "km mi", }, ["yd"] = { name1 = "yarda", symbol = "yd", utype = "length", scale = 0.9144, default = "m", subdivs = { ["ft"] = { 3, default = "m" } }, }, ["μin"] = { name1 = "mikropulgada", name2 = "mikropulgada", symbol = "μin", utype = "length", scale = 0.0000000254, default = "nm", link = "SI prefix#Non-metric units", }, ["Å"] = { name1 = "ångström", symbol = "Å", utype = "length", scale = 0.0000000001, default = "in", }, ["Hz"] = { _name1 = "hertz", _name2 = "hertz", _symbol = "Hz", utype = "length", scale = 3.3356409519815204e-9, invert = -1, iscomplex= true, prefixes = 1, default = "m", link = "Hertz", }, ["rpm"] = { name1 = "ikot kada minuto", name2 = "ikot kada minuto", symbol = "rpm", utype = "length", scale = 5.5594015866358675e-11, invert = -1, iscomplex= true, default = "Hz", link = "Revolutions per minute", }, ["-ft-frac"] = { target = "ft", link = "Fracture gradient", }, ["-in-stiff"] = { target = "in", link = "Stiffness", }, ["-m-frac"] = { target = "m", link = "Fracture gradient", }, ["-m-stiff"] = { target = "m", link = "Stiffness", }, ["100km"] = { target = "km", multiplier= 100, }, ["100mi"] = { target = "mi", multiplier= 100, }, ["100miles"] = { target = "mi", symbol = "miles", multiplier= 100, }, ["admiralty nmi"] = { target = "oldUKnmi", }, ["angstrom"] = { target = "Å", }, ["au"] = { target = "AU", symbol = "au", }, ["feet"] = { target = "ft", }, ["hands"] = { target = "hand", }, ["inch"] = { target = "in", }, ["inches"] = { target = "in", }, ["light-year"] = { target = "ly", }, ["meter"] = { target = "m", sp_us = true, }, ["meters"] = { target = "m", sp_us = true, }, ["metre"] = { target = "m", }, ["metres"] = { target = "m", }, ["micrometre"] = { target = "μm", }, ["micron"] = { target = "μm", default = "μin", }, ["mile"] = { target = "mi", }, ["miles"] = { target = "mi", }, ["parsec"] = { target = "pc", }, ["rod"] = { target = "rd", }, ["smoot"] = { target = "sm", }, ["uin"] = { target = "μin", }, ["yard"] = { target = "yd", }, ["yards"] = { target = "yd", }, ["yds"] = { target = "yd", }, ["dtex"] = { name1 = "decitex", name2 = "decitex", symbol = "dtex", utype = "linear density", scale = 1e-7, default = "lb/yd", link = "Units of textile measurement#Units", }, ["kg/cm"] = { name1 = "kilo kada sentimetro", name1_us = "kilo kada sentimetro", name2 = "kilo kada sentimetro", name2_us = "kilo kada sentimetro", symbol = "kg/cm", utype = "linear density", scale = 100, default = "lb/yd", link = "Linear density", }, ["kg/m"] = { name1 = "kilo kada metro", name1_us = "kilo kada metro", name2 = "kilo kada metro", name2_us = "kilo kada metro", symbol = "kg/m", utype = "linear density", scale = 1, default = "lb/yd", link = "Linear density", }, ["lb/ft"] = { name1 = "libra kada piye", name2 = "libra kada piye", symbol = "lb/ft", utype = "linear density", scale = 1.4881639435695539, default = "kg/m", link = "Linear density", }, ["lb/yd"] = { name1 = "libra kada yarda", name2 = "libra kada yatda", symbol = "lb/yd", utype = "linear density", scale = 0.49605464785651798, default = "kg/m", link = "Linear density", }, ["G"] = { _name1 = "gauss", _name2 = "gauss", _symbol = "G", utype = "magnetic field strength", scale = 0.0001, prefixes = 1, default = "T", link = "Gauss (unit)", }, ["T"] = { _name1 = "tesla", _symbol = "T", utype = "magnetic field strength", scale = 1, prefixes = 1, default = "G", link = "Tesla (unit)", }, ["A/m"] = { name1 = "ampere kada metro", name1_us = "ampere kada metro", name2 = "ampere kada metro", name2_us = "ampere kada metro", symbol = "A/m", utype = "magnetizing field", scale = 1, default = "Oe", }, ["kA/m"] = { name1 = "kiloampere kada metro", name1_us = "kiloampere kada metro", name2 = "kiloampere kada metro", name2_us = "kiloampere kada metro", symbol = "kA/m", utype = "magnetizing field", scale = 1000, default = "kOe", link = "Ampere per metre", }, ["MA/m"] = { name1 = "megaampere kada metro", name1_us = "megaampere kada metro", name2 = "megaampere kada metro", name2_us = "megaampere kada metro", symbol = "MA/m", utype = "magnetizing field", scale = 1e6, default = "kOe", link = "Ampere per metre", }, ["Oe"] = { _name1 = "oersted", _symbol = "Oe", utype = "magnetizing field", scale = 79.5774715, prefixes = 1, default = "kA/m", link = "Oersted", }, ["-Lcwt"] = { name1 = "hundredweight", name2 = "hundredweight", symbol = "cwt", utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb", }, ["-Scwt"] = { name1 = "hundredweight", name2 = "hundredweight", symbol = "cwt", utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb", }, ["-ST"] = { name1 = "short ton", symbol = "ST", utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["carat"] = { symbol = "carat", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.0002, default = "g", link = "Carat (mass)", }, ["drachm"] = { name1_us = "dram", symbol = "drachm", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.001771845195, default = "g", link = "Dram (unit)", }, ["dram"] = { target = "drachm", }, ["dwt"] = { name1 = "pennyweight", symbol = "dwt", utype = "mass", scale = 0.00155517384, default = "oz g", }, ["DWton"] = { symbol = "deadweight ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "DWtonne", link = "Deadweight tonnage", }, ["DWtonne"] = { name1_us = "deadweight metric ton", symbol = "deadweight tonne", sym_us = "~deadweight metric ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1000, default = "DWton", link = "Deadweight tonnage", }, ["g"] = { _name1 = "gramo", _symbol = "g", utype = "mass", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "oz", link = "Gram", }, ["gr"] = { name1 = "butil", symbol = "gr", utype = "mass", scale = 0.00006479891, default = "g", link = "Grain (unit)", }, ["Gt"] = { name1 = "gigatonne", symbol = "Gt", utype = "mass", scale = 1000000000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["impgalh2o"] = { name1 = "galyong imperyal ng tubig", name2 = "galyong imperyal ng tubig", symbol = "imp&nbsp;gal H₂O", utype = "mass", scale = 4.5359236999999499, default = "lb kg", link = "Imperial gallon", }, ["kt"] = { name1 = "kilotonne", symbol = "kt", utype = "mass", scale = 1000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["lb"] = { name1 = "libra", symbol = "lb", utype = "mass", scale = 0.45359237, exception= "integer_more_precision", default = "kg", subdivs = { ["oz"] = { 16, default = "kg" } }, link = "Pound (mass)", }, ["Lcwt"] = { name1 = "long hundredweight", name2 = "long hundredweight", symbol = "Lcwt", usename = 1, utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb", subdivs = { ["qtr"] = { 4, default = "kg" }, ["st"] = { 8, default = "kg" } }, link = "Hundredweight", }, ["long cwt"] = { name1 = "long hundredweight", name2 = "long hundredweight", symbol = "long&nbsp;cwt", utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb kg", subdivs = { ["qtr"] = { 4, default = "kg" } }, link = "Hundredweight", }, ["long qtr"] = { name1 = "long quarter", symbol = "long&nbsp;qtr", utype = "mass", scale = 12.70058636, default = "lb kg", }, ["LT"] = { symbol = "long ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "t", subdivs = { ["Lcwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Lcwt" } }, }, ["lt"] = { name1 = "long ton", symbol = "LT", utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "t", subdivs = { ["Lcwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Lcwt" } }, }, ["metric ton"] = { symbol = "metrikong tonelada", usename = 1, utype = "mass", scale = 1000, default = "long ton", link = "Tonne", }, ["MT"] = { name1 = "metrikong tonelada", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["Mt"] = { name1 = "megatonne", symbol = "Mt", utype = "mass", scale = 1000000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["oz"] = { name1 = "onsa", symbol = "oz", utype = "mass", scale = 0.028349523125, default = "g", }, ["ozt"] = { name1 = "troy onsa", symbol = "ozt", utype = "mass", scale = 0.0311034768, default = "oz g", }, ["pdr"] = { name1 = "pounder", symbol = "pdr", utype = "mass", scale = 0.45359237, default = "kg", link = "Pound (mass)", }, ["qtr"] = { name1 = "quarter", symbol = "qtr", utype = "mass", scale = 12.70058636, default = "lb kg", subdivs = { ["lb"] = { 28, default = "kg" } }, link = "Long quarter", }, ["Scwt"] = { name1 = "short hundredweight", name2 = "short hundredweight", symbol = "Scwt", usename = 1, utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb", link = "Hundredweight", }, ["short cwt"] = { name1 = "short hundredweight", name2 = "short hundredweight", symbol = "short&nbsp;cwt", utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb kg", link = "Hundredweight", }, ["short qtr"] = { name1 = "short quarter", symbol = "short&nbsp;qtr", utype = "mass", scale = 11.33980925, default = "lb kg", }, ["ST"] = { symbol = "short ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", subdivs = { ["Scwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Scwt" } }, }, ["shtn"] = { name1 = "short ton", symbol = "sh&nbsp;tn", utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["shton"] = { symbol = "tonelada", usename = 1, utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["solar mass"] = { name1 = "bigat ng Araw", name2 = "bigat ng Araw", symbol = "''M''_☉", utype = "mass", scale = 1.98855e30, default = "kg", }, ["st"] = { name1 = "stone", name2 = "stone", symbol = "st", utype = "mass", scale = 6.35029318, default = "lb kg", subdivs = { ["lb"] = { 14, default = "kg lb" } }, link = "Stone (unit)", }, ["t"] = { name1 = "tonelada", name1_us = "tonelada", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "LT ST", }, ["tonne"] = { name1 = "tonelada", name1_us = "tonelada", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "shton", }, ["troy pound"] = { symbol = "troy libra", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.3732417216, default = "lb kg", link = "Troy weight", }, ["usgalh2o"] = { name1 = "galyong US ng tubig", name1_us = "galyong US ng tubig", name2 = "galyong US ng tubig", name2_us = "galyong US ng tubig", symbol = "US&nbsp;gal H₂O", utype = "mass", scale = 3.7776215836051126, default = "lb kg", link = "United States customary units#Fluid volume", }, ["viss"] = { name2 = "viss", symbol = "viss", utype = "mass", scale = 1.632932532, default = "kg", link = "Myanmar units of measurement#Mass", }, ["billion tonne"] = { target = "e9t", }, ["kilogram"] = { target = "kg", }, ["kilotonne"] = { target = "kt", }, ["lbs"] = { target = "lb", }, ["lbt"] = { target = "troy pound", }, ["lcwt"] = { target = "Lcwt", }, ["long ton"] = { target = "LT", }, ["mcg"] = { target = "μg", }, ["million tonne"] = { target = "e6t", }, ["scwt"] = { target = "Scwt", }, ["short ton"] = { target = "ST", }, ["stone"] = { target = "st", }, ["thousand tonne"] = { target = "e3t", }, ["tonnes"] = { target = "t", }, ["kg/kW"] = { name1 = "kilo kada kilowatt", name2 = "kilo kada kilowatt", symbol = "kg/kW", utype = "mass per unit power", scale = 0.001, default = "lb/hp", link = "Kilowatt", }, ["lb/hp"] = { name1 = "libra kada horsepower", name2 = "libra kada horsepower", symbol = "lb/hp", utype = "mass per unit power", scale = 0.00060827738784176115, default = "kg/kW", link = "Horsepower", }, ["kg/h"] = { per = { "kg", "h" }, utype = "mass per unit time", default = "lb/h", }, ["lb/h"] = { per = { "lb", "h" }, utype = "mass per unit time", default = "kg/h", }, ["g-mol/d"] = { name1 = "gram-mole kada araw", name2 = "gram-mole kada araw", symbol = "g&#8209;mol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/h"] = { name1 = "gram-mole kada oras", name2 = "gram-mole kada oras", symbol = "g&#8209;mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/min"] = { name1 = "gram-mole kada minuto", name2 = "gram-mole kada minuto", symbol = "g&#8209;mol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "g-mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/s"] = { name1 = "gram-mole kada segundo", name2 = "gram-mole kada segundo", symbol = "g&#8209;mol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lb-mol/min", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/d"] = { name1 = "gram-mole kada araw", name2 = "gram-mole kada araw", symbol = "gmol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/h"] = { name1 = "gram-mole kada oras", name2 = "gram-mole kada oras", symbol = "gmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/min"] = { name1 = "gram-mole kada minuto", name2 = "gram-mole kada minuto", symbol = "gmol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "gmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/s"] = { name1 = "gram-mole kada segundo", name2 = "gram-mole kada segundo", symbol = "gmol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lbmol/min", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/d"] = { name1 = "kilomole kada araw", name2 = "kilomole kada araw", symbol = "kmol/d", utype = "molar rate", scale = 0.011574074074074073, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/h"] = { name1 = "kilomole kada oras", name2 = "kilomole kada oras", symbol = "kmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.27777777777777779, default = "mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/min"] = { name1 = "kilomole kada minuto", name2 = "kilomole kada minuto", symbol = "kmol/min", utype = "molar rate", scale = 16.666666666666668, default = "mol/s", link = "Kilomole (unit)", }, ["kmol/s"] = { name1 = "kilomole kada segundo", name2 = "kilomole kada segundo", symbol = "kmol/s", utype = "molar rate", scale = 1000, default = "lb-mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["lb-mol/d"] = { name1 = "pound-mole kada araw", name2 = "pound-mole kada araw", symbol = "lb&#8209;mol/d", utype = "molar rate", scale = 0.0052499116898148141, default = "mmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/h"] = { name1 = "pound-mole kada oras", name2 = "pound-mole kara oras", symbol = "lb&#8209;mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.12599788055555555, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/min"] = { name1 = "pound-mole kada minuto", name2 = "pound-mole kada minuto", symbol = "lb&#8209;mol/min", utype = "molar rate", scale = 7.5598728333333334, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/s"] = { name1 = "pound-mole kada segundo", name2 = "pound-mole kada segundo", symbol = "lb&#8209;mol/s", utype = "molar rate", scale = 453.59237, default = "kmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/d"] = { name1 = "pound-mole kada araw", name2 = "pound-mole kada araw", symbol = "lbmol/d", utype = "molar rate", scale = 0.0052499116898148141, default = "mmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/h"] = { name1 = "pound-mole kada oras", name2 = "pound-mole kada oras", symbol = "lbmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.12599788055555555, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/min"] = { name1 = "pound-mole kada minuto", name2 = "pound-mole kada minuto", symbol = "lbmol/min", utype = "molar rate", scale = 7.5598728333333334, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/s"] = { name1 = "pound-mole kada segundo", name2 = "pound-mole kada segundo", symbol = "lbmol/s", utype = "molar rate", scale = 453.59237, default = "kmol/s", link = "Pound-mole", }, ["mmol/s"] = { name1 = "millimole kada segundo", name2 = "millimole kada segundo", symbol = "mmol/s", utype = "molar rate", scale = 0.001, default = "lb-mol/d", link = "Mole (unit)", }, ["mol/d"] = { name1 = "mole kada araw", name2 = "mole kada araw", symbol = "mol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/h"] = { name1 = "mole kada oras", name2 = "mole kasa oras", symbol = "mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/min"] = { name1 = "mole kada minuto", name2 = "mole kada minuto", symbol = "mol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/s"] = { name1 = "mole kada segundo", name2 = "mole kada segundo", symbol = "mol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lb-mol/min", link = "Mole (unit)", }, ["μmol/s"] = { name1 = "micromole kada segundo", name2 = "micromoles kada segundo", symbol = "μmol/s", utype = "molar rate", scale = 0.000001, default = "lb-mol/d", link = "Mole (unit)", }, ["umol/s"] = { target = "μmol/s", }, ["/acre"] = { name1 = "kada akre", name2 = "kada akre", symbol = "/acre", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 0.00024710538146716532, default = "/ha", link = "Acre", }, ["/ha"] = { name1 = "kada ektarya", name2 = "kada ektarya", symbol = "/ha", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 100e-6, default = "/acre", link = "Hectare", }, ["/sqcm"] = { name1 = "kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kada sentimetro kuwadrado", symbol = "/cm²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1e4, default = "/sqin", link = "Square centimetre", }, ["/sqin"] = { name1 = "kada pulgada kuwadrado", name2 = "kada pulgada kuwadrado", symbol = "/in²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1550.0031000062002, default = "/sqcm", link = "Square inch", }, ["/sqkm"] = { name1 = "kada kilometro kuwadrado", name1_us = "kada kilometro kuwadrado", name2 = "kada kilometro kuwadrado", name2_us = "kada kilometro kuwadrado", symbol = "/km²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1e-6, default = "/sqmi", link = "Kilometro kuwadrado", }, ["/sqmi"] = { name1 = "kada milya kuwadrado", name2 = "kada milya kuwadrado", symbol = "/mi&nbsp;kuw", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 3.8610215854244582e-7, default = "/sqkm", link = "milya kuwadrado", }, ["PD/acre"] = { name1 = "naninirahan kada akre", name2 = "naninirahan kada akre", symbol = "/akre", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 0.00024710538146716532, default = "PD/ha", link = "Akre", }, ["PD/ha"] = { name1 = "naninirahan kada ektarya", name2 = "naninirahan kada ektarya", symbol = "/ha", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 100e-6, default = "PD/acre", link = "Ektarya", }, ["PD/sqkm"] = { name1 = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", name1_us = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", name2 = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", name2_us = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", symbol = "/km²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1e-6, default = "PD/sqmi", link = "kilometro kuwadrado", }, ["PD/sqmi"] = { name1 = "naninirahan kada milya kuwadrado", name2 = "naninirahan kada milya kuwadrado", symbol = "/mi&nbsp;kuw", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 3.8610215854244582e-7, default = "PD/sqkm", link = "Milya kuwadrado", }, ["/cm2"] = { target = "/sqcm", }, ["/in2"] = { target = "/sqin", }, ["/km2"] = { target = "/sqkm", }, ["pd/acre"] = { target = "PD/acre", }, ["pd/ha"] = { target = "PD/ha", }, ["PD/km2"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/km2"] = { target = "PD/sqkm", }, ["PD/km²"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/sqkm"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/sqmi"] = { target = "PD/sqmi", }, ["/l"] = { name1 = "kada litro", name1_us = "kada litro", name2 = "kada litro", name2_us = "kada litro", symbol = "/l", utype = "per unit volume", scale = 1000, default = "/usgal", link = "Litre", }, ["/L"] = { name1 = "kada litro", name1_us = "kada litro", name2 = "kada litro", name2_us = "kada litro", symbol = "/L", utype = "per unit volume", scale = 1000, default = "/usgal", link = "Litre", }, ["/USgal"] = { name1 = "kada galyon", name2 = "kada galyon", symbol = "/gal", utype = "per unit volume", scale = 264.172052, default = "/L", link = "US gallon", customary= 2, }, ["/usgal"] = { target = "/USgal", }, ["bhp"] = { name1 = "brake horsepower", name2 = "brake horsepower", symbol = "bhp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Brake horsepower", }, ["Cal/d"] = { name1 = "large calorie kada araw", name2 = "large calorie kada araw", symbol = "Cal/d", utype = "power", scale = 0.048425925925925928, default = "kJ/d", link = "Calorie", }, ["Cal/h"] = { name1 = "large calorie kada oras", name2 = "large calorie kada oras", symbol = "Cal/h", utype = "power", scale = 1.1622222222222223, default = "kJ/h", link = "Calorie", }, ["cal/h"] = { name1 = "calorie kada oras", name2 = "calorie kada oras", symbol = "cal/h", utype = "power", scale = 0.0011622222222222223, default = "W", link = "Calorie", }, ["CV"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "CV", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["hk"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "hk", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["hp"] = { name1 = "horsepower", name2 = "horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", }, ["hp-electric"] = { name1 = "electric horsepower", name2 = "electric horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 746, default = "kW", link = "Horsepower#Electrical horsepower", }, ["hp-electrical"] = { name1 = "electrical horsepower", name2 = "electrical horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 746, default = "kW", link = "Horsepower#Electrical horsepower", }, ["hp-metric"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["ihp"] = { name1 = "indicated horsepower", name2 = "indicated horsepower", symbol = "ihp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Indicated horsepower", }, ["kcal/h"] = { name1 = "kilocalorie kada oras", name2 = "kilocalorie kada oras", symbol = "kcal/h", utype = "power", scale = 1.1622222222222223, default = "kW", link = "Calorie", }, ["kJ/d"] = { name1 = "kilojoule kada araw", name2 = "kilojoule kada araw", symbol = "kJ/d", utype = "power", scale = 0.011574074074074073, default = "Cal/d", link = "Kilojoule", }, ["kJ/h"] = { name1 = "kilojoule kada oras", name2 = "kilojoule kada oras", symbol = "kJ/h", utype = "power", scale = 0.27777777777777779, default = "W", link = "Kilojoule", }, ["PS"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "PS", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["shp"] = { name1 = "shaft horsepower", name2 = "shaft horsepower", symbol = "shp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Shaft horsepower", }, ["W"] = { _name1 = "watt", _symbol = "W", utype = "power", scale = 1, prefixes = 1, default = "hp", link = "Watt", }, ["BTU/h"] = { per = { "BTU", "h" }, utype = "power", default = "W", }, ["Btu/h"] = { per = { "Btu", "h" }, utype = "power", default = "W", }, ["BHP"] = { target = "bhp", }, ["btu/h"] = { target = "BTU/h", }, ["HP"] = { target = "hp", }, ["Hp"] = { target = "hp", }, ["hp-mechanical"] = { target = "hp", }, ["IHP"] = { target = "ihp", }, ["SHP"] = { target = "shp", }, ["whp"] = { target = "hp", }, ["hp/lb"] = { name1 = "horsepower kada libra", name2 = "horsepower kada libra", symbol = "hp/lb", utype = "power per unit mass", scale = 1643.986806, default = "kW/kg", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/LT"] = { name1 = "horsepower kada long ton", name2 = "horsepower kada long ton", symbol = "hp/LT", utype = "power per unit mass", scale = 0.73392268125000004, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/ST"] = { name1 = "horsepower kada short ton", name2 = "horsepower kada short ton", symbol = "hp/ST", utype = "power per unit mass", scale = 0.821993403, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/t"] = { name1 = "horsepower kada tonelada", name2 = "horsepower kada tonelada", symbol = "hp/t", utype = "power per unit mass", scale = 0.74569987158227022, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["kW/kg"] = { name1 = "kilowatt kada kilo", name2 = "kilowatt kada kilo", symbol = "kW/kg", utype = "power per unit mass", scale = 1000, default = "hp/lb", link = "Power-to-weight ratio", }, ["kW/t"] = { name1 = "kilowatt kada tonelada", name2 = "kilowatt kada tonelada", symbol = "kW/t", utype = "power per unit mass", scale = 1, default = "PS/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["PS/t"] = { name1 = "metric horsepower kada tonelada", name2 = "metric horsepower kada tonelada", symbol = "PS/t", utype = "power per unit mass", scale = 0.73549875, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["shp/lb"] = { name1 = "shaft horsepower kada libra", name2 = "shaft horsepower kada libra", symbol = "shp/lb", utype = "power per unit mass", scale = 1643.986806, default = "kW/kg", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/tonne"] = { target = "hp/t", symbol = "hp/tonne", default = "kW/tonne", }, ["kW/tonne"] = { target = "kW/t", symbol = "kW/tonne", }, ["-lb/in2"] = { name1 = "libra kada pulgada kuwadrado", name2 = "libra kada pulgada kuwadrado", symbol = "lb/in²", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa kgf/cm2", }, ["atm"] = { name1 = "pamantayang atmospera", symbol = "atm", utype = "pressure", scale = 101325, default = "kPa", link = "Atmosphere (unit)", }, ["Ba"] = { name1 = "barye", symbol = "Ba", utype = "pressure", scale = 0.1, default = "Pa", }, ["bar"] = { symbol = "bar", utype = "pressure", scale = 100000, default = "kPa", link = "Bar (unit)", }, ["dbar"] = { name1 = "decibar", symbol = "dbar", utype = "pressure", scale = 10000, default = "kPa", link = "Bar (unit)", }, ["inHg"] = { name1 = "pulgada ng merkuryo", name2 = "pulgada ng merkuryo", symbol = "inHg", utype = "pressure", scale = 3386.388640341, default = "kPa", }, ["kBa"] = { name1 = "kilobarye", symbol = "kBa", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Barye", }, ["kg-f/cm2"] = { name1 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", symbol = "kg_f/cm²", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["kg/cm2"] = { name1 = "kilo kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kilo kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kilo kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kilo kada sentimetro kuwadrado", symbol = "kg/cm²", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["kgf/cm2"] = { name1 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", symbol = "kgf/cm²", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["ksi"] = { name1 = "kilopound kada pulgada kuwadrado", name2 = "kilopound kada pulgada kuwadrado", symbol = "ksi", utype = "pressure", scale = 6894757.2931683613, default = "MPa", link = "Pound per square inch", }, ["lbf/in2"] = { name1 = "pound-force kada pulgada kuwadrado", name2 = "pound-force kada pulgada kuwadrado", symbol = "lbf/in²", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa kgf/cm2", }, ["mb"] = { name1 = "millibar", symbol = "mb", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Bar (unit)", }, ["mbar"] = { name1 = "millibar", symbol = "mbar", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Bar (unit)", }, ["mmHg"] = { name1 = "milimetro ng merkuryo", name1_us = "milimetro ng merkuryo", name2 = "milimetro ng merkuryo", name2_us = "milimetro ng merkuryo", symbol = "mmHg", utype = "pressure", scale = 133.322387415, default = "kPa", }, ["Pa"] = { _name1 = "pascal", _symbol = "Pa", utype = "pressure", scale = 1, prefixes = 1, default = "psi", link = "Pascal (unit)", }, ["psf"] = { name1 = "libra kada piye kuwadrado", name2 = "libra kada piye kuwadrado", symbol = "psf", utype = "pressure", scale = 47.880258980335839, default = "kPa", link = "Pound per square inch", }, ["psi"] = { name1 = "libra kada pulgada kuwadrado", name2 = "libra kada pulgada kuwadrado", symbol = "psi", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa", }, ["Torr"] = { name1 = "torr", symbol = "Torr", utype = "pressure", scale = 133.32236842105263, default = "kPa", }, ["N/cm2"] = { per = { "N", "cm2" }, utype = "pressure", default = "psi", }, ["N/m2"] = { per = { "N", "m2" }, utype = "pressure", default = "psi", }, ["g/cm2"] = { per = { "g", "cm2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["g/m2"] = { per = { "g", "m2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["kg/ha"] = { per = { "kg", "ha" }, utype = "pressure", default = "lb/acre", multiplier= 9.80665, }, ["kg/m2"] = { per = { "kg", "m2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["lb/1000sqft"] = { per = { "lb", "1000sqft" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["lb/acre"] = { per = { "lb", "acre" }, utype = "pressure", default = "kg/ha", multiplier= 9.80665, }, ["lb/sqft"] = { per = { "lb", "sqft" }, utype = "pressure", default = "kg/m2", multiplier= 9.80665, }, ["lb/sqyd"] = { per = { "lb", "sqyd" }, utype = "pressure", default = "kg/m2", multiplier= 9.80665, }, ["LT/acre"] = { per = { "LT", "acre" }, utype = "pressure", default = "t/ha", multiplier= 9.80665, }, ["MT/ha"] = { per = { "MT", "ha" }, utype = "pressure", default = "LT/acre ST/acre", multiplier= 9.80665, }, ["oz/sqft"] = { per = { "oz", "sqft" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["oz/sqyd"] = { per = { "oz", "sqyd" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["ST/acre"] = { per = { "ST", "acre" }, utype = "pressure", default = "t/ha", multiplier= 9.80665, }, ["t/ha"] = { per = { "t", "ha" }, utype = "pressure", default = "LT/acre ST/acre", multiplier= 9.80665, }, ["tonne/acre"] = { per = { "tonne", "acre" }, utype = "pressure", default = "tonne/ha", multiplier= 9.80665, }, ["tonne/ha"] = { per = { "tonne", "ha" }, utype = "pressure", default = "tonne/acre", multiplier= 9.80665, }, ["kgfpsqcm"] = { target = "kgf/cm2", }, ["kgpsqcm"] = { target = "kg/cm2", }, ["kN/m2"] = { target = "kPa", }, ["lb/in2"] = { target = "lbf/in2", }, ["torr"] = { target = "Torr", }, ["Bq"] = { _name1 = "becquerel", _symbol = "Bq", utype = "radioactivity", scale = 1, prefixes = 1, default = "pCi", link = "Becquerel", }, ["Ci"] = { _name1 = "curie", _symbol = "Ci", utype = "radioactivity", scale = 3.7e10, prefixes = 1, default = "GBq", link = "Curie (unit)", }, ["Rd"] = { _name1 = "rutherford", _symbol = "Rd", utype = "radioactivity", scale = 1e6, prefixes = 1, default = "MBq", link = "Rutherford (unit)", }, ["cm/h"] = { name1 = "sentimetro kada oras", name1_us = "sentimetro kada oras", name2 = "sentimetro kada oras", name2_us = "sentimetro kada oras", symbol = "cm/h", utype = "speed", scale = 2.7777777777777775e-6, default = "in/h", link = "Metre per second", }, ["cm/s"] = { name1 = "sentimetro kada segundo", name1_us = "sentimetro kada segundo", name2 = "sentimetro kada segundo", name2_us = "sentimetro kada segundo", symbol = "cm/s", utype = "speed", scale = 0.01, default = "in/s", link = "Metre per second", }, ["cm/year"] = { name1 = "sentimetro kada taon", name1_us = "sentimetro kada taon", name2 = "sentimetro kada taon", name2_us = "sentimetro kada taon", symbol = "cm/taon", utype = "speed", scale = 3.168873850681143e-10, default = "in/taon", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["foot/s"] = { name1 = "talampakan kada segundo", name2 = "talampakan kada segundo", symbol = "ft/s", utype = "speed", scale = 0.3048, default = "m/s", }, ["ft/min"] = { name1 = "talampakan kada minuto", name2 = "talampakan kada minuto", symbol = "ft/min", utype = "speed", scale = 0.00508, default = "m/min", link = "Feet per second", }, ["ft/s"] = { name1 = "talampakan kada segundo", name2 = "talampakan kada segundo", symbol = "ft/s", utype = "speed", scale = 0.3048, default = "m/s", link = "Feet per second", }, ["furlong per fortnight"] = { name2 = "furlong kada fortnight", symbol = "furlong per fortnight", usename = 1, utype = "speed", scale = 0.00016630952380952381, default = "km/h mph", link = "FFF system", }, ["in/h"] = { name1 = "pulgada kada oras", name2 = "pulgada kada oras", symbol = "in/h", utype = "speed", scale = 7.0555555555555559e-6, default = "cm/h", link = "Inch", }, ["in/s"] = { name1 = "pulgada kada segundo", name2 = "pulgada kada segundo", symbol = "in/s", utype = "speed", scale = 0.0254, default = "cm/s", link = "Inch", }, ["in/year"] = { name1 = "pulgada kada taon", name2 = "pulgada kada taon", symbol = "in/taon", utype = "speed", scale = 8.0489395807301024e-10, default = "cm/taon", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["isp"] = { name1 = "segundo", symbol = "s", utype = "speed", scale = 9.80665, default = "km/s", link = "Specific impulse", }, ["km/d"] = { name1 = "kilometro kada araw", name1_us = "kilometro kada araw", name2 = "kilometro kada araw", name2_us = "kilometro kada araw", symbol = "km/d", utype = "speed", scale = 1.1574074074074074e-2, default = "mi/d", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["km/h"] = { name1 = "kilometro kada oras", name1_us = "kilometro kada oras", name2 = "kilometro kada oras", name2_us = "kilometro kada oras", symbol = "km/h", utype = "speed", scale = 0.27777777777777779, default = "mph", link = "Kilometres per hour", }, ["km/s"] = { name1 = "kilometro kada segundo", name1_us = "kilometro kada segundo", name2 = "kilometro kada segundo", name2_us = "kilometro kada segundo", symbol = "km/s", utype = "speed", scale = 1000, default = "mi/s", link = "Metre per second", }, ["kn"] = { name1 = "knot", symbol = "kn", utype = "speed", scale = 0.51444444444444448, default = "km/h mph", link = "Knot (unit)", }, ["kNs/kg"] = { name2 = "kN&#8209;s/kg", symbol = "kN&#8209;s/kg", utype = "speed", scale = 1000, default = "isp", link = "Specific impulse", }, ["m/min"] = { name1 = "metro kada minuto", name1_us = "metro kada minuto", name2 = "metro kada minuto", name2_us = "metro kada minuto", symbol = "m/min", utype = "speed", scale = 0.016666666666666666, default = "ft/min", link = "Metre per second", }, ["m/s"] = { name1 = "metro kada segundo", name1_us = "metro kada segundo", name2 = "metro kada segundo", name2_us = "metro kada segundo", symbol = "m/s", utype = "speed", scale = 1, default = "ft/s", }, ["Mach"] = { name2 = "Mach", symbol = "Mach", utype = "speed", builtin = "mach", scale = 0, iscomplex= true, default = "km/h mph", link = "Mach number", }, ["mi/d"] = { name1 = "milya kada araw", name2 = "milya kada araw", symbol = "mi/d", utype = "speed", scale = 1.8626666666666667e-2, default = "km/d", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["mi/s"] = { name1 = "milya kada segundo", name2 = "milya kada segundo", symbol = "mi/s", utype = "speed", scale = 1609.344, default = "km/s", link = "Mile", }, ["mm/h"] = { name1 = "milimetro kada oras", name1_us = "milimetro kada oras", name2 = "milimetro kada oras", name2_us = "milimetro kada oras", symbol = "mm/h", utype = "speed", scale = 2.7777777777777781e-7, default = "in/h", link = "Metre per second", }, ["mph"] = { name1 = "milya kada oras", name2 = "milya kada oras", symbol = "mph", utype = "speed", scale = 0.44704, default = "km/h", link = "Miles per hour", }, ["Ns/kg"] = { name2 = "N&#8209;s/kg", symbol = "N&#8209;s/kg", utype = "speed", scale = 1, default = "isp", link = "Specific impulse", }, ["si tsfc"] = { name2 = "g/(kN⋅s)", symbol = "g/(kN⋅s)", utype = "speed", scale = 9.9999628621379242e-7, invert = -1, iscomplex= true, default = "tsfc", link = "Thrust specific fuel consumption", }, ["tsfc"] = { name2 = "lb/(lbf⋅h)", symbol = "lb/(lbf⋅h)", utype = "speed", scale = 2.832545036049801e-5, invert = -1, iscomplex= true, default = "si tsfc", link = "Thrust specific fuel consumption", }, ["cm/y"] = { target = "cm/year", }, ["cm/yr"] = { target = "cm/year", }, ["in/y"] = { target = "in/year", }, ["in/yr"] = { target = "in/year", }, ["knot"] = { target = "kn", }, ["knots"] = { target = "kn", }, ["kph"] = { target = "km/h", }, ["mi/h"] = { target = "mph", }, ["mm/s"] = { per = { "mm", "s" }, utype = "speed", default = "in/s", link = "Metre per second", }, ["C"] = { name1 = "digri Celsius", name2 = "digri Celsius", symbol = "°C", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 1, offset = -273.15, iscomplex= true, istemperature= true, default = "F", link = "Celsius", }, ["F"] = { name1 = "digri Fahrenheit", name2 = "digri Fahrenheit", symbol = "°F", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 0.55555555555555558, offset = 32-273.15*(9/5), iscomplex= true, istemperature= true, default = "C", link = "Fahrenheit", }, ["K"] = { _name1 = "kelvin", _symbol = "K", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 1, offset = 0, iscomplex= true, istemperature= true, prefixes = 1, default = "C F", link = "Kelvin", }, ["keVT"] = { name1 = "kiloelectronvolt", symbol = "keV", utype = "temperature", scale = 11.604505e6, offset = 0, iscomplex= true, default = "MK", link = "Electronvolt", }, ["R"] = { name1 = "digri Rankine", name2 = "digri Rankine", symbol = "°R", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 0.55555555555555558, offset = 0, iscomplex= true, istemperature= true, default = "K F C", link = "Rankine scale", }, ["Celsius"] = { target = "C", }, ["°C"] = { target = "C", }, ["°F"] = { target = "F", }, ["°R"] = { target = "R", }, ["C-change"] = { name1 = "digri Celsius na nabago", name2 = "digri Celsius na nabago", symbol = "°C", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 1, default = "F-change", link = "Celsius", }, ["F-change"] = { name1 = "digri Fahrenheit na nabago", name2 = "digri Fahrenheit na nabago", symbol = "°F", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 0.55555555555555558, default = "C-change", link = "Fahrenheit", }, ["K-change"] = { name1 = "kelvin na nabago", name2 = "kelvins na nabago", symbol = "K", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 1, default = "F-change", link = "Kelvin", }, ["°C-change"] = { target = "C-change", }, ["°F-change"] = { target = "F-change", }, ["century"] = { name1 = "siglo", name2 = "centuries", symbol = "ha", utype = "time", scale = 3155760000, default = "Gs", }, ["d"] = { name1 = "araw", symbol = "d", utype = "time", scale = 86400, default = "ks", }, ["decade"] = { name1 = "dekada", symbol = "daa", utype = "time", scale = 315576000, default = "Ms", }, ["dog year"] = { name1 = "dog year", symbol = "dog year", utype = "time", scale = 220903200, default = "years", link = "List of unusual units of measurement#Dog year", }, ["fortnight"] = { symbol = "fortnight", usename = 1, utype = "time", scale = 1209600, default = "week", }, ["h"] = { name1 = "oras", symbol = "h", utype = "time", scale = 3600, default = "ks", }, ["long billion year"] = { name1 = "bilyong taon", name2 = "bilyong taon", symbol = "Ta", utype = "time", scale = 31557600000000000000, default = "Es", link = "Annum", }, ["millennium"] = { name1 = "milenyo", name2 = "milenyo", symbol = "ka", utype = "time", scale = 31557600000, default = "Gs", }, ["milliard year"] = { name1 = "milliard years", name2 = "milliard years", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["million year"] = { name1 = "milyong taon", name2 = "milyong taon", symbol = "Ma", utype = "time", scale = 31557600000000, default = "Ts", link = "Annum", }, ["min"] = { name1 = "minuto", symbol = "min", utype = "time", scale = 60, default = "s", }, ["month"] = { symbol = "buwan", usename = 1, utype = "time", scale = 2629800, default = "Ms", }, ["months"] = { name1 = "buwan", symbol = "mo", utype = "time", scale = 2629800, default = "year", }, ["s"] = { _name1 = "segundo", _symbol = "s", utype = "time", scale = 1, prefixes = 1, default = "v < 7200 ! min ! h", link = "Second", }, ["short billion year"] = { name1 = "bilyong taon", name2 = "bilyong taon", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["short trillion year"] = { name1 = "trilyong taon", name2 = "trilyong taon", symbol = "Ta", utype = "time", scale = 31557600000000000000, default = "Es", link = "Annum", }, ["thousand million year"] = { name1 = "libong milyong taon", name2 = "libong milyong taon", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["wk"] = { symbol = "linggo", usename = 1, utype = "time", scale = 604800, default = "Ms", }, ["year"] = { name1 = "taon", symbol = "a", utype = "time", scale = 31557600, default = "Ms", link = "Annum", }, ["years"] = { name1 = "taon", symbol = "yr", utype = "time", scale = 31557600, default = "Ms", link = "Annum", }, ["byr"] = { target = "short billion year", }, ["day"] = { target = "d", }, ["days"] = { target = "d", }, ["dog yr"] = { target = "dog year", }, ["Gyr"] = { target = "thousand million year", }, ["hour"] = { target = "h", }, ["hours"] = { target = "h", }, ["kMyr"] = { target = "thousand million year", }, ["kmyr"] = { target = "thousand million year", }, ["kyr"] = { target = "millenium", }, ["long byr"] = { target = "long billion year", }, ["minute"] = { target = "min", }, ["minutes"] = { target = "min", }, ["mth"] = { target = "month", }, ["Myr"] = { target = "million year", }, ["myr"] = { target = "million year", }, ["sec"] = { target = "s", }, ["second"] = { target = "s", }, ["seconds"] = { target = "s", }, ["tmyr"] = { target = "thousand million year", }, ["tryr"] = { target = "short trillion year", }, ["tyr"] = { target = "millennium", }, ["week"] = { target = "wk", }, ["weeks"] = { target = "wk", }, ["yr"] = { target = "year", }, ["kg.m"] = { name1 = "kilogram metre", name1_us = "kilogram meter", symbol = "kg⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kgf.m"] = { name1 = "kilogram force-metre", name1_us = "kilogram force-meter", symbol = "kgf⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kgm"] = { name1 = "kilogram metre", name1_us = "kilogram meter", symbol = "kg⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kpm"] = { name1 = "kilopond metre", name1_us = "kilopond meter", symbol = "kp⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["lb-fft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "ft⋅lb_f", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lb.ft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "lb⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lb.in"] = { name1 = "pound force-inch", symbol = "lb⋅in", utype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mN.m", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lbfft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "lbf⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lbft"] = { name1 = "pound-foot", name2 = "pound-feet", symbol = "lb⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["m.kg-f"] = { name1 = "metre kilogram-force", name1_us = "meter kilogram-force", name2 = "metre kilograms-force", name2_us = "meter kilograms-force", symbol = "m⋅kg_f", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["m.kgf"] = { name1 = "metre kilogram-force", name1_us = "meter kilogram-force", name2 = "metre kilograms-force", name2_us = "meter kilograms-force", symbol = "m⋅kgf", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["mN.m"] = { name1 = "millinewton-metre", name1_us = "millinewton-meter", symbol = "mN⋅m", utype = "torque", scale = 0.001, default = "lb.in", link = "Newton-metre", }, ["Nm"] = { _name1 = "newton-metre", _name1_us= "newton-meter", _symbol = "N⋅m", utype = "torque", alttype = "energy", scale = 1, prefixes = 1, default = "lbfft", link = "Newton-metre", }, ["kN/m"] = { per = { "kN", "-m-stiff" }, utype = "torque", default = "lbf/in", }, ["lbf/in"] = { per = { "lbf", "-in-stiff" }, utype = "torque", default = "kN/m", }, ["lb-f.ft"] = { target = "lb-fft", }, ["lbf.ft"] = { target = "lbfft", }, ["lbf·ft"] = { target = "lbfft", }, ["lb·ft"] = { target = "lb.ft", }, ["mkg-f"] = { target = "m.kg-f", }, ["mkgf"] = { target = "m.kgf", }, ["N.m"] = { target = "Nm", }, ["N·m"] = { target = "Nm", }, ["ton-mile"] = { symbol = "ton-mile", usename = 1, utype = "transportation", scale = 1.4599723182105602, default = "tkm", }, ["tkm"] = { name1 = "tonne-kilometre", name1_us = "tonne-kilometer", symbol = "tkm", utype = "transportation", scale = 1, default = "ton-mile", }, ["-12USoz(mL)serve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "mL", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["-12USoz(ml)serve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "ml", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["-12USozserve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "mL", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["acre-foot"] = { name1 = "acre-foot", name2 = "acre-foot", symbol = "acre⋅ft", utype = "volume", scale = 1233.48183754752, default = "m3", }, ["acre-ft"] = { name1 = "acre-foot", name2 = "acre-feet", symbol = "acre⋅ft", utype = "volume", scale = 1233.48183754752, default = "m3", }, ["AUtbsp"] = { name1 = "Australian tablespoon", symbol = "AU&nbsp;tbsp", utype = "volume", scale = 0.000020, default = "ml", }, ["Bcuft"] = { name1 = "bilyong talampakan kubiko", name2 = "bilyong talampakan kubiko", symbol = "billion cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 28316846.592, default = "Gl", link = "Cubic foot", }, ["bdft"] = { name1 = "board foot", name2 = "board feet", symbol = "bd&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["board feet"] = { name2 = "board feet", symbol = "board foot", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["board foot"] = { name2 = "board foot", symbol = "board foot", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["cc"] = { name1 = "sentimetro kubiko", name1_us = "sentimetro kubiko", symbol = "cc", utype = "volume", scale = 0.000001, default = "cuin", }, ["CID"] = { name1 = "pulgada kubiko", name2 = "pulgada kubiko", symbol = "cu&nbsp;in", utype = "volume", scale = 0.000016387064, default = "cc", link = "Cubic inch#Engine displacement", }, ["cord"] = { symbol = "cord", utype = "volume", scale = 3.624556363776, default = "m3", link = "Cord (unit)", }, ["cufoot"] = { name1 = "talampakan kubiko", name2 = "talampakan kubiko", symbol = "cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.028316846592, default = "m3", }, ["cuft"] = { name1 = "talampakan kubiko", name2 = "talampakan kubiko", symbol = "cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.028316846592, default = "m3", }, ["cuin"] = { name1 = "pulgada kubiko", name2 = "pulgada kubiko", symbol = "cu&nbsp;in", utype = "volume", scale = 0.000016387064, default = "cm3", }, ["cumi"] = { name1 = "milya kubiko", symbol = "cu&nbsp;mi", utype = "volume", scale = 4168181825.440579584, default = "km3", }, ["cuyd"] = { name1 = "yarda kubiko", symbol = "cu&nbsp;yd", utype = "volume", scale = 0.764554857984, default = "m3", }, ["firkin"] = { symbol = "firkin", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.04091481, default = "L impgal USgal", link = "Firkin (unit)", }, ["foot3"] = { target = "cufoot", }, ["Goilbbl"] = { name1 = "bilyong bariles", name2 = "bilyong bariles", symbol = "Gbbl", utype = "volume", scale = 158987294.928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e6 ! e9 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["gr water"] = { name1 = "grains water", name2 = "grains water", symbol = "gr H₂O", utype = "volume", scale = 0.00000006479891, default = "cm3", link = "Grain (unit)", }, ["grt"] = { name1 = "gross register ton", symbol = "grt", utype = "volume", scale = 2.8316846592, default = "m3", link = "Gross register tonnage", }, ["impbbl"] = { name1 = "imperial barrel", symbol = "imp&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.16365924, default = "L impgal USgal", link = "Barrel (unit)", }, ["impbsh"] = { name1 = "imperial bushel", symbol = "imp&nbsp;bsh", utype = "volume", scale = 0.03636872, default = "L impgal USdrygal", }, ["impbu"] = { name1 = "imperial bushel", symbol = "imp&nbsp;bu", utype = "volume", scale = 0.03636872, default = "m3", }, ["impgal"] = { name1 = "imperial gallon", symbol = "imp&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.00454609, default = "L USgal", }, ["impgi"] = { name1 = "gill", symbol = "gi", utype = "volume", scale = 0.0001420653125, default = "ml USoz", link = "Gill (unit)", }, ["impkenning"] = { name1 = "imperial kenning", symbol = "kenning", utype = "volume", scale = 0.01818436, default = "L USdrygal", link = "Kenning (unit)", }, ["impoz"] = { name1 = "imperial fluid ounce", symbol = "imp&nbsp;fl&nbsp;oz", utype = "volume", scale = 0.0000284130625, default = "ml USoz", }, ["imppk"] = { name1 = "imperial peck", symbol = "pk", utype = "volume", scale = 0.00909218, default = "L USdrygal", link = "Peck", }, ["imppt"] = { name1 = "imperial pint", symbol = "imp&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.00056826125, default = "L", }, ["impqt"] = { name1 = "imperial quart", symbol = "imp&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.0011365225, default = "ml USoz", customary= 3, }, ["kilderkin"] = { symbol = "kilderkin", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.08182962, default = "L impgal USgal", }, ["koilbbl"] = { name1 = "libong bariles", name2 = "libong bariles", symbol = "kbbl", utype = "volume", scale = 158.987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["L"] = { _name1 = "litro", _name1_us= "litro", _symbol = "L", utype = "volume", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "impgal USgal", link = "Litre", }, ["l"] = { _name1 = "litro", _name1_us= "litro", _symbol = "l", utype = "volume", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "impgal USgal", link = "Litre", }, ["ll"] = { name1 = "litro", name1_us = "litro", symbol = "l", utype = "volume", scale = 0.001, default = "impgal USgal", }, ["m3"] = { _name1 = "metro kubiko", _name1_us= "metro kubiko", _symbol = "m³", prefix_position= 7, utype = "volume", scale = 1, prefixes = 3, default = "cuft", link = "Cubic metre", }, ["Mbbl"] = { name1 = "libong bariles", name2 = "libong bariles", symbol = "Mbbl", utype = "volume", scale = 158.987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["MMoilbbl"] = { name1 = "milyong bariles", name2 = "milyong bariles", symbol = "MMbbl", utype = "volume", scale = 158987.294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["Moilbbl"] = { name1 = "milyong bariles", name2 = "milyong bariles", symbol = "Mbbl", utype = "volume", scale = 158987.294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["MTON"] = { name1 = "measurement ton", symbol = "MTON", utype = "volume", scale = 1.13267386368, default = "m3", }, ["MUSgal"] = { name1 = "milyong galyong US", name1_us = "milyong galyong US", name2 = "milyong galyong US", name2_us = "milyong galyong US", symbol = "million US&nbsp;gal", sym_us = "million U.S.&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 3785.411784, default = "Ml", link = "US gallon", }, ["oilbbl"] = { name1 = "bariles", symbol = "bbl", utype = "volume", scale = 0.158987294928, default = "m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["stere"] = { symbol = "stere", usename = 1, utype = "volume", scale = 1, default = "cuft", }, ["Toilbbl"] = { name1 = "trilyong bariles", name2 = "trilyong bariles", symbol = "Tbbl", utype = "volume", scale = 158987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e9 ! e12 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["USbbl"] = { name1 = "US barrel", name1_us = "U.S. barrel", symbol = "US&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.119240471196, default = "L USgal impgal", link = "Barrel (unit)", }, ["USbeerbbl"] = { name1 = "US beer barrel", name1_us = "U.S. beer barrel", symbol = "US&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.117347765304, default = "L USgal impgal", link = "Barrel (unit)", }, ["USbsh"] = { name1 = "US bushel", name1_us = "U.S. bushel", symbol = "US&nbsp;bsh", sym_us = "U.S.&nbsp;bsh", utype = "volume", scale = 0.03523907016688, default = "L USdrygal impgal", link = "Bushel", }, ["USbu"] = { name1 = "US bushel", name1_us = "U.S. bushel", symbol = "US&nbsp;bu", sym_us = "U.S.&nbsp;bu", utype = "volume", scale = 0.03523907016688, default = "L USdrygal impgal", link = "Bushel", }, ["USdrybbl"] = { name1 = "US dry barrel", name1_us = "U.S. dry barrel", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.11562819898508, default = "m3", link = "Barrel (unit)", }, ["USdrygal"] = { name1 = "US dry gallon", name1_us = "U.S. dry gallon", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;gal", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.00440488377086, default = "L", link = "Gallon", }, ["USdrypt"] = { name1 = "US dry pint", name1_us = "U.S. dry pint", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;pt", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.0005506104713575, default = "ml", link = "Pint", }, ["USdryqt"] = { name1 = "US dry quart", name1_us = "U.S. dry quart", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.001101220942715, default = "ml", link = "Quart", }, ["USflgal"] = { name1 = "US gallon", name1_us = "U.S. gallon", symbol = "US fl gal", sym_us = "U.S.&nbsp;fl&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.003785411784, default = "L impgal", link = "Gallon", }, ["USgal"] = { name1 = "US gallon", name1_us = "U.S. gallon", symbol = "US&nbsp;gal", sym_us = "U.S.&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.003785411784, default = "L impgal", }, ["USgi"] = { name1 = "gill", symbol = "gi", utype = "volume", scale = 0.0001182941183, default = "ml impoz", link = "Gill (unit)", }, ["USkenning"] = { name1 = "US kenning", name1_us = "U.S. kenning", symbol = "US&nbsp;kenning", sym_us = "U.S.&nbsp;kenning", utype = "volume", scale = 0.01761953508344, default = "L impgal", link = "Kenning (unit)", }, ["USmin"] = { name1 = "US minim", name1_us = "U.S. minim", symbol = "US&nbsp;min", sym_us = "U.S.&nbsp;min", utype = "volume", scale = 0.000000061611519921875, default = "ml", link = "Minim (unit)", }, ["USoz"] = { name1 = "US fluid ounce", name1_us = "U.S. fluid ounce", symbol = "US&nbsp;fl&nbsp;oz", sym_us = "U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz", utype = "volume", scale = 0.0000295735295625, default = "ml", }, ["USpk"] = { name1 = "US peck", name1_us = "U.S. peck", symbol = "US&nbsp;pk", sym_us = "U.S.&nbsp;pk", utype = "volume", scale = 0.00880976754172, default = "L impgal", link = "Peck", }, ["USpt"] = { name1 = "US pint", name1_us = "U.S. pint", symbol = "US&nbsp;pt", sym_us = "U.S.&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.000473176473, default = "L imppt", link = "Pint", }, ["USqt"] = { name1 = "US quart", name1_us = "U.S. quart", symbol = "US&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.000946352946, default = "ml", link = "Quart", customary= 1, }, ["USquart"] = { name1 = "US quart", name1_us = "U.S. quart", symbol = "US&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.000946352946, default = "ml impoz", link = "Quart", }, ["UStbsp"] = { name1 = "US tablespoon", name1_us = "U.S. tablespoon", symbol = "US&nbsp;tbsp", sym_us = "U.S.&nbsp;tbsp", utype = "volume", scale = 1.4786764781250001e-5, default = "ml", }, ["winecase"] = { symbol = "case", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.009, default = "L", link = "Case (goods)", }, ["*U.S.drygal"] = { target = "USdrygal", sp_us = true, customary= 2, }, ["*U.S.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, customary= 2, }, ["+USdrygal"] = { target = "USdrygal", customary= 1, }, ["+usfloz"] = { target = "USoz", link = "Fluid ounce", customary= 1, }, ["+USgal"] = { target = "USgal", customary= 1, }, ["+USoz"] = { target = "USoz", customary= 1, }, ["@impgal"] = { target = "impgal", link = "Gallon", customary= 3, }, ["acre feet"] = { target = "acre-ft", }, ["acre foot"] = { target = "acre-foot", }, ["acre ft"] = { target = "acre-ft", }, ["acre-feet"] = { target = "acre-ft", }, ["acre.foot"] = { target = "acre-foot", }, ["acre.ft"] = { target = "acre-ft", }, ["acre·ft"] = { target = "acre-ft", }, ["bushels"] = { target = "USbsh", }, ["cid"] = { target = "CID", }, ["ft3"] = { target = "cuft", }, ["gal"] = { target = "USgal", }, ["gallon"] = { shouldbe = "Use %{USgal%} for US gallons or %{impgal%} for imperial gallons (not %{gallon%})", }, ["gallons"] = { shouldbe = "Use %{USgal%} for US gallons or %{impgal%} for imperial gallons (not %{gallons%})", }, ["Gcuft"] = { target = "e9cuft", }, ["impfloz"] = { target = "impoz", }, ["Impgal"] = { target = "impgal", }, ["in3"] = { target = "cuin", symbol = "in³", }, ["hm³"] = { target = "hm3", }, ["kcuft"] = { target = "e3cuft", }, ["kcum"] = { target = "e3m3", }, ["km³"] = { target = "km3", }, ["liter"] = { target = "L", sp_us = true, }, ["liters"] = { target = "L", sp_us = true, }, ["litre"] = { target = "L", }, ["litres"] = { target = "L", }, ["Mcuft"] = { target = "e6cuft", }, ["Mcum"] = { target = "e6m3", }, ["Mft3"] = { target = "e6cuft", }, ["mi3"] = { target = "cumi", }, ["m³"] = { target = "m3", }, ["Pcuft"] = { target = "e15cuft", }, ["pt"] = { shouldbe = "Use %{USpt%} for US pints or %{imppt%} for imperial pints (not %{pt%})", }, ["qt"] = { shouldbe = "Use %{USqt%} for US quarts or %{impqt%} for imperial quarts (not %{qt%})", }, ["Tcuft"] = { target = "e12cuft", }, ["Tft3"] = { target = "e12cuft", }, ["U.S.bbl"] = { target = "USbbl", sp_us = true, default = "L U.S.gal impgal", }, ["U.S.beerbbl"] = { target = "USbeerbbl", sp_us = true, default = "L U.S.gal impgal", }, ["U.S.bsh"] = { target = "USbsh", sp_us = true, default = "L U.S.drygal impgal", }, ["U.S.bu"] = { target = "USbu", sp_us = true, default = "L U.S.drygal impgal", }, ["U.S.drybbl"] = { target = "USdrybbl", sp_us = true, }, ["U.S.drygal"] = { target = "USdrygal", sp_us = true, }, ["U.S.drypt"] = { target = "USdrypt", sp_us = true, }, ["U.S.dryqt"] = { target = "USdryqt", sp_us = true, }, ["U.S.flgal"] = { target = "USflgal", sp_us = true, }, ["U.S.floz"] = { target = "USoz", sp_us = true, }, ["U.S.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, link = "U.S. gallon", }, ["u.s.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, link = "U.S. gallon", }, ["U.S.gi"] = { target = "USgi", sp_us = true, }, ["U.S.kenning"] = { target = "USkenning", sp_us = true, }, ["U.S.oz"] = { target = "USoz", sp_us = true, }, ["U.S.pk"] = { target = "USpk", sp_us = true, }, ["U.S.pt"] = { target = "USpt", sp_us = true, }, ["U.S.qt"] = { target = "USqt", sp_us = true, default = "L impqt", customary= 2, }, ["usbbl"] = { target = "USbbl", }, ["usbeerbbl"] = { target = "USbeerbbl", }, ["usbsh"] = { target = "USbsh", }, ["usbu"] = { target = "USbu", }, ["usdrybbl"] = { target = "USdrybbl", }, ["usdrygal"] = { target = "USdrygal", }, ["usdrypt"] = { target = "USdrypt", }, ["usdryqt"] = { target = "USdryqt", }, ["USfloz"] = { target = "USoz", }, ["usfloz"] = { target = "USoz", }, ["USGAL"] = { target = "USgal", }, ["usgal"] = { target = "USgal", }, ["usgi"] = { target = "USgi", }, ["uskenning"] = { target = "USkenning", }, ["usoz"] = { target = "USoz", }, ["uspk"] = { target = "USpk", }, ["uspt"] = { target = "USpt", }, ["usqt"] = { target = "USqt", }, ["yd3"] = { target = "cuyd", }, ["cuft/sqmi"] = { per = { "cuft", "sqmi" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["m3/ha"] = { name1 = "metro kubiko kada ektarya", name1_us = "metro kubiko kada ektarya", name2 = "metro kubiko kada ektarya", name2_us = "metro kubiko kada ektarya", symbol = "m³/ha", utype = "volume per unit area", scale = 0.0001, default = "USbu/acre", link = "Hectare", }, ["m3/km2"] = { per = { "m3", "km2" }, utype = "volume per unit area", default = "cuft/sqmi", }, ["U.S.gal/acre"] = { per = { "U.S.gal", "acre" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["USbu/acre"] = { name2 = "US bushel kada akre", symbol = "US bushel per acre", usename = 1, utype = "volume per unit area", scale = 8.7077638761350888e-6, default = "m3/ha", link = "Bushel", }, ["USgal/acre"] = { per = { "USgal", "acre" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["cuyd/mi"] = { per = { "cuyd", "mi" }, utype = "volume per unit length", default = "m3/km", }, ["m3/km"] = { per = { "m3", "km" }, utype = "volume per unit length", default = "cuyd/mi", }, ["mich"] = { combination= { "ch", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["michlk"] = { combination= { "chlk", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["michainlk"] = { combination= { "chainlk", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["miyd"] = { combination= { "yd", "mi" }, multiple = { 1760 }, utype = "length", }, ["miydftin"] = { combination= { "in", "ft", "yd", "mi" }, multiple = { 12, 3, 1760 }, utype = "length", }, ["mift"] = { combination= { "ft", "mi" }, multiple = { 5280 }, utype = "length", }, ["ydftin"] = { combination= { "in", "ft", "yd" }, multiple = { 12, 3 }, utype = "length", }, ["ydft"] = { combination= { "ft", "yd" }, multiple = { 3 }, utype = "length", }, ["ftin"] = { combination= { "in", "ft" }, multiple = { 12 }, utype = "length", }, ["footin"] = { combination= { "in", "foot" }, multiple = { 12 }, utype = "length", }, ["handin"] = { combination= { "in", "hand" }, multiple = { 4 }, utype = "length", }, ["lboz"] = { combination= { "oz", "lb" }, multiple = { 16 }, utype = "mass", }, ["stlb"] = { combination= { "lb", "st" }, multiple = { 14 }, utype = "mass", }, ["stlboz"] = { combination= { "oz", "lb", "st" }, multiple = { 16, 14 }, utype = "mass", }, ["st and lb"] = { combination= { "lb", "st" }, multiple = { 14 }, utype = "mass", }, ["GN LTf"] = { combination= { "GN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["GN LTf STf"] = { combination= { "GN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["GN STf"] = { combination= { "GN", "-STf" }, utype = "force", }, ["GN STf LTf"] = { combination= { "GN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["kN LTf"] = { combination= { "kN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["kN LTf STf"] = { combination= { "kN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["kN STf"] = { combination= { "kN", "-STf" }, utype = "force", }, ["kN STf LTf"] = { combination= { "kN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["LTf STf"] = { combination= { "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN LTf"] = { combination= { "MN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["MN LTf STf"] = { combination= { "MN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN STf"] = { combination= { "MN", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN STf LTf"] = { combination= { "MN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["STf LTf"] = { combination= { "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["L/100 km mpgimp"] = { combination= { "L/100 km", "mpgimp" }, utype = "fuel efficiency", }, ["l/100 km mpgimp"] = { combination= { "l/100 km", "mpgimp" }, utype = "fuel efficiency", }, ["L/100 km mpgUS"] = { combination= { "L/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["L/100 km mpgus"] = { combination= { "L/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["l/100 km mpgus"] = { combination= { "l/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["mpgimp L/100 km"] = { combination= { "mpgimp", "L/100 km" }, utype = "fuel efficiency", }, ["LT ST t"] = { combination= { "lt", "-ST", "t" }, utype = "mass", }, ["LT t ST"] = { combination= { "lt", "t", "-ST" }, utype = "mass", }, ["ST LT t"] = { combination= { "-ST", "lt", "t" }, utype = "mass", }, ["ST t LT"] = { combination= { "-ST", "t", "lt" }, utype = "mass", }, ["t LT ST"] = { combination= { "t", "lt", "-ST" }, utype = "mass", }, ["ton"] = { combination= { "LT", "ST" }, utype = "mass", }, ["kPa kg/cm2"] = { combination= { "kPa", "kgf/cm2" }, utype = "pressure", }, ["kPa lb/in2"] = { combination= { "kPa", "-lb/in2" }, utype = "pressure", }, ["floz"] = { combination= { "impoz", "USoz" }, utype = "volume", }, } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local default_exceptions = { -- Prefixed units with a default different from that of the base unit. -- Each key item is a prefixed symbol (unitcode for engineering notation). ["cm²"] = "sqin", ["dm²"] = "sqin", ["e3acre"] = "km2", ["e3m2"] = "e6sqft", ["e6acre"] = "km2", ["e6ha"] = "e6acre", ["e6km2"] = "e6sqmi", ["e6m2"] = "e6sqft", ["e6sqft"] = "v * 9.290304 < 100 ! e3 ! e6 ! m2", ["e6sqmi"] = "e6km2", ["hm²"] = "acre", ["km²"] = "sqmi", ["mm²"] = "sqin", ["aJ"] = "eV", ["e3BTU"] = "MJ", ["e6BTU"] = "GJ", ["EJ"] = "kWh", ["fJ"] = "keV", ["GJ"] = "kWh", ["MJ"] = "kWh", ["PJ"] = "kWh", ["pJ"] = "MeV", ["TJ"] = "kWh", ["YJ"] = "kWh", ["yJ"] = "μeV", ["ZJ"] = "kWh", ["zJ"] = "meV", ["e12cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3/a", ["e12cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3/d", ["e12m3/a"] = "Tcuft/a", ["e12m3/d"] = "Tcuft/d", ["e3cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/a", ["e3cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/d", ["e3cuft/s"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/s", ["e3m3/a"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/a", ["e3m3/d"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/d", ["e3m3/s"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/s", ["e3USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! ! e3 ! m3/a", ["e6cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/a", ["e6cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/d", ["e6cuft/s"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/s", ["e6m3/a"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft/a", ["e6m3/d"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft/d", ["e6m3/s"] = "v < 28.316846592 ! e6 ! e9 ! cuft/s", ["e6USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e3 ! e6 ! m3/a", ["e9cuft/a"] = "m3/a", ["e9cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e6 ! e9 ! m3/d", ["e9m3/a"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft/a", ["e9m3/d"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft/d", ["e9m3/s"] = "v < 28.316846592 ! e9 ! e12 ! cuft/s", ["e9USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e6 ! e9 ! m3/a", ["e9USgal/s"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e6 ! e9 ! m3/s", ["nN"] = "gr-f", ["μN"] = "gr-f", ["mN"] = "oz-f", ["am"] = "in", ["cm"] = "in", ["dam"] = "ft", ["dm"] = "in", ["e12km"] = "e12mi", ["e12mi"] = "e12km", ["e3AU"] = "ly", ["e3km"] = "e3mi", ["e3mi"] = "e3km", ["e6km"] = "e6mi", ["e6mi"] = "e6km", ["e9km"] = "AU", ["e9mi"] = "e9km", ["Em"] = "mi", ["fm"] = "in", ["Gm"] = "mi", ["hm"] = "ft", ["km"] = "mi", ["mm"] = "in", ["Mm"] = "mi", ["nm"] = "in", ["Pm"] = "mi", ["pm"] = "in", ["Tm"] = "mi", ["Ym"] = "mi", ["ym"] = "in", ["Zm"] = "mi", ["zm"] = "in", ["μm"] = "in", ["e12lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! Mt ! Gt", ["e3lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! kg ! t", ["e3ozt"] = "v * 0.311034768 < 10 ! kg ! t", ["e3t"] = "LT ST", ["e6carat"] = "t", ["e6lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! t ! kilotonne", ["e6ozt"] = "lb kg", ["e6ST"] = "Mt", ["e6t"] = "LT ST", ["e9lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! kilotonne ! Mt", ["e9t"] = "LT ST", ["Gg"] = "lb", ["kg"] = "lb", ["mg"] = "gr", ["Mg"] = "LT ST", ["ng"] = "gr", ["μg"] = "gr", ["mBq"] = "fCi", ["kBq"] = "nCi", ["MBq"] = "μCi", ["GBq"] = "mCi", ["TBq"] = "Ci", ["PBq"] = "kCi", ["EBq"] = "kCi", ["fCi"] = "mBq", ["pCi"] = "Bq", ["nCi"] = "Bq", ["μCi"] = "kBq", ["mCi"] = "MBq", ["kCi"] = "TBq", ["MCi"] = "PBq", ["ns"] = "μs", ["μs"] = "ms", ["ms"] = "s", ["ks"] = "h", ["Ms"] = "week", ["Gs"] = "decade", ["Ts"] = "millennium", ["Ps"] = "million year", ["Es"] = "thousand million year", ["MK"] = "keVT", ["cL"] = "impoz usoz", ["cl"] = "impoz usoz", ["cm³"] = "cuin", ["dL"] = "impoz usoz", ["dl"] = "impoz usoz", ["mm³"] = "cuin", ["dm³"] = "cuin", ["e12cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3", ["e12impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! T ! P ! l", ["e12m3"] = "v < 28.316846592 ! T ! P ! cuft", ["e12U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! T ! P ! l", ["e12USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! T ! P ! l", ["e15cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e12 ! e15 ! m3", ["e15m3"] = "Pcuft", ["e3bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e3cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3", ["e3impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! k ! M ! l", ["e3m3"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft", ["e3U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! k ! M ! l", ["e3USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! k ! M ! l", ["e6bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6cuyd"] = "v * 7.64554857984 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! M ! G ! l", ["e6L"] = "USgal", ["e6m3"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft", ["e6U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! M ! G ! l", ["e6USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! M ! G ! l", ["e9bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e6 ! e9 ! m3", ["e9cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e6 ! e9 ! m3", ["e9impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! G ! T ! l", ["e9m3"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft", ["e9U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! G ! T ! l", ["e9USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! G ! T ! l", ["GL"] = "cuft", ["Gl"] = "cuft", ["kL"] = "cuft", ["kl"] = "cuft", ["km³"] = "cumi", ["mL"] = "impoz usoz", ["ml"] = "impoz usoz", ["Ml"] = "v < 28.316846592 ! e3 ! e6 ! cuft", ["ML"] = "v < 28.316846592 ! e3 ! e6 ! cuft", ["TL"] = "cumi", ["Tl"] = "cumi", ["μL"] = "cuin", ["μl"] = "cuin", } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local link_exceptions = { -- Prefixed units with a linked article different from that of the base unit. -- Each key item is a prefixed symbol (not unitcode). ["mm²"] = "Square millimetre", ["cm²"] = "Square centimetre", ["dm²"] = "Square decimetre", ["km²"] = "Kilometro kuwadrado", ["kJ"] = "Kilojoule", ["MJ"] = "Megajoule", ["GJ"] = "Gigajoule", ["TJ"] = "Terajoule", ["fm"] = "Femtometre", ["pm"] = "Picometre", ["nm"] = "Nanometre", ["μm"] = "Micrometre", ["mm"] = "Millimetre", ["cm"] = "Sentimetro", ["dm"] = "Decimetre", ["dam"] = "Decametre", ["hm"] = "Hectometre", ["km"] = "Kilometro", ["Mm"] = "Megametre", ["Gm"] = "Gigametre", ["Tm"] = "Terametre", ["Pm"] = "Petametre", ["Em"] = "Exametre", ["Zm"] = "Zettametre", ["Ym"] = "Yottametre", ["μg"] = "Microgram", ["mg"] = "Milligram", ["kg"] = "Kilogram", ["Mg"] = "Tonne", ["yW"] = "Yoctowatt", ["zW"] = "Zeptowatt", ["aW"] = "Attowatt", ["fW"] = "Femtowatt", ["pW"] = "Picowatt", ["nW"] = "Nanowatt", ["μW"] = "Microwatt", ["mW"] = "Milliwatt", ["kW"] = "Kilowatt", ["MW"] = "Megawatt", ["GW"] = "Gigawatt", ["TW"] = "Terawatt", ["PW"] = "Petawatt", ["EW"] = "Exawatt", ["ZW"] = "Zettawatt", ["YW"] = "Yottawatt", ["as"] = "Attosecond", ["fs"] = "Femtosecond", ["ps"] = "Picosecond", ["ns"] = "Nanosecond", ["μs"] = "Microsecond", ["ms"] = "Millisecond", ["ks"] = "Kilosecond", ["Ms"] = "Megasecond", ["Gs"] = "Gigasecond", ["Ts"] = "Terasecond", ["Ps"] = "Petasecond", ["Es"] = "Exasecond", ["Zs"] = "Zettasecond", ["Ys"] = "Yottasecond", ["mm³"] = "Cubic millimetre", ["cm³"] = "Cubic centimetre", ["dm³"] = "Cubic decimetre", ["dam³"] = "Cubic decametre", ["km³"] = "Cubic kilometre", ["μL"] = "Microlitre", ["μl"] = "Microlitre", ["mL"] = "Millilitre", ["ml"] = "Millilitre", ["cL"] = "Centilitre", ["cl"] = "Centilitre", ["dL"] = "Decilitre", ["dl"] = "Decilitre", ["daL"] = "Decalitre", ["dal"] = "Decalitre", ["hL"] = "Hectolitre", ["hl"] = "Hectolitre", ["kL"] = "Kilolitre", ["kl"] = "Kilolitre", ["ML"] = "Megalitre", ["Ml"] = "Megalitre", ["GL"] = "Gigalitre", ["Gl"] = "Gigalitre", ["TL"] = "Teralitre", ["Tl"] = "Teralitre", ["PL"] = "Petalitre", ["Pl"] = "Petalitre", } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local per_unit_fixups = { -- Automatically created per units of form "x/y" may have their unit type -- changed, for example, "length/time" is changed to "speed". -- Other adjustments can also be specified. ["/area"] = "bawat yunit ng sukat", ["/volume"] = "per unit volume", ["area/area"] = "area per unit area", ["energy/length"] = "energy per unit length", ["energy/mass"] = "energy per unit mass", ["energy/time"] = { utype = "power", link = "Power (physics)" }, ["energy/volume"] = "energy per unit volume", ["force/area"] = { utype = "pressure", link = "Pressure" }, ["length/length"] = { utype = "gradient", link = "Grade (slope)" }, ["length/time"] = { utype = "speed", link = "Speed" }, ["length/time/time"] = { utype = "acceleration", link = "Acceleration" }, ["mass/area"] = { utype = "pressure", multiplier = 9.80665 }, ["mass/length"] = "linear density", ["mass/mass"] = "concentration", ["mass/power"] = "mass per unit power", ["mass/time"] = "mass per unit time", ["mass/volume"] = { utype = "density", link = "Density" }, ["power/mass"] = "power per unit mass", ["power/volume"] = { link = "Power density" }, ["pressure/length"] = "fracture gradient", ["speed/time"] = { utype = "acceleration", link = "Acceleration" }, ["volume/area"] = "volume per unit area", ["volume/length"] = "volume per unit length", ["volume/time"] = "flow", } return { all_units = all_units, default_exceptions = default_exceptions, link_exceptions = link_exceptions, per_unit_fixups = per_unit_fixups, } atvqd3bwo01b4a2ppesekwsw464jerz 2224250 2224249 2026-09-09T00:44:28Z Jojit fb 38 2224250 Scribunto text/plain -- Paalala sa Tagalog: wag isalin ang link parameter maliban kung iba ang redirect dito sa tlwiki sa aktuwal na pahina. Mas mainam na redirect na lang ng Ingles na salita ang gamitin rito upang masigurong walang broken link na mabubuo kung i-update ang module na ito sa hinaharap. Wag isalin ang abbreviation dahil ginagamit sa karaniwang diskurso ang abbreviation sa Ingles maliban sa ilang mga halatang dapat isalin (tulad ng year -> taon). upang maiwasan ang kalituhan. Isalin lamang ang name parameter. -- Conversion data used by [[Module:Convert]] which uses mw.loadData() for -- read-only access to this module so that it is loaded only once per page. -- See [[:en:Template:Convert/Transwiki guide]] if copying to another wiki. -- -- These data tables follow: -- all_units all properties for a unit, including default output -- default_exceptions exceptions for default output ('kg' and 'g' have different defaults) -- link_exceptions exceptions for links ('kg' and 'g' have different links) -- -- These tables are generated by a script which reads the wikitext of a page that -- documents the required properties of each unit; see [[:en:Module:Convert/doc]]. --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local all_units = { ["Gy"] = { _name1 = "gray", _symbol = "Gy", utype = "absorbed radiation dose", scale = 1, prefixes = 1, default = "rad", link = "Gray (unit)", }, ["rad"] = { _name1 = "rad", _symbol = "rad", utype = "absorbed radiation dose", scale = 0.01, prefixes = 1, default = "Gy", link = "Rad (unit)", }, ["cm/s2"] = { name1 = "sentimetro kada segundo kuwadrado", name1_us = "sentimetro kada segundo kuwadrado", name2 = "sentimetro kada segundo kuwadrado", name2_us = "sentimetro kada segundo kuwadrado", symbol = "cm/s²", utype = "acceleration", scale = 0.01, default = "ft/s2", link = "Gal (unit)", }, ["ft/s2"] = { name1 = "piye kada segundo kuwadrado", name2 = "piye kada segundo kuwadrado", symbol = "ft/s²", utype = "acceleration", scale = 0.3048, default = "m/s2", }, ["g0"] = { name1 = "pamantayang grabidad", name2 = "pamantayang grabidad", symbol = "''g''₀", utype = "acceleration", scale = 9.80665, default = "m/s2", }, ["g-force"] = { name2 = "''g''", symbol = "''g''", utype = "acceleration", scale = 9.80665, default = "m/s2", link = "g-force", }, ["km/hs"] = { name1 = "kilometro kada oras kada segundo", name1_us = "kilometro kada oras kada segundo", name2 = "kilometro kada oras kada segundo", name2_us = "kilometro kada oras kada segundo", symbol = "km/(h⋅s)", utype = "acceleration", scale = 0.27777777777777779, default = "mph/s", link = "Acceleration", }, ["km/s2"] = { name1 = "kilometro kada segundo kuwadrado", name1_us = "kilometro kada segundo kuwadrado", name2 = "kilometro kada segundo kuwadrado", name2_us = "kilometro kada segundo kuwadrado", symbol = "km/s²", utype = "acceleration", scale = 1000, default = "mph/s", link = "Acceleration", }, ["m/s2"] = { name1 = "metro kada segundo kuwadrado", name1_us = "metro kada segundo kuwadrado", name2 = "metro kada segundo kuwadrado", name2_us = "metro kada segundo kuwadrado", symbol = "m/s²", utype = "acceleration", scale = 1, default = "ft/s2", }, ["mph/s"] = { name1 = "milya kada oras kada segundo", name2 = "milya kada oras kada segundo", symbol = "mph/s", utype = "acceleration", scale = 0.44704, default = "km/hs", link = "Acceleration", }, ["km/h/s"] = { target = "km/hs", }, ["standard gravity"] = { target = "g0", }, ["1000sqft"] = { name1 = "libong piye kuwadrado", name2 = "libong piye kuwadrado", symbol = "1000&nbsp;sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 92.90304, default = "m2", link = "Square foot", }, ["a"] = { _name1 = "are", _symbol = "a", utype = "area", scale = 100, prefixes = 1, default = "sqft", link = "Ektarya#Are", }, ["acre"] = { symbol = "akre", usename = 1, utype = "area", scale = 4046.8564224, default = "ha", subdivs = { ["rood"] = { 4, default = "ha" }, ["sqperch"] = { 160, default = "ha" } }, }, ["acre-sing"] = { target = "akre", }, ["arpent"] = { symbol = "arpent", usename = 1, utype = "area", scale = 3418.89, default = "ha", }, ["cda"] = { name1 = "cuerda", symbol = "cda", utype = "area", scale = 3930.395625, default = "ha acre", }, ["daa"] = { name1 = "decare", symbol = "daa", utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", }, ["dunam"] = { symbol = "dunam", usename = 1, utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", }, ["dunum"] = { symbol = "dunum", usename = 1, utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", link = "Dunam", }, ["ha"] = { name1 = "ektarya", symbol = "ha", utype = "area", scale = 10000, default = "acre", }, ["hectare"] = { name1 = "ektarya", symbol = "ha", usename = 1, utype = "area", scale = 10000, default = "acre", }, ["Irish acre"] = { name1 = "ektaryang Irlandes", symbol = "Irish&nbsp;acres", utype = "area", scale = 6555.2385024, default = "ha", link = "Acre (Irish)", }, ["m2"] = { _name1 = "metro kuwadrado", _name1_us= "metro kuwadrado", _symbol = "m²", prefix_position= 1, utype = "area", scale = 1, prefixes = 2, default = "sqft", link = "Square metre", }, ["pondemaat"] = { name1 = "pondemaat", name2 = "pondemaat", symbol = "pond", utype = "area", scale = 3674.363358816, default = "m2", link = ":nl:pondemaat", }, ["pyeong"] = { name2 = "pyeong", symbol = "pyeong", usename = 1, utype = "area", scale = 3.3057851239669422, default = "m2", }, ["rai"] = { name2 = "rai", symbol = "rai", utype = "area", scale = 1600, default = "m2", link = "Rai (unit)", }, ["rood"] = { symbol = "rood", usename = 1, utype = "area", scale = 1011.7141056, default = "sqft m2", subdivs = { ["sqperch"] = { 40, default = "m2" } }, link = "Rood (unit)", }, ["sqfoot"] = { name1 = "piye kuwadrado", name2 = "piye kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 0.09290304, default = "m2", }, ["sqft"] = { name1 = "piye kuwadrado", name2 = "piye kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 0.09290304, default = "m2", }, ["sqin"] = { name1 = "pulgada kuwadrado", name2 = "pulgada kuwadrado", symbol = "pul&nbsp;kuw", utype = "area", scale = 0.00064516, default = "cm2", }, ["sqmi"] = { name1 = "milya kuwadrado", symbol = "mi&nbsp;kuw", utype = "area", scale = 2589988.110336, default = "km2", }, ["sqnmi"] = { name1 = "milyang pandagat kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;nmi", utype = "area", scale = 3429904, default = "km2 sqmi", link = "Nautical mile", }, ["sqperch"] = { name2 = "perches", symbol = "perch", usename = 1, utype = "area", scale = 25.29285264, default = "m2", link = "Rod (unit)#Area and volume", }, ["sqverst"] = { symbol = "square verst", usename = 1, utype = "area", scale = 1138062.24, default = "km2 sqmi", link = "Verst", }, ["sqyd"] = { name1 = "yarda kuwadrado", symbol = "sq&nbsp;yd", utype = "area", scale = 0.83612736, default = "m2", }, ["tsubo"] = { name2 = "tsubo", symbol = "tsubo", usename = 1, utype = "area", scale = 3.3057851239669422, default = "m2", link = "Japanese units of measurement#Area", }, ["acres"] = { target = "acre", }, ["are"] = { target = "a", }, ["decare"] = { target = "daa", }, ["foot2"] = { target = "sqfoot", }, ["ft2"] = { target = "sqft", }, ["in2"] = { target = "sqin", symbol = "in²", }, ["km²"] = { target = "km2", }, ["mi2"] = { target = "sqmi", }, ["million acre"] = { target = "e6acre", }, ["million acres"] = { target = "e6acre", }, ["million hectares"] = { target = "e6ha", }, ["m²"] = { target = "m2", }, ["nmi2"] = { target = "sqnmi", }, ["pond"] = { target = "pondemaat", }, ["sq arp"] = { target = "arpent", }, ["sqkm"] = { target = "km2", }, ["sqm"] = { target = "m2", }, ["square verst"] = { target = "sqverst", }, ["verst2"] = { target = "sqverst", }, ["yd2"] = { target = "sqyd", }, ["m2/ha"] = { name1 = "metro kuwadrado kada ektarya", name1_us = "metro kuwadrado kada ektarya", name2 = "metro kuwadrado kada ektarya", name2_us = "metro kuwadrado kada ektarya", symbol = "m²/ha", utype = "area per unit area", scale = 0.0001, default = "sqft/acre", link = "Basal area", }, ["sqft/acre"] = { name1 = "piye kuwadrado kada akre", name2 = "piye kuwadrado kada akre", symbol = "sq&nbsp;ft/acre", utype = "area per unit area", scale = 2.295684113865932e-5, default = "m2/ha", link = "Basal area", }, ["cent"] = { name1 = "sentimo", symbol = "¢", utype = "cent", scale = 1, default = "cent", link = "Cent (currency)", }, ["¢"] = { target = "cent", }, ["A.h"] = { name1 = "oras ampere", symbol = "A⋅h", utype = "charge", scale = 3600, default = "coulomb", }, ["coulomb"] = { _name1 = "coulomb", _symbol = "C", utype = "charge", scale = 1, prefixes = 1, default = "e", link = "Coulomb", }, ["e"] = { name1 = "elementary charge", symbol = "''e''", utype = "charge", scale = 1.602176487e-19, default = "coulomb", }, ["g-mol"] = { name1 = "gramong mole", symbol = "g&#8209;mol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["gmol"] = { name1 = "gramong mole", symbol = "gmol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["kmol"] = { name1 = "kilomole", symbol = "kmol", utype = "chemical amount", scale = 1000, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["lb-mol"] = { name1 = "librang mole", symbol = "lb&#8209;mol", utype = "chemical amount", scale = 453.59237, default = "mol", }, ["lbmol"] = { name1 = "librang mole", symbol = "lbmol", utype = "chemical amount", scale = 453.59237, default = "mol", }, ["mol"] = { name1 = "mole", symbol = "mol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["kgCO2/L"] = { name1 = "kilo kada litro", name1_us = "kilo kada litro", name2 = "kilo kada litro", name2_us = "kilo kada litro", symbol = "kg(CO₂)/L", utype = "co2 per unit volume", scale = 1000, default = "lbCO2/USgal", link = "Exhaust gas", }, ["lbCO2/USgal"] = { name1 = "libra kada galyong US", name2 = "libra kada galyong US", symbol = "lbCO2/US&nbsp;gal", utype = "co2 per unit volume", scale = 119.82642731689663, default = "kgCO2/L", link = "Exhaust gas", }, ["oz/lb"] = { per = { "oz", "lb" }, utype = "concentration", default = "mg/kg", }, ["mg/kg"] = { per = { "mg", "kg" }, utype = "concentration", default = "oz/lb", }, ["g/dm3"] = { name1 = "gramo kada desimetro kubiko", name1_us = "gramo kada desimetro kubiko", name2 = "gramo kada desimetro kubiko", name2_us = "gramo kada desimetro kubiko", symbol = "g/dm³", utype = "density", scale = 1, default = "kg/m3", link = "Density", }, ["g/L"] = { name1 = "gramo kada litro", name1_us = "gramo kada litro", name2 = "gramo kada litro", name2_us = "gramo kada litro", symbol = "g/L", utype = "density", scale = 1, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["g/mL"] = { name1 = "gramo kada mililitro", name1_us = "gramo kada mililitro", name2 = "gramo kada mililitro", name2_us = "gramo kada mililitro", symbol = "g/mL", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["g/ml"] = { name1 = "gramo kada mililitro", name1_us = "gramo kada mililitro", name2 = "gramo kada mililitro", name2_us = "gramo kada mililitro", symbol = "g/ml", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["kg/dm3"] = { name1 = "kilo kada desimetro kubiko", name1_us = "kilo kada desimetro kubiko", name2 = "kilo kada desimetro kubiko", name2_us = "kilo kada desimetro kubiko", symbol = "kg/dm³", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuft", link = "Density", }, ["kg/L"] = { name1 = "kilo kada litro", name1_us = "kilo kada litro", name2 = "kilo kada litro", name2_us = "kilo kada litro", symbol = "kg/L", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/USgal", link = "Density", }, ["kg/l"] = { name1 = "kilo kada litro", name1_us = "kilo kada litro", name2 = "kilo kada litro", name2_us = "kilo kada litro", symbol = "kg/l", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/USgal", link = "Density", }, ["kg/m3"] = { name1 = "kilo kada metro kubiko", name1_us = "kilo kada metro kubiko", name2 = "kilo kada metro kubiko", name2_us = "kilo kada metro kubiko", symbol = "kg/m³", utype = "density", scale = 1, default = "lb/cuyd", link = "Density", }, ["lb/cuft"] = { name1 = "libra kada piye kubiko", name2 = "libra kada piye kubiko", symbol = "lb/cu&nbsp;ft", utype = "density", scale = 16.018463373960142, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/cuin"] = { name1 = "libra kada pulgada kubiko", name2 = "libra kada pulgada kubiko", symbol = "lb/cu&nbsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/cuyd"] = { name1 = "libra kada yarda kubiko", name2 = "libra kada yarda kubiko", symbol = "lb/cu&nbsp;yd", utype = "density", scale = 0.5932764212577829, default = "kg/m3", link = "Density", }, ["lb/impgal"] = { name1 = "libra kada galyong imperyal", name2 = "libra kada galyong imperyal", symbol = "lb/imp&nbsp;gal", utype = "density", scale = 99.776372663101697, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lb/in3"] = { name1 = "libra kada pulgada kubiko", name2 = "libra kada pulgada kubiko", symbol = "lb/cu&thinsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/U.S.gal"] = { name1 = "libra kada galyong US", name2 = "libra kada galyong US", symbol = "lb/U.S.&nbsp;gal", utype = "density", scale = 119.82642731689663, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lb/USbu"] = { name1 = "libra kada US bushel", name2 = "libra kada US bushel", symbol = "lb/US&nbsp;bu", utype = "density", scale = 12.871859780974471, default = "kg/m3", link = "Bushel", }, ["lb/USgal"] = { name1 = "libra kada galyong US", name2 = "libra kada galyong US", symbol = "lb/US&nbsp;gal", utype = "density", scale = 119.82642731689663, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lbm/cuin"] = { name1 = "librang masa kada pulgada kubiko", name2 = "librang masa kada pulgada kubiko", symbol = "lbm/cu&thinsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["mg/L"] = { name1 = "miligramo kada litro", name1_us = "miligramo kada litro", name2 = "miligramo kada litro", name2_us = "miligramo kada litro", symbol = "mg/L", utype = "density", scale = 0.001, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["oz/cuin"] = { name1 = "onsa kada pulgada kubiko", name2 = "onsa kada pulgada kubiko", symbol = "oz/cu&nbsp;in", utype = "density", scale = 1729.9940443876951, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["g/cm3"] = { per = { "g", "cm3" }, utype = "density", default = "lb/cuin", }, ["g/m3"] = { per = { "g", "m3" }, utype = "density", default = "lb/cuyd", link = "Density", }, ["Mg/m3"] = { per = { "Mg", "m3" }, utype = "density", default = "lb/cuft", }, ["mg/l"] = { per = { "mg", "ll" }, utype = "density", default = "oz/cuin", }, ["μg/dL"] = { per = { "μg", "dL" }, utype = "density", default = "lb/cuin", }, ["μg/l"] = { per = { "μg", "ll" }, utype = "density", default = "oz/cuin", }, ["lb/ft3"] = { target = "lb/cuft", }, ["lb/yd3"] = { target = "lb/cuyd", }, ["lbm/in3"] = { target = "lbm/cuin", }, ["mcg/dL"] = { target = "μg/dL", }, ["oz/in3"] = { target = "oz/cuin", }, ["ug/dL"] = { target = "μg/dL", }, ["ug/l"] = { target = "μg/l", }, ["B.O.T.U."] = { name1 = "Board of Trade Unit", symbol = "B.O.T.U.", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["bboe"] = { name1 = "barrel of oil equivalent", name2 = "barrels of oil equivalent", symbol = "bboe", utype = "energy", scale = 6117863200, default = "GJ", }, ["BOE"] = { name1 = "barrel of oil equivalent", name2 = "barrels of oil equivalent", symbol = "BOE", utype = "energy", scale = 6117863200, default = "GJ", }, ["BTU"] = { name1 = "British thermal unit", symbol = "BTU", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", }, ["Btu"] = { name1 = "British thermal unit", symbol = "Btu", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", }, ["BTU-39F"] = { name1 = "British thermal unit (39°F)", name2 = "British thermal units (39°F)", symbol = "BTU_39°F", utype = "energy", scale = 1059.67, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-39F"] = { name1 = "British thermal unit (39°F)", name2 = "British thermal units (39°F)", symbol = "Btu_39°F", utype = "energy", scale = 1059.67, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-59F"] = { name1 = "British thermal unit (59°F)", name2 = "British thermal units (59°F)", symbol = "BTU_59°F", utype = "energy", scale = 1054.804, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-59F"] = { name1 = "British thermal unit (59°F)", name2 = "British thermal units (59°F)", symbol = "Btu_59°F", utype = "energy", scale = 1054.804, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-60F"] = { name1 = "British thermal unit (60°F)", name2 = "British thermal units (60°F)", symbol = "BTU_60°F", utype = "energy", scale = 1054.68, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-60F"] = { name1 = "British thermal unit (60°F)", name2 = "British thermal units (60°F)", symbol = "Btu_60°F", utype = "energy", scale = 1054.68, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-63F"] = { name1 = "British thermal unit (63°F)", name2 = "British thermal units (63°F)", symbol = "BTU_63°F", utype = "energy", scale = 1054.6, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-63F"] = { name1 = "British thermal unit (63°F)", name2 = "British thermal units (63°F)", symbol = "Btu_63°F", utype = "energy", scale = 1054.6, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-ISO"] = { name1 = "British thermal unit (ISO)", name2 = "British thermal units (ISO)", symbol = "BTU_ISO", utype = "energy", scale = 1055.056, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-ISO"] = { target = "BTU-ISO", }, ["BTU-IT"] = { name1 = "British thermal unit (IT)", name2 = "British thermal units (IT)", symbol = "BTU_IT", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-IT"] = { name1 = "British thermal unit (IT)", name2 = "British thermal units (IT)", symbol = "Btu_IT", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-mean"] = { name1 = "British thermal unit (mean)", name2 = "British thermal units (mean)", symbol = "BTU_mean", utype = "energy", scale = 1055.87, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-mean"] = { name1 = "British thermal unit (mean)", name2 = "British thermal units (mean)", symbol = "Btu_mean", utype = "energy", scale = 1055.87, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-th"] = { name1 = "British thermal unit (thermochemical)", name2 = "British thermal units (thermochemical)", symbol = "BTU_th", utype = "energy", scale = 1054.35026444, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-th"] = { name1 = "British thermal unit (thermochemical)", name2 = "British thermal units (thermochemical)", symbol = "Btu_th", utype = "energy", scale = 1054.35026444, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Cal"] = { name1 = "kalori", symbol = "Cal", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", }, ["cal"] = { name1 = "kalori", symbol = "cal", utype = "energy", scale = 4.184, default = "J", }, ["Cal-15"] = { name1 = "Kalori (15°C)", name2 = "Kalori (15°C)", symbol = "Cal₁₅", utype = "energy", scale = 4185.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-15"] = { name1 = "kalori (15°C)", name2 = "kalori (15°C)", symbol = "cal₁₅", utype = "energy", scale = 4.1858, default = "J", link = "Calorie", }, ["Cal-IT"] = { name1 = "Kalori (International Steam Table)", name2 = "Kalori (International Steam Table)", symbol = "Cal_IT", utype = "energy", scale = 4186.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-IT"] = { name1 = "kalori (International Steam Table)", name2 = "kalori (International Steam Table)", symbol = "cal_IT", utype = "energy", scale = 4.1868, default = "J", link = "Calorie", }, ["Cal-th"] = { name1 = "Kalori (thermochemical)", name2 = "Kalori (thermochemical)", symbol = "Cal_th", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-th"] = { name1 = "kalori (thermochemical)", name2 = "kalori (thermochemical)", symbol = "cal_th", utype = "energy", scale = 4.184, default = "J", link = "Calorie", }, ["CHU-IT"] = { name1 = "Celsius heat unit (International Table)", name2 = "Celsius heat units (International Table)", symbol = "CHU_IT", utype = "energy", scale = 1899.100534716, default = "kJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["cufootnaturalgas"] = { name1 = "piye kubiko ng gaas", name2 = "piye kubiko ng gaas", symbol = "cuftnaturalgas", usename = 1, utype = "energy", scale = 1055055.85262, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["cuftnaturalgas"] = { name1 = "piye kubiko ng gaas", name2 = "piye kubiko ng gaas", symbol = "cuftnaturalgas", usename = 1, utype = "energy", scale = 1055055.85262, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["Eh"] = { name1 = "Hartree", symbol = "''E''_h", utype = "energy", scale = 4.35974417e-18, default = "eV", }, ["erg"] = { symbol = "erg", utype = "energy", scale = 0.0000001, default = "μJ", }, ["eV"] = { name1 = "electronvolt", symbol = "eV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-19, default = "aJ", }, ["feV"] = { name1 = "femtoelectronvolt", symbol = "feV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-34, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["foe"] = { symbol = "foe", utype = "energy", scale = 1e44, default = "YJ", link = "Foe (unit)", }, ["ftlb"] = { name1 = "foot-pound", symbol = "ft⋅lb", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftlb-f"] = { name1 = "foot-pound force", name2 = "foot-pounds force", symbol = "ft⋅lb_f", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftlbf"] = { name1 = "foot-pound force", name2 = "foot-pounds force", symbol = "ft⋅lbf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftpdl"] = { name1 = "foot-poundal", symbol = "ft⋅pdl", utype = "energy", scale = 0.0421401100938048, default = "J", }, ["GeV"] = { name1 = "gigaelectronvolt", symbol = "GeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-10, default = "nJ", link = "Electronvolt", }, ["gTNT"] = { name2 = "gramo ng TNT", symbol = "gramo ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "TNT equivalent", }, ["Gtoe"] = { name1 = "gigatonne of oil equivalent", name2 = "gigatonnes of oil equivalent", symbol = "Gtoe", utype = "energy", scale = 4.1868e19, default = "EJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["GtonTNT"] = { name2 = "gigatonne ng TNT", symbol = "gigatonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e18, default = "EJ", link = "TNT equivalent", }, ["GtTNT"] = { name2 = "gigatonelada ng TNT", symbol = "gigatonelada ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e18, default = "EJ", link = "TNT equivalent", }, ["GW.h"] = { name1 = "gigawatt-hour", symbol = "GW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6e12, default = "TJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["GWh"] = { name1 = "gigawatt-hour", symbol = "GWh", utype = "energy", scale = 3.6e12, default = "TJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["hph"] = { name1 = "horsepower-hour", symbol = "hp⋅h", utype = "energy", scale = 2684519.537696172792, default = "kWh", link = "Horsepower", }, ["inlb"] = { name1 = "inch-pound", symbol = "in⋅lb", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inlb-f"] = { name1 = "inch-pound force", name2 = "inch-pounds force", symbol = "in⋅lb_f", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inlbf"] = { name1 = "inch-pound force", name2 = "inch-pounds force", symbol = "in⋅lbf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inoz-f"] = { name1 = "inch-ounce force", name2 = "inch-ounces force", symbol = "in⋅oz_f", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.00706155181422604375, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inozf"] = { name1 = "inch-ounce force", name2 = "inch-ounces force", symbol = "in⋅ozf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.00706155181422604375, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["J"] = { _name1 = "joule", _symbol = "J", utype = "energy", scale = 1, prefixes = 1, default = "cal", link = "Joule", }, ["kBOE"] = { name1 = "kilo barrel of oil equivalent", name2 = "kilo barrels of oil equivalent", symbol = "kBOE", utype = "energy", scale = 6.1178632e12, default = "TJ", link = "Barrel of oil equivalent", }, ["kcal"] = { name1 = "kilokalori", symbol = "kcal", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-15"] = { name1 = "kilokalori (15°C)", name2 = "kilokalori (15°C)", symbol = "kcal₁₅", utype = "energy", scale = 4185.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-IT"] = { name1 = "kilokalori (International Steam Table)", name2 = "kilokalori (International Steam Table)", symbol = "kcal_IT", utype = "energy", scale = 4186.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-th"] = { name1 = "kilokalori (thermochemical)", name2 = "kilokalori (thermochemical)", symbol = "kcal_th", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kerg"] = { name1 = "kiloerg", symbol = "kerg", utype = "energy", scale = 0.0001, default = "mJ", link = "Erg", }, ["keV"] = { name1 = "kiloelectronvolt", symbol = "keV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-16, default = "fJ", link = "Electronvolt", }, ["kgTNT"] = { name2 = "kilo ng TNT", symbol = "kilo ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["kt(TNT)"] = { name1 = "kilotonne", name1_us = "kilotonne", symbol = "kt", utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["ktoe"] = { name1 = "kilotonne of oil equivalent", name2 = "kilotonnes of oil equivalent", symbol = "ktoe", utype = "energy", scale = 4.1868e13, default = "TJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["ktonTNT"] = { name1 = "kiloton of TNT", name2 = "kilotons of TNT", symbol = "kt", utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["ktTNT"] = { name2 = "kilotonnes of TNT", symbol = "kilotonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["kW.h"] = { name1 = "kilowatt-hour", symbol = "kW⋅h", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", }, ["kWh"] = { name1 = "kilowatt-hour", symbol = "kWh", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", }, ["Mcal"] = { name1 = "megakalori", symbol = "Mcal", utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal"] = { name1 = "milikalori", symbol = "mcal", utype = "energy", scale = 0.004184, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-15"] = { name1 = "megakalori (15°C)", name2 = "megakalori (15°C)", symbol = "Mcal₁₅", utype = "energy", scale = 4185800, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-15"] = { name1 = "milikalori (15°C)", name2 = "milikalori (15°C)", symbol = "mcal₁₅", utype = "energy", scale = 0.0041858, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-IT"] = { name1 = "megakalori (International Steam Table)", name2 = "megakalori (International Steam Table)", symbol = "Mcal_IT", utype = "energy", scale = 4186800, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-IT"] = { name1 = "milikalori (International Steam Table)", name2 = "milikalori (International Steam Table)", symbol = "mcal_IT", utype = "energy", scale = 0.0041868, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-th"] = { name1 = "megakalori (thermochemical)", name2 = "megakalori (thermochemical)", symbol = "Mcal_th", utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-th"] = { name1 = "milikalori (thermochemical)", name2 = "milikalori (thermochemical)", symbol = "mcal_th", utype = "energy", scale = 0.004184, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Merg"] = { name1 = "megaerg", symbol = "Merg", utype = "energy", scale = 0.1, default = "J", link = "Erg", }, ["merg"] = { name1 = "millierg", symbol = "merg", utype = "energy", scale = 0.0000000001, default = "μJ", link = "Erg", }, ["MeV"] = { name1 = "megaelectronvolt", symbol = "MeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-13, default = "pJ", link = "Electronvolt", }, ["meV"] = { name1 = "millielectronvolt", symbol = "meV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-22, default = "zJ", link = "Electronvolt", }, ["MMBtu"] = { name1 = "milyong British thermal units", name2 = "milyong British thermal units", symbol = "MMBtu", utype = "energy", scale = 1055055852.62, default = "GJ", link = "British thermal unit", }, ["Mt(TNT)"] = { name1 = "megatonne", name1_us = "megaton", symbol = "Mt", utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["Mtoe"] = { name1 = "megatonne of oil equivalent", name2 = "megatonnes of oil equivalent", symbol = "Mtoe", utype = "energy", scale = 4.1868e16, default = "PJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["MtonTNT"] = { name1 = "megaton ng TNT", name2 = "megatons ng TNT", symbol = "Mt", utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["mtonTNT"] = { name2 = "milliton ng TNT", symbol = "milliton ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["MtTNT"] = { name2 = "megatonne ng TNT", symbol = "megatonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["mtTNT"] = { name2 = "millitonne ng TNT", symbol = "millitonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["MW.h"] = { name1 = "megawatt-hour", symbol = "MW⋅h", utype = "energy", scale = 3600000000, default = "GJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["mW.h"] = { name1 = "milliwatt-hour", symbol = "mW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6, default = "J", link = "Kilowatt-hour", }, ["MWh"] = { name1 = "megawatt-hour", symbol = "MWh", utype = "energy", scale = 3600000000, default = "GJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["mWh"] = { name1 = "milliwatt-hour", symbol = "mWh", utype = "energy", scale = 3.6, default = "J", link = "Kilowatt-hour", }, ["neV"] = { name1 = "nanoelectronvolt", symbol = "neV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-28, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["PeV"] = { name1 = "petaelectronvolt", symbol = "PeV", utype = "energy", scale = 0.0001602176487, default = "mJ", link = "Electronvolt", }, ["peV"] = { name1 = "picoelectronvolt", symbol = "peV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-31, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["PSh"] = { name1 = "Pferdestärkenstunde", symbol = "PSh", utype = "energy", scale = 2647795.5, default = "kWh", }, ["quad"] = { name1 = "kwadrilyong British thermal units", name2 = "kwadrilyong British thermal units", symbol = "quad", utype = "energy", scale = 1.054804e18, default = "EJ", link = "Quad (unit)", }, ["Ry"] = { name1 = "rydberg", symbol = "Ry", utype = "energy", scale = 2.1798741e-18, default = "eV", link = "Rydberg constant", }, ["scf"] = { name1 = "standard cubic foot", name2 = "standard cubic feet", symbol = "scf", utype = "energy", scale = 2869.2044809344, default = "kJ", }, ["scfoot"] = { name1 = "standard cubic foot", name2 = "standard cubic foot", symbol = "scf", utype = "energy", scale = 2869.2044809344, default = "kJ", }, ["t(TNT)"] = { name1 = "tonelada", name1_us = "tonelada", symbol = "t", utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["TeV"] = { name1 = "teraelectronvolt", symbol = "TeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-7, default = "μJ", link = "Electronvolt", }, ["th"] = { name1 = "thermie", symbol = "th", utype = "energy", scale = 4186800, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["thm-EC"] = { name1 = "therm (EC)", name2 = "therms (EC)", symbol = "thm (EC)", utype = "energy", scale = 105506000, default = "MJ", link = "Therm", }, ["thm-UK"] = { name1 = "therm (UK)", name2 = "therms (UK)", symbol = "thm (UK)", utype = "energy", scale = 105505585.257348, default = "MJ", link = "Therm", }, ["thm-US"] = { name1 = "therm (US)", name1_us = "therm (U.S.)", name2 = "therms (US)", name2_us = "therms (U.S.)", symbol = "thm (US)", sym_us = "thm (U.S.)", utype = "energy", scale = 105480400, default = "MJ", link = "Therm", }, ["toe"] = { name1 = "tonne of oil equivalent", name2 = "tonnes of oil equivalent", symbol = "toe", utype = "energy", scale = 41868000000, default = "GJ", }, ["tonTNT"] = { name2 = "tonelada ng TNT", symbol = "tonelada ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["tTNT"] = { name2 = "tonelada ng TNT", symbol = "tonelada ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["TtonTNT"] = { name2 = "teraton ng TNT", symbol = "teraton ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e21, default = "ZJ", link = "TNT equivalent", }, ["TtTNT"] = { name2 = "teratonnes ng TNT", symbol = "teratonne ng TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e21, default = "ZJ", link = "TNT equivalent", }, ["TW.h"] = { name1 = "terawatt-hour", symbol = "TW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6e15, default = "PJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["TWh"] = { name1 = "terawatt-hour", symbol = "TWh", utype = "energy", scale = 3.6e15, default = "PJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["W.h"] = { name1 = "watt-hour", symbol = "W⋅h", utype = "energy", scale = 3600, default = "kJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["Wh"] = { name1 = "watt-hour", symbol = "Wh", utype = "energy", scale = 3600, default = "kJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["μerg"] = { name1 = "microerg", symbol = "μerg", utype = "energy", scale = 1e-13, default = "nJ", link = "Erg", }, ["μeV"] = { name1 = "microelectronvolt", symbol = "μeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-25, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["μW.h"] = { name1 = "microwatt-hour", symbol = "μW⋅h", utype = "energy", scale = 0.0036, default = "mJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["μWh"] = { name1 = "microwatt-hour", symbol = "μWh", utype = "energy", scale = 0.0036, default = "mJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["-kW.h"] = { target = "kW.h", link = "Kilowatt hour", }, ["btu"] = { target = "BTU", }, ["Calorie"] = { target = "Cal", }, ["ft.lbf"] = { target = "ftlbf", }, ["ft·lbf"] = { target = "ftlbf", }, ["g-cal-15"] = { target = "cal-15", }, ["g-cal-IT"] = { target = "cal-IT", }, ["g-cal-th"] = { target = "cal-th", }, ["g-kcal-15"] = { target = "kcal-15", }, ["g-kcal-IT"] = { target = "kcal-IT", }, ["g-kcal-th"] = { target = "kcal-th", }, ["g-Mcal-15"] = { target = "Mcal-15", }, ["g-mcal-15"] = { target = "mcal-15", }, ["g-Mcal-IT"] = { target = "Mcal-IT", }, ["g-mcal-IT"] = { target = "mcal-IT", }, ["g-Mcal-th"] = { target = "Mcal-th", }, ["g-mcal-th"] = { target = "mcal-th", }, ["GW-h"] = { target = "GW.h", }, ["GW·h"] = { target = "GW.h", }, ["Hartree"] = { target = "Eh", }, ["hp.h"] = { target = "hph", }, ["in.lb-f"] = { target = "inlb-f", }, ["in.lbf"] = { target = "inlbf", }, ["in.oz-f"] = { target = "inoz-f", }, ["in.ozf"] = { target = "inozf", }, ["kbboe"] = { target = "kBOE", symbol = "kbboe", }, ["kg-cal-15"] = { target = "Cal-15", }, ["kg-cal-IT"] = { target = "Cal-IT", }, ["kg-cal-th"] = { target = "Cal-th", }, ["kW-h"] = { target = "kW.h", }, ["kW·h"] = { target = "kW.h", }, ["MW-h"] = { target = "MW.h", }, ["mW-h"] = { target = "mW.h", }, ["MW·h"] = { target = "MW.h", }, ["TW-h"] = { target = "TW.h", }, ["uerg"] = { target = "μerg", }, ["ueV"] = { target = "μeV", }, ["uW-h"] = { target = "μW.h", }, ["uW.h"] = { target = "μW.h", }, ["uWh"] = { target = "μWh", }, ["W-h"] = { target = "W.h", }, ["eVpar"] = { _name1 = "electronvolt", _symbol = "eV", utype = "energy per chemical amount", scale = 96485.329522144166, prefixes = 1, default = "kcal/mol", link = "Electronvolt", }, ["kcal/mol"] = { per = { "kcal", "mol" }, utype = "energy per chemical amount", default = "kJ/mol", link = "Kilocalorie per mole", }, ["kJ/mol"] = { per = { "kJ", "mol" }, utype = "energy per chemical amount", default = "kcal/mol", link = "Joule per mole", }, ["kWh/100 km"] = { name1 = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", name1_us = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", name2 = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", name2_us = "kilowatt-hour kada 100 kilometro", symbol = "kW⋅h/100&nbsp;km", utype = "energy per unit length", scale = 36, default = "MJ/km kWh/mi", link = "Kilowatt-hour", }, ["kWh/100 mi"] = { name1 = "kilowatt-hour kada 100 milya", name2 = "kilowatt-hour kada 100 milya", symbol = "kW⋅h/100&nbsp;mi", utype = "energy per unit length", scale = 22.3694, default = "mpge", link = "Miles per gallon gasoline equivalent", }, ["MJ/100 km"] = { name1 = "megajoule kada 100 kilometro", name1_us = "megajoule kada 100 kilometro", name2 = "megajoule kada 100 kilometro", name2_us = "megajoule kada 100 kilometro", symbol = "MJ/100&nbsp;km", utype = "energy per unit length", scale = 10, default = "BTU/mi", link = "British thermal unit", }, ["mpge"] = { name1 = "milya kada gallon gasoline equivalent", name2 = "milya kada gallon gasoline equivalent", symbol = "mpg&#8209;e", utype = "energy per unit length", scale = 1.3263314048360777e-5, invert = -1, iscomplex= true, default = "kWh/100 mi", link = "Miles per gallon gasoline equivalent", }, ["BTU/mi"] = { per = { "BTU", "mi" }, utype = "energy per unit length", default = "v > 1525 ! M ! k ! J/km", }, ["kJ/km"] = { per = { "kJ", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "BTU/mi", }, ["kWh/km"] = { per = { "-kW.h", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "MJ/km kWh/mi", }, ["kWh/mi"] = { per = { "-kW.h", "mi" }, utype = "energy per unit length", default = "kWh/km MJ/km", }, ["MJ/km"] = { per = { "MJ", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "BTU/mi", }, ["mpg-e"] = { target = "mpge", }, ["BTU/lb"] = { name1 = "British thermal unit kada libra", name2 = "British thermal units kada libra", symbol = "BTU/lb", utype = "energy per unit mass", scale = 2326, default = "kJ/kg", link = "British thermal unit", }, ["cal/g"] = { name1 = "kalori kada gramo", name2 = "kalori kada gramo", symbol = "cal/g", utype = "energy per unit mass", scale = 4184, default = "J/g", }, ["GJ/kg"] = { name1 = "gigajoule kada kilo", name2 = "gigajoule kada kilo", symbol = "GJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1e9, default = "ktTNT/t", link = "Specific energy", }, ["J/g"] = { name1 = "joule kada gramo", name2 = "joule kada gramo", symbol = "J/g", utype = "energy per unit mass", scale = 1000, default = "kcal/g", link = "Specific energy", }, ["kcal/g"] = { name1 = "kilokalori kada gramo", name2 = "kilokalori kada gramo", symbol = "kcal/g", utype = "energy per unit mass", scale = 4184000, default = "kJ/g", }, ["kJ/g"] = { name1 = "kilojoule kada gramo", name2 = "kilojoule kada gramo", symbol = "kJ/g", utype = "energy per unit mass", scale = 1000000, default = "kcal/g", link = "Specific energy", }, ["kJ/kg"] = { name1 = "kilojoule kada kilo", name2 = "kilojoule kada kilo", symbol = "kJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1000, default = "BTU/lb", link = "Specific energy", }, ["ktonTNT/MT"] = { name2 = "kiloton ng TNT kada metrikong tonelada", symbol = "kiloton ng TNT kada metrikong tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4184000000, default = "GJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["ktTNT/t"] = { name2 = "kilotonne ng TNt kada tonelada", symbol = "kilotonne ng TNt kada tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4184000000, default = "GJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["MtonTNT/MT"] = { name2 = "megaton ng TNT kada metrikong tonelada", symbol = "megaton ng TNT kada metrikong tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4.184e12, default = "TJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["MtTNT/MT"] = { name2 = "megatonne ng TNT kada tonelada", symbol = "megatonne ng TNT kada tonelada", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4.184e12, default = "TJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["TJ/kg"] = { name1 = "terajoule kada kilo", name2 = "terajoule kada kilo", symbol = "TJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1e12, default = "MtTNT/MT", link = "Specific energy", }, ["Cal/g"] = { per = { "Cal", "g" }, utype = "energy per unit mass", default = "kJ/g", }, ["BTU/cuft"] = { per = { "BTU", "cuft" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/12USoz(mL)serve"] = { per = { "Cal", "-12USoz(mL)serve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/12USoz(ml)serve"] = { per = { "Cal", "-12USoz(ml)serve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/l", }, ["Cal/12USozserve"] = { per = { "Cal", "-12USozserve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/USoz"] = { per = { "Cal", "USoz" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/ml", }, ["kJ/L"] = { per = { "kJ", "L" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["kJ/l"] = { per = { "kJ", "ll" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["kJ/ml"] = { per = { "kJ", "ml" }, utype = "energy per unit volume", default = "Cal/USoz", }, ["MJ/m3"] = { per = { "MJ", "m3" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["Sv"] = { _name1 = "sievert", _symbol = "Sv", utype = "equivalent radiation dose", scale = 1, prefixes = 1, default = "rem", link = "Sievert", }, ["rem"] = { _name1 = "rem", _symbol = "rem", utype = "equivalent radiation dose", scale = 0.01, prefixes = 1, default = "Sv", link = "Roentgen equivalent man", }, ["g/km"] = { name1 = "gramo kada kilometro", name1_us = "gramo kada kilometro", name2 = "gramo kada kilometro", name2_us = "gramo kada kilometro", symbol = "g/km", utype = "exhaust emission", scale = 1e-6, default = "oz/mi", link = "Exhaust gas", }, ["g/mi"] = { name1 = "gramo kada milya", name2 = "gramo kada milya", symbol = "g/mi", utype = "exhaust emission", scale = 6.2137119223733397e-7, default = "g/km", link = "Exhaust gas", }, ["gCO2/km"] = { name1 = "gramo ng CO₂ kada kilometro", name1_us = "gramo ng CO₂ kada kilometro", name2 = "gramo ng CO₂ kada kilometro", name2_us = "gramo ng CO₂ kada kilometro", symbol = "g(CO₂)/km", utype = "exhaust emission", scale = 1e-6, default = "ozCO2/mi", link = "Exhaust gas", }, ["gCO2/mi"] = { name1 = "gramo ng CO₂ kada milya", name2 = "gramo ng CO₂ kada milya", symbol = "g(CO₂)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 6.2137119223733397e-7, default = "gCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["kg/km"] = { name1 = "kilo kada kilometro", name1_us = "kilo kada kilometro", name2 = "kilo kada kilometro", name2_us = "kilo kada kilometro", symbol = "kg/km", utype = "exhaust emission", scale = 0.001, default = "lb/mi", link = "Exhaust gas", }, ["kgCO2/km"] = { name1 = "kilo ng CO₂ kada kilometro", name1_us = "kilo ng CO₂ kada kilometro", name2 = "kilo ng CO₂ kada kilometro", name2_us = "kilo ng CO₂ kada kilometro", symbol = "kg(CO₂)/km", utype = "exhaust emission", scale = 0.001, default = "lbCO2/mi", link = "Exhaust gas", }, ["lb/mi"] = { name1 = "libra kada milya", name2 = "libra kada milya", symbol = "lb/mi", utype = "exhaust emission", scale = 0.00028184923173665794, default = "kg/km", link = "Exhaust gas", }, ["lbCO2/mi"] = { name1 = "libra ng CO₂ kada milya", name2 = "libra ng CO₂ kada milya", symbol = "lb(CO₂)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 0.00028184923173665794, default = "kgCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["oz/mi"] = { name1 = "onsa kada milya", name2 = "onsa kada milya", symbol = "oz/mi", utype = "exhaust emission", scale = 1.7615576983541121e-5, default = "g/km", link = "Exhaust gas", }, ["ozCO2/mi"] = { name1 = "onsa ng CO₂ kada milya", name2 = "onsa ng CO₂ kada milya", symbol = "oz(CO₂)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 1.7615576983541121e-5, default = "gCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["cuft/a"] = { name1 = "piye kubiko kada taon", name2 = "piye kubiko kada taon", symbol = "cu&nbsp;ft/a", utype = "flow", scale = 8.9730672142368242e-10, default = "m3/a", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/d"] = { name1 = "piye kubiko kada araw", name2 = "piye kubiko kada araw", symbol = "cu&nbsp;ft/d", utype = "flow", scale = 3.2774128000000003e-7, default = "m3/d", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/h"] = { name1 = "piye kubiko kada oras", name2 = "piye kubiko kada oras", symbol = "cu&nbsp;ft/h", utype = "flow", scale = 7.8657907200000004e-6, default = "m3/h", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/min"] = { name1 = "piye kubiko kada minuto", name2 = "piye kubiko kada minuto", symbol = "cu&nbsp;ft/min", utype = "flow", scale = 0.00047194744319999999, default = "m3/min", }, ["cuft/s"] = { name1 = "piye kubiko kada segundo", name2 = "piye kubiko kada segundo", symbol = "cu&nbsp;ft/s", utype = "flow", scale = 28316846592e-12, default = "m3/s", }, ["cumi/a"] = { name1 = "milya kubiko kada taon", name2 = "milya kubiko kada taon", symbol = "cu&nbsp;mi/a", utype = "flow", scale = 132.08171170940057, default = "km3/a", link = "Cubic foot per second", }, ["cuyd/h"] = { name1 = "yarda kubiko kada oras", name2 = "yarda kubiko kada oras", symbol = "cuyd/h", utype = "flow", scale = 0.00021237634944000001, default = "m3/h", link = "Cubic foot per second", }, ["cuyd/s"] = { name1 = "yarda kubiko kada segundo", name2 = "yarda kubiko kada segundo", symbol = "cu&nbsp;yd/s", utype = "flow", scale = 0.76455485798400002, default = "m3/s", }, ["Goilbbl/a"] = { name1 = "bilyong bariles kada taon", name2 = "bilyong bariles kada taon", symbol = "Gbbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933836, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e6 ! e9 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["impgal/h"] = { name1 = "galyong imperyal kada oras", name2 = "galyong imperyal kada oras", symbol = "imp&nbsp;gal/h", utype = "flow", scale = 1.2628027777777779e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", }, ["impgal/min"] = { name1 = "galyong imperyal kada minuto", name2 = "galyong imperyal kada minuto", symbol = "imp gal/min", utype = "flow", scale = 7.5768166666666671e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["impgal/s"] = { name1 = "galyong imperyal kada segundo", name2 = "galyong imperyal kada segundo", symbol = "impgal/s", utype = "flow", scale = 0.00454609, default = "m3/s", link = "Imperial gallons per second", }, ["km3/a"] = { name1 = "kilometro kubiko kada taon", name1_us = "kilometro kubiko kada taon", name2 = "kilometro kubiko kada taon", name2_us = "kilometro kubiko kada taon", symbol = "km³/a", utype = "flow", scale = 31.68808781402895, default = "cumi/a", link = "Cubic metre per second", }, ["km3/d"] = { name1 = "kilometro kubiko kada araw", name1_us = "kilometro kubiko kada araw", name2 = "kilometro kubiko kada araw", name2_us = "kilometro kubiko kada araw", symbol = "km³/d", utype = "flow", scale = 11574.074074074075, default = "cuft/d", link = "Cubic metre per second", }, ["koilbbl/a"] = { name1 = "libong bariles kada taon", name2 = "libong bariles kada taon", symbol = "kbbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933841e-6, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["koilbbl/d"] = { name1 = "libong bariles kada araw", name2 = "libong bariles kada araw", symbol = "kbbl/d", utype = "flow", scale = 0.0018401307283333335, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3/d", link = "Barrel per day", }, ["L/h"] = { name1 = "litro kada oras", name1_us = "litro kada oras", name2 = "litro kada oras", name2_us = "litro kada oras", symbol = "L/h", utype = "flow", scale = 2.7777777777777776e-7, default = "impgal/h USgal/h", link = "Cubic metre per second", }, ["L/min"] = { name1 = "litro kada minuto", name1_us = "litro kada minuto", name2 = "litro kada minuto", name2_us = "litro kada minuto", symbol = "L/min", utype = "flow", scale = 1.6666666666666667e-5, default = "impgal/min USgal/min", link = "Cubic metre per second", }, ["L/s"] = { name1 = "litro kada segundo", name1_us = "litro kada segundo", name2 = "litro kada segundo", name2_us = "litro kada segundo", symbol = "L/s", utype = "flow", scale = 0.001, default = "cuft/s", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/a"] = { name1 = "metro kubiko kada taon", name1_us = "metro kubiko kada taon", name2 = "metro kubiko kada taon", name2_us = "metro kubiko kada taon", symbol = "m³/a", utype = "flow", scale = 3.1688087814028947e-8, default = "cuft/a", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/d"] = { name1 = "metro kubiko kada araw", name1_us = "metro kubiko kada araw", name2 = "metro kubiko kada araw", name2_us = "metro kubiko kada araw", symbol = "m³/d", utype = "flow", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "cuft/d", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/h"] = { name1 = "metro kubiko kada oras", name1_us = "metro kubiko kada oras", name2 = "metro kubiko kada oras", name2_us = "metro kubiko kada oras", symbol = "m³/h", utype = "flow", scale = 0.00027777777777777778, default = "cuft/h", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/min"] = { name1 = "metro kubiko kada minuto", name1_us = "metro kubiko kada minuto", name2 = "metro kubiko kada minuto", name2_us = "metro kubiko kada minuto", symbol = "m³/min", utype = "flow", scale = 0.016666666666666666, default = "cuft/min", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/s"] = { name1 = "metro kubiko kada segundo", name1_us = "metro kubiko kada segundo", name2 = "metro kubiko kada segundo", name2_us = "metro kubiko kada segundo", symbol = "m³/s", utype = "flow", scale = 1, default = "cuft/s", }, ["Moilbbl/a"] = { name1 = "milyong bariles kada taon", name2 = "milyong bariles kada taon", symbol = "Mbbl/a", utype = "flow", scale = 0.0050380033629933837, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["Moilbbl/d"] = { name1 = "milyong bariles kada araw", name2 = "milyong bariles kada araw", symbol = "Mbbl/d", utype = "flow", scale = 1.8401307283333335, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3/d", link = "Barrel per day", }, ["oilbbl/a"] = { name1 = "bariles kada taon", name2 = "bariles kada taon", symbol = "bbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933841e-9, default = "m3/a", link = "Barrel per day", }, ["oilbbl/d"] = { name1 = "bariles kada araw", name2 = "bariles kada araq", symbol = "bbl/d", utype = "flow", scale = 1.8401307283333336e-6, default = "m3/d", }, ["Toilbbl/a"] = { name1 = "trilyong bariles kada taon", name2 = "trilyong bariles kada taon", symbol = "Tbbl/a", utype = "flow", scale = 5038.0033629933832, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e9 ! e12 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["U.S.gal/d"] = { name1 = "galyong US kada araw", name2 = "galyong US kada araw", symbol = "U.S.&nbsp;gal/d", utype = "flow", scale = 4.3812636388888893e-8, default = "m3/s", customary= 1, }, ["U.S.gal/h"] = { name1 = "galyon kada oras", name2 = "galyon kada oras", symbol = "gal/h", utype = "flow", scale = 1.0515032733333334e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", customary= 2, }, ["U.S.gal/min"] = { name1 = "galyong US kada minuto", name2 = "galyong US kada minuto", symbol = "U.S.&nbsp;gal/min", utype = "flow", scale = 6.3090196400000003e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["USgal/a"] = { name1 = "galyong US kada taon", name2 = "galyong US kada taon", symbol = "US&nbsp;gal/a", utype = "flow", scale = 1.1995246102365199e-10, default = "m3/s", }, ["USgal/d"] = { name1 = "galyong US kada araw", name2 = "galyong US kada araw", symbol = "US&nbsp;gal/d", utype = "flow", scale = 4.3812636388888893e-8, default = "m3/s", }, ["USgal/h"] = { name1 = "galyon kada oras", name2 = "galyon kada oras", symbol = "gal/h", utype = "flow", scale = 1.0515032733333334e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", customary= 1, }, ["USgal/min"] = { name1 = "galyong US kada minuto", name2 = "galyong US kada minuto", symbol = "US&nbsp;gal/min", utype = "flow", scale = 6.3090196400000003e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["USgal/s"] = { name1 = "galyong US kada segundo", name1_us = "galyong US kada segundo", name2 = "galyong US kada segundo", name2_us = "galyong US kada segundo", symbol = "USgal/s", utype = "flow", scale = 0.003785411784, default = "m3/s", link = "US gallons per second", }, ["ft3/a"] = { target = "cuft/a", }, ["ft3/d"] = { target = "cuft/d", }, ["ft3/h"] = { target = "cuft/h", }, ["ft3/s"] = { target = "cuft/s", }, ["Gcuft/a"] = { target = "e9cuft/a", }, ["Gcuft/d"] = { target = "e9cuft/d", }, ["kcuft/a"] = { target = "e3cuft/a", }, ["kcuft/d"] = { target = "e3cuft/d", }, ["kcuft/s"] = { target = "e3cuft/s", }, ["Mcuft/a"] = { target = "e6cuft/a", }, ["Mcuft/d"] = { target = "e6cuft/d", }, ["Mcuft/s"] = { target = "e6cuft/s", }, ["m³/s"] = { target = "m3/s", }, ["Tcuft/a"] = { target = "e12cuft/a", }, ["Tcuft/d"] = { target = "e12cuft/d", }, ["u.s.gal/min"] = { target = "U.S.gal/min", }, ["usgal/min"] = { target = "USgal/min", }, ["-LTf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LTf", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["-STf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "STf", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["dyn"] = { name1 = "dyne", symbol = "dyn", utype = "force", scale = 0.00001, default = "gr-f", }, ["g-f"] = { name1 = "gram-force", name2 = "grams-force", symbol = "g_f", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN oz-f", link = "Kilogram-force", }, ["gf"] = { name1 = "gram-force", name2 = "grams-force", symbol = "gf", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN ozf", link = "Kilogram-force", }, ["gr-f"] = { name1 = "grain-force", name2 = "grains-force", symbol = "gr_f", utype = "force", scale = 0.0006354602307515, default = "μN", link = "Pound (force)", }, ["grf"] = { name1 = "grain-force", name2 = "grains-force", symbol = "grf", utype = "force", scale = 0.0006354602307515, default = "μN", link = "Pound (force)", }, ["kdyn"] = { name1 = "kilodyne", symbol = "kdyn", utype = "force", scale = 0.01, default = "oz-f", link = "Dyne", }, ["kg-f"] = { name1 = "kilogram-force", name2 = "kilograms-force", symbol = "kg_f", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lb-f", }, ["kgf"] = { name1 = "kilogram-force", name2 = "kilograms-force", symbol = "kgf", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lbf", }, ["kp"] = { name1 = "kilopond", symbol = "kp", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lb-f", link = "Kilogram-force", }, ["L/T-f"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "L/T_f", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["L/Tf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "L/Tf", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["lb-f"] = { name1 = "pound-force", name2 = "pounds-force", symbol = "lb_f", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["lbf"] = { name1 = "pound-force", name2 = "pounds-force", symbol = "lbf", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["lb(f)"] = { name1 = "libra", symbol = "lb", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["LT-f"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LT_f", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["LTf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LTf", usename = 1, utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["Mdyn"] = { name1 = "megadyne", symbol = "Mdyn", utype = "force", scale = 10, default = "lb-f", link = "Dyne", }, ["mdyn"] = { name1 = "millidyne", symbol = "mdyn", utype = "force", scale = 0.00000001, default = "gr-f", link = "Dyne", }, ["mg-f"] = { name1 = "milligram-force", name2 = "milligrams-force", symbol = "mg_f", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN gr-f", link = "Kilogram-force", }, ["mgf"] = { name1 = "milligram-force", name2 = "milligrams-force", symbol = "mgf", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN grf", link = "Kilogram-force", }, ["Mp"] = { name1 = "megapond", symbol = "Mp", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LT-f ST-f", link = "Kilogram-force", }, ["mp"] = { name1 = "millipond", symbol = "mp", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN gr-f", link = "Kilogram-force", }, ["N"] = { _name1 = "newton", _symbol = "N", utype = "force", scale = 1, prefixes = 1, default = "lb-f", link = "Newton (unit)", }, ["oz-f"] = { name1 = "ounce-force", name2 = "ounces-force", symbol = "oz_f", utype = "force", scale = 0.2780138203095378125, default = "mN", link = "Pound (force)", }, ["ozf"] = { name1 = "ounce-force", name2 = "ounces-force", symbol = "ozf", utype = "force", scale = 0.2780138203095378125, default = "mN", link = "Pound (force)", }, ["p"] = { name1 = "pond", symbol = "p", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN oz-f", link = "Kilogram-force", }, ["pdl"] = { name1 = "poundal", symbol = "pdl", utype = "force", scale = 0.138254954376, default = "N", }, ["S/T-f"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "S/T_f", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["S/Tf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "S/Tf", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["ST-f"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "ST_f", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["STf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "STf", usename = 1, utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["t-f"] = { name1 = "tonne-force", name2 = "tonnes-force", symbol = "t_f", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LT-f ST-f", link = "Ton-force#Tonne-force", }, ["tf"] = { name1 = "tonne-force", name2 = "tonnes-force", symbol = "tf", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LTf STf", link = "Ton-force#Tonne-force", }, ["dyne"] = { target = "dyn", }, ["newtons"] = { target = "N", }, ["poundal"] = { target = "pdl", }, ["tonne-force"] = { target = "tf", }, ["impgal/mi"] = { per = { "@impgal", "mi" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km USgal/mi", }, ["km/L"] = { per = { "km", "L" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["km/l"] = { per = { "km", "ll" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["L/100 km"] = { per = { "L", "100km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|L/100&nbsp;km]]", }, ["l/100 km"] = { per = { "ll", "100km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|l/100&nbsp;km]]", }, ["L/km"] = { per = { "L", "km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["l/km"] = { per = { "ll", "km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["mi/impqt"] = { per = { "mi", "impqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/U.S.qt"] = { per = { "mi", "U.S.qt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/USqt"] = { per = { "mi", "USqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/usqt"] = { per = { "mi", "usqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mpgimp"] = { per = { "mi", "@impgal" }, symbol = "mpg_&#8209;imp", utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "L/100 km+mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[Imperial units|imp]]}", }, ["mpgus"] = { per = { "mi", "+USgal" }, symbol = "mpg_&#8209;US", utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "L/100 km+mpgimp", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[United States customary units|US]]}", }, ["U.S.gal/mi"] = { per = { "*U.S.gal", "mi" }, sp_us = true, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km impgal/mi", }, ["usgal/mi"] = { per = { "+USgal", "mi" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km impgal/mi", }, ["L/100km"] = { target = "L/100 km", }, ["l/100km"] = { target = "l/100 km", }, ["mpg"] = { shouldbe = "Use %{mpgus%} for miles per US gallon or %{mpgimp%} for miles per imperial gallon (not %{mpg%})", }, ["mpgU.S."] = { target = "mpgus", symbol = "mpg_&#8209;U.S.", sp_us = true, symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[United States customary units|U.S.]]}", }, ["mpgu.s."] = { target = "mpgus", symbol = "mpg_&#8209;U.S.", sp_us = true, symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]_{&#8209;[[United States customary units|U.S.]]}", }, ["mpgUS"] = { target = "mpgus", }, ["USgal/mi"] = { target = "usgal/mi", }, ["kPa/m"] = { per = { "kPa", "-m-frac" }, utype = "fracture gradient", default = "psi/ft", }, ["psi/ft"] = { per = { "psi", "-ft-frac" }, utype = "fracture gradient", default = "kPa/m", }, ["cm/km"] = { name1 = "sentimetro kada kilometro", name1_us = "sentimetro kada kilometro", name2 = "sentimetro kada kilometro", name2_us = "sentimetro kada kilometro", symbol = "cm/km", utype = "gradient", scale = 0.00001, default = "ft/mi", link = "Grade (slope)", }, ["ft/mi"] = { name1 = "piye kada milya", name2 = "piye kada milya", symbol = "ft/mi", utype = "gradient", scale = 0.00018939393939393939, default = "v < 5.28 ! c ! ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["ft/nmi"] = { name1 = "piye kada milyang pandagat", name2 = "piye kada milyang pandagat", symbol = "ft/nmi", utype = "gradient", scale = 0.00016457883369330455, default = "v < 6.076 ! c ! ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["in/ft"] = { name1 = "pulgada kada piye", name2 = "pulgada kada piye", symbol = "in/ft", utype = "gradient", scale = 0.083333333333333329, default = "mm/m", link = "Grade (slope)", }, ["in/mi"] = { name1 = "pulgada kada milya", name2 = "pulgada kada milya", symbol = "in/mi", utype = "gradient", scale = 1.5782828282828283e-5, default = "v < 0.6336 ! m ! c ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["m/km"] = { name1 = "metro kada kilometro", name1_us = "metro kada kilometro", name2 = "metro kada kilometro", name2_us = "metro kada kilometro", symbol = "m/km", utype = "gradient", scale = 0.001, default = "ft/mi", link = "Grade (slope)", }, ["mm/km"] = { name1 = "milimetro kada kilometro", name1_us = "milimetro kada kilometro", name2 = "milimetro kada kilometro", name2_us = "milimetro kada kilometro", symbol = "mm/km", utype = "gradient", scale = 0.000001, default = "in/mi", link = "Grade (slope)", }, ["mm/m"] = { name1 = "milimetro kada metro", name1_us = "milimetro kada metro", name2 = "milimetro kada metro", name2_us = "milimetro kada metro", symbol = "mm/m", utype = "gradient", scale = 0.001, default = "in/ft", link = "Grade (slope)", }, ["admi"] = { name1 = "admiralty mile", symbol = "nmi&nbsp;(admiralty)", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["AU"] = { name1 = "yunit astronomikal", symbol = "AU", utype = "length", scale = 149597870700, default = "km mi", }, ["Brnmi"] = { name1 = "milyang pandagat (UK)", symbol = "(Brit)&nbsp;nmi", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["bu"] = { name2 = "bu", symbol = "bu", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0030303030303030303, default = "mm", link = "Japanese units of measurement#Length", }, ["ch"] = { name1 = "chain", symbol = "ch", utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", subdivs = { ["ft"] = { 66, default = "m" }, ["yd"] = { 22, default = "m" } }, link = "Chain (unit)", }, ["chlk"] = { name1 = "[[Chain (unit)|chain]]", symbol = "[[Chain (unit)|ch]]", utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", link = "", }, ["chain"] = { symbol = "chain", usename = 1, utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", subdivs = { ["ft"] = { 66, default = "m" }, ["yd"] = { 22, default = "m" } }, link = "Chain (unit)", }, ["chainlk"] = { symbol = "[[Chain (unit)|chain]]", usename = 1, utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", link = "", }, ["dpcm"] = { name2 = "dot/cm", symbol = "dot/cm", utype = "length", scale = 100, invert = -1, iscomplex= true, default = "dpi", link = "Dots per inch", }, ["dpi"] = { name2 = "DPI", symbol = "DPI", utype = "length", scale = 39.370078740157481, invert = -1, iscomplex= true, default = "pitch", link = "Dots per inch", }, ["fathom"] = { symbol = "fathom", usename = 1, utype = "length", scale = 1.8288, default = "ft m", }, ["foot"] = { name1 = "talampakan", name2 = "talampakan", symbol = "tal", utype = "length", scale = 0.3048, default = "m", subdivs = { ["in"] = { 12, default = "m" } }, link = "Foot (unit)", }, ["ft"] = { name1 = "talampakan", name2 = "talampakan", symbol = "tal", utype = "length", scale = 0.3048, exception= "integer_more_precision", default = "m", subdivs = { ["in"] = { 12, default = "m" } }, link = "Foot (unit)", }, ["furlong"] = { symbol = "furlong", usename = 1, utype = "length", scale = 201.168, default = "ft m", }, ["Gly"] = { name1 = "gigalight-year", symbol = "Gly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e24, default = "Mpc", link = "Light-year#Definitions", }, ["Gpc"] = { name1 = "gigaparsec", symbol = "Gpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e25, default = "Gly", link = "Parsec#Megaparsecs and gigaparsecs", }, ["hand"] = { name1 = "hand", symbol = "h", utype = "length", builtin = "hand", scale = 0.1016, iscomplex= true, default = "in cm", link = "Hand (unit)", }, ["in"] = { name1 = "pulgada", name2 = "pulgada", symbol = "in", utype = "length", scale = 0.0254, exception= "subunit_more_precision", default = "mm", }, ["inabbreviated"] = { name2 = "pul", symbol = "pul", utype = "length", scale = 0.0254, default = "mm", link = "Pulgada", }, ["kly"] = { name1 = "kilolight-year", symbol = "kly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e18, default = "pc", link = "Light-year#Definitions", }, ["kpc"] = { name1 = "kiloparsec", symbol = "kpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e19, default = "kly", link = "Parsec#Parsecs and kiloparsecs", }, ["LD"] = { name1 = "distansiya ng Buwan", symbol = "LD", utype = "length", scale = 384403000, default = "km mi", link = "Lunar distance (astronomy)", }, ["league"] = { symbol = "liga", usename = 1, utype = "length", scale = 4828.032, default = "km", link = "League (unit)", }, ["ly"] = { name1 = "light-year", symbol = "ly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e15, default = "AU", }, ["m"] = { _name1 = "metro", _name1_us= "metro", _symbol = "m", utype = "length", scale = 1, prefixes = 1, default = "v > 0 and v < 3 ! ftin ! ft", link = "Metre", }, ["mi"] = { name1 = "milya", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", subdivs = { ["ch"] = { 80, default = "km" }, ["chlk"] = { 80, default = "km" }, ["chain"] = { 80, default = "km" }, ["chainlk"] = { 80, default = "km" }, ["ft"] = { 5280, default = "km" }, ["furlong"] = { 8, default = "km" }, ["yd"] = { 1760, default = "km" } }, }, ["mil"] = { symbol = "mil", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0000254, default = "mm", link = "Thousandth of an inch", }, ["Mly"] = { name1 = "megalight-year", symbol = "Mly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e21, default = "kpc", link = "Light-year#Definitions", }, ["Mpc"] = { name1 = "megaparsec", symbol = "Mpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e22, default = "Mly", link = "Parsec#Megaparsecs and gigaparsecs", }, ["NM"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "NM", utype = "length", scale = 1852, default = "km mi", }, ["nmi"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1852, default = "km mi", }, ["oldUKnmi"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", }, ["oldUSnmi"] = { name1 = "milyang pandagat", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", }, ["pc"] = { name1 = "parsec", symbol = "pc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e16, default = "ly", }, ["perch"] = { name2 = "perches", symbol = "perch", usename = 1, utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["pitch"] = { name2 = "μm", symbol = "μm", utype = "length", scale = 1e-6, default = "dpi", defkey = "pitch", linkey = "pitch", link = "Dots per inch", }, ["pole"] = { symbol = "pole", usename = 1, utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["pre1954U.S.nmi"] = { name1 = "(pre-1954&nbsp;U.S.) milyang pandagat", symbol = "(pre&#8209;1954&nbsp;U.S.) nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["pre1954USnmi"] = { name1 = "(pre-1954&nbsp;US) milyang pandagat", name1_us = "(pre-1954&nbsp;U.S.) milyang pandagat", symbol = "(pre&#8209;1954&nbsp;US) nmi", sym_us = "(pre&#8209;1954&nbsp;U.S.) nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["rd"] = { name1 = "rod", symbol = "rd", utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["royal cubit"] = { name1 = "royal cubit", symbol = "cu", utype = "length", scale = 0.524, default = "mm", }, ["rtkm"] = { name1 = "route kilometre", name1_us = "route kilometer", symbol = "km", utype = "length", scale = 1000, default = "mi", link = "Kilometre", }, ["rtmi"] = { name1 = "route mile", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", link = "Mile", }, ["shaku"] = { name2 = "shaku", symbol = "shaku", usename = 1, utype = "length", scale = 0.30303030303030304, default = "m", link = "Shaku (unit)", }, ["sm"] = { name1 = "smoot", symbol = "sm", utype = "length", scale = 1.70180, default = "m", link = "Smoot (unit)", }, ["smi"] = { name1 = "statute mile", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", subdivs = { ["chain"] = { 80, default = "km" } }, }, ["solar radius"] = { name1 = "radyo ng Araw", name2 = "radyo ng Araw", symbol = "''R''_☉", utype = "length", scale = 695700e3, default = "km", }, ["sun"] = { name2 = "sun", symbol = "sun", usename = 1, utype = "length", scale = 0.030303030303030304, default = "mm", link = "Japanese units of measurement#Length", }, ["thou"] = { name2 = "thou", symbol = "thou", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0000254, default = "mm", link = "Thousandth of an inch", }, ["verst"] = { symbol = "verst", usename = 1, utype = "length", scale = 1066.8, default = "km mi", }, ["yd"] = { name1 = "yarda", symbol = "yd", utype = "length", scale = 0.9144, default = "m", subdivs = { ["ft"] = { 3, default = "m" } }, }, ["μin"] = { name1 = "mikropulgada", name2 = "mikropulgada", symbol = "μin", utype = "length", scale = 0.0000000254, default = "nm", link = "SI prefix#Non-metric units", }, ["Å"] = { name1 = "ångström", symbol = "Å", utype = "length", scale = 0.0000000001, default = "in", }, ["Hz"] = { _name1 = "hertz", _name2 = "hertz", _symbol = "Hz", utype = "length", scale = 3.3356409519815204e-9, invert = -1, iscomplex= true, prefixes = 1, default = "m", link = "Hertz", }, ["rpm"] = { name1 = "ikot kada minuto", name2 = "ikot kada minuto", symbol = "rpm", utype = "length", scale = 5.5594015866358675e-11, invert = -1, iscomplex= true, default = "Hz", link = "Revolutions per minute", }, ["-ft-frac"] = { target = "ft", link = "Fracture gradient", }, ["-in-stiff"] = { target = "in", link = "Stiffness", }, ["-m-frac"] = { target = "m", link = "Fracture gradient", }, ["-m-stiff"] = { target = "m", link = "Stiffness", }, ["100km"] = { target = "km", multiplier= 100, }, ["100mi"] = { target = "mi", multiplier= 100, }, ["100miles"] = { target = "mi", symbol = "miles", multiplier= 100, }, ["admiralty nmi"] = { target = "oldUKnmi", }, ["angstrom"] = { target = "Å", }, ["au"] = { target = "AU", symbol = "au", }, ["feet"] = { target = "ft", }, ["hands"] = { target = "hand", }, ["inch"] = { target = "in", }, ["inches"] = { target = "in", }, ["light-year"] = { target = "ly", }, ["meter"] = { target = "m", sp_us = true, }, ["meters"] = { target = "m", sp_us = true, }, ["metre"] = { target = "m", }, ["metres"] = { target = "m", }, ["micrometre"] = { target = "μm", }, ["micron"] = { target = "μm", default = "μin", }, ["mile"] = { target = "mi", }, ["miles"] = { target = "mi", }, ["parsec"] = { target = "pc", }, ["rod"] = { target = "rd", }, ["smoot"] = { target = "sm", }, ["uin"] = { target = "μin", }, ["yard"] = { target = "yd", }, ["yards"] = { target = "yd", }, ["yds"] = { target = "yd", }, ["dtex"] = { name1 = "decitex", name2 = "decitex", symbol = "dtex", utype = "linear density", scale = 1e-7, default = "lb/yd", link = "Units of textile measurement#Units", }, ["kg/cm"] = { name1 = "kilo kada sentimetro", name1_us = "kilo kada sentimetro", name2 = "kilo kada sentimetro", name2_us = "kilo kada sentimetro", symbol = "kg/cm", utype = "linear density", scale = 100, default = "lb/yd", link = "Linear density", }, ["kg/m"] = { name1 = "kilo kada metro", name1_us = "kilo kada metro", name2 = "kilo kada metro", name2_us = "kilo kada metro", symbol = "kg/m", utype = "linear density", scale = 1, default = "lb/yd", link = "Linear density", }, ["lb/ft"] = { name1 = "libra kada piye", name2 = "libra kada piye", symbol = "lb/ft", utype = "linear density", scale = 1.4881639435695539, default = "kg/m", link = "Linear density", }, ["lb/yd"] = { name1 = "libra kada yarda", name2 = "libra kada yatda", symbol = "lb/yd", utype = "linear density", scale = 0.49605464785651798, default = "kg/m", link = "Linear density", }, ["G"] = { _name1 = "gauss", _name2 = "gauss", _symbol = "G", utype = "magnetic field strength", scale = 0.0001, prefixes = 1, default = "T", link = "Gauss (unit)", }, ["T"] = { _name1 = "tesla", _symbol = "T", utype = "magnetic field strength", scale = 1, prefixes = 1, default = "G", link = "Tesla (unit)", }, ["A/m"] = { name1 = "ampere kada metro", name1_us = "ampere kada metro", name2 = "ampere kada metro", name2_us = "ampere kada metro", symbol = "A/m", utype = "magnetizing field", scale = 1, default = "Oe", }, ["kA/m"] = { name1 = "kiloampere kada metro", name1_us = "kiloampere kada metro", name2 = "kiloampere kada metro", name2_us = "kiloampere kada metro", symbol = "kA/m", utype = "magnetizing field", scale = 1000, default = "kOe", link = "Ampere per metre", }, ["MA/m"] = { name1 = "megaampere kada metro", name1_us = "megaampere kada metro", name2 = "megaampere kada metro", name2_us = "megaampere kada metro", symbol = "MA/m", utype = "magnetizing field", scale = 1e6, default = "kOe", link = "Ampere per metre", }, ["Oe"] = { _name1 = "oersted", _symbol = "Oe", utype = "magnetizing field", scale = 79.5774715, prefixes = 1, default = "kA/m", link = "Oersted", }, ["-Lcwt"] = { name1 = "hundredweight", name2 = "hundredweight", symbol = "cwt", utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb", }, ["-Scwt"] = { name1 = "hundredweight", name2 = "hundredweight", symbol = "cwt", utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb", }, ["-ST"] = { name1 = "short ton", symbol = "ST", utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["carat"] = { symbol = "carat", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.0002, default = "g", link = "Carat (mass)", }, ["drachm"] = { name1_us = "dram", symbol = "drachm", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.001771845195, default = "g", link = "Dram (unit)", }, ["dram"] = { target = "drachm", }, ["dwt"] = { name1 = "pennyweight", symbol = "dwt", utype = "mass", scale = 0.00155517384, default = "oz g", }, ["DWton"] = { symbol = "deadweight ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "DWtonne", link = "Deadweight tonnage", }, ["DWtonne"] = { name1_us = "deadweight metric ton", symbol = "deadweight tonne", sym_us = "~deadweight metric ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1000, default = "DWton", link = "Deadweight tonnage", }, ["g"] = { _name1 = "gramo", _symbol = "g", utype = "mass", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "oz", link = "Gram", }, ["gr"] = { name1 = "butil", symbol = "gr", utype = "mass", scale = 0.00006479891, default = "g", link = "Grain (unit)", }, ["Gt"] = { name1 = "gigatonne", symbol = "Gt", utype = "mass", scale = 1000000000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["impgalh2o"] = { name1 = "galyong imperyal ng tubig", name2 = "galyong imperyal ng tubig", symbol = "imp&nbsp;gal H₂O", utype = "mass", scale = 4.5359236999999499, default = "lb kg", link = "Imperial gallon", }, ["kt"] = { name1 = "kilotonne", symbol = "kt", utype = "mass", scale = 1000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["lb"] = { name1 = "libra", symbol = "lb", utype = "mass", scale = 0.45359237, exception= "integer_more_precision", default = "kg", subdivs = { ["oz"] = { 16, default = "kg" } }, link = "Pound (mass)", }, ["Lcwt"] = { name1 = "long hundredweight", name2 = "long hundredweight", symbol = "Lcwt", usename = 1, utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb", subdivs = { ["qtr"] = { 4, default = "kg" }, ["st"] = { 8, default = "kg" } }, link = "Hundredweight", }, ["long cwt"] = { name1 = "long hundredweight", name2 = "long hundredweight", symbol = "long&nbsp;cwt", utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb kg", subdivs = { ["qtr"] = { 4, default = "kg" } }, link = "Hundredweight", }, ["long qtr"] = { name1 = "long quarter", symbol = "long&nbsp;qtr", utype = "mass", scale = 12.70058636, default = "lb kg", }, ["LT"] = { symbol = "long ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "t", subdivs = { ["Lcwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Lcwt" } }, }, ["lt"] = { name1 = "long ton", symbol = "LT", utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "t", subdivs = { ["Lcwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Lcwt" } }, }, ["metric ton"] = { symbol = "metrikong tonelada", usename = 1, utype = "mass", scale = 1000, default = "long ton", link = "Tonne", }, ["MT"] = { name1 = "metrikong tonelada", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["Mt"] = { name1 = "megatonne", symbol = "Mt", utype = "mass", scale = 1000000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["oz"] = { name1 = "onsa", symbol = "oz", utype = "mass", scale = 0.028349523125, default = "g", }, ["ozt"] = { name1 = "troy onsa", symbol = "ozt", utype = "mass", scale = 0.0311034768, default = "oz g", }, ["pdr"] = { name1 = "pounder", symbol = "pdr", utype = "mass", scale = 0.45359237, default = "kg", link = "Pound (mass)", }, ["qtr"] = { name1 = "quarter", symbol = "qtr", utype = "mass", scale = 12.70058636, default = "lb kg", subdivs = { ["lb"] = { 28, default = "kg" } }, link = "Long quarter", }, ["Scwt"] = { name1 = "short hundredweight", name2 = "short hundredweight", symbol = "Scwt", usename = 1, utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb", link = "Hundredweight", }, ["short cwt"] = { name1 = "short hundredweight", name2 = "short hundredweight", symbol = "short&nbsp;cwt", utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb kg", link = "Hundredweight", }, ["short qtr"] = { name1 = "short quarter", symbol = "short&nbsp;qtr", utype = "mass", scale = 11.33980925, default = "lb kg", }, ["ST"] = { symbol = "short ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", subdivs = { ["Scwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Scwt" } }, }, ["shtn"] = { name1 = "short ton", symbol = "sh&nbsp;tn", utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["shton"] = { symbol = "tonelada", usename = 1, utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["solar mass"] = { name1 = "bigat ng Araw", name2 = "bigat ng Araw", symbol = "''M''_☉", utype = "mass", scale = 1.98855e30, default = "kg", }, ["st"] = { name1 = "stone", name2 = "stone", symbol = "st", utype = "mass", scale = 6.35029318, default = "lb kg", subdivs = { ["lb"] = { 14, default = "kg lb" } }, link = "Stone (unit)", }, ["t"] = { name1 = "tonelada", name1_us = "tonelada", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "LT ST", }, ["tonne"] = { name1 = "tonelada", name1_us = "tonelada", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "shton", }, ["troy pound"] = { symbol = "troy libra", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.3732417216, default = "lb kg", link = "Troy weight", }, ["usgalh2o"] = { name1 = "galyong US ng tubig", name1_us = "galyong US ng tubig", name2 = "galyong US ng tubig", name2_us = "galyong US ng tubig", symbol = "US&nbsp;gal H₂O", utype = "mass", scale = 3.7776215836051126, default = "lb kg", link = "United States customary units#Fluid volume", }, ["viss"] = { name2 = "viss", symbol = "viss", utype = "mass", scale = 1.632932532, default = "kg", link = "Myanmar units of measurement#Mass", }, ["billion tonne"] = { target = "e9t", }, ["kilogram"] = { target = "kg", }, ["kilotonne"] = { target = "kt", }, ["lbs"] = { target = "lb", }, ["lbt"] = { target = "troy pound", }, ["lcwt"] = { target = "Lcwt", }, ["long ton"] = { target = "LT", }, ["mcg"] = { target = "μg", }, ["million tonne"] = { target = "e6t", }, ["scwt"] = { target = "Scwt", }, ["short ton"] = { target = "ST", }, ["stone"] = { target = "st", }, ["thousand tonne"] = { target = "e3t", }, ["tonnes"] = { target = "t", }, ["kg/kW"] = { name1 = "kilo kada kilowatt", name2 = "kilo kada kilowatt", symbol = "kg/kW", utype = "mass per unit power", scale = 0.001, default = "lb/hp", link = "Kilowatt", }, ["lb/hp"] = { name1 = "libra kada horsepower", name2 = "libra kada horsepower", symbol = "lb/hp", utype = "mass per unit power", scale = 0.00060827738784176115, default = "kg/kW", link = "Horsepower", }, ["kg/h"] = { per = { "kg", "h" }, utype = "mass per unit time", default = "lb/h", }, ["lb/h"] = { per = { "lb", "h" }, utype = "mass per unit time", default = "kg/h", }, ["g-mol/d"] = { name1 = "gram-mole kada araw", name2 = "gram-mole kada araw", symbol = "g&#8209;mol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/h"] = { name1 = "gram-mole kada oras", name2 = "gram-mole kada oras", symbol = "g&#8209;mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/min"] = { name1 = "gram-mole kada minuto", name2 = "gram-mole kada minuto", symbol = "g&#8209;mol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "g-mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/s"] = { name1 = "gram-mole kada segundo", name2 = "gram-mole kada segundo", symbol = "g&#8209;mol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lb-mol/min", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/d"] = { name1 = "gram-mole kada araw", name2 = "gram-mole kada araw", symbol = "gmol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/h"] = { name1 = "gram-mole kada oras", name2 = "gram-mole kada oras", symbol = "gmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/min"] = { name1 = "gram-mole kada minuto", name2 = "gram-mole kada minuto", symbol = "gmol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "gmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/s"] = { name1 = "gram-mole kada segundo", name2 = "gram-mole kada segundo", symbol = "gmol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lbmol/min", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/d"] = { name1 = "kilomole kada araw", name2 = "kilomole kada araw", symbol = "kmol/d", utype = "molar rate", scale = 0.011574074074074073, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/h"] = { name1 = "kilomole kada oras", name2 = "kilomole kada oras", symbol = "kmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.27777777777777779, default = "mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/min"] = { name1 = "kilomole kada minuto", name2 = "kilomole kada minuto", symbol = "kmol/min", utype = "molar rate", scale = 16.666666666666668, default = "mol/s", link = "Kilomole (unit)", }, ["kmol/s"] = { name1 = "kilomole kada segundo", name2 = "kilomole kada segundo", symbol = "kmol/s", utype = "molar rate", scale = 1000, default = "lb-mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["lb-mol/d"] = { name1 = "pound-mole kada araw", name2 = "pound-mole kada araw", symbol = "lb&#8209;mol/d", utype = "molar rate", scale = 0.0052499116898148141, default = "mmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/h"] = { name1 = "pound-mole kada oras", name2 = "pound-mole kara oras", symbol = "lb&#8209;mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.12599788055555555, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/min"] = { name1 = "pound-mole kada minuto", name2 = "pound-mole kada minuto", symbol = "lb&#8209;mol/min", utype = "molar rate", scale = 7.5598728333333334, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/s"] = { name1 = "pound-mole kada segundo", name2 = "pound-mole kada segundo", symbol = "lb&#8209;mol/s", utype = "molar rate", scale = 453.59237, default = "kmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/d"] = { name1 = "pound-mole kada araw", name2 = "pound-mole kada araw", symbol = "lbmol/d", utype = "molar rate", scale = 0.0052499116898148141, default = "mmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/h"] = { name1 = "pound-mole kada oras", name2 = "pound-mole kada oras", symbol = "lbmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.12599788055555555, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/min"] = { name1 = "pound-mole kada minuto", name2 = "pound-mole kada minuto", symbol = "lbmol/min", utype = "molar rate", scale = 7.5598728333333334, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/s"] = { name1 = "pound-mole kada segundo", name2 = "pound-mole kada segundo", symbol = "lbmol/s", utype = "molar rate", scale = 453.59237, default = "kmol/s", link = "Pound-mole", }, ["mmol/s"] = { name1 = "millimole kada segundo", name2 = "millimole kada segundo", symbol = "mmol/s", utype = "molar rate", scale = 0.001, default = "lb-mol/d", link = "Mole (unit)", }, ["mol/d"] = { name1 = "mole kada araw", name2 = "mole kada araw", symbol = "mol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/h"] = { name1 = "mole kada oras", name2 = "mole kasa oras", symbol = "mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/min"] = { name1 = "mole kada minuto", name2 = "mole kada minuto", symbol = "mol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/s"] = { name1 = "mole kada segundo", name2 = "mole kada segundo", symbol = "mol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lb-mol/min", link = "Mole (unit)", }, ["μmol/s"] = { name1 = "micromole kada segundo", name2 = "micromoles kada segundo", symbol = "μmol/s", utype = "molar rate", scale = 0.000001, default = "lb-mol/d", link = "Mole (unit)", }, ["umol/s"] = { target = "μmol/s", }, ["/acre"] = { name1 = "kada akre", name2 = "kada akre", symbol = "/acre", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 0.00024710538146716532, default = "/ha", link = "Acre", }, ["/ha"] = { name1 = "kada ektarya", name2 = "kada ektarya", symbol = "/ha", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 100e-6, default = "/acre", link = "Hectare", }, ["/sqcm"] = { name1 = "kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kada sentimetro kuwadrado", symbol = "/cm²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1e4, default = "/sqin", link = "Square centimetre", }, ["/sqin"] = { name1 = "kada pulgada kuwadrado", name2 = "kada pulgada kuwadrado", symbol = "/in²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1550.0031000062002, default = "/sqcm", link = "Square inch", }, ["/sqkm"] = { name1 = "kada kilometro kuwadrado", name1_us = "kada kilometro kuwadrado", name2 = "kada kilometro kuwadrado", name2_us = "kada kilometro kuwadrado", symbol = "/km²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1e-6, default = "/sqmi", link = "Kilometro kuwadrado", }, ["/sqmi"] = { name1 = "kada milya kuwadrado", name2 = "kada milya kuwadrado", symbol = "/mi&nbsp;kuw", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 3.8610215854244582e-7, default = "/sqkm", link = "milya kuwadrado", }, ["PD/acre"] = { name1 = "naninirahan kada akre", name2 = "naninirahan kada akre", symbol = "/akre", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 0.00024710538146716532, default = "PD/ha", link = "Akre", }, ["PD/ha"] = { name1 = "naninirahan kada ektarya", name2 = "naninirahan kada ektarya", symbol = "/ha", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 100e-6, default = "PD/acre", link = "Ektarya", }, ["PD/sqkm"] = { name1 = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", name1_us = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", name2 = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", name2_us = "naninirahan kada kilometro kuwadrado", symbol = "/km²", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 1e-6, default = "PD/sqmi", link = "kilometro kuwadrado", }, ["PD/sqmi"] = { name1 = "naninirahan kada milya kuwadrado", name2 = "naninirahan kada milya kuwadrado", symbol = "/mi&nbsp;kuw", utype = "bawat yunit ng sukat", scale = 3.8610215854244582e-7, default = "PD/sqkm", link = "Milya kuwadrado", }, ["/cm2"] = { target = "/sqcm", }, ["/in2"] = { target = "/sqin", }, ["/km2"] = { target = "/sqkm", }, ["pd/acre"] = { target = "PD/acre", }, ["pd/ha"] = { target = "PD/ha", }, ["PD/km2"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/km2"] = { target = "PD/sqkm", }, ["PD/km²"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/sqkm"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/sqmi"] = { target = "PD/sqmi", }, ["/l"] = { name1 = "kada litro", name1_us = "kada litro", name2 = "kada litro", name2_us = "kada litro", symbol = "/l", utype = "per unit volume", scale = 1000, default = "/usgal", link = "Litre", }, ["/L"] = { name1 = "kada litro", name1_us = "kada litro", name2 = "kada litro", name2_us = "kada litro", symbol = "/L", utype = "per unit volume", scale = 1000, default = "/usgal", link = "Litre", }, ["/USgal"] = { name1 = "kada galyon", name2 = "kada galyon", symbol = "/gal", utype = "per unit volume", scale = 264.172052, default = "/L", link = "US gallon", customary= 2, }, ["/usgal"] = { target = "/USgal", }, ["bhp"] = { name1 = "brake horsepower", name2 = "brake horsepower", symbol = "bhp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Brake horsepower", }, ["Cal/d"] = { name1 = "large calorie kada araw", name2 = "large calorie kada araw", symbol = "Cal/d", utype = "power", scale = 0.048425925925925928, default = "kJ/d", link = "Calorie", }, ["Cal/h"] = { name1 = "large calorie kada oras", name2 = "large calorie kada oras", symbol = "Cal/h", utype = "power", scale = 1.1622222222222223, default = "kJ/h", link = "Calorie", }, ["cal/h"] = { name1 = "calorie kada oras", name2 = "calorie kada oras", symbol = "cal/h", utype = "power", scale = 0.0011622222222222223, default = "W", link = "Calorie", }, ["CV"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "CV", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["hk"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "hk", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["hp"] = { name1 = "horsepower", name2 = "horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", }, ["hp-electric"] = { name1 = "electric horsepower", name2 = "electric horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 746, default = "kW", link = "Horsepower#Electrical horsepower", }, ["hp-electrical"] = { name1 = "electrical horsepower", name2 = "electrical horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 746, default = "kW", link = "Horsepower#Electrical horsepower", }, ["hp-metric"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["ihp"] = { name1 = "indicated horsepower", name2 = "indicated horsepower", symbol = "ihp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Indicated horsepower", }, ["kcal/h"] = { name1 = "kilocalorie kada oras", name2 = "kilocalorie kada oras", symbol = "kcal/h", utype = "power", scale = 1.1622222222222223, default = "kW", link = "Calorie", }, ["kJ/d"] = { name1 = "kilojoule kada araw", name2 = "kilojoule kada araw", symbol = "kJ/d", utype = "power", scale = 0.011574074074074073, default = "Cal/d", link = "Kilojoule", }, ["kJ/h"] = { name1 = "kilojoule kada oras", name2 = "kilojoule kada oras", symbol = "kJ/h", utype = "power", scale = 0.27777777777777779, default = "W", link = "Kilojoule", }, ["PS"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "PS", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["shp"] = { name1 = "shaft horsepower", name2 = "shaft horsepower", symbol = "shp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Shaft horsepower", }, ["W"] = { _name1 = "watt", _symbol = "W", utype = "power", scale = 1, prefixes = 1, default = "hp", link = "Watt", }, ["BTU/h"] = { per = { "BTU", "h" }, utype = "power", default = "W", }, ["Btu/h"] = { per = { "Btu", "h" }, utype = "power", default = "W", }, ["BHP"] = { target = "bhp", }, ["btu/h"] = { target = "BTU/h", }, ["HP"] = { target = "hp", }, ["Hp"] = { target = "hp", }, ["hp-mechanical"] = { target = "hp", }, ["IHP"] = { target = "ihp", }, ["SHP"] = { target = "shp", }, ["whp"] = { target = "hp", }, ["hp/lb"] = { name1 = "horsepower kada libra", name2 = "horsepower kada libra", symbol = "hp/lb", utype = "power per unit mass", scale = 1643.986806, default = "kW/kg", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/LT"] = { name1 = "horsepower kada long ton", name2 = "horsepower kada long ton", symbol = "hp/LT", utype = "power per unit mass", scale = 0.73392268125000004, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/ST"] = { name1 = "horsepower kada short ton", name2 = "horsepower kada short ton", symbol = "hp/ST", utype = "power per unit mass", scale = 0.821993403, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/t"] = { name1 = "horsepower kada tonelada", name2 = "horsepower kada tonelada", symbol = "hp/t", utype = "power per unit mass", scale = 0.74569987158227022, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["kW/kg"] = { name1 = "kilowatt kada kilo", name2 = "kilowatt kada kilo", symbol = "kW/kg", utype = "power per unit mass", scale = 1000, default = "hp/lb", link = "Power-to-weight ratio", }, ["kW/t"] = { name1 = "kilowatt kada tonelada", name2 = "kilowatt kada tonelada", symbol = "kW/t", utype = "power per unit mass", scale = 1, default = "PS/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["PS/t"] = { name1 = "metric horsepower kada tonelada", name2 = "metric horsepower kada tonelada", symbol = "PS/t", utype = "power per unit mass", scale = 0.73549875, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["shp/lb"] = { name1 = "shaft horsepower kada libra", name2 = "shaft horsepower kada libra", symbol = "shp/lb", utype = "power per unit mass", scale = 1643.986806, default = "kW/kg", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/tonne"] = { target = "hp/t", symbol = "hp/tonne", default = "kW/tonne", }, ["kW/tonne"] = { target = "kW/t", symbol = "kW/tonne", }, ["-lb/in2"] = { name1 = "libra kada pulgada kuwadrado", name2 = "libra kada pulgada kuwadrado", symbol = "lb/in²", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa kgf/cm2", }, ["atm"] = { name1 = "pamantayang atmospera", symbol = "atm", utype = "pressure", scale = 101325, default = "kPa", link = "Atmosphere (unit)", }, ["Ba"] = { name1 = "barye", symbol = "Ba", utype = "pressure", scale = 0.1, default = "Pa", }, ["bar"] = { symbol = "bar", utype = "pressure", scale = 100000, default = "kPa", link = "Bar (unit)", }, ["dbar"] = { name1 = "decibar", symbol = "dbar", utype = "pressure", scale = 10000, default = "kPa", link = "Bar (unit)", }, ["inHg"] = { name1 = "pulgada ng merkuryo", name2 = "pulgada ng merkuryo", symbol = "inHg", utype = "pressure", scale = 3386.388640341, default = "kPa", }, ["kBa"] = { name1 = "kilobarye", symbol = "kBa", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Barye", }, ["kg-f/cm2"] = { name1 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", symbol = "kg_f/cm²", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["kg/cm2"] = { name1 = "kilo kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kilo kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kilo kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kilo kada sentimetro kuwadrado", symbol = "kg/cm²", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["kgf/cm2"] = { name1 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name1_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2 = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", name2_us = "kilogram-force kada sentimetro kuwadrado", symbol = "kgf/cm²", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["ksi"] = { name1 = "kilopound kada pulgada kuwadrado", name2 = "kilopound kada pulgada kuwadrado", symbol = "ksi", utype = "pressure", scale = 6894757.2931683613, default = "MPa", link = "Pound per square inch", }, ["lbf/in2"] = { name1 = "pound-force kada pulgada kuwadrado", name2 = "pound-force kada pulgada kuwadrado", symbol = "lbf/in²", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa kgf/cm2", }, ["mb"] = { name1 = "millibar", symbol = "mb", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Bar (unit)", }, ["mbar"] = { name1 = "millibar", symbol = "mbar", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Bar (unit)", }, ["mmHg"] = { name1 = "milimetro ng merkuryo", name1_us = "milimetro ng merkuryo", name2 = "milimetro ng merkuryo", name2_us = "milimetro ng merkuryo", symbol = "mmHg", utype = "pressure", scale = 133.322387415, default = "kPa", }, ["Pa"] = { _name1 = "pascal", _symbol = "Pa", utype = "pressure", scale = 1, prefixes = 1, default = "psi", link = "Pascal (unit)", }, ["psf"] = { name1 = "libra kada piye kuwadrado", name2 = "libra kada piye kuwadrado", symbol = "psf", utype = "pressure", scale = 47.880258980335839, default = "kPa", link = "Pound per square inch", }, ["psi"] = { name1 = "libra kada pulgada kuwadrado", name2 = "libra kada pulgada kuwadrado", symbol = "psi", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa", }, ["Torr"] = { name1 = "torr", symbol = "Torr", utype = "pressure", scale = 133.32236842105263, default = "kPa", }, ["N/cm2"] = { per = { "N", "cm2" }, utype = "pressure", default = "psi", }, ["N/m2"] = { per = { "N", "m2" }, utype = "pressure", default = "psi", }, ["g/cm2"] = { per = { "g", "cm2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["g/m2"] = { per = { "g", "m2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["kg/ha"] = { per = { "kg", "ha" }, utype = "pressure", default = "lb/acre", multiplier= 9.80665, }, ["kg/m2"] = { per = { "kg", "m2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["lb/1000sqft"] = { per = { "lb", "1000sqft" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["lb/acre"] = { per = { "lb", "acre" }, utype = "pressure", default = "kg/ha", multiplier= 9.80665, }, ["lb/sqft"] = { per = { "lb", "sqft" }, utype = "pressure", default = "kg/m2", multiplier= 9.80665, }, ["lb/sqyd"] = { per = { "lb", "sqyd" }, utype = "pressure", default = "kg/m2", multiplier= 9.80665, }, ["LT/acre"] = { per = { "LT", "acre" }, utype = "pressure", default = "t/ha", multiplier= 9.80665, }, ["MT/ha"] = { per = { "MT", "ha" }, utype = "pressure", default = "LT/acre ST/acre", multiplier= 9.80665, }, ["oz/sqft"] = { per = { "oz", "sqft" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["oz/sqyd"] = { per = { "oz", "sqyd" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["ST/acre"] = { per = { "ST", "acre" }, utype = "pressure", default = "t/ha", multiplier= 9.80665, }, ["t/ha"] = { per = { "t", "ha" }, utype = "pressure", default = "LT/acre ST/acre", multiplier= 9.80665, }, ["tonne/acre"] = { per = { "tonne", "acre" }, utype = "pressure", default = "tonne/ha", multiplier= 9.80665, }, ["tonne/ha"] = { per = { "tonne", "ha" }, utype = "pressure", default = "tonne/acre", multiplier= 9.80665, }, ["kgfpsqcm"] = { target = "kgf/cm2", }, ["kgpsqcm"] = { target = "kg/cm2", }, ["kN/m2"] = { target = "kPa", }, ["lb/in2"] = { target = "lbf/in2", }, ["torr"] = { target = "Torr", }, ["Bq"] = { _name1 = "becquerel", _symbol = "Bq", utype = "radioactivity", scale = 1, prefixes = 1, default = "pCi", link = "Becquerel", }, ["Ci"] = { _name1 = "curie", _symbol = "Ci", utype = "radioactivity", scale = 3.7e10, prefixes = 1, default = "GBq", link = "Curie (unit)", }, ["Rd"] = { _name1 = "rutherford", _symbol = "Rd", utype = "radioactivity", scale = 1e6, prefixes = 1, default = "MBq", link = "Rutherford (unit)", }, ["cm/h"] = { name1 = "sentimetro kada oras", name1_us = "sentimetro kada oras", name2 = "sentimetro kada oras", name2_us = "sentimetro kada oras", symbol = "cm/h", utype = "speed", scale = 2.7777777777777775e-6, default = "in/h", link = "Metre per second", }, ["cm/s"] = { name1 = "sentimetro kada segundo", name1_us = "sentimetro kada segundo", name2 = "sentimetro kada segundo", name2_us = "sentimetro kada segundo", symbol = "cm/s", utype = "speed", scale = 0.01, default = "in/s", link = "Metre per second", }, ["cm/year"] = { name1 = "sentimetro kada taon", name1_us = "sentimetro kada taon", name2 = "sentimetro kada taon", name2_us = "sentimetro kada taon", symbol = "cm/taon", utype = "speed", scale = 3.168873850681143e-10, default = "in/taon", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["foot/s"] = { name1 = "talampakan kada segundo", name2 = "talampakan kada segundo", symbol = "ft/s", utype = "speed", scale = 0.3048, default = "m/s", }, ["ft/min"] = { name1 = "talampakan kada minuto", name2 = "talampakan kada minuto", symbol = "ft/min", utype = "speed", scale = 0.00508, default = "m/min", link = "Feet per second", }, ["ft/s"] = { name1 = "talampakan kada segundo", name2 = "talampakan kada segundo", symbol = "ft/s", utype = "speed", scale = 0.3048, default = "m/s", link = "Feet per second", }, ["furlong per fortnight"] = { name2 = "furlong kada fortnight", symbol = "furlong per fortnight", usename = 1, utype = "speed", scale = 0.00016630952380952381, default = "km/h mph", link = "FFF system", }, ["in/h"] = { name1 = "pulgada kada oras", name2 = "pulgada kada oras", symbol = "in/h", utype = "speed", scale = 7.0555555555555559e-6, default = "cm/h", link = "Pulgada", }, ["in/s"] = { name1 = "pulgada kada segundo", name2 = "pulgada kada segundo", symbol = "in/s", utype = "speed", scale = 0.0254, default = "cm/s", link = "Pulgada", }, ["in/year"] = { name1 = "pulgada kada taon", name2 = "pulgada kada taon", symbol = "in/taon", utype = "speed", scale = 8.0489395807301024e-10, default = "cm/taon", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["isp"] = { name1 = "segundo", symbol = "s", utype = "speed", scale = 9.80665, default = "km/s", link = "Specific impulse", }, ["km/d"] = { name1 = "kilometro kada araw", name1_us = "kilometro kada araw", name2 = "kilometro kada araw", name2_us = "kilometro kada araw", symbol = "km/d", utype = "speed", scale = 1.1574074074074074e-2, default = "mi/d", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["km/h"] = { name1 = "kilometro kada oras", name1_us = "kilometro kada oras", name2 = "kilometro kada oras", name2_us = "kilometro kada oras", symbol = "km/h", utype = "speed", scale = 0.27777777777777779, default = "mph", link = "Kilometres per hour", }, ["km/s"] = { name1 = "kilometro kada segundo", name1_us = "kilometro kada segundo", name2 = "kilometro kada segundo", name2_us = "kilometro kada segundo", symbol = "km/s", utype = "speed", scale = 1000, default = "mi/s", link = "Metre per second", }, ["kn"] = { name1 = "knot", symbol = "kn", utype = "speed", scale = 0.51444444444444448, default = "km/h mph", link = "Knot (unit)", }, ["kNs/kg"] = { name2 = "kN&#8209;s/kg", symbol = "kN&#8209;s/kg", utype = "speed", scale = 1000, default = "isp", link = "Specific impulse", }, ["m/min"] = { name1 = "metro kada minuto", name1_us = "metro kada minuto", name2 = "metro kada minuto", name2_us = "metro kada minuto", symbol = "m/min", utype = "speed", scale = 0.016666666666666666, default = "ft/min", link = "Metre per second", }, ["m/s"] = { name1 = "metro kada segundo", name1_us = "metro kada segundo", name2 = "metro kada segundo", name2_us = "metro kada segundo", symbol = "m/s", utype = "speed", scale = 1, default = "ft/s", }, ["Mach"] = { name2 = "Mach", symbol = "Mach", utype = "speed", builtin = "mach", scale = 0, iscomplex= true, default = "km/h mph", link = "Mach number", }, ["mi/d"] = { name1 = "milya kada araw", name2 = "milya kada araw", symbol = "mi/d", utype = "speed", scale = 1.8626666666666667e-2, default = "km/d", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["mi/s"] = { name1 = "milya kada segundo", name2 = "milya kada segundo", symbol = "mi/s", utype = "speed", scale = 1609.344, default = "km/s", link = "Mile", }, ["mm/h"] = { name1 = "milimetro kada oras", name1_us = "milimetro kada oras", name2 = "milimetro kada oras", name2_us = "milimetro kada oras", symbol = "mm/h", utype = "speed", scale = 2.7777777777777781e-7, default = "in/h", link = "Metre per second", }, ["mph"] = { name1 = "milya kada oras", name2 = "milya kada oras", symbol = "mph", utype = "speed", scale = 0.44704, default = "km/h", link = "Miles per hour", }, ["Ns/kg"] = { name2 = "N&#8209;s/kg", symbol = "N&#8209;s/kg", utype = "speed", scale = 1, default = "isp", link = "Specific impulse", }, ["si tsfc"] = { name2 = "g/(kN⋅s)", symbol = "g/(kN⋅s)", utype = "speed", scale = 9.9999628621379242e-7, invert = -1, iscomplex= true, default = "tsfc", link = "Thrust specific fuel consumption", }, ["tsfc"] = { name2 = "lb/(lbf⋅h)", symbol = "lb/(lbf⋅h)", utype = "speed", scale = 2.832545036049801e-5, invert = -1, iscomplex= true, default = "si tsfc", link = "Thrust specific fuel consumption", }, ["cm/y"] = { target = "cm/year", }, ["cm/yr"] = { target = "cm/year", }, ["in/y"] = { target = "in/year", }, ["in/yr"] = { target = "in/year", }, ["knot"] = { target = "kn", }, ["knots"] = { target = "kn", }, ["kph"] = { target = "km/h", }, ["mi/h"] = { target = "mph", }, ["mm/s"] = { per = { "mm", "s" }, utype = "speed", default = "in/s", link = "Metre per second", }, ["C"] = { name1 = "digri Celsius", name2 = "digri Celsius", symbol = "°C", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 1, offset = -273.15, iscomplex= true, istemperature= true, default = "F", link = "Celsius", }, ["F"] = { name1 = "digri Fahrenheit", name2 = "digri Fahrenheit", symbol = "°F", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 0.55555555555555558, offset = 32-273.15*(9/5), iscomplex= true, istemperature= true, default = "C", link = "Fahrenheit", }, ["K"] = { _name1 = "kelvin", _symbol = "K", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 1, offset = 0, iscomplex= true, istemperature= true, prefixes = 1, default = "C F", link = "Kelvin", }, ["keVT"] = { name1 = "kiloelectronvolt", symbol = "keV", utype = "temperature", scale = 11.604505e6, offset = 0, iscomplex= true, default = "MK", link = "Electronvolt", }, ["R"] = { name1 = "digri Rankine", name2 = "digri Rankine", symbol = "°R", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 0.55555555555555558, offset = 0, iscomplex= true, istemperature= true, default = "K F C", link = "Rankine scale", }, ["Celsius"] = { target = "C", }, ["°C"] = { target = "C", }, ["°F"] = { target = "F", }, ["°R"] = { target = "R", }, ["C-change"] = { name1 = "digri Celsius na nabago", name2 = "digri Celsius na nabago", symbol = "°C", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 1, default = "F-change", link = "Celsius", }, ["F-change"] = { name1 = "digri Fahrenheit na nabago", name2 = "digri Fahrenheit na nabago", symbol = "°F", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 0.55555555555555558, default = "C-change", link = "Fahrenheit", }, ["K-change"] = { name1 = "kelvin na nabago", name2 = "kelvins na nabago", symbol = "K", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 1, default = "F-change", link = "Kelvin", }, ["°C-change"] = { target = "C-change", }, ["°F-change"] = { target = "F-change", }, ["century"] = { name1 = "siglo", name2 = "centuries", symbol = "ha", utype = "time", scale = 3155760000, default = "Gs", }, ["d"] = { name1 = "araw", symbol = "d", utype = "time", scale = 86400, default = "ks", }, ["decade"] = { name1 = "dekada", symbol = "daa", utype = "time", scale = 315576000, default = "Ms", }, ["dog year"] = { name1 = "dog year", symbol = "dog year", utype = "time", scale = 220903200, default = "years", link = "List of unusual units of measurement#Dog year", }, ["fortnight"] = { symbol = "fortnight", usename = 1, utype = "time", scale = 1209600, default = "week", }, ["h"] = { name1 = "oras", symbol = "h", utype = "time", scale = 3600, default = "ks", }, ["long billion year"] = { name1 = "bilyong taon", name2 = "bilyong taon", symbol = "Ta", utype = "time", scale = 31557600000000000000, default = "Es", link = "Annum", }, ["millennium"] = { name1 = "milenyo", name2 = "milenyo", symbol = "ka", utype = "time", scale = 31557600000, default = "Gs", }, ["milliard year"] = { name1 = "milliard years", name2 = "milliard years", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["million year"] = { name1 = "milyong taon", name2 = "milyong taon", symbol = "Ma", utype = "time", scale = 31557600000000, default = "Ts", link = "Annum", }, ["min"] = { name1 = "minuto", symbol = "min", utype = "time", scale = 60, default = "s", }, ["month"] = { symbol = "buwan", usename = 1, utype = "time", scale = 2629800, default = "Ms", }, ["months"] = { name1 = "buwan", symbol = "mo", utype = "time", scale = 2629800, default = "year", }, ["s"] = { _name1 = "segundo", _symbol = "s", utype = "time", scale = 1, prefixes = 1, default = "v < 7200 ! min ! h", link = "Second", }, ["short billion year"] = { name1 = "bilyong taon", name2 = "bilyong taon", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["short trillion year"] = { name1 = "trilyong taon", name2 = "trilyong taon", symbol = "Ta", utype = "time", scale = 31557600000000000000, default = "Es", link = "Annum", }, ["thousand million year"] = { name1 = "libong milyong taon", name2 = "libong milyong taon", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["wk"] = { symbol = "linggo", usename = 1, utype = "time", scale = 604800, default = "Ms", }, ["year"] = { name1 = "taon", symbol = "a", utype = "time", scale = 31557600, default = "Ms", link = "Annum", }, ["years"] = { name1 = "taon", symbol = "yr", utype = "time", scale = 31557600, default = "Ms", link = "Annum", }, ["byr"] = { target = "short billion year", }, ["day"] = { target = "d", }, ["days"] = { target = "d", }, ["dog yr"] = { target = "dog year", }, ["Gyr"] = { target = "thousand million year", }, ["hour"] = { target = "h", }, ["hours"] = { target = "h", }, ["kMyr"] = { target = "thousand million year", }, ["kmyr"] = { target = "thousand million year", }, ["kyr"] = { target = "millenium", }, ["long byr"] = { target = "long billion year", }, ["minute"] = { target = "min", }, ["minutes"] = { target = "min", }, ["mth"] = { target = "month", }, ["Myr"] = { target = "million year", }, ["myr"] = { target = "million year", }, ["sec"] = { target = "s", }, ["second"] = { target = "s", }, ["seconds"] = { target = "s", }, ["tmyr"] = { target = "thousand million year", }, ["tryr"] = { target = "short trillion year", }, ["tyr"] = { target = "millennium", }, ["week"] = { target = "wk", }, ["weeks"] = { target = "wk", }, ["yr"] = { target = "year", }, ["kg.m"] = { name1 = "kilogram metre", name1_us = "kilogram meter", symbol = "kg⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kgf.m"] = { name1 = "kilogram force-metre", name1_us = "kilogram force-meter", symbol = "kgf⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kgm"] = { name1 = "kilogram metre", name1_us = "kilogram meter", symbol = "kg⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kpm"] = { name1 = "kilopond metre", name1_us = "kilopond meter", symbol = "kp⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["lb-fft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "ft⋅lb_f", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lb.ft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "lb⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lb.in"] = { name1 = "pound force-inch", symbol = "lb⋅in", utype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mN.m", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lbfft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "lbf⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lbft"] = { name1 = "pound-foot", name2 = "pound-feet", symbol = "lb⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["m.kg-f"] = { name1 = "metre kilogram-force", name1_us = "meter kilogram-force", name2 = "metre kilograms-force", name2_us = "meter kilograms-force", symbol = "m⋅kg_f", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["m.kgf"] = { name1 = "metre kilogram-force", name1_us = "meter kilogram-force", name2 = "metre kilograms-force", name2_us = "meter kilograms-force", symbol = "m⋅kgf", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["mN.m"] = { name1 = "millinewton-metre", name1_us = "millinewton-meter", symbol = "mN⋅m", utype = "torque", scale = 0.001, default = "lb.in", link = "Newton-metre", }, ["Nm"] = { _name1 = "newton-metre", _name1_us= "newton-meter", _symbol = "N⋅m", utype = "torque", alttype = "energy", scale = 1, prefixes = 1, default = "lbfft", link = "Newton-metre", }, ["kN/m"] = { per = { "kN", "-m-stiff" }, utype = "torque", default = "lbf/in", }, ["lbf/in"] = { per = { "lbf", "-in-stiff" }, utype = "torque", default = "kN/m", }, ["lb-f.ft"] = { target = "lb-fft", }, ["lbf.ft"] = { target = "lbfft", }, ["lbf·ft"] = { target = "lbfft", }, ["lb·ft"] = { target = "lb.ft", }, ["mkg-f"] = { target = "m.kg-f", }, ["mkgf"] = { target = "m.kgf", }, ["N.m"] = { target = "Nm", }, ["N·m"] = { target = "Nm", }, ["ton-mile"] = { symbol = "ton-mile", usename = 1, utype = "transportation", scale = 1.4599723182105602, default = "tkm", }, ["tkm"] = { name1 = "tonne-kilometre", name1_us = "tonne-kilometer", symbol = "tkm", utype = "transportation", scale = 1, default = "ton-mile", }, ["-12USoz(mL)serve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "mL", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["-12USoz(ml)serve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "ml", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["-12USozserve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "mL", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["acre-foot"] = { name1 = "acre-foot", name2 = "acre-foot", symbol = "acre⋅ft", utype = "volume", scale = 1233.48183754752, default = "m3", }, ["acre-ft"] = { name1 = "acre-foot", name2 = "acre-feet", symbol = "acre⋅ft", utype = "volume", scale = 1233.48183754752, default = "m3", }, ["AUtbsp"] = { name1 = "Australian tablespoon", symbol = "AU&nbsp;tbsp", utype = "volume", scale = 0.000020, default = "ml", }, ["Bcuft"] = { name1 = "bilyong talampakan kubiko", name2 = "bilyong talampakan kubiko", symbol = "billion cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 28316846.592, default = "Gl", link = "Cubic foot", }, ["bdft"] = { name1 = "board foot", name2 = "board feet", symbol = "bd&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["board feet"] = { name2 = "board feet", symbol = "board foot", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["board foot"] = { name2 = "board foot", symbol = "board foot", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["cc"] = { name1 = "sentimetro kubiko", name1_us = "sentimetro kubiko", symbol = "cc", utype = "volume", scale = 0.000001, default = "cuin", }, ["CID"] = { name1 = "pulgada kubiko", name2 = "pulgada kubiko", symbol = "cu&nbsp;in", utype = "volume", scale = 0.000016387064, default = "cc", link = "Cubic inch#Engine displacement", }, ["cord"] = { symbol = "cord", utype = "volume", scale = 3.624556363776, default = "m3", link = "Cord (unit)", }, ["cufoot"] = { name1 = "talampakan kubiko", name2 = "talampakan kubiko", symbol = "cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.028316846592, default = "m3", }, ["cuft"] = { name1 = "talampakan kubiko", name2 = "talampakan kubiko", symbol = "cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.028316846592, default = "m3", }, ["cuin"] = { name1 = "pulgada kubiko", name2 = "pulgada kubiko", symbol = "cu&nbsp;in", utype = "volume", scale = 0.000016387064, default = "cm3", }, ["cumi"] = { name1 = "milya kubiko", symbol = "cu&nbsp;mi", utype = "volume", scale = 4168181825.440579584, default = "km3", }, ["cuyd"] = { name1 = "yarda kubiko", symbol = "cu&nbsp;yd", utype = "volume", scale = 0.764554857984, default = "m3", }, ["firkin"] = { symbol = "firkin", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.04091481, default = "L impgal USgal", link = "Firkin (unit)", }, ["foot3"] = { target = "cufoot", }, ["Goilbbl"] = { name1 = "bilyong bariles", name2 = "bilyong bariles", symbol = "Gbbl", utype = "volume", scale = 158987294.928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e6 ! e9 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["gr water"] = { name1 = "grains water", name2 = "grains water", symbol = "gr H₂O", utype = "volume", scale = 0.00000006479891, default = "cm3", link = "Grain (unit)", }, ["grt"] = { name1 = "gross register ton", symbol = "grt", utype = "volume", scale = 2.8316846592, default = "m3", link = "Gross register tonnage", }, ["impbbl"] = { name1 = "imperial barrel", symbol = "imp&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.16365924, default = "L impgal USgal", link = "Barrel (unit)", }, ["impbsh"] = { name1 = "imperial bushel", symbol = "imp&nbsp;bsh", utype = "volume", scale = 0.03636872, default = "L impgal USdrygal", }, ["impbu"] = { name1 = "imperial bushel", symbol = "imp&nbsp;bu", utype = "volume", scale = 0.03636872, default = "m3", }, ["impgal"] = { name1 = "imperial gallon", symbol = "imp&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.00454609, default = "L USgal", }, ["impgi"] = { name1 = "gill", symbol = "gi", utype = "volume", scale = 0.0001420653125, default = "ml USoz", link = "Gill (unit)", }, ["impkenning"] = { name1 = "imperial kenning", symbol = "kenning", utype = "volume", scale = 0.01818436, default = "L USdrygal", link = "Kenning (unit)", }, ["impoz"] = { name1 = "imperial fluid ounce", symbol = "imp&nbsp;fl&nbsp;oz", utype = "volume", scale = 0.0000284130625, default = "ml USoz", }, ["imppk"] = { name1 = "imperial peck", symbol = "pk", utype = "volume", scale = 0.00909218, default = "L USdrygal", link = "Peck", }, ["imppt"] = { name1 = "imperial pint", symbol = "imp&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.00056826125, default = "L", }, ["impqt"] = { name1 = "imperial quart", symbol = "imp&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.0011365225, default = "ml USoz", customary= 3, }, ["kilderkin"] = { symbol = "kilderkin", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.08182962, default = "L impgal USgal", }, ["koilbbl"] = { name1 = "libong bariles", name2 = "libong bariles", symbol = "kbbl", utype = "volume", scale = 158.987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["L"] = { _name1 = "litro", _name1_us= "litro", _symbol = "L", utype = "volume", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "impgal USgal", link = "Litre", }, ["l"] = { _name1 = "litro", _name1_us= "litro", _symbol = "l", utype = "volume", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "impgal USgal", link = "Litre", }, ["ll"] = { name1 = "litro", name1_us = "litro", symbol = "l", utype = "volume", scale = 0.001, default = "impgal USgal", }, ["m3"] = { _name1 = "metro kubiko", _name1_us= "metro kubiko", _symbol = "m³", prefix_position= 7, utype = "volume", scale = 1, prefixes = 3, default = "cuft", link = "Cubic metre", }, ["Mbbl"] = { name1 = "libong bariles", name2 = "libong bariles", symbol = "Mbbl", utype = "volume", scale = 158.987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["MMoilbbl"] = { name1 = "milyong bariles", name2 = "milyong bariles", symbol = "MMbbl", utype = "volume", scale = 158987.294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["Moilbbl"] = { name1 = "milyong bariles", name2 = "milyong bariles", symbol = "Mbbl", utype = "volume", scale = 158987.294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["MTON"] = { name1 = "measurement ton", symbol = "MTON", utype = "volume", scale = 1.13267386368, default = "m3", }, ["MUSgal"] = { name1 = "milyong galyong US", name1_us = "milyong galyong US", name2 = "milyong galyong US", name2_us = "milyong galyong US", symbol = "million US&nbsp;gal", sym_us = "million U.S.&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 3785.411784, default = "Ml", link = "US gallon", }, ["oilbbl"] = { name1 = "bariles", symbol = "bbl", utype = "volume", scale = 0.158987294928, default = "m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["stere"] = { symbol = "stere", usename = 1, utype = "volume", scale = 1, default = "cuft", }, ["Toilbbl"] = { name1 = "trilyong bariles", name2 = "trilyong bariles", symbol = "Tbbl", utype = "volume", scale = 158987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e9 ! e12 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["USbbl"] = { name1 = "US barrel", name1_us = "U.S. barrel", symbol = "US&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.119240471196, default = "L USgal impgal", link = "Barrel (unit)", }, ["USbeerbbl"] = { name1 = "US beer barrel", name1_us = "U.S. beer barrel", symbol = "US&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.117347765304, default = "L USgal impgal", link = "Barrel (unit)", }, ["USbsh"] = { name1 = "US bushel", name1_us = "U.S. bushel", symbol = "US&nbsp;bsh", sym_us = "U.S.&nbsp;bsh", utype = "volume", scale = 0.03523907016688, default = "L USdrygal impgal", link = "Bushel", }, ["USbu"] = { name1 = "US bushel", name1_us = "U.S. bushel", symbol = "US&nbsp;bu", sym_us = "U.S.&nbsp;bu", utype = "volume", scale = 0.03523907016688, default = "L USdrygal impgal", link = "Bushel", }, ["USdrybbl"] = { name1 = "US dry barrel", name1_us = "U.S. dry barrel", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.11562819898508, default = "m3", link = "Barrel (unit)", }, ["USdrygal"] = { name1 = "US dry gallon", name1_us = "U.S. dry gallon", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;gal", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.00440488377086, default = "L", link = "Gallon", }, ["USdrypt"] = { name1 = "US dry pint", name1_us = "U.S. dry pint", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;pt", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.0005506104713575, default = "ml", link = "Pint", }, ["USdryqt"] = { name1 = "US dry quart", name1_us = "U.S. dry quart", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.001101220942715, default = "ml", link = "Quart", }, ["USflgal"] = { name1 = "US gallon", name1_us = "U.S. gallon", symbol = "US fl gal", sym_us = "U.S.&nbsp;fl&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.003785411784, default = "L impgal", link = "Gallon", }, ["USgal"] = { name1 = "US gallon", name1_us = "U.S. gallon", symbol = "US&nbsp;gal", sym_us = "U.S.&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.003785411784, default = "L impgal", }, ["USgi"] = { name1 = "gill", symbol = "gi", utype = "volume", scale = 0.0001182941183, default = "ml impoz", link = "Gill (unit)", }, ["USkenning"] = { name1 = "US kenning", name1_us = "U.S. kenning", symbol = "US&nbsp;kenning", sym_us = "U.S.&nbsp;kenning", utype = "volume", scale = 0.01761953508344, default = "L impgal", link = "Kenning (unit)", }, ["USmin"] = { name1 = "US minim", name1_us = "U.S. minim", symbol = "US&nbsp;min", sym_us = "U.S.&nbsp;min", utype = "volume", scale = 0.000000061611519921875, default = "ml", link = "Minim (unit)", }, ["USoz"] = { name1 = "US fluid ounce", name1_us = "U.S. fluid ounce", symbol = "US&nbsp;fl&nbsp;oz", sym_us = "U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz", utype = "volume", scale = 0.0000295735295625, default = "ml", }, ["USpk"] = { name1 = "US peck", name1_us = "U.S. peck", symbol = "US&nbsp;pk", sym_us = "U.S.&nbsp;pk", utype = "volume", scale = 0.00880976754172, default = "L impgal", link = "Peck", }, ["USpt"] = { name1 = "US pint", name1_us = "U.S. pint", symbol = "US&nbsp;pt", sym_us = "U.S.&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.000473176473, default = "L imppt", link = "Pint", }, ["USqt"] = { name1 = "US quart", name1_us = "U.S. quart", symbol = "US&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.000946352946, default = "ml", link = "Quart", customary= 1, }, ["USquart"] = { name1 = "US quart", name1_us = "U.S. quart", symbol = "US&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.000946352946, default = "ml impoz", link = "Quart", }, ["UStbsp"] = { name1 = "US tablespoon", name1_us = "U.S. tablespoon", symbol = "US&nbsp;tbsp", sym_us = "U.S.&nbsp;tbsp", utype = "volume", scale = 1.4786764781250001e-5, default = "ml", }, ["winecase"] = { symbol = "case", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.009, default = "L", link = "Case (goods)", }, ["*U.S.drygal"] = { target = "USdrygal", sp_us = true, customary= 2, }, ["*U.S.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, customary= 2, }, ["+USdrygal"] = { target = "USdrygal", customary= 1, }, ["+usfloz"] = { target = "USoz", link = "Fluid ounce", customary= 1, }, ["+USgal"] = { target = "USgal", customary= 1, }, ["+USoz"] = { target = "USoz", customary= 1, }, ["@impgal"] = { target = "impgal", link = "Gallon", customary= 3, }, ["acre feet"] = { target = "acre-ft", }, ["acre foot"] = { target = "acre-foot", }, ["acre ft"] = { target = "acre-ft", }, ["acre-feet"] = { target = "acre-ft", }, ["acre.foot"] = { target = "acre-foot", }, ["acre.ft"] = { target = "acre-ft", }, ["acre·ft"] = { target = "acre-ft", }, ["bushels"] = { target = "USbsh", }, ["cid"] = { target = "CID", }, ["ft3"] = { target = "cuft", }, ["gal"] = { target = "USgal", }, ["gallon"] = { shouldbe = "Use %{USgal%} for US gallons or %{impgal%} for imperial gallons (not %{gallon%})", }, ["gallons"] = { shouldbe = "Use %{USgal%} for US gallons or %{impgal%} for imperial gallons (not %{gallons%})", }, ["Gcuft"] = { target = "e9cuft", }, ["impfloz"] = { target = "impoz", }, ["Impgal"] = { target = "impgal", }, ["in3"] = { target = "cuin", symbol = "in³", }, ["hm³"] = { target = "hm3", }, ["kcuft"] = { target = "e3cuft", }, ["kcum"] = { target = "e3m3", }, ["km³"] = { target = "km3", }, ["liter"] = { target = "L", sp_us = true, }, ["liters"] = { target = "L", sp_us = true, }, ["litre"] = { target = "L", }, ["litres"] = { target = "L", }, ["Mcuft"] = { target = "e6cuft", }, ["Mcum"] = { target = "e6m3", }, ["Mft3"] = { target = "e6cuft", }, ["mi3"] = { target = "cumi", }, ["m³"] = { target = "m3", }, ["Pcuft"] = { target = "e15cuft", }, ["pt"] = { shouldbe = "Use %{USpt%} for US pints or %{imppt%} for imperial pints (not %{pt%})", }, ["qt"] = { shouldbe = "Use %{USqt%} for US quarts or %{impqt%} for imperial quarts (not %{qt%})", }, ["Tcuft"] = { target = "e12cuft", }, ["Tft3"] = { target = "e12cuft", }, ["U.S.bbl"] = { target = "USbbl", sp_us = true, default = "L U.S.gal impgal", }, ["U.S.beerbbl"] = { target = "USbeerbbl", sp_us = true, default = "L U.S.gal impgal", }, ["U.S.bsh"] = { target = "USbsh", sp_us = true, default = "L U.S.drygal impgal", }, ["U.S.bu"] = { target = "USbu", sp_us = true, default = "L U.S.drygal impgal", }, ["U.S.drybbl"] = { target = "USdrybbl", sp_us = true, }, ["U.S.drygal"] = { target = "USdrygal", sp_us = true, }, ["U.S.drypt"] = { target = "USdrypt", sp_us = true, }, ["U.S.dryqt"] = { target = "USdryqt", sp_us = true, }, ["U.S.flgal"] = { target = "USflgal", sp_us = true, }, ["U.S.floz"] = { target = "USoz", sp_us = true, }, ["U.S.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, link = "U.S. gallon", }, ["u.s.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, link = "U.S. gallon", }, ["U.S.gi"] = { target = "USgi", sp_us = true, }, ["U.S.kenning"] = { target = "USkenning", sp_us = true, }, ["U.S.oz"] = { target = "USoz", sp_us = true, }, ["U.S.pk"] = { target = "USpk", sp_us = true, }, ["U.S.pt"] = { target = "USpt", sp_us = true, }, ["U.S.qt"] = { target = "USqt", sp_us = true, default = "L impqt", customary= 2, }, ["usbbl"] = { target = "USbbl", }, ["usbeerbbl"] = { target = "USbeerbbl", }, ["usbsh"] = { target = "USbsh", }, ["usbu"] = { target = "USbu", }, ["usdrybbl"] = { target = "USdrybbl", }, ["usdrygal"] = { target = "USdrygal", }, ["usdrypt"] = { target = "USdrypt", }, ["usdryqt"] = { target = "USdryqt", }, ["USfloz"] = { target = "USoz", }, ["usfloz"] = { target = "USoz", }, ["USGAL"] = { target = "USgal", }, ["usgal"] = { target = "USgal", }, ["usgi"] = { target = "USgi", }, ["uskenning"] = { target = "USkenning", }, ["usoz"] = { target = "USoz", }, ["uspk"] = { target = "USpk", }, ["uspt"] = { target = "USpt", }, ["usqt"] = { target = "USqt", }, ["yd3"] = { target = "cuyd", }, ["cuft/sqmi"] = { per = { "cuft", "sqmi" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["m3/ha"] = { name1 = "metro kubiko kada ektarya", name1_us = "metro kubiko kada ektarya", name2 = "metro kubiko kada ektarya", name2_us = "metro kubiko kada ektarya", symbol = "m³/ha", utype = "volume per unit area", scale = 0.0001, default = "USbu/acre", link = "Hectare", }, ["m3/km2"] = { per = { "m3", "km2" }, utype = "volume per unit area", default = "cuft/sqmi", }, ["U.S.gal/acre"] = { per = { "U.S.gal", "acre" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["USbu/acre"] = { name2 = "US bushel kada akre", symbol = "US bushel per acre", usename = 1, utype = "volume per unit area", scale = 8.7077638761350888e-6, default = "m3/ha", link = "Bushel", }, ["USgal/acre"] = { per = { "USgal", "acre" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["cuyd/mi"] = { per = { "cuyd", "mi" }, utype = "volume per unit length", default = "m3/km", }, ["m3/km"] = { per = { "m3", "km" }, utype = "volume per unit length", default = "cuyd/mi", }, ["mich"] = { combination= { "ch", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["michlk"] = { combination= { "chlk", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["michainlk"] = { combination= { "chainlk", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["miyd"] = { combination= { "yd", "mi" }, multiple = { 1760 }, utype = "length", }, ["miydftin"] = { combination= { "in", "ft", "yd", "mi" }, multiple = { 12, 3, 1760 }, utype = "length", }, ["mift"] = { combination= { "ft", "mi" }, multiple = { 5280 }, utype = "length", }, ["ydftin"] = { combination= { "in", "ft", "yd" }, multiple = { 12, 3 }, utype = "length", }, ["ydft"] = { combination= { "ft", "yd" }, multiple = { 3 }, utype = "length", }, ["ftin"] = { combination= { "in", "ft" }, multiple = { 12 }, utype = "length", }, ["footin"] = { combination= { "in", "foot" }, multiple = { 12 }, utype = "length", }, ["handin"] = { combination= { "in", "hand" }, multiple = { 4 }, utype = "length", }, ["lboz"] = { combination= { "oz", "lb" }, multiple = { 16 }, utype = "mass", }, ["stlb"] = { combination= { "lb", "st" }, multiple = { 14 }, utype = "mass", }, ["stlboz"] = { combination= { "oz", "lb", "st" }, multiple = { 16, 14 }, utype = "mass", }, ["st and lb"] = { combination= { "lb", "st" }, multiple = { 14 }, utype = "mass", }, ["GN LTf"] = { combination= { "GN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["GN LTf STf"] = { combination= { "GN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["GN STf"] = { combination= { "GN", "-STf" }, utype = "force", }, ["GN STf LTf"] = { combination= { "GN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["kN LTf"] = { combination= { "kN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["kN LTf STf"] = { combination= { "kN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["kN STf"] = { combination= { "kN", "-STf" }, utype = "force", }, ["kN STf LTf"] = { combination= { "kN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["LTf STf"] = { combination= { "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN LTf"] = { combination= { "MN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["MN LTf STf"] = { combination= { "MN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN STf"] = { combination= { "MN", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN STf LTf"] = { combination= { "MN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["STf LTf"] = { combination= { "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["L/100 km mpgimp"] = { combination= { "L/100 km", "mpgimp" }, utype = "fuel efficiency", }, ["l/100 km mpgimp"] = { combination= { "l/100 km", "mpgimp" }, utype = "fuel efficiency", }, ["L/100 km mpgUS"] = { combination= { "L/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["L/100 km mpgus"] = { combination= { "L/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["l/100 km mpgus"] = { combination= { "l/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["mpgimp L/100 km"] = { combination= { "mpgimp", "L/100 km" }, utype = "fuel efficiency", }, ["LT ST t"] = { combination= { "lt", "-ST", "t" }, utype = "mass", }, ["LT t ST"] = { combination= { "lt", "t", "-ST" }, utype = "mass", }, ["ST LT t"] = { combination= { "-ST", "lt", "t" }, utype = "mass", }, ["ST t LT"] = { combination= { "-ST", "t", "lt" }, utype = "mass", }, ["t LT ST"] = { combination= { "t", "lt", "-ST" }, utype = "mass", }, ["ton"] = { combination= { "LT", "ST" }, utype = "mass", }, ["kPa kg/cm2"] = { combination= { "kPa", "kgf/cm2" }, utype = "pressure", }, ["kPa lb/in2"] = { combination= { "kPa", "-lb/in2" }, utype = "pressure", }, ["floz"] = { combination= { "impoz", "USoz" }, utype = "volume", }, } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local default_exceptions = { -- Prefixed units with a default different from that of the base unit. -- Each key item is a prefixed symbol (unitcode for engineering notation). ["cm²"] = "sqin", ["dm²"] = "sqin", ["e3acre"] = "km2", ["e3m2"] = "e6sqft", ["e6acre"] = "km2", ["e6ha"] = "e6acre", ["e6km2"] = "e6sqmi", ["e6m2"] = "e6sqft", ["e6sqft"] = "v * 9.290304 < 100 ! e3 ! e6 ! m2", ["e6sqmi"] = "e6km2", ["hm²"] = "acre", ["km²"] = "sqmi", ["mm²"] = "sqin", ["aJ"] = "eV", ["e3BTU"] = "MJ", ["e6BTU"] = "GJ", ["EJ"] = "kWh", ["fJ"] = "keV", ["GJ"] = "kWh", ["MJ"] = "kWh", ["PJ"] = "kWh", ["pJ"] = "MeV", ["TJ"] = "kWh", ["YJ"] = "kWh", ["yJ"] = "μeV", ["ZJ"] = "kWh", ["zJ"] = "meV", ["e12cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3/a", ["e12cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3/d", ["e12m3/a"] = "Tcuft/a", ["e12m3/d"] = "Tcuft/d", ["e3cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/a", ["e3cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/d", ["e3cuft/s"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/s", ["e3m3/a"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/a", ["e3m3/d"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/d", ["e3m3/s"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/s", ["e3USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! ! e3 ! m3/a", ["e6cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/a", ["e6cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/d", ["e6cuft/s"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/s", ["e6m3/a"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft/a", ["e6m3/d"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft/d", ["e6m3/s"] = "v < 28.316846592 ! e6 ! e9 ! cuft/s", ["e6USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e3 ! e6 ! m3/a", ["e9cuft/a"] = "m3/a", ["e9cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e6 ! e9 ! m3/d", ["e9m3/a"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft/a", ["e9m3/d"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft/d", ["e9m3/s"] = "v < 28.316846592 ! e9 ! e12 ! cuft/s", ["e9USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e6 ! e9 ! m3/a", ["e9USgal/s"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e6 ! e9 ! m3/s", ["nN"] = "gr-f", ["μN"] = "gr-f", ["mN"] = "oz-f", ["am"] = "in", ["cm"] = "in", ["dam"] = "ft", ["dm"] = "in", ["e12km"] = "e12mi", ["e12mi"] = "e12km", ["e3AU"] = "ly", ["e3km"] = "e3mi", ["e3mi"] = "e3km", ["e6km"] = "e6mi", ["e6mi"] = "e6km", ["e9km"] = "AU", ["e9mi"] = "e9km", ["Em"] = "mi", ["fm"] = "in", ["Gm"] = "mi", ["hm"] = "ft", ["km"] = "mi", ["mm"] = "in", ["Mm"] = "mi", ["nm"] = "in", ["Pm"] = "mi", ["pm"] = "in", ["Tm"] = "mi", ["Ym"] = "mi", ["ym"] = "in", ["Zm"] = "mi", ["zm"] = "in", ["μm"] = "in", ["e12lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! Mt ! Gt", ["e3lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! kg ! t", ["e3ozt"] = "v * 0.311034768 < 10 ! kg ! t", ["e3t"] = "LT ST", ["e6carat"] = "t", ["e6lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! t ! kilotonne", ["e6ozt"] = "lb kg", ["e6ST"] = "Mt", ["e6t"] = "LT ST", ["e9lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! kilotonne ! Mt", ["e9t"] = "LT ST", ["Gg"] = "lb", ["kg"] = "lb", ["mg"] = "gr", ["Mg"] = "LT ST", ["ng"] = "gr", ["μg"] = "gr", ["mBq"] = "fCi", ["kBq"] = "nCi", ["MBq"] = "μCi", ["GBq"] = "mCi", ["TBq"] = "Ci", ["PBq"] = "kCi", ["EBq"] = "kCi", ["fCi"] = "mBq", ["pCi"] = "Bq", ["nCi"] = "Bq", ["μCi"] = "kBq", ["mCi"] = "MBq", ["kCi"] = "TBq", ["MCi"] = "PBq", ["ns"] = "μs", ["μs"] = "ms", ["ms"] = "s", ["ks"] = "h", ["Ms"] = "week", ["Gs"] = "decade", ["Ts"] = "millennium", ["Ps"] = "million year", ["Es"] = "thousand million year", ["MK"] = "keVT", ["cL"] = "impoz usoz", ["cl"] = "impoz usoz", ["cm³"] = "cuin", ["dL"] = "impoz usoz", ["dl"] = "impoz usoz", ["mm³"] = "cuin", ["dm³"] = "cuin", ["e12cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3", ["e12impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! T ! P ! l", ["e12m3"] = "v < 28.316846592 ! T ! P ! cuft", ["e12U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! T ! P ! l", ["e12USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! T ! P ! l", ["e15cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e12 ! e15 ! m3", ["e15m3"] = "Pcuft", ["e3bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e3cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3", ["e3impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! k ! M ! l", ["e3m3"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft", ["e3U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! k ! M ! l", ["e3USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! k ! M ! l", ["e6bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6cuyd"] = "v * 7.64554857984 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! M ! G ! l", ["e6L"] = "USgal", ["e6m3"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft", ["e6U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! M ! G ! l", ["e6USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! M ! G ! l", ["e9bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e6 ! e9 ! m3", ["e9cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e6 ! e9 ! m3", ["e9impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! G ! T ! l", ["e9m3"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft", ["e9U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! G ! T ! l", ["e9USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! G ! T ! l", ["GL"] = "cuft", ["Gl"] = "cuft", ["kL"] = "cuft", ["kl"] = "cuft", ["km³"] = "cumi", ["mL"] = "impoz usoz", ["ml"] = "impoz usoz", ["Ml"] = "v < 28.316846592 ! e3 ! e6 ! cuft", ["ML"] = "v < 28.316846592 ! e3 ! e6 ! cuft", ["TL"] = "cumi", ["Tl"] = "cumi", ["μL"] = "cuin", ["μl"] = "cuin", } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local link_exceptions = { -- Prefixed units with a linked article different from that of the base unit. -- Each key item is a prefixed symbol (not unitcode). ["mm²"] = "Square millimetre", ["cm²"] = "Square centimetre", ["dm²"] = "Square decimetre", ["km²"] = "Kilometro kuwadrado", ["kJ"] = "Kilojoule", ["MJ"] = "Megajoule", ["GJ"] = "Gigajoule", ["TJ"] = "Terajoule", ["fm"] = "Femtometre", ["pm"] = "Picometre", ["nm"] = "Nanometre", ["μm"] = "Micrometre", ["mm"] = "Millimetre", ["cm"] = "Sentimetro", ["dm"] = "Decimetre", ["dam"] = "Decametre", ["hm"] = "Hectometre", ["km"] = "Kilometro", ["Mm"] = "Megametre", ["Gm"] = "Gigametre", ["Tm"] = "Terametre", ["Pm"] = "Petametre", ["Em"] = "Exametre", ["Zm"] = "Zettametre", ["Ym"] = "Yottametre", ["μg"] = "Microgram", ["mg"] = "Milligram", ["kg"] = "Kilogram", ["Mg"] = "Tonne", ["yW"] = "Yoctowatt", ["zW"] = "Zeptowatt", ["aW"] = "Attowatt", ["fW"] = "Femtowatt", ["pW"] = "Picowatt", ["nW"] = "Nanowatt", ["μW"] = "Microwatt", ["mW"] = "Milliwatt", ["kW"] = "Kilowatt", ["MW"] = "Megawatt", ["GW"] = "Gigawatt", ["TW"] = "Terawatt", ["PW"] = "Petawatt", ["EW"] = "Exawatt", ["ZW"] = "Zettawatt", ["YW"] = "Yottawatt", ["as"] = "Attosecond", ["fs"] = "Femtosecond", ["ps"] = "Picosecond", ["ns"] = "Nanosecond", ["μs"] = "Microsecond", ["ms"] = "Millisecond", ["ks"] = "Kilosecond", ["Ms"] = "Megasecond", ["Gs"] = "Gigasecond", ["Ts"] = "Terasecond", ["Ps"] = "Petasecond", ["Es"] = "Exasecond", ["Zs"] = "Zettasecond", ["Ys"] = "Yottasecond", ["mm³"] = "Cubic millimetre", ["cm³"] = "Cubic centimetre", ["dm³"] = "Cubic decimetre", ["dam³"] = "Cubic decametre", ["km³"] = "Cubic kilometre", ["μL"] = "Microlitre", ["μl"] = "Microlitre", ["mL"] = "Millilitre", ["ml"] = "Millilitre", ["cL"] = "Centilitre", ["cl"] = "Centilitre", ["dL"] = "Decilitre", ["dl"] = "Decilitre", ["daL"] = "Decalitre", ["dal"] = "Decalitre", ["hL"] = "Hectolitre", ["hl"] = "Hectolitre", ["kL"] = "Kilolitre", ["kl"] = "Kilolitre", ["ML"] = "Megalitre", ["Ml"] = "Megalitre", ["GL"] = "Gigalitre", ["Gl"] = "Gigalitre", ["TL"] = "Teralitre", ["Tl"] = "Teralitre", ["PL"] = "Petalitre", ["Pl"] = "Petalitre", } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local per_unit_fixups = { -- Automatically created per units of form "x/y" may have their unit type -- changed, for example, "length/time" is changed to "speed". -- Other adjustments can also be specified. ["/area"] = "bawat yunit ng sukat", ["/volume"] = "per unit volume", ["area/area"] = "area per unit area", ["energy/length"] = "energy per unit length", ["energy/mass"] = "energy per unit mass", ["energy/time"] = { utype = "power", link = "Power (physics)" }, ["energy/volume"] = "energy per unit volume", ["force/area"] = { utype = "pressure", link = "Pressure" }, ["length/length"] = { utype = "gradient", link = "Grade (slope)" }, ["length/time"] = { utype = "speed", link = "Speed" }, ["length/time/time"] = { utype = "acceleration", link = "Acceleration" }, ["mass/area"] = { utype = "pressure", multiplier = 9.80665 }, ["mass/length"] = "linear density", ["mass/mass"] = "concentration", ["mass/power"] = "mass per unit power", ["mass/time"] = "mass per unit time", ["mass/volume"] = { utype = "density", link = "Density" }, ["power/mass"] = "power per unit mass", ["power/volume"] = { link = "Power density" }, ["pressure/length"] = "fracture gradient", ["speed/time"] = { utype = "acceleration", link = "Acceleration" }, ["volume/area"] = "volume per unit area", ["volume/length"] = "volume per unit length", ["volume/time"] = "flow", } return { all_units = all_units, default_exceptions = default_exceptions, link_exceptions = link_exceptions, per_unit_fixups = per_unit_fixups, } 27xxzw2vq8vq8kaqsqqzkhm2i8ya5ts 0 251593 2224236 2157754 2026-09-08T21:05:35Z CommonsDelinker 1732 Removing "Fundatia_Universitara_Carol_I_si_statuia_regelui_Carol_I.jpg", it has been deleted from Commons by [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Monument to Carol I, Bucharest|]]. 2224236 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name=University of Bucharest |native_name=Universitatea din București |caption=Emblem of the University |motto=''Virtute et sapientia'' ([[Latin]]: "By virtue and wisdom") |established=1864 |type=Public|rector=Mircea Dumitru |faculty=1,279 |students=31,805 <small>(2012-2013)</small><ref name="ub">{{Cite web |title=Culture and Discovery |url=http://www.unibuc.ro/e/n/despre/docs/2013/mai/15_14_58_28University.of.Bucharest.2013.pdf |access-date=2017-02-03 |archive-date=2013-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831181726/http://www.unibuc.ro/e/n/despre/docs/2013/mai/15_14_58_28University.of.Bucharest.2013.pdf |url-status=dead }}</ref> |undergrad=21,772 |postgrad=10,033 |city=[[Bucharest]] |country=[[Romania]] |colors=[[Red]] and [[Blue]] {{color box|#FF0000}}{{color box|#0000FF}} |website=http://www.unibuc.ro }} Ang '''Unibersidad ng Bucharest''' ([[Wikang Rumano|Rumano]]: ''Universitatea din București''; [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Bucharest''), karaniwang kilala pagkatapos ng kanyang mga pagdadaglat '''UB''' sa [[Romania]], ay isang pampublikong [[Pamantasan|unibersidad]] na itinatag noong 1864 sa pamamagitan ng atas ni Prinsipe Alexandru Ioan Cuza na palitan ang dating Saint Sava Academy para maging Unibersidad, na siyang dahilan kaya't ito ang pinakamatandang modernong unibersidad sa Romania. Ang Unibersidad ay nag-aalok ng mga programa sa pag-aaral sa Romanian at Ingles at nauuri bilang isang unibersidad sa mas mataas na antas ng pananaliksik ng  Ministri ng Edukasyon. Sa 2012 QS World University Rankings, ito ay kasama sa 700 nangungunang unibersidad ng mundo, kasama ang tatlong iba pang mga pamantasan sa Romania.<ref>{{Cite web |url=http://www.cnatdcu.ro/wp-content/uploads/2011/11/Universitati-de-cercetare-avansata-si-educatie.pdf |title=Institutii de invatamant superior clasificate ca universitati de cercetare avansata si educatie |access-date=2017-02-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032857/http://www.cnatdcu.ro/wp-content/uploads/2011/11/Universitati-de-cercetare-avansata-si-educatie.pdf |url-status=dead }}</ref> == Ranggo == Sa 2012 QS World University Rankings ng Unibersidad ng Bucharest ay kasama sa Top 601-701 unibersidad ng mundo, kasama ang tatlong iba pang mga unibersidad sa bansa, kabilang ang Babeș-Bolyai University sa Cluj-Napoca, at Alexandru Ioan Cuza University sa Iași<ref>{{cite web|url=http://www.topuniversities.com/institution/university-bucharest|title=University of Bucharest|publisher=topuniversities.com|date=7 December 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adevarul.ro/actualitate/eveniment/universitate-clasament-top-universitati_romanesti-clasament_anual-factori_de_evaluare_0_772122969.html|title=Cele mai bune universităţi din lume. Patru universităţi româneşti sunt printre primele 700|publisher=Adevarul|date=11 Setyembre 2012|language=Rumano}}</ref> === Faculties === [[Talaksan:Bucharest university.jpg|thumb|290x290px|Pangunahing gusali ng Unibersidad]] Ang University of Bukarest ay may 19 mga fakultad, na sumasaklaw sa mga erya tulad ng mga natural na mga agham, humanidades, agham panlipunan, at teolohiya: * Faculty of Administration and Business  * Faculty of Biology  * Faculty of Chemistry  * Faculty of Foreign Languages and Literatures  * Faculty of Geography  * Faculty of Geology and Geophysics  * Faculty of History  * Faculty of Journalism and Communication Studies  * Faculty of Law  * Faculty of Letters  * Faculty of Mathematics and Computer Science  * Faculty of Philosophy  * Faculty of Physics  * Faculty of Political Science  * Faculty of Psychology and Educational Studies  * Faculty of Sociology and Social Work  * Faculty of Baptist Theology  * Faculty of Orthodox Theology  * Faculty of Roman Catholic Theology and Social Work<br> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] qkxzhyi5z0n11kcwuqc0nego3fy1hd1 0 270858 2224246 2093712 2026-09-08T23:59:37Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2224246 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:TehranUniversityEntrancePanorama.jpg|thumb|300x300px|Pangunahing pasukan]] [[Talaksan:UTEH_FA1.jpg|thumb|''Kolehiyo ng Pinong Sining'']] Ang '''Unibersidad ng Tehran''' ({{Lang-fa|دانشگاه تهران}}, [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Iran'') ay ang pinakamatandang modernong unibersidad ng [[Iran]]. Ito rin ang pinakaprestihiyosong unibersidad sa bansa. Ito ay may palayaw na "Ang ina sa unibersidad ng Iran" ({{Lang-fa|دانشگاه مادر}}) dahil na rin sa kasaysayan at prestihiyo nito. Ito ay ang simbolo ng mas mataas na edukasyon sa Iran. Ito ay halos palaging nararanggo bilang ang pinakamahusay na unibersidad sa Iran sa mga pandaigdigan at pambansang ranggo.<ref>{{Cite web|title=Academic Ranking of World Universities|url=http://www.arwu.org|access-date=16 Setyembre 2011|publisher=ARWU}}</ref><ref name="topuniversities1">{{Cite web|title=University of Tehran|url=http://www.topuniversities.com/university/1089/university-of-tehran|access-date=16 Setyembre 2011|publisher=Top Universities}}</ref> Ito ay pangunahing sentro ng kaalaman sa mga bansang miyembro ng Organization of Islamic Cooperation (OIC).<ref>{{Cite web|date=26 Setyembre 2010|title=A rebirth of science in Islamic countries?|url=http://www.researchtrends.com/issue21-january-2011/a-rebirth-of-science-in-islamic-countries/|access-date=12 Agosto 2013|publisher=Research Trends|archive-date=8 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108011334/http://www.researchtrends.com/issue21-january-2011/a-rebirth-of-science-in-islamic-countries/|url-status=dead}}</ref> Ang unibersidad ay nag-aalok ng 111 programang batsilyer, 177 programang master, at 156 programang PhD.<ref>{{Cite web|title=University of Tehran|url=http://ut.ac.ir/en/main-links/overview.htm|access-date=16 Setyembre 2011|publisher=Tehran University|language=Persyano|archive-date=2011-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005052636/http://ut.ac.ir/en/main-links/overview.htm|url-status=dead}}</ref> Maraming sa mga kagawarang naabsorb ng Unibersidad ng Tehran ay mula sa Dar al-Funun na itinatag noong 1851 at  Tehran School of Political Sciences na itinatag noong 1899. Ang plano para itatag ang unibersidad bilang isang pambansang unibersidad ay binuo sa ilalom ni Abdol-Hossein Teimoortash at inaprubahan noong panahon ng pamumuno ni Reza Shah<ref>{{Cite web |title=University of Tehran : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/university-tehran |access-date=2026-09-08 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] 09oz9maacle5wwx0suplauido6rz10a 0 281156 2224217 2207597 2026-09-08T14:11:43Z LknFenix 125962 Isinapanahon ang infobox at isinalin ang ibang teksto 2224217 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Starbucks Corporation |logo= |logo_size=175px |logo_caption= |image=Starbuckscenter.jpg |image_size=250px |image_caption=Punong-tanggapan ng Starbucks sa Starbucks Center sa [[Seattle]], [[Washington (estado)|Washington]] |type=Publiko |traded_as={{plain list| * {{NASDAQ|SBUX}} * [[NASDAQ-100|NASDAQ-100 Component]] * [[S&P 100|S&P 100 Component]] * [[S&P 500|S&P 500 Component]] }}|founder={{plain list| * [[Jerry Baldwin]] * [[Zev Siegl]] * [[Gordon Bowker]] }} |area_served=Buong mundo |key_people={{Plainlist| * Howard Schultz (tagapangulong emerito) * Brian Niccol (tagapangulo at CEO) }} |industry=[[Restoran]]|products={{flat list| * Mga inuming kape * smoothie * tsaa * inihurnong pagkain * sanwits }} | revenue = {{increase}} US$37.18&nbsp;bilyon | revenue_year = 2025 | operating_income = {{decrease}} US$2.937&nbsp;bilyon | income_year = 2025 | net_income = {{decrease}} US$1.856&nbsp;bilyon | net_income_year = 2025 | assets = {{increase}} US$32.02&nbsp;bilyon | assets_year = 2025 | equity = {{decrease}} US$&minus;8.09&nbsp;bilyon | equity_year = 2025 | num_employees = {{circa|381,000}} | num_employees_year = 2025 |subsid={{flat list| * Starbucks Coffee Company * Ethos Water * Hear Music * La Boulange Bakery * Teavana * Torrefazione Italia * Tata Starbucks (Indiya) }}|genre=[[Kapihan]]|founded={{Start date and age|1971|03|30}}, sa Pike Place Market, Look ng Elliott, Seattle, Washington, Estados Unidos|footnotes=Pananalapi ng kompanya {{as of|2025|09|28|lc=y|df=US}}.<br />Mga sanggunian:<ref name=newlogo>{{cite news | last=Kavilanz | first=Parija | title=Starbucks unveils a new logo |trans-title=Starbucks, naghayag ng bagong logo |lang=en | url=https://money.cnn.com/2011/01/05/news/companies/starbucks_new_logo/index.htm | work=[[CNN]] | date=Enero 5, 2011 | archive-date=Setyembre 25, 2020 | access-date=August 3, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200925164855/https://money.cnn.com/2011/01/05/news/companies/starbucks_new_logo/index.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=10K>{{cite web | url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/829224/000082922425000114/sbux-20250928.htm | title=Starbucks Corporation FY 2025 Form 10-K Annual Report |trans-title=Taunang Ulat ng Form 10-K ng Starbucks Corporation para sa FY 2025 |lang=en | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=Nobyembre 14, 2025 |access-date=Nobyembre 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://investor.starbucks.com/financials/quarterly-results-and-data/default.aspx|title=Starbucks Coffee Company - Financials - Quarterly Results and Supplemental Data |trans-title=Starbucks Coffee Company - Mga Pananalapi - Mga Resulta kada Sangkapat at Karagdagang Datos |website=investor.starbucks.com|access-date=Setyembre 17, 2025|archive-date=Setyembre 19, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919122643/https://investor.starbucks.com/financials/quarterly-results-and-data/default.aspx|url-status=live}}</ref>}} '''Ang Starbucks Corporation''' ay isang Amerikanong [[kape]] kumpanya at coffeehouse chain. Starbucks ay itinatag sa [[Seattle, Washington|Seattle]], Washington noong 1971. Bilang ng 2018, ang kumpanya ay nagpapatakbo ng 28,218 mga lokasyon sa buong mundo. Starbucks ay itinuturing na ang pangunahing kinatawan ng "ikalawang alon ng kape", sa una tangi ang sarili mula sa iba pang mga kape-paghahatid ng lugar sa AMIN sa pamamagitan ng lasa, kalidad, at karanasan ng customer habang popularizing nagkagalit purong kape.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.fastcompany.com/3033306/coffee-week/the-multimillion-dollar-quest-to-brew-the-perfect-cup-of-coffee|title=The Multimillion Dollar Quest To Brew The Perfect Cup Of Coffee|last=Sacks|first=Danielle|date=September 2014|website=Fast Company|language=|accessdate=2015-10-31}}</ref> Dahil sa ang 2000s, ang [//en.wikipedia.org/wiki/Third_wave_of_coffee ikatlong alon coffee] makers na naka-target na kalidad ng pag-iisip sa mga coffee drinkers sa kamay-ginawa ng kape batay sa mas magaan roasts, habang Starbucks ngayong mga araw na ito ay gumagamit ng awtomatikong espresso machine para sa kahusayan at sa dahilan ng kaligtasan.<ref name=":0">{{Cite news|title=Peet's rides coffee's 'third wave' with stake in Intelligentsia|url=https://www.reuters.com/article/2015/10/30/us-intelligentsiacoffee-m-a-peets-idUSKCN0SO24220151030|newspaper=Reuters|date=2015-10-30|access-date=2015-10-31|archive-date=2015-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119081737/http://www.reuters.com/article/2015/10/30/us-intelligentsiacoffee-m-a-peets-idUSKCN0SO24220151030|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist|30em}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kumpanyang kinakalakal sa NASDAQ]] 5uaci1a26zfh32b4ej54gv2oymtk0mm 0 286666 2224321 2223263 2026-09-09T08:23:33Z ~2026-47781-75 166014 /* Kamatayan */ 2224321 wikitext text/x-wiki {{navbox}} Ito ang mga pangyayari ng '''2019 sa Pilipinas''' == Panunungkulan == {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | image1 = Rodrigo Duterte June 2016.jpg | alt1 = President Rodrigo R. Duterte | caption1 = {{nowrap|Rodrigo R.<br>Duterte}} | width1 = 115 | image2 = VP Leni Meeting with Pres Duterte Cropped 2016.jpg | alt2 = Vice-President Leni Robredo | caption2 = {{nowrap|Leni G.<br>Robredo}} | width2 = 108 | image3 = Sen. Pres Vicente Sotto (cropped2).jpg | alt3 = Senate President Vicente Sotto III | caption3 = {{nowrap|Vicente<br>Sotto III}} | width3 = 115 | image4 = Arroyo_with_Xi_and_Sotto_(cropped).jpg | alt4 = House Speaker Gloria Macapagal-Arroyo | caption4 = {{nowrap|Gloria<br>Macapagal-Arroyo}} | width4 = 105 | image5 = Bersamin in robes.jpg | alt5 = Chief Justice Lucas Bersamin | caption5 = {{nowrap|Lucas<br>Bersamin}} | width5 = 104 }} * [[President of the Philippines|President]]: [[Rodrigo Duterte|Rodrigo R. Duterte]] ([[PDP–Laban]]) * [[Vice President of the Philippines|Vice President]]: [[Leni Robredo|Leni G. Robredo]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Philippine Congress|Congress]] ([[17th Congress of the Philippines|17th]], ''ended June 4''): ** [[Senate of the Philippines|Senate President]]: [[Tito Sotto|Vicente Sotto III]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) ** [[House of Representatives of the Philippines|House Speaker]]: [[Gloria Macapagal-Arroyo]] (PDP–Laban), until June 30 * [[Philippine Congress|Congress]] ([[18th Congress of the Philippines|18th]], ''convened July 22''): ** Senate President: Vicente Sotto III (NPC) ** House Speaker: [[Alan Peter Cayetano]] ([[Nacionalista Party|Nacionalista]]), elected July 22 * [[Supreme Court of the Philippines|Chief Justice]]: [[Lucas Bersamin]] {{clear}} == Kaganapan == === Kasalukuyang mga Kaganapan === * Hulyo 22 - Nagbigay ng [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa 2019 (Pilipinas)|Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] ang Pangulo ng Pilipinas na si [[Rodrigo Duterte]] sa Kongreso ng Pilipinas. Ito ang kanyang ikaapat na Talumpati sa Kongreso. * Agosto 13 &ndash; Pinirmihan ng Pangulo ng Pilipinas na si Rodrigo Duterte ang batas na idinideklera ang Setyembre 8 bilang pista opisyal sa Pilipinas na may pasok upang bigyan alaala ang Pista ng Kapanganakan ni [[Birheng Maria]]. === Kronolohiya === === Politika at Halalan === * Mayo 13 ** Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019: Bumoto ang mga botanteng Pilipino upang ihalal ang mga bagong kasapi ng Senado ng Pilipinas at Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas, gayon din ang iba pang puwesto sa lokal na pamahalaan. ** Isang glitch o depekto ang naganap sa transparancy server ng Komisyon sa Halalan na nagdulot sa pagkaantala ng bahagiang pagpapalabas ng resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019]]. === Negosyo at ekonomiya === : Umaangat na ang Pilipinas sa Bigas sa pagitan ng China : Ekonomiya sa [[Maynila]] matapos ang termino ni [[Joseph Estrada]] bilang mayor, sa pag-upo ni mayor [[Isko Moreno]], muling nanumbalik ang sigla sa lungsod-kapitol ng [[Maynila]] sa mahigit na 3 linggo sa kanyang, pag-upo bilang Mayor, pinaganda nito ang mga Establishmento, Landmarks, Parks at iba pa. === Sakuna at aksidente === {{Pangunahin|Lindol sa Luzon ng 2019}} * Abril 22 - '''2019 Luzon earthquake'''; Isang lindol ang yumanig sa Luzon, Pilipinas na nasa magnitud na 6.1 at matatagpuan ang episentro sa 18 kilometro (11 milya) hilagang-silangan ng Castillejos, Zambales na naganap noong 17:11 (PST). Labing-isang katao ang namatay dahil sa lindol sa mga munisipalidad ng Porac at Lubao ng lalawigan ng Pampanga at nagkaroon din ang lalawigan ng mga pinsala sa mga kalsada, tulay at gusali partikular ang Paliparang Pandaigdig ng Clark, isang supermarket at isang simbahan. (nakalarawan ang isang arko sa Pampanga na napinsala ng lindol). {{Pangunahin|Lindol sa Bisayas ng 2019}} * Abril 23 - '''2019 Visayas earthquake'''; Matapos ang lindol sa Pampanga, Luzon, naitala ang pag-yanig sa isla ng Samar ma tapos ang lindol sa kabuuan ng Luzon, Naitala ang lindol sa [[San Julian, Eastern Samar]] na nag tala ng Magnitud 6.4 (VII very strong), ito ay napag-alaman at determinado dahil sa pag galaw at pag uga ng lindol sa Luzon, kaya't na gising ang Philippine Trench. {{Pangunahin|Kolera ng baboy sa Luzon ng 2019–20}} * Agosto 19 - '''2019 Luzon hog cholera outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa baboy kapwa baboy ito ay may kinitil na aabot sa 7,000 + na baboy mula Agosto hanggang Nobyembre, kasabay ng '''African Swine Fever''', '''ASF''' sa [[Kalakhang Maynila]] at lalawigan ng [[Rizal]] ito ay umabot pa sa [[Angeles]] sa [[Pampanga]] at [[Binmaley, Pangasinan]] noong Eneri 20, 2020. {{Pangunahin|Pagsiklab ng polio sa Pilipinas ng 2019–20}} * Setyembre 19 - '''2019–20 Philippine poliovirus outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa tao at ang sanhi ay pag-kalumpo sa paa, ito ay karaniwang dumadapong sakit sa mga idad ng mga bata 2 hanggang 4 pataas ito ay lumaganap sa mismong buwan at sumunod sa mga isla ng [[Luzon]] at [[Mindanao]]. {{Pangunahin|Mga lindol sa Cotabato ng 2019}} * Oktubre 2019 - '''2019 Cotabato earthquakes'''; Sunod sunod na pag lindol ang nag-ganap sa isla ng Mindanao sa katapusan buwan ng Oktubre 2019, ito ay tinatawag na earthquake swarm o sunod-sunod na pag lindol tulad ng nangyari sa [[Lindol sa Batangas (2017)]] noong buwan ng Abril, ito ay kadahilan sa pag-galaw ng mga faults ito ay ang mga North at South Columbio Fault, Makilala Fault at Tangbulan Fault kasama rin ang M'lang Fault. : Oktubre 16; ay naitala ang 6.3 sa mga bayan ng M'lang, Tulunan at lungsod Kidapawan at ilan pang bayan at lungsod sa [[SOCCKSARGEN]], : Oktubre 29; ay naitala ang 6.6 sa mga bayan ng Tulunan, Makilala, Digos, Malungon at Kidapawan sa mga niyanig rin ng lindol noong Oktubre 16. Ang matinding napuruhan nito ay ang lungsod Kidapawan, : Oktubre 31, ay naitala ang 6.5 sa mga bayan Tulunan, Makilala, Kidapawan at Santa Cruz matapos ang lindol kinahaponan. {{Pangunahin|Bagyong Quiel}} * Nobyembre 23 - Sinalanta ni Quiel ang [[Cagayan]] at [[Isabela]] na nag iwan ng malawakang pag-baha at pag-kasira ng mga pananim gulay at palayan kahit malayo ito, Ito rin ay naminsala sa mga probisya ng [[Kanlurang Mindoro]] at [[Bataan]]. {{Pangunahin|Bagyong Tisoy}} * Disyembre 3 - Sinalanta ni Tisoy ang mga rehiyon ng [[Rehiyon ng Bicol]] at [[Mimaropa]], Nag-iwan ito ng malawakang pag-kasira ng mga jabahayn, palayan, pang-kahuyan {{Pangunahin|Lindol sa Davao del Sur ng 2019}} * Disyembre 15 - Niyanig ng 6.9 ang buong [[Mindanao]] ito ay namataan sa Matanao, Davao del Sur lubhang naapektuhan ang mga kalapit rehiyon nito. {{Pangunahin|Bagyong Ursula}} * Disyembre 25 - Sinalanta ni Ursula sa [[Araw ng Pasko]] ang mga taga-kanlurang kabisayaan sa isla ng Panay-Rehiyon 6. === Sining at Kalinangan === === Internasyonal na relasyon === === Palakasan === * Hulyo 21- Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] si [[Keith Thurman]] sa pamamagitan ng split decision na naganap sa MGM Grand Garden Arena, Las Vegas, Nevada, Estados Unidos. == Mga Itinakdang Pangyayari == === Nakatakda === == Mga Paggunita == Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw. " * Enero 1 – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Unang Republika ng Pilipinas]]'' * Pebrero 5 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'', unang araw ng unang buwang lunar sa Kalendaryong Tsino. * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 9 – '''[[Araw ng Kagitingan]]''' * Abril 18 – '''[[Huwebes Santo]]''' * Abril 19 – '''[[Biyernes Santo]]''' * Abril 20 – ''[[Sabado de Gloria]]'' * Abril 27 – ''Araw ni Lapu-Lapu'' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Mayo 13 – ''Araw ng Halalan'' * Hunyo 5 – [[Eid al-Fitr]], Pista ng Pagtatapos ng Ramadan * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 12 - [[Eid'l Adha]], Pista ng Pag-aalay * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 26 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 31 – ''Special non-working holiday'' * Nobyembre 1 – ''[[Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''Huling araw ng taon'' (Sa pagdiriwang ng Bagong Taon) ==Kamatayan== '''Enero''' * [[Enero 4]] – Homobono T. Cezar, (ipinanganak 1949), dating kinatawan ng [[Misamis Oriental]]<ref>{{cite news | url=https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | title=Dating Kinatawan ng Misamis Oriental na si Homobono T. Cezar, namatay dahil sa atake sa puso | newspaper=[[Manila Bulletin]] | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019 | archive-date=Abril 17, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190417232239/https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | url-status=dead }}</ref> * [[Enero 6]] – George Hofer, (ipinanganak noong 1939), dating Gobernador ng [[Zamboanga Sibugay]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/680515/zamboanga-sibugay-founding-father-passes-away-at-80/story/ | title=Pumanaw ang founding father ng Zamboanga Sibugay sa edad na 80 | work=GMA News | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019}}</ref> * [[Enero 7]] - [[Carmencita Reyes]], Pilipinong pulitiko (ipinanganak 1931) * [[Enero 12]] – Nes Pamilar, (ipinanganak 1966), [[volleyball]] punong coach<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/681190/volleyball-champion-coach-nes-pamilar-dies-he-was-52/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang kampeon ng coach ng volleyball na si Nes Pamilar, siya ay 52 | date=Enero 12, 2019 | access-date=Enero 12, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/nes-pamilar-52-passes-away/138429 | work=Tiebreaker Times | title=Pumanaw si Nes Pamilar, 52 | date=Enero 12, 2019 | petsa-ng-pag-access=Enero 12, 2019}}</ref> * [[Enero 19]] - [[Henry Sy]], Pilipino-Tsinong negosyante (ipinanganak 1924) * Enero 28 – [[Pepe Smith]] ''(ipinanganak 1947)'', musikero ng ''Pinoy rock''<ref name="d5yr" /> '''Pebrero''' * Pebrero 9 – [[Bentong]] ''(ipinanganak 1964)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Pebrero 11]] - [[Armida Siguion-Reyna]], Pilipinong mang-aawit, artista at tagapangulo ng [[MTRCB]] (ipinanganak 1930) * [[Pebrero 20]] - [[Francisco Mañosa]], Arkitektura (ipinanganak 1931) * [[Pebrero 23]]: ** [[Nestor Espenilla Jr.]], Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (ipinanganak 1958) ** Kristoffer King, (ipinanganak 1983), aktor sa indie film<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/02/23/19/indie-actor-kristoffer-king-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang indie actor na si Kristoffer King | date=Pebrero 23, 2019 | access-date=Pebrero 24, 2019}}</ref> '''Marso''' * [[Marso 5]] – Annie Brazil, (ipinanganak 1933), mang-aawit ng jazz<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/life/03/06/19/jazz-queen-annie-brazil-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang reyna ng jazz na si Annie Brazil | date=Marso 6, 2019 | access-date=Marso 6, 2019}}</ref> * [[Marso 8]] - [[Boyong Baytion]], Pilipinong Direktor * Marso 9 – [[Chokoleit]] ''(ipinanganak 1972)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Marso 13]] – [[Ghazali Jaafar]], (ipinanganak 1943), Pangalawang tagapangulo ng [[Moro Islamic Liberation Front]]<ref>{{Banggitin ang web | url=http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | work=[[CNN Philippines]] | title=Namatay ang Tagapangulo ng Bangsamoro Transition Commission na si Ghazali Jaafar | date=Marso 13, 2019 | access-date=Marso 13, 2019 | archive-date=Marso 16, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190316042851/http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | url-status=dead }}</ref> ** Maria "Bulaklak" Ausente, (b. 1989), Dating [[TV Patrol Panay]] at [[GMA News]] correspondent<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/688014/former-gma-reporter-maria-bulaklak-ausente-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Former GMA reporter Maria Bulaklak Ausente pumanaw | petsa=Marso 14, 2019 | access-date=Marso 14, 2019}}</ref> * [[Marso 18]] – Augusto Victa, (b. 1931), dating artista sa drama sa TV at radyo<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/226139-radio-drama-actor-augusto-victa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang aktor sa drama sa radyo na si Augusto Victa | date=Marso 20, 2019 | access-date=Marso 20, 2019}}</ref> * [[Marso 31]] – Ferdie Marquez, founding member ng [[True Faith (banda)|True Faith]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/31/19/true-faith-original-member-ferdie-marquez-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang orihinal na miyembro ng True Faith na si Ferdie Marquez | date=Marso 31, 2019 | access-date=Marso 31, 2019}}</ref> '''Abril''' * [[Abril 4]] – Mark Joseph Ubalde, (ipinanganak 1986), dating [[GMA News]] at [[News5]] reporter, kontribyutor at mananaliksik ng [[VERA Files]]<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/690258/former-reporter-mark-joseph-ubalde-passes-away/story/?top_picks&order=1 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang dating reporter na si Mark Joseph Ubalde | date=Abril 4, 2019 | access-date=Abril 4, 2019}}</ref> * [[Abril 16]] – [[Jose Mari Gonzales]], (ipinanganak 1938), aktor at politiko.<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com//nation/228347-jose-mari-gonzalez-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw na ang dating kongresista at aktor na si Jose Mari Gonzalez | date=Abril 16, 2019 | access-date=Abril 16, 2019}}</ref> * [[Abril 19]] – [[Rodolfo Severino Jr.]], (ipinanganak 1936), dating Kalihim-Heneral ng ASEAN (1998–2002), at embahador sa Malaysia (1989–1992)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | work=[[Manila Bulletin]] | title=Pumanaw ang dating ambassador na si Rodolfo Severino Jr. sa edad na 82 | date=Abril 20, 2019 | access-date=Abril 20, 2019 | archive-date=Abril 20, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190420081434/https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | url-status=dead }}</ref> * [[Abril 25]] – Levy P. Laus, (ipinanganak noong 1951), CEO ng Laus Group Company<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.autoindustriya.com/auto-industry-news/laus-group-chairman-dies-in-tragic-chopper-crash.html | work=Auto Industriya | title=Tagapangulo ng Laus Group, namatay sa isang trahedya na pagbagsak ng helikopter | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/228962-helicopter-crash-bulacan-april-25-2019 | work=[[Rappler]] | title=Negosyante mula Pampanga na si Levy Laus, 2 iba pa, patay sa pagbagsak ng helikopter sa Bulacan | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref> * [[Abril 28]]: ** Fred Espinoza, (ipinanganak noong 1928), reporter at kolumnista<ref>{{Cite web | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1803469/Cebu/Local-News/Retired-SunStar-journalist-dies-at-91 | work=Sun Star Cebu | title=Retired SunStar journalist, pumanaw sa edad na 91 | date=Abril 30, 2019 | access-date=Abril 30, 2019}}</ref> ** Teresita Ojeda, (ipinanganak 1930), miyembro ng lupon ng [[Cultural Center of the Philippines]] (CPP) (1999–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.abs-cbn.com/life/05/03/19/tessie-luz-ccp-board-member-and-art-patron-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Tessie Luz, miyembro ng lupon ng CCP at patron ng sining, pumanaw | date=Mayo 3, 2019 | access-date=Mayo 3, 2019}}</ref> * [[Abril 30]] – Vic Vic Villavicencio, (ipinanganak 1952), tagapagtatag ng Triple V Group of Companies<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/692972/kamayan-dad-s-founder-vic-vic-villavicencio-passes-away/story/?trending | work=[[GMA News]] | title=Kamayan, Pumanaw na ang tagapagtatag ng kanyang ama na si Vic Vic Villavicencio | date=Mayo 1, 2019 | access-date=Mayo 1, 2019}}</ref> '''Mayo''' * [[Mayo 4]] – [[Prospero Nograles]], (ipinanganak 1947), dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula sa [[Lungsod ng Davao]] sa [[Distritong pambatas ng Lungsod ng Davao|Unang Distrito]] (2001–2010) at [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ika-22 Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (2008–2010)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/04/19/ex-speaker-prospero-nograles-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Prospero Nograles | petsa=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/693316/former-speaker-nograles-passes-away/story/?headline | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Nograles | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/nation/229667-former-house-speaker-prospero-nograles-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker ng Mababang Kapulungan na si Prospero Nograles sa edad na 71 | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref> * [[Mayo 7]]: ** [[Karina Constantino-David]], (ipinanganak 1946) aktibistang pampulitika at lingkod-bayan<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/08/19/ex-csc-chairperson-karina-david-dies-at-73 | work=[[ABS CBN News]] | title=Dating tagapangulo ng CSC na si Karina David ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref> ** [[Vicente Emano]], (b. 1943) dating Gobernador ng [[Misamis Oriental]] (1988–1998) at Alkalde ng [[Cagayan de Oro]] (1998–2007, 2010–2013)<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/229896-ex-cagayan-de-oro-mayor-vicente-emano-dies | trabaho=[[Rappler]] | title=Ex-Cagayan de Oro mayor Vicente Emano dies | petsa=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> ** [[Joel Virador]], (ipinanganak 1967) dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (2003–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.pna.gov.ph/articles/1069158 | work=Philippine News Agency | title=Dating kongresista ng Bayan Muna party-list, pumanaw sa edad na 52 | date=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> <!--* [[Mayo 8]] – Rudy Francisco, (ipinanganak 1923), aktor at abogado<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/230071-rudy-francisco-dies | work=[[Rappler]] | title=Si Rudy Francisco, ang lolo mula sa iconic na patalastas ng McDonald's, ay pumanaw sa edad na 96 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref>--> * [[Mayo 9]] – [[Abul Khayr Alonto]], (isinilang noong 1945) dating chairman ng [[ Pangasiwaang Pangkaunlaran ng Mindanao]] (mula noong 2016)<ref>{{Cite web | url=https://www.mindanews.com/top-stories/2019/05/minda-chair-alonto-passes-away-at-73/ | work=Minda News | title=Si MinDA chair Alonto ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 10, 2019 | access-date=Mayo 10, 2019}}</ref> * [[Mayo 11]] – Rosa Olondriz Caram, (ipinanganak 1925), dating officer-in-charge (OIC) mayor ng Iloilo City (1986–87)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/move-ph/230410-iloilo-city-first-female-oic-mayor-dies | work=[[Rappler]] | title=Namatay ang unang babaeng OIC mayor ng Iloilo City sa edad na 94 | date=Mayo 14, 2019 | access-date=Mayo 14, 2019}}</ref> * [[Mayo 15]]: ** Bienvenido Alejandro, (ipinanganak 1926), isa sa mga nagtatag ng Papemelroti<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/694556/papemelroti-co-founder-bienvenido-alejandro-has-passed-away/story/?top_picks&order=3 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw na ang co-founder ni Papemelroti na si Bienvenido Alejandro | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> ** Si Crescencia Lucero, (ipinanganak noong 1942), miyembro ng Franciscan Sisters of the Immaculate Conception (SFIC) at tagapangulo ng Task Force Detainees of the Philippines (TFDP)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/694582/human-rights-advocate-sister-cresencia-lucero-dies-in-jakarta/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang tagapagtaguyod ng karapatang pantao na si Sister Cresencia Lucero sa Jakarta | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> * [[Mayo 19]] – Susan Papa, (ipinanganak noong 1955), pangulo ng [[Philippine Swimming League]] (PSL)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/231060-susan-papa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang pinuno ng Philippine Swimming League na si Susan Papa | date=Mayo 20, 2019 | access-date=Mayo 20, 2019}}</ref> * [[Mayo 23]] – Jojo A. Robles, (ipinanganak 1962), mamamahayag at dating punong patnugot ng [[Manila Standard]] at [[The Manila Times]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.manilatimes.net/times-columnist-jojo-robles-writes-30/558708/ | work=[[The Manila Times]] | title=Ang kolumnista ng Times na si Jojo Robles ay sumulat ng 30 | date=Mayo 23, 2019 | access-date=Mayo 23, 2019}}</ref> * [[Mayo 30]] – Clinton Palanca, (ipinanganak 1974), may-akdang nagwagi ng parangal at isa sa mga nangungunang manunulat ng pagkain sa Pilipinas<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/696146/award-winning-writer-clinton-palanca-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/life-and-style/books/231857-clinton-palanca-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref> * [[Mayo 31]] - [[Gary Lising]], Pilipinong komedyante (ipinanganak 1942) '''Hunyo''' * [[Hunyo 18]] – Ricardo "Ricky" Ramirez, dating alkalde ng Medellin, Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698185/ex-cebu-town-mayor-shot-dead-inside-hospital-police/story/?top_picks&order=3 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital —pulis | work=GMA News | date=Hunyo 19, 2019 | access-date=Hunyo 19, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/233448-ex-medellin-cebu-mayor-shot-dead-inside-hospital-june-2019 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 19, 2019 | petsa-ng-pag-access=Hunyo 19, 2019}}</ref> * Hunyo 20 – [[Eddie Garcia]] ''(ipinanganak 1929)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Hunyo 21]]: ** Jacqui Magno, (ipinanganak 1954) mang-aawit ng jazz<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/jazz-singer-jacqui-magno-65/572780/ | title=Mangang-aawit ng jazz na si Jacqui Magno, 65 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Hunyo 21, 2019 | access-date=Hunyo 21, 2019}}</ref> ** Andres Ma. Brillantes Bernos, dating gobernador ng [[Abra (lalawigan)|Abra]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698608/ex-abra-governor-andres-bernos-passes-away/story/?just_in | title=Pumanaw na ang dating gobernador ng Abra na si Andres Bernos | work=GMA News | date=Hunyo 23, 2019 | access-date=Hunyo 23, 2019}}</ref> ** April Love Jordan, (ipinanganak 1988) na nanalo sa patimpalak ng kagandahan; [[Miss World Philippines 2012]] (Ikatlong Prinsesa)<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/06/24/19/beauty-queen-april-love-jordan-passes-away-after-battling-liver-cancer | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan matapos makipaglaban sa kanser sa atay | work=ABS-CBN News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/233817-april-love-jordan-dies | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan sa edad na 31 | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/698834/filipina-beauty-queen-april-love-jordan-succumbs-to-cancer/story/ | title=Pinakamagandang reyna na si April Love Jordan, pumanaw dahil sa kanser | work=GMA News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref> * [[Hunyo 30]] – Miguel Bonalos, (ipinanganak noong 1999) dating manlalaro ng basketball<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/699782/san-sebastian-juniors-player-miguel-bonalos-passes-away/story/ | title=Pumanaw na ang manlalaro ng San Sebastian juniors na si Miguel Bonalos | work=GMA News | date=Hulyo 3, 2019 | access-date=Hulyo 3, 2019}}</ref> '''Hulyo''' * [[Hulyo 1]] – Renato Lumawag, (ipinanganak 1944) beteranong photojournalist<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1136546/photojournalist-rene-lumawag-dies-at-74 | title=Photojournalist Rene Lumawag, namatay sa edad na 74 | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Hulyo 2, 2019 | access-date=Hulyo 2, 2019}}</ref> * [[Hulyo 7]] – Jose Balajadia Jr., (ipinanganak 1944) dating Sergeant-at-Arms ([[Senado ng Pilipinas]])<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/700135/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away/story/ | title=Dating Sarhento-at-Arms Balajadia, pumanaw | work=GMA News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/07/07/19/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away | title=Dating Sarhento-at-arms Balajadia, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | title=Dating Sarhento-At-Arms ng Senado na si Jose Balajadia, pumanaw dahil sa pagpalya ng puso | work=CNN Philippines | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019 | archive-date=Hulyo 7, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190707061905/https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/234773-former-senate-sergeant-at-arms-jose-balajadia-dies | title=Dating sarhento-at-arms ng Senado na si Balajadia, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref> * [[Hulyo 8]] – Chito Arceo, (ipinanganak 1949) dating aktor at ehekutibo sa pagbebenta sa telebisyon<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/08/19/chicks-to-chicks-actor-chito-arceo-dies | title='Chicks to Chicks' aktor na si Chito Arceo ay pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 8, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref> * [[Hulyo 9]] – [[Martin I. Tinio, Jr.]], (ipinanganak 1943) antiquarian, historyador ng sining, curator, interior designer<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://lifestyle.inquirer.net/340461/martin-sonny-tinio-jr-antiques-expert-and-social-historian-passes-away-76/#:~:text=Writer%2C%20historian%2C%20antiques%20expert%20and,ay%20sinunog%20noong%20Hulyo%2020.|title=Si Martin 'Sonny' Tinio Jr., eksperto sa mga antigo at historyador ng lipunan, ay pumanaw; 76|petsa=11 Hulyo 2019|pahayagan=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=22 Disyembre 2020|language=en-US}}</ref> * [[Hulyo 21]] – [[Claro Pellosis]], (ipinanganak 1960) Olympic sprinter<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/235986-claro-pellosis-dies | title=Claro Pellosis, coach ni Lydia de Vega, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 22, 2019 | access-date=Hulyo 22, 2019}}</ref> * [[Hulyo 29]] – Jasmin Basar (DJ Jasmin), (ipinanganak 1984) Radio DJ ([[DWRR-FM|MOR 101.9]])<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/30/19/dj-jasmin-of-mor-1019-dies | title=DJ Jasmin ng MOR 101.9 namatay | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 30, 2019 | access-date=Hulyo 31, 2019}}</ref> '''Agosto''' * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 18]] – Sophia Corullo, (ipinanganak 2013) batang aktres<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/238206-child-actress-sophia-corullo-dies/ | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophia Corullo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/21/19/child-actress-sophie-corullo-dies | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophie Corullo | work=ABS-CBN News | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref> * [[Agosto 19]] - [[Gina Lopez]], dating kalihim ng DENR at host ng ''G-Diaries'' (ipinanganak 1953) * [[Agosto 20]] – [[Ernesto Lariosa]], (ipinanganak 1944) Manunulat, makata, at kolumnista na Cebuano<ref>{{cite news | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | title=Superbalita Ang kolumnista ng Cebu na si Ernesto Lariosa ay sumulat ng 30 | work=Sun Star Cebu | date=Agosto 20, 2019 | access-date=Agosto 20, 2019 | archive-date=Setyembre 5, 2019 | archive-url=https://archive.today/20190905160936/https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | url-status=dead }}</ref> <!--* [[August 21]] – [[Julian Daan]] a.k.a. Esteban "Teban" Escudero, (b. 1945) radio personality ([[DYHP]]), aktor, komedyante, nanunungkulan [[Talisay City, Cebu|Talisay City]] councillor at dating [Gorcineref] na miyembro ng [[Miyembro ng Lupon ng Pilipinas]] balita | url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-news/2019/08/22/1945466/teban-74-passes-away | title=Teban, 74, pumanaw | work=The Freeman (newspaper){{!}}The Freeman | petsa=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref>--> * [[Agosto 25]] – [[Mona Lisa (artista)|Gloria Lerma Yatco]], (ipinanganak 1922) aktres<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/25/19/veteran-actress-mona-lisa-passes-away | title=Pumanaw ang beteranong aktres na si Mona Lisa | work=ABS-CBN News | date=Agosto 25, 2019 | access-date=Agosto 25, 2019}}</ref> '''Setyembre''' * [[Setyembre 8]] - [[Lito Legaspi]], Pilipinong aktor (ipinanganak 1942) * [[Setyembre 9]] – Sari Yap, (ipinanganak 1962) tagapagtatag ng Mega Magazine<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/239670-sari-yap-dies | title='Mega' founder Sari Yap dies | work=[[Rappler]] | date=Setyembre 9, 2019 | access-date=Setyembre 9, 2019}}</ref> * [[Setyembre 13]] – [[Rene Espina]], (ipinanganak 1929) dating senador at gobernador ng Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/708123/former-senator-and-cebu-governor-rene-espina-dies-palace-expresses-sympathy/story/?top_picks&order=2 | title=Dating senador at gobernador ng Cebu na si Rene Espina, pumanaw na; Nakikiramay ang Palasyo | work=GMA News | date=Setyembre 15, 2019 | access-date=Setyembre 15, 2019}}</ref> * [[Setyembre 21]] – [[Mel Chionglo]], (ipinanganak 1946) direktor ng pelikula at taga-disenyo ng produksyon<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/708878/burlesk-king-director-mel-chionglo-dies/story/ | title='Burlesk King' direktor na si Mel Chionglo, pumanaw na | work=GMA News | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Isah Red, (ipinanganak 1952) kolumnista sa showbiz (''[[Daily Tribune (Pilipinas)|The Daily Tribune]]'')<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/240688-showbiz-editor-isah-red-dies | title=Showbiz editor Isah Red dies | work=Rappler | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Lyndon Lee Suy, (ipinanganak 1964) dating Tagapagsalita ng DOH<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1167705/ex-doh-spokesperson-dr-lyndon-lee-suy-passes-away | title=Dating tagapagsalita ng DOH na si Dr. Lyndon Lee Suy, pumanaw | newspaper=Philippine Daily Inquirer | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> * [[Setyembre 22]] – Nelson Navarro, (ipinanganak 1948) beteranong mamamahayag at awtor<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/09/22/19/veteran-columnist-and-author-nelson-navarro-passes-away | title=Beteranong kolumnista at awtor na si Nelson Navarro, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 22, 2019 | access-date=Setyembre 22, 2019}}</ref> * [[Setyembre 24]] – [[Luisito M. Reyes|Luisito Reyes]], (ipinanganak 1930) dating gobernador ng [[Marinduque]]<ref>{{Cite web|last=Mataac|first=Romeo A. Jr.|title=Dating gobernador ng Marinduque na si Luisito Reyes, pumanaw na|url=https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|access-date=Hunyo 22, 2020|website=marinduquenews.com|language=en-US|archive-date=Setyembre 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924025856/https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|url-status=dead}}</ref> ** Jojit Paredes, (ipinanganak noong 1951) dating aktor at mang-aawit<ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/news/local/146349/70s-matinee-idol-jojit-paredes-dies-at-68-a734-20190925 | title='70s matinee idol Jojit Paredes pumanaw sa edad na 68 | work=Philippine Entertainment Portal | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019 | language=fil}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/25/19/former-matinee-idol-jojit-paredes-dies | title=Namatay ang dating matinee idol na si Jojit Paredes | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019}}</ref> '''Oktubre''' * Oktubre 4 – [[Tony Mabesa]], aktor pang-entablado at isa sa mga nagpasimula ng teatro pampamantasan sa bansa<ref name="d5yr">{{cite news |title=In loving memory: Famous personalities who died in the past 5 years |url=https://starcinema.abs-cbn.com/2021/11/15/news/famous-personalities-who-died-in-the-past-5-years-70666/ |work=[[Star Cinema]] |publisher=[[ABS-CBN]] |date=2021-11-15 |access-date=2022-01-17}}</ref> * [[Oktubre 5]] - [[Amalia Fuentes]], Pilipinang aktres (ipinanganak 1940) ** Bobby Baruelo, (ipinanganak 1961) dating direktor ng [[Bureau of Fire Protection|BFP]] (2016–2017)<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/710568/ex-bfp-director-baruelo-dies-at-58-due-to-cardiac-arrest/story/ | title=Dating direktor ng BFP na si Baruelo ay namatay sa edad na 58 dahil sa cardiac arrest | work=GMA News | date=Oktubre 5, 2019 | access-date=Oktubre 5, 2019}}</ref> * [[Oktubre 8]] – [[Carlos Celdran]], (ipinanganak 1972) aktibista sa kultura at artista sa pagtatanghal<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242024-carlos-celdran-death | title=Namatay si Carlos Celdran sa edad na 46 | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 8, 2019 | access-date=Oktubre 8, 2019}}</ref> * [[Oktubre 9]] – Charlie Yuson III, bise alkalde ng [[Batuan, Masbate]]<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242140-masbate-town-vice-mayor-dies-manila-ambush | title=Bise mayor ng bayan ng Masbate, namatay sa pananambang sa Maynila | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 9, 2019 | access-date=Oktubre 9, 2019}}</ref> * [[Oktubre 20]]: ** [[Aquilino Pimentel Jr.]], (ipinanganak 1933) dating [[Senador ng Pilipinas]] (1987–1992, 1998–2010) at ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] (2000–2001)<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1179621/former-senate-president-nene-pimentel-passes-away |title=Pumanaw ang dating Pangulo ng Senado na si Nene Pimentel |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Oktubre 20, 2019 |access-date=Oktubre 20, 2019}}</ref> ** Jon Ross Delos Santos a.k.a. Lil John, fliptop rapper<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/712489/cops-eye-love-triangle-in-slay-of-fliptop-rapper-lil-john-in-imus/story/ |title=Pinapanood ng mga pulis ang love triangle sa pagpatay sa Fliptop rapper na si Lil John sa Imus |work=GMA News |date=Oktubre 21, 2019 |access-date=Oktubre 21, 2019}}</ref> * [[Oktubre 25]] – David Navarro, alkalde ng [[Clarin, Misamis Occidental]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/243571-things-to-know-about-david-navarro-mayor-killed-in-cebu-city |title=Sino si David Navarro, ang alkalde mula sa Mindanao na napatay sa Cebu City? |work=Rappler |date=Oktubre 28, 2019 |access-date=Oktubre 30, 2019}}</ref> '''Nobyembre''' * [[Nobyembre 1]] – Datu Ombra Sinsuat, alkalde ng [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/01/19/maguindanao-town-mayor-ombra-sinsuat-passes-away-due-national | malayo dahil sa sakit |work=ABS-CBN News |date=November 1, 2019 |access-date=November 1, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |Sintitle=NovemberDat-dies |3=NDBC News |date=Nobyembre 1, 2019 |access-date=Nobyembre 1, 2019 |title=Archive copy |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407032606/https://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 5]] – Rodolfo Albano Jr., (ipinanganak 1934) Kinatawan ng LPGMA party-list at dating kinatawan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]<ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1085152 |title=LPGMA Party-list Rep. Rodolfo Albano Jr. pumanaw sa edad na 85 |work=Philippine News Agency |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/nation/244224-lpgma-congressman-rodolfo-albano-jr-dies |title=LPGMA congressman Albano pumanaw sa edad na 85 |work=Rappler |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/714317/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away/story/ |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=GMA News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/05/19/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 9]] – [[John Gokongwei|John Gokongwei Jr.]], (ipinanganak 1926) negosyanteng negosyante (JG Summit Holdings)<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/10/19/john-gokongwei-jr-passes-away-at-93 |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714877/john-gokongwei-jr-dies-at-93/story/?headline |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=GMA News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |title=Pumanaw ang negosyanteng si John Gokongwei, Jr. sa edad na 93 |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110033659/https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244552-john-gokongwei-dies-november-2019 |title=Pumanaw ang tycoon na si John Gokongwei, 93 |work=Rappler |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 11]] – [[Lucio Tan Jr.|Lucio "Bong" Tan Jr.]], (ipinanganak 1966) pangulo ng Philippine Airlines Holdings Inc. (PHI)<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714966/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-53-passes-away/story/ |title=Pumanaw ang pangulo ng PAL Holdings na si Lucio Tan Jr., 53 |work=GMA News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244620-pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies |title=PAL Holdings president Bong Tan, pumanaw na |work=Rappler |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/11/19/billionaire-lucio-tans-namesake-son-dies |title=Anak ng bilyonaryong si Lucio Tan, pumanaw na |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |title=Pal Holdings President Bong Tan, pumanaw na |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111073611/https://cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://business.inquirer.net/283118/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies PAL Holdings president Lucio 'Bong' Tan Jr., pumanaw na]</ref> * [[Nobyembre 14]] – Jose "Pepe" Ong, (ipinanganak 1941) chairman at co-founder ng [[CDO Foodsphere|CDO Foodsphere Inc.]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244970-cdo-foodsphere-chairman-jose-ong-dies |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Pepe Ong sa edad na 78 |work=Rappler |date=Nobyembre 14, 2019 |access-date=Nobyembre 14, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/15/19/cdo-chairman-jose-ong-passes-away |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Jose Ong |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/715543/cdo-chairman-jose-ong-passes-away/story/ |title=Pumanaw na ang chairman ng CDO na si Jose Ong sa edad na 78 |work=GMA News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 16]] – [[Elizabeth Gokongwei|Elizabeth Yu Gokongwei]] (isinilang noong 1934) asawa ng yumaong negosyanteng si [[John Gokongwei]].<ref>{{Cite web|url=https://www.abs-cbn.com/business/11/16/19/john-gokongwei-jrs-widow-elizabeth-passes-away|title=Pumanaw na ang balo ni John Gokongwei Jr. na si Elizabeth|website=ABS-CBN Balita|access-date=Nobyembre 16, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – [[Milagrosa Tan]], (ipinanganak 1958) nanunungkulang gobernador ng [[Samar (lalawigan)|Samar]] '''Disyembre''' * [[Disyembre 1]] – [[Edgardo Gomez]], (ipinanganak 1938) biologist.<ref>[https://www.rappler.com/nation/246291-national-scientist-edgardo-gomez-dies Pambansang Siyentipiko Edgardo Gomez, kampeon sa pangangalaga ng coral reef, pumanaw]</ref> ** Licerna Abunda, (ipinanganak 1929) politiko at ina ni [[Boy Abunda]].<ref>[https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/02/19/boy-abundas-mother-passes-away-at-90 Pumanaw ang ina ni Boy Abunda sa edad na 90]</ref><ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/1834520 Ina ng host ng talk show sa telebisyon na si Boy Abunda, pumanaw sa edad na 90]</ref> * [[Disyembre 9]] – [[Mico Palanca]] ''(ipinanganak 1978)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Disyembre 13]] – Cesar Apolinario, (ipinanganak 1973) [[GMA News and Public Affairs|GMA News]] reporter at host ng [[iJuander]]<ref>{{cite news |title=GMA reporter Cesar Apolinario pumanaw na |url=https://newsinfo.inquirer.net/1201331/fwd-embargo-gma-reporter-cesar-apolinario-passes-away |access-date=Disyembre 14, 2019 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> *[[Disyembre 18]] – Nestor Fongwan, (ipinanganak 1951) kinatawan ng [[Pambatasan na distrito ng Benguet|Lone District of Benguet]] at dating gobernador ng [[Benguet|the lalawigan]].<ref>[https://www.rappler.com/philippines/247498-benguet-representative-nestor-fongwan-dies/ Kinatawan ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/news/12/19/19/benguet-solon-nestor-fongwan-dies-at-68 Ang solon ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref> * [[Disyembre 21]] – [[Gerry Alanguilan]], (ipinanganak 1968) may-akda ng komiks<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/719819/comic-book-icon-gerry-alanguilan-passes-away/story/|title=Pumanaw ang Icon ng Komiks na si Gerry Alanguilan|petsa=Disyembre 21, 2019|work=GMA News|access-date=Disyembre 21, 2019}}</ref> *[[Disyembre 24]] – Constancio Torralba, (ipinanganak noong 1928) dating gobernador ng [[Bohol]] (1988–1992).<ref>[https://www.boholchronicle.com.ph/2019/12/25/ex-bohol-governor-torralba-dies-91/ Dating gobernador ng Bohol na si Torralba ay pumanaw, 91]</ref == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|2019}} {{stub|Taon|Pilipinas}} [[Kategorya:2019 sa Pilipinas]] 85egqhwupbokm8ddk1ixr8duchhm7pd 0 287308 2224247 1723075 2026-09-09T00:04:45Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2224247 wikitext text/x-wiki Ang '''Manipal Academy of Higher Education''', dating kilala bilang Unibersidad ng Manipal ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Manipal University''), ay isang pribadong institusyon sa pananaliksik na itinuturing na unibersidad na matatagpuan sa komunidad ng Manipal, bahagi ng lungsod ng Udupi, [[Karnataka]], [[India]]. Ang Manipal Academy of Higher Education ay may mga sangay na kampus sa [[Dubai]] at Mangalore. Mayroon din itong mga kapatid na institusyon sa Sikkim (''Manipal University Sikkim'') at Jaipur (''Manipal University Jaipur''). Ito ay miyembro ng Association of Commonwealth Universities. Ang MAHE ay isang kinikilalang Deemed University na sertipikado sa ilalim ng ISO 9001:2015, ISO 14001:2015, at ISO 50001:2018.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} MAHE - Manipal Academy of Higher Education |url=http://localhost:4503/mu/about-us/history.html |access-date=2026-09-09 |website=Manipal |language=en-US}}</ref> {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] 0b69xpfqsem7ye0hxhofyjekt0gogtq 0 297270 2224275 2221231 2026-09-09T03:53:48Z ~2026-48685-31 166183 2224275 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWBL | logo = | logo_size = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWBL 1242 | airdate = 1972 | frequency = 1242 kHz | former_frequencies = 1190 kHz (1972–1978) | format = [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]], [[:en:Blocktime|Blocktime]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] (ilang mga programa) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 20,000 watts | callsign_meaning = '''B'''agong '''L'''ipunan | affiliations = {{ubl|[[Hope Channel Philippines|Adventist World Radio]] <small>(ilang mga programa)</small>|Pan American Broadcasting <small>(tuwing Linggo)</small>}} | owner = [[FBS Radio Network]] | operator = Margo Management and Consultancy Services, Inc. | sister_stations = [[DWSS-AM|Abante 1494]]<br> [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]] | webcast = [http://www.radio.org.ph/dwbl-mandaluyong/ DWBL 1242]<br>[https://www.facebook.com/dwblamradio DWBL Facebook Page] | website = }} Ang '''DWBL''' (1242 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Margo 1242''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[FBS Radio Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance Street, [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Malanday, [[Valenzuela]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/03/02/20/house-oks-on-2nd-reading-3-franchise-bills|title=House OKs on 2nd reading 3 franchise bills|website=[[ABS-CBN News]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== Ang DWBL ay una nang nakilalang '''WBL''' noong panahon ng Batas Militar. Sa oras na iyon, ito ay ang nangungunang himpilan sa Kalakhang Maynila na nag-ere ng Top 40 format. Sina Willy "Hillbilly Willy" Inong, Rudolph Rivera, Bernie Buenaseda at [[Mike Enriquez]] ay kabilang sa mga bahagi ng istasyon. Noong 1985, noong lumipat sa [[DWKC|DWKC-FM]] ang halos lahat ng mga personalidad nito at nabuo ang '''WKC''', si Buenaseda lang ay nanatili sa istasyon, ngunit iniwan niya yan pagkatapos ng ilang buwan upang ilunsad ang [[DWTM|Magic 89.9]]. Nang sumunod na taon, nag-reformat ang DWBL bilang himpilang pang-blocktime.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days|title=Them were the days|website=[[The Philippine Star]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> Noong Abril 2015, ang 8TriMedia Broadcasting Network ay bumili ng bahagi ng panahon ng DWBL para sa mga programa nito na pinamamahalaan ng mga tanyag na personalidad sa radyo, tulad nina Dr. Rey Salinel, [[Alfredo Lim|Fred Lim]], Miguel Gil, Percy Lapid,<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2022/10/04/2214207/percy-lapid-broadcaster-and-duterte-marcos-jr-critic-shot-dead-las-pias|title=Percy Lapid — broadcaster and government critic — shot dead in Las Piñas|website=PhilStar|access-date=October 4, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674613/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead-in-ambush|title=Radio commentator Percy Lapid shot dead in ambush|website=Inquirer.net|access-date=October 4, 2022}}</ref> [[Shalala]], at Lloyd Umali . Tumagal ito hanggang Oktubre 2015, nang ilipat ang airtime nito sa [[DZRJ-AM|DZRJ 810 AM]], kasabay ng mga bagong programa.<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2015/07/08/mga-pambatong-programa-ng-8trimedia-broadcasting-sa-radio-dwbl-1242-khz/|title=Mga pambatong programa ng 8TriMedia Broadcasting sa Radio DWBL-1242 khz|website=Hataw|accessdate=July 10, 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] lcutfwfhpge7sk6ogsvfb0lj37s84uv 2224276 2224275 2026-09-09T03:54:37Z ~2026-48685-31 166183 2224276 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWBL | logo = | logo_size = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWBL 1242 Margo TV | airdate = 1972 | frequency = 1242 kHz | former_frequencies = 1190 kHz (1972–1978) | format = [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]], [[:en:Blocktime|Blocktime]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] (ilang mga programa) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 20,000 watts | callsign_meaning = '''B'''agong '''L'''ipunan | affiliations = {{ubl|[[Hope Channel Philippines|Adventist World Radio]] <small>(ilang mga programa)</small>|Pan American Broadcasting <small>(tuwing Linggo)</small>}} | owner = [[FBS Radio Network]] | operator = Margo Management and Consultancy Services, Inc. | sister_stations = [[DWSS-AM|Abante 1494]]<br> [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]] | webcast = [http://www.radio.org.ph/dwbl-mandaluyong/ DWBL 1242]<br>[https://www.facebook.com/dwblamradio DWBL Facebook Page] | website = }} Ang '''DWBL''' (1242 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Margo 1242''' ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[FBS Radio Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance Street, [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Malanday, [[Valenzuela]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/03/02/20/house-oks-on-2nd-reading-3-franchise-bills|title=House OKs on 2nd reading 3 franchise bills|website=[[ABS-CBN News]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== Ang DWBL ay una nang nakilalang '''WBL''' noong panahon ng Batas Militar. Sa oras na iyon, ito ay ang nangungunang himpilan sa Kalakhang Maynila na nag-ere ng Top 40 format. Sina Willy "Hillbilly Willy" Inong, Rudolph Rivera, Bernie Buenaseda at [[Mike Enriquez]] ay kabilang sa mga bahagi ng istasyon. Noong 1985, noong lumipat sa [[DWKC|DWKC-FM]] ang halos lahat ng mga personalidad nito at nabuo ang '''WKC''', si Buenaseda lang ay nanatili sa istasyon, ngunit iniwan niya yan pagkatapos ng ilang buwan upang ilunsad ang [[DWTM|Magic 89.9]]. Nang sumunod na taon, nag-reformat ang DWBL bilang himpilang pang-blocktime.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days|title=Them were the days|website=[[The Philippine Star]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> Noong Abril 2015, ang 8TriMedia Broadcasting Network ay bumili ng bahagi ng panahon ng DWBL para sa mga programa nito na pinamamahalaan ng mga tanyag na personalidad sa radyo, tulad nina Dr. Rey Salinel, [[Alfredo Lim|Fred Lim]], Miguel Gil, Percy Lapid,<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2022/10/04/2214207/percy-lapid-broadcaster-and-duterte-marcos-jr-critic-shot-dead-las-pias|title=Percy Lapid — broadcaster and government critic — shot dead in Las Piñas|website=PhilStar|access-date=October 4, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674613/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead-in-ambush|title=Radio commentator Percy Lapid shot dead in ambush|website=Inquirer.net|access-date=October 4, 2022}}</ref> [[Shalala]], at Lloyd Umali . Tumagal ito hanggang Oktubre 2015, nang ilipat ang airtime nito sa [[DZRJ-AM|DZRJ 810 AM]], kasabay ng mga bagong programa.<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2015/07/08/mga-pambatong-programa-ng-8trimedia-broadcasting-sa-radio-dwbl-1242-khz/|title=Mga pambatong programa ng 8TriMedia Broadcasting sa Radio DWBL-1242 khz|website=Hataw|accessdate=July 10, 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 72ahdtf5yh0edfjve2l6adixoenn4bm 0 302249 2224332 2223152 2026-09-09T11:36:07Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2224332 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] r3teq6kqvmmhndhrg61ygj7xzay9gi6 0 311418 2224323 2178952 2026-09-09T08:45:54Z ~2026-48824-76 166189 /* */ information corrected 2224323 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | name = Lindol sa Batangas ng 2021 | image = | alt = | caption = | map_alt = | map_caption = Ang lokasyon ng Calatagan, Batangas | pushpin_map = | timestamp = Jul 24 2021 | isc-event = n/a | anss-url = | local-date = {{Start date|2021|7|24}} | local-time = 4:48 am ([[Philippine Standard Time|PST]]) | duration = | map2 = {{Location map many | Philippines | relief=1 | label = [[Calatagan, Batangas]] | lat=13.49 | long=120.37 | mark = Bullseye1.png | marksize = 40 | position = bottom | width = 260 | float = none | caption = }} | magnitude = 6.6 {{M|ww|link=y}} | origin = [[Calatagan, Batangas]] | depth = {{convert|124|km|mi|0|abbr=on}} | location = {{coord|13.78|N|120.68|E|region:PE_type:event|display=inline,title}} | fault = | type = Tektoniko | affected = [[Calabarzon]], [[Mimaropa]], [[Kalakhang Maynila]], [[Gitnang Luzon]] | damages = | intensity = [[Modified Mercalli intensity scale VIII (''Malakas'')]]<ref>https://www.volcanodiscovery.com/place/164/earthquakes/calatagan.html</ref> | pga = | pgv = | tsunami = Wala | landslide = Meron | foreshocks = | aftershocks = Oo | casualties = Wala | engvar = | citations = }} Ang '''Lindol sa Batangas ng 2021''' o '''2021 Batangas earthquake''' ay isang malakas na lindol na pumalo sa magnitud 6.6 na lakas ang yumanig sa [[Batangas]], [[Calabarzon]] pasadong 4:48 am ng umaga, Hulyo 24 [[Philippine Standard Time|PST]] (UTC+8) sa [[Pilipinas]] ay sanhi ng kasalukuyang paggalaw ng "Lubang Fault" at "Batangas Fault" na naglikha ng nag umpugang plate, makakaraang Abril 2017 sa lalawigan ay nakaranas ng pag lindol na umabot sa 6.0 magnitud at mga sunod-sunod na pagyanig. Ang episentro ng lindol ay nasa 33km mula sa [[Puerto Galera, Oriental Mindoro]] sa [[Calatagan, Batangas]].<ref>https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/796591/magnitude-6-7-quake-hits-nncr/story</ref><ref>https://newsinfo.inquirer.net/1463697/no-damage-casualties-reported-so-far-in-calatagan-batangas-after-magnitude-6-6-quake</ref> ==Lindol== Ang episentro ng lindol ay nasa mismong bayan ng Calatagan sa Batangas na nagdulot ng malakas na "shaking" sa kanluraning Calabarzon at hilagang Mimaropa, (Intensity 6 sa Batangas, Cavite, Laguna), (Intensity 5 sa Quezon, Marinduque, Romblon), (Intensity 4 sa [[Kalakhang Maynila]]), (Intensity 3 sa Bataan, Rizal at Bulacan), Habang (Intensity 2 sa [[Gitnang Luzon]]), (Intensity 1 sa [[Kanlurang Kabisayaan]]).<ref>https://ndrrmc.gov.ph/8-ndrrmc-update/3884-earthquake-information-re-ms-4-9-magnitude-in-calatagan-batangas</ref> ==Epekto== Nagdulot ng "sink hole" sa pagitan ng dalawang bahay sa Calatagan, Batangas dahil sa nilikhang Intensity VI.<ref>{{Cite web |url=https://cnnphilippines.com/news/2021/7/24/Batangas-6.7-earthquake.html |title=Archive copy |access-date=2021-07-25 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725081927/https://cnnphilippines.com/news/2021/7/24/Batangas-6.7-earthquake.html |url-status=dead }}</ref> ===[[Bulkang Taal]]=== {{See|Pagputok ng Bulkang Taal ng 2020–2021}} Walang kinalaman ang aktibidad ng Bulkang Taal sa lindol na naganap sa bayan ng Calatagan mula sa direksyong timog kanluran, Ayon sa [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya|PHIVOLCS]], binaba ang lebel ng bulkan sa 2, dahilan rin sa sunod-sunod na mga pag-ulan o basang panahon, (habagat season). ==Tingnan rin== * [[Mga lindol sa Batangas (2017)]] * [[Lindol sa Mindoro ng 2020]] ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga lindol noong 2021]] [[Kategorya:2021 sa Pilipinas]] [[Kategorya:2021 sa Asya]] [[Kategorya:Mga kalamidad sa Pilipinas ng 2021]] [[Kategorya:Lindol sa Pilipinas]] {{usbong|Pilipinas|Kalikasan}} ofjyif2zldjsklzqcjausnejb7v6dkn 2 317584 2224283 2223367 2026-09-09T04:10:30Z Allyriana000 119761 2224283 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 224 sa 386 na artikulo ang tapos na (58.03%). Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *'''[[Lalela Mswane]]''' (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *[[Myrna Esguerra]] (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(31 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 70001–71000]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000]]''' (3) |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} q66kd8cxj7m4ekqa66uvgc8dmkpvo1c 10 318503 2224263 2221444 2026-09-09T03:09:53Z TentingZones1 122212 /* */ 2224263 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{#if:{{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}}|<span class="wrap">{{{Name|{{{name|{{PAGENAMEBASE}} }}} }}}</span>}} | native_name = {{{German_name|}}} | settlement_type = {{#if: {{{Lungsod|}}} {{{Bayan|}}} {{{Munisipalidad|}}} | {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Ortsteil = [[Ortsteil]] | Stadtteil = [[Stadtteil]] | Ortschaft = [[Ortschaft]] | Kuwarto = [[Quarter (urban subdivision)|Quarter]] | Nayon = [[Nayon]] | Boro = [[Stadtbezirk|Borough]] | = Part | #default = {{{Art|{{{type|Part}}}}}} }} of {{#if:{{{City|}}} | {{Link if exists|{{{City}}} }} | {{#if:{{{Town|}}} | {{Link if exists|{{{Town}}} }} | {{#if:{{{Municipality|}}} | {{Link if exists|{{{Municipality}}} }} }} }} }}| {{#if: {{{Art|{{{type|}}}}}}| {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Lungsod | city = [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|Lungsod]] | Stadt | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Town | town = [[Town#Germany|Bayan]] | Ortsgemeinde | Gemeinde | Markt | Municipality | municipality | Flecken = [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] | Unincorporated area = [[Unincorporated area#Germany|Unincorporated area]] | Amt = [[Amt]] | Samtgemeinde = [[Samtgemeinde]] | Verbandsgemeinde = [[Verbandsgemeinde]] | Verwaltungsgemeinschaft = [[Municipal association (Germany)|Verwaltungsgemeinschaft]] | #default = {{{Art|{{{type}}}}}} }} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] }} }} }} | image_skyline = {{{image_photo|{{{image_skyline|}}}}}} | imagesize = {{{imagesize|}}} | image_caption = {{{image_caption|}}} | image_flag = {{{image_flag|}}} | flag_link = {{#ifexist: Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | {{#ifexist: Flag of {{PAGENAME}} | Flag of {{PAGENAME}} }} }} | flag_size = 100x100px | image_shield = {{#switch: {{lc:{{{Wappen|{{{image_coa}}}}}}}} | none | kein | führt kein wappen.png | führt kein wappen.svg | führt_kein_wappen.png | führt_kein_wappen.svg = | #default = {{{Wappen|{{{image_coa|}}} }}} }} | shield_size = 80x80px | image_map = {{#if: {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{hidden begin |style=margin-top:0.2px |titlestyle= height:auto; padding:0.1em; padding-left:0.3em; padding-right:1.5em; |border=line |title = {{#if: {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext|}}} }}} | {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext}}} }}} | Lokasyon ng {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} {{#if: {{{City|{{{Town|}}} }}} | within {{{City|{{{Town|}}} }}} | {{#if: {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} | sa loob ng distrito ng {{#switch: {{ucfirst:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Urban | Urban district = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | #default = {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} {{#ifexist: Template:Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{#ifexist: Media:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} }} }} | [[File:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}}|250px]] }} {{hidden end}} | {{#if: {{Infobox mapframe}} | {{hidden | header = Location of {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} | headercss=height:5px; | content = <div class="center" style="margin-top:1em">{{Infobox mapframe|area_km2={{{Fläche|{{{area|}}} }}} }}</div>}} }} }} | pushpin_map = {{#if: {{{coordinates|}}} | Germany }} | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{{coordinates|}}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Alemanya]] | subdivision_type1 = [[States of Germany|Estado]] | subdivision_name1 = {{#switch:{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | Bayern | Bavaria = [[Bavaria]] | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg = [[Baden-Württemberg]] | Berlin = [[Berlin]] | Brandenburg = [[Brandenburg]] | Bremen = [[Bremen (state)|Bremen]] | Hamburg = [[Hamburg]] | Hessen | Hesse = [[Hesse]] | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern = [[Mecklenburg-Vorpommern]] | Niedersachsen | Lower Saxony = [[Lower Saxony]] | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia = [[North Rhine-Westphalia]] | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate = [[Rhineland-Palatinate]] | Saarland = [[Saarland]] | Sachsen | Saxony = [[Saxony]] | Sachsen-Anhalt | Saxony-Anhalt = [[Saxony-Anhalt]] | Schleswig-Holstein = [[Schleswig-Holstein]] | Thüringen | Thueringen | Thuringia = [[Thuringia]] | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | subdivision_type2 = [[Regierungsbezirk|Admin. rehiyon]] | subdivision_name2 = {{#if:{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region|}}} }}} }}} | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region) | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region)|{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} }} }} }} | subdivision_type3 = [[Mga distrito ng Alemanya|Distrito]] | subdivision_name3 = {{Link if exists|{{#switch: {{{state|{{{Bundesland|}}} }}} | Hamburg | [[Hamburg]] | Bremen | [[Bremen]] | Berlin | [[Berlin]] = <!-- no districts --> | {{#switch:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Kreisfreie Stadt | urban = [[Urban districts of Germany|Urban district]] | #default = {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district) |<!--wlink ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district)|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} |<!--wlink not ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} | subdivision_type4 = {{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | [[Gemeindeverwaltungsverband|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | [[Samtgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | [[Verbandsgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | [[Verwaltungsgemeinschaft|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Amt|}}} | [[Amt|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | [[Verwaltungsverband|Municipal assoc.]] }} }} }} }} }} }} | subdivision_name4 = {{Link if exists|{{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband) | [[{{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband){{!}}{{{Gemeindeverwaltungsverband}}}]] | {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} }} | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde) | [[{{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde){{!}}{{{Samtgemeinde}}}]] | {{{Samtgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde) | [[{{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde){{!}}{{{Verbandsgemeinde}}}]] | {{{Verbandsgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft) | [[{{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft){{!}}{{{Verwaltungsgemeinschaft}}}]] | {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} }} | {{#if: {{{Amt|}}} | {{#ifexist: {{{Amt}}} (Amt) | [[{{{Amt}}} (Amt){{!}}{{{Amt}}}]] | {{{Amt}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband) | [[{{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband){{!}}{{{Verwaltungsverband}}}]] | {{{Verwaltungsverband}}} }} }} }} }} }} }} }} }} | subdivision_type5 = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | City | {{#if: {{{Town|}}} | Town | {{#if: {{{Municipality|}}} | Municipality }} }} }} }} | subdivision_name5 = {{Link if exists|{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | {{{City}}} | {{#if: {{{Town|}}} | {{{Town}}} | {{#if: {{{Municipality|}}} | {{{Municipality}}} }} }} }} }} }} | subdivision_type6 = {{#if: {{{borough|}}} | Boro }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{#if: {{{borough|}}} | {{{borough}}} }} }} | established_title = Itinatag | established_date = {{{year|}}}{{#ifeq: {{#expr: {{{year}}} < 100 }} | 1 | &nbsp;AD }} | established_title1 = First mentioned | established_date1 = {{{year_of_first_mention|}}} | extinct_title = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{dissolved|}}}|Disbanded}} | extinct_date = {{{dissolved|}}} | parts_type = {{#if: {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | Subdivisions }} | parts = {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | leader_party = {{{Partei|{{{party|}}} }}} | leader_title = {{#switch: {{{Bürgermeistertitel}}} | Mayor | Bürgermeister | [[Bürgermeister]] | Bürgermeisterin | [[Bürgermeisterin]] | Ortsbürgermeister | Ortsbürgermeisterin = [[Burgomaster|Mayor]] | Lord mayor | Lord Mayor | [[Lord Mayor]] | Oberbürgermeister | [[Oberbürgermeister]] | Oberbürgermeisterin | [[Oberbürgermeisterin]] = [[Lord mayor]] | Ortsvorsteher | [[Ortsvorsteher]] | Ortsvorsteherin | [[Ortsvorsteherin]] = Local representative | Samtgemeindebürgermeister = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeister]] | Samtgemeindebürgermeisterin = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeisterin]] | #default = {{#ifexist: {{{Bürgermeistertitel}}} | [[{{{Bürgermeistertitel}}}]] | {{#if: {{{Bürgermeistertitel|}}} | {{{Bürgermeistertitel}}} | [[Burgomaster|Alkalde]] }} }} }} {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if: {{{leader_term|}}} | {{nobold|({{{leader_term}}}) }} }} | leader_name = {{{Bürgermeister|{{{mayor|}}} }}} | leader_title1 = {{#if: {{{ruling_party1|}}} | Governing parties }} | leader_name1 = {{Polparty|DE|{{{ruling_party1|}}} }} {{#if: {{{ruling_party2|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party2|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party3|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party3|}}} }} }} | area_footnotes = {{{area_footnotes|}}} | area_total_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = {{{area_metro|}}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1|plain=false}} }} }} | elevation_max_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%2|plain=false}} }} }} | elevation_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|}} }} | population_footnotes = {{Infobox settlement/Wikidata/population_footnotes}} | population_total = {{Infobox settlement/Wikidata/population_total}} | population_as_of = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{{pop_urban|}}} | population_metro = {{{pop_metro|}}} | population_demonym = {{{pop_demonym|{{{demonym|}}}}}} | timezone_link = Time in Germany | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[Postal codes in Germany|Mga postal code]] | postal_code = {{{PLZ|{{{postal_code|}}} }}} | area_code_type = [[List of dialling codes in Germany|Mga dial code]] | area_code = {{{Vorwahl|{{{area_code|}}} }}} | registration_plate = {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | website = {{{Website|{{{website|}}} }}} | footnotes = {{{footnotes|}}} }}<!-- error tracking categories -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|C]]}} }}<!-- coordinates missing -->{{#ifeq: {{#expr: {{#expr: {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} round 0 }} = {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} }} | 0 | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|D]]}} | }}<!-- Assign to maintenance category if decimal point is used in population as a thousands divider -->{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|T]]}} | }} }}<!-- Subdivisions of municipalities shouldn't have a Gemeindeschlüssel --><!-- Town with missing or incorrect Gemeindeschlüssel -->{{#if: {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|X]]}} }}<!-- Missing state name -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox German place with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox German place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| _noautocat | Amt | area | area_code | area_metro | Art | borough | Bundesland | Bürgermeister | Bürgermeistertitel | City | coordinates | demonym | dissolved | district | divisions | Einwohner | elevation | Fläche | footnotes | Gemeindeschlüssel | Gemeindeverwaltungsverband | German_name | Gliederung | Höhe | image_caption | image_coa | image_flag | image_photo | image_plan | image_skyline | imagesize | Kfz | Kreis | Lageplan | Lageplanbeschreibung | Landkreis | leader_term | licence | mayor | Municipality | name | Name | Partei | party | plantext | PLZ | pop_demonym | pop_metro | pop_ref | pop_urban | population | population_as_of | postal_code | regbzk | Regierungsbezirk | region | ruling_party1 | ruling_party2 | ruling_party3 | Samtgemeinde | Stand | state | Town | type | Verbandsgemeinde | Verwaltungsgemeinschaft | Verwaltungsverband | Vorwahl | Wappen | website | Website | year | year_of_first_mention }}<!-- Assignment to categories -->{{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}||[[Category:Pages using infobox German place with an elevation range]] }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4meaxzwftof6w5e2bp6qpiwc0d4588d 2224264 2224263 2026-09-09T03:11:19Z TentingZones1 122212 /* */ 2224264 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{#if:{{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}}|<span class="wrap">{{{Name|{{{name|{{PAGENAMEBASE}} }}} }}}</span>}} | native_name = {{{German_name|}}} | settlement_type = {{#if: {{{Lungsod|}}} {{{Bayan|}}} {{{Munisipalidad|}}} | {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Ortsteil = [[Ortsteil]] | Stadtteil = [[Stadtteil]] | Ortschaft = [[Ortschaft]] | Kuwarto = [[Quarter (urban subdivision)|Quarter]] | Nayon = [[Nayon]] | Boro = [[Stadtbezirk|Borough]] | = Part | #default = {{{Art|{{{type|Part}}}}}} }} of {{#if:{{{City|}}} | {{Link if exists|{{{City}}} }} | {{#if:{{{Town|}}} | {{Link if exists|{{{Town}}} }} | {{#if:{{{Municipality|}}} | {{Link if exists|{{{Municipality}}} }} }} }} }}| {{#if: {{{Art|{{{type|}}}}}}| {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Lungsod | city = [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|Lungsod]] | Stadt | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Town | town = [[Town#Germany|Bayan]] | Ortsgemeinde | Gemeinde | Markt | Municipality | municipality | Flecken = [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] | Unincorporated area = [[Unincorporated area#Germany|Unincorporated area]] | Amt = [[Amt]] | Samtgemeinde = [[Samtgemeinde]] | Verbandsgemeinde = [[Verbandsgemeinde]] | Verwaltungsgemeinschaft = [[Municipal association (Germany)|Verwaltungsgemeinschaft]] | #default = {{{Art|{{{type}}}}}} }} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] }} }} }} | image_skyline = {{{image_photo|{{{image_skyline|}}}}}} | imagesize = {{{imagesize|}}} | image_caption = {{{image_caption|}}} | image_flag = {{{image_flag|}}} | flag_link = {{#ifexist: Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | {{#ifexist: Flag of {{PAGENAME}} | Flag of {{PAGENAME}} }} }} | flag_size = 100x100px | image_shield = {{#switch: {{lc:{{{Wappen|{{{image_coa}}}}}}}} | none | kein | führt kein wappen.png | führt kein wappen.svg | führt_kein_wappen.png | führt_kein_wappen.svg = | #default = {{{Wappen|{{{image_coa|}}} }}} }} | shield_size = 80x80px | image_map = {{#if: {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{hidden begin |style=margin-top:0.2px |titlestyle= height:auto; padding:0.1em; padding-left:0.3em; padding-right:1.5em; |border=line |title = {{#if: {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext|}}} }}} | {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext}}} }}} | Lokasyon ng {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} {{#if: {{{City|{{{Town|}}} }}} | within {{{City|{{{Town|}}} }}} | {{#if: {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} | sa loob ng distrito ng {{#switch: {{ucfirst:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Urban | Urban district = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | #default = {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} {{#ifexist: Template:Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{#ifexist: Media:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} }} }} | [[File:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}}|250px]] }} {{hidden end}} | {{#if: {{Infobox mapframe}} | {{hidden | header = Location of {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} | headercss=height:5px; | content = <div class="center" style="margin-top:1em">{{Infobox mapframe|area_km2={{{Fläche|{{{area|}}} }}} }}</div>}} }} }} | pushpin_map = {{#if: {{{coordinates|}}} | Germany }} | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{{coordinates|}}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Alemanya]] | subdivision_type1 = [[States of Germany|Estado]] | subdivision_name1 = {{#switch:{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | Bayern | Bavaria = [[Bavaria]] | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg = [[Baden-Württemberg]] | Berlin = [[Berlin]] | Brandenburg = [[Brandenburg]] | Bremen = [[Bremen (state)|Bremen]] | Hamburg = [[Hamburg]] | Hessen | Hesse = [[Hesse]] | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern = [[Mecklenburg-Vorpommern]] | Niedersachsen | Lower Saxony = [[Lower Saxony]] | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia = [[North Rhine-Westphalia]] | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate = [[Rhineland-Palatinate]] | Saarland = [[Saarland]] | Sachsen | Saxony = [[Saxony]] | Sachsen-Anhalt | Saxony-Anhalt = [[Saxony-Anhalt]] | Schleswig-Holstein = [[Schleswig-Holstein]] | Thüringen | Thueringen | Thuringia = [[Thuringia]] | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | subdivision_type2 = [[Regierungsbezirk|Admin. rehiyon]] | subdivision_name2 = {{#if:{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region|}}} }}} }}} | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region) | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region)|{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} }} }} }} | subdivision_type3 = [[Mga distrito ng Alemanya|Distrito]] | subdivision_name3 = {{Link if exists|{{#switch: {{{state|{{{Bundesland|}}} }}} | Hamburg | [[Hamburg]] | Bremen | [[Bremen]] | Berlin | [[Berlin]] = <!-- no districts --> | {{#switch:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Kreisfreie Stadt | urban = [[Urban districts of Germany|Urban district]] | #default = {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district) |<!--wlink ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district)|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} |<!--wlink not ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} | subdivision_type4 = {{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | [[Gemeindeverwaltungsverband|Asosasyon ng munis.]] | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | [[Samtgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | [[Verbandsgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | [[Verwaltungsgemeinschaft|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Amt|}}} | [[Amt|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | [[Verwaltungsverband|Municipal assoc.]] }} }} }} }} }} }} | subdivision_name4 = {{Link if exists|{{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband) | [[{{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband){{!}}{{{Gemeindeverwaltungsverband}}}]] | {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} }} | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde) | [[{{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde){{!}}{{{Samtgemeinde}}}]] | {{{Samtgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde) | [[{{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde){{!}}{{{Verbandsgemeinde}}}]] | {{{Verbandsgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft) | [[{{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft){{!}}{{{Verwaltungsgemeinschaft}}}]] | {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} }} | {{#if: {{{Amt|}}} | {{#ifexist: {{{Amt}}} (Amt) | [[{{{Amt}}} (Amt){{!}}{{{Amt}}}]] | {{{Amt}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband) | [[{{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband){{!}}{{{Verwaltungsverband}}}]] | {{{Verwaltungsverband}}} }} }} }} }} }} }} }} }} | subdivision_type5 = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | City | {{#if: {{{Town|}}} | Town | {{#if: {{{Municipality|}}} | Municipality }} }} }} }} | subdivision_name5 = {{Link if exists|{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | {{{City}}} | {{#if: {{{Town|}}} | {{{Town}}} | {{#if: {{{Municipality|}}} | {{{Municipality}}} }} }} }} }} }} | subdivision_type6 = {{#if: {{{borough|}}} | Boro }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{#if: {{{borough|}}} | {{{borough}}} }} }} | established_title = Itinatag | established_date = {{{year|}}}{{#ifeq: {{#expr: {{{year}}} < 100 }} | 1 | &nbsp;AD }} | established_title1 = First mentioned | established_date1 = {{{year_of_first_mention|}}} | extinct_title = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{dissolved|}}}|Disbanded}} | extinct_date = {{{dissolved|}}} | parts_type = {{#if: {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | Mga Subdibisyon }} | parts = {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | leader_party = {{{Partei|{{{party|}}} }}} | leader_title = {{#switch: {{{Bürgermeistertitel}}} | Mayor | Bürgermeister | [[Bürgermeister]] | Bürgermeisterin | [[Bürgermeisterin]] | Ortsbürgermeister | Ortsbürgermeisterin = [[Burgomaster|Mayor]] | Lord mayor | Lord Mayor | [[Lord Mayor]] | Oberbürgermeister | [[Oberbürgermeister]] | Oberbürgermeisterin | [[Oberbürgermeisterin]] = [[Lord mayor]] | Ortsvorsteher | [[Ortsvorsteher]] | Ortsvorsteherin | [[Ortsvorsteherin]] = Local representative | Samtgemeindebürgermeister = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeister]] | Samtgemeindebürgermeisterin = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeisterin]] | #default = {{#ifexist: {{{Bürgermeistertitel}}} | [[{{{Bürgermeistertitel}}}]] | {{#if: {{{Bürgermeistertitel|}}} | {{{Bürgermeistertitel}}} | [[Burgomaster|Alkalde]] }} }} }} {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if: {{{leader_term|}}} | {{nobold|({{{leader_term}}}) }} }} | leader_name = {{{Bürgermeister|{{{mayor|}}} }}} | leader_title1 = {{#if: {{{ruling_party1|}}} | Governing parties }} | leader_name1 = {{Polparty|DE|{{{ruling_party1|}}} }} {{#if: {{{ruling_party2|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party2|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party3|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party3|}}} }} }} | area_footnotes = {{{area_footnotes|}}} | area_total_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = {{{area_metro|}}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1|plain=false}} }} }} | elevation_max_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%2|plain=false}} }} }} | elevation_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|}} }} | population_footnotes = {{Infobox settlement/Wikidata/population_footnotes}} | population_total = {{Infobox settlement/Wikidata/population_total}} | population_as_of = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{{pop_urban|}}} | population_metro = {{{pop_metro|}}} | population_demonym = {{{pop_demonym|{{{demonym|}}}}}} | timezone_link = Time in Germany | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[Postal codes in Germany|Mga postal code]] | postal_code = {{{PLZ|{{{postal_code|}}} }}} | area_code_type = [[List of dialling codes in Germany|Mga dial code]] | area_code = {{{Vorwahl|{{{area_code|}}} }}} | registration_plate = {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | website = {{{Website|{{{website|}}} }}} | footnotes = {{{footnotes|}}} }}<!-- error tracking categories -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|C]]}} }}<!-- coordinates missing -->{{#ifeq: {{#expr: {{#expr: {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} round 0 }} = {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} }} | 0 | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|D]]}} | }}<!-- Assign to maintenance category if decimal point is used in population as a thousands divider -->{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|T]]}} | }} }}<!-- Subdivisions of municipalities shouldn't have a Gemeindeschlüssel --><!-- Town with missing or incorrect Gemeindeschlüssel -->{{#if: {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|X]]}} }}<!-- Missing state name -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox German place with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox German place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| _noautocat | Amt | area | area_code | area_metro | Art | borough | Bundesland | Bürgermeister | Bürgermeistertitel | City | coordinates | demonym | dissolved | district | divisions | Einwohner | elevation | Fläche | footnotes | Gemeindeschlüssel | Gemeindeverwaltungsverband | German_name | Gliederung | Höhe | image_caption | image_coa | image_flag | image_photo | image_plan | image_skyline | imagesize | Kfz | Kreis | Lageplan | Lageplanbeschreibung | Landkreis | leader_term | licence | mayor | Municipality | name | Name | Partei | party | plantext | PLZ | pop_demonym | pop_metro | pop_ref | pop_urban | population | population_as_of | postal_code | regbzk | Regierungsbezirk | region | ruling_party1 | ruling_party2 | ruling_party3 | Samtgemeinde | Stand | state | Town | type | Verbandsgemeinde | Verwaltungsgemeinschaft | Verwaltungsverband | Vorwahl | Wappen | website | Website | year | year_of_first_mention }}<!-- Assignment to categories -->{{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}||[[Category:Pages using infobox German place with an elevation range]] }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> b1d7g2mud7kero4pr7ahgqf9h45gi0v 2224265 2224264 2026-09-09T03:11:57Z TentingZones1 122212 /* */ 2224265 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{#if:{{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}}|<span class="wrap">{{{Name|{{{name|{{PAGENAMEBASE}} }}} }}}</span>}} | native_name = {{{German_name|}}} | settlement_type = {{#if: {{{Lungsod|}}} {{{Bayan|}}} {{{Munisipalidad|}}} | {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Ortsteil = [[Ortsteil]] | Stadtteil = [[Stadtteil]] | Ortschaft = [[Ortschaft]] | Kuwarto = [[Quarter (urban subdivision)|Quarter]] | Nayon = [[Nayon]] | Boro = [[Stadtbezirk|Borough]] | = Part | #default = {{{Art|{{{type|Part}}}}}} }} of {{#if:{{{City|}}} | {{Link if exists|{{{City}}} }} | {{#if:{{{Town|}}} | {{Link if exists|{{{Town}}} }} | {{#if:{{{Municipality|}}} | {{Link if exists|{{{Municipality}}} }} }} }} }}| {{#if: {{{Art|{{{type|}}}}}}| {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Lungsod | city = [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|Lungsod]] | Stadt | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Town | town = [[Town#Germany|Bayan]] | Ortsgemeinde | Gemeinde | Markt | Municipality | municipality | Flecken = [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] | Unincorporated area = [[Unincorporated area#Germany|Unincorporated area]] | Amt = [[Amt]] | Samtgemeinde = [[Samtgemeinde]] | Verbandsgemeinde = [[Verbandsgemeinde]] | Verwaltungsgemeinschaft = [[Municipal association (Germany)|Verwaltungsgemeinschaft]] | #default = {{{Art|{{{type}}}}}} }} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] }} }} }} | image_skyline = {{{image_photo|{{{image_skyline|}}}}}} | imagesize = {{{imagesize|}}} | image_caption = {{{image_caption|}}} | image_flag = {{{image_flag|}}} | flag_link = {{#ifexist: Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | {{#ifexist: Flag of {{PAGENAME}} | Flag of {{PAGENAME}} }} }} | flag_size = 100x100px | image_shield = {{#switch: {{lc:{{{Wappen|{{{image_coa}}}}}}}} | none | kein | führt kein wappen.png | führt kein wappen.svg | führt_kein_wappen.png | führt_kein_wappen.svg = | #default = {{{Wappen|{{{image_coa|}}} }}} }} | shield_size = 80x80px | image_map = {{#if: {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{hidden begin |style=margin-top:0.2px |titlestyle= height:auto; padding:0.1em; padding-left:0.3em; padding-right:1.5em; |border=line |title = {{#if: {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext|}}} }}} | {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext}}} }}} | Lokasyon ng {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} {{#if: {{{City|{{{Town|}}} }}} | within {{{City|{{{Town|}}} }}} | {{#if: {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} | sa loob ng distrito ng {{#switch: {{ucfirst:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Urban | Urban district = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | #default = {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} {{#ifexist: Template:Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{#ifexist: Media:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} }} }} | [[File:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}}|250px]] }} {{hidden end}} | {{#if: {{Infobox mapframe}} | {{hidden | header = Location of {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} | headercss=height:5px; | content = <div class="center" style="margin-top:1em">{{Infobox mapframe|area_km2={{{Fläche|{{{area|}}} }}} }}</div>}} }} }} | pushpin_map = {{#if: {{{coordinates|}}} | Germany }} | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{{coordinates|}}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Alemanya]] | subdivision_type1 = [[States of Germany|Estado]] | subdivision_name1 = {{#switch:{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | Bayern | Bavaria = [[Bavaria]] | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg = [[Baden-Württemberg]] | Berlin = [[Berlin]] | Brandenburg = [[Brandenburg]] | Bremen = [[Bremen (state)|Bremen]] | Hamburg = [[Hamburg]] | Hessen | Hesse = [[Hesse]] | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern = [[Mecklenburg-Vorpommern]] | Niedersachsen | Lower Saxony = [[Lower Saxony]] | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia = [[North Rhine-Westphalia]] | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate = [[Rhineland-Palatinate]] | Saarland = [[Saarland]] | Sachsen | Saxony = [[Saxony]] | Sachsen-Anhalt | Saxony-Anhalt = [[Saxony-Anhalt]] | Schleswig-Holstein = [[Schleswig-Holstein]] | Thüringen | Thueringen | Thuringia = [[Thuringia]] | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | subdivision_type2 = [[Regierungsbezirk|Admin. rehiyon]] | subdivision_name2 = {{#if:{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region|}}} }}} }}} | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region) | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region)|{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} }} }} }} | subdivision_type3 = [[Mga distrito ng Alemanya|Distrito]] | subdivision_name3 = {{Link if exists|{{#switch: {{{state|{{{Bundesland|}}} }}} | Hamburg | [[Hamburg]] | Bremen | [[Bremen]] | Berlin | [[Berlin]] = <!-- no districts --> | {{#switch:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Kreisfreie Stadt | urban = [[Urban districts of Germany|Urban district]] | #default = {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district) |<!--wlink ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district)|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} |<!--wlink not ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} | subdivision_type4 = {{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | [[Gemeindeverwaltungsverband|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | [[Samtgemeinde|Asosasyon ng munis.]] | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | [[Verbandsgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | [[Verwaltungsgemeinschaft|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Amt|}}} | [[Amt|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | [[Verwaltungsverband|Municipal assoc.]] }} }} }} }} }} }} | subdivision_name4 = {{Link if exists|{{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband) | [[{{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband){{!}}{{{Gemeindeverwaltungsverband}}}]] | {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} }} | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde) | [[{{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde){{!}}{{{Samtgemeinde}}}]] | {{{Samtgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde) | [[{{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde){{!}}{{{Verbandsgemeinde}}}]] | {{{Verbandsgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft) | [[{{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft){{!}}{{{Verwaltungsgemeinschaft}}}]] | {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} }} | {{#if: {{{Amt|}}} | {{#ifexist: {{{Amt}}} (Amt) | [[{{{Amt}}} (Amt){{!}}{{{Amt}}}]] | {{{Amt}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband) | [[{{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband){{!}}{{{Verwaltungsverband}}}]] | {{{Verwaltungsverband}}} }} }} }} }} }} }} }} }} | subdivision_type5 = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | City | {{#if: {{{Town|}}} | Town | {{#if: {{{Municipality|}}} | Municipality }} }} }} }} | subdivision_name5 = {{Link if exists|{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | {{{City}}} | {{#if: {{{Town|}}} | {{{Town}}} | {{#if: {{{Municipality|}}} | {{{Municipality}}} }} }} }} }} }} | subdivision_type6 = {{#if: {{{borough|}}} | Boro }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{#if: {{{borough|}}} | {{{borough}}} }} }} | established_title = Itinatag | established_date = {{{year|}}}{{#ifeq: {{#expr: {{{year}}} < 100 }} | 1 | &nbsp;AD }} | established_title1 = First mentioned | established_date1 = {{{year_of_first_mention|}}} | extinct_title = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{dissolved|}}}|Disbanded}} | extinct_date = {{{dissolved|}}} | parts_type = {{#if: {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | Mga Subdibisyon }} | parts = {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | leader_party = {{{Partei|{{{party|}}} }}} | leader_title = {{#switch: {{{Bürgermeistertitel}}} | Mayor | Bürgermeister | [[Bürgermeister]] | Bürgermeisterin | [[Bürgermeisterin]] | Ortsbürgermeister | Ortsbürgermeisterin = [[Burgomaster|Mayor]] | Lord mayor | Lord Mayor | [[Lord Mayor]] | Oberbürgermeister | [[Oberbürgermeister]] | Oberbürgermeisterin | [[Oberbürgermeisterin]] = [[Lord mayor]] | Ortsvorsteher | [[Ortsvorsteher]] | Ortsvorsteherin | [[Ortsvorsteherin]] = Local representative | Samtgemeindebürgermeister = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeister]] | Samtgemeindebürgermeisterin = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeisterin]] | #default = {{#ifexist: {{{Bürgermeistertitel}}} | [[{{{Bürgermeistertitel}}}]] | {{#if: {{{Bürgermeistertitel|}}} | {{{Bürgermeistertitel}}} | [[Burgomaster|Alkalde]] }} }} }} {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if: {{{leader_term|}}} | {{nobold|({{{leader_term}}}) }} }} | leader_name = {{{Bürgermeister|{{{mayor|}}} }}} | leader_title1 = {{#if: {{{ruling_party1|}}} | Governing parties }} | leader_name1 = {{Polparty|DE|{{{ruling_party1|}}} }} {{#if: {{{ruling_party2|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party2|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party3|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party3|}}} }} }} | area_footnotes = {{{area_footnotes|}}} | area_total_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = {{{area_metro|}}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1|plain=false}} }} }} | elevation_max_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%2|plain=false}} }} }} | elevation_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|}} }} | population_footnotes = {{Infobox settlement/Wikidata/population_footnotes}} | population_total = {{Infobox settlement/Wikidata/population_total}} | population_as_of = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{{pop_urban|}}} | population_metro = {{{pop_metro|}}} | population_demonym = {{{pop_demonym|{{{demonym|}}}}}} | timezone_link = Time in Germany | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[Postal codes in Germany|Mga postal code]] | postal_code = {{{PLZ|{{{postal_code|}}} }}} | area_code_type = [[List of dialling codes in Germany|Mga dial code]] | area_code = {{{Vorwahl|{{{area_code|}}} }}} | registration_plate = {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | website = {{{Website|{{{website|}}} }}} | footnotes = {{{footnotes|}}} }}<!-- error tracking categories -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|C]]}} }}<!-- coordinates missing -->{{#ifeq: {{#expr: {{#expr: {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} round 0 }} = {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} }} | 0 | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|D]]}} | }}<!-- Assign to maintenance category if decimal point is used in population as a thousands divider -->{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|T]]}} | }} }}<!-- Subdivisions of municipalities shouldn't have a Gemeindeschlüssel --><!-- Town with missing or incorrect Gemeindeschlüssel -->{{#if: {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|X]]}} }}<!-- Missing state name -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox German place with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox German place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| _noautocat | Amt | area | area_code | area_metro | Art | borough | Bundesland | Bürgermeister | Bürgermeistertitel | City | coordinates | demonym | dissolved | district | divisions | Einwohner | elevation | Fläche | footnotes | Gemeindeschlüssel | Gemeindeverwaltungsverband | German_name | Gliederung | Höhe | image_caption | image_coa | image_flag | image_photo | image_plan | image_skyline | imagesize | Kfz | Kreis | Lageplan | Lageplanbeschreibung | Landkreis | leader_term | licence | mayor | Municipality | name | Name | Partei | party | plantext | PLZ | pop_demonym | pop_metro | pop_ref | pop_urban | population | population_as_of | postal_code | regbzk | Regierungsbezirk | region | ruling_party1 | ruling_party2 | ruling_party3 | Samtgemeinde | Stand | state | Town | type | Verbandsgemeinde | Verwaltungsgemeinschaft | Verwaltungsverband | Vorwahl | Wappen | website | Website | year | year_of_first_mention }}<!-- Assignment to categories -->{{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}||[[Category:Pages using infobox German place with an elevation range]] }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> c0flvx0l0esml4955q2jibmdjnnjm34 2224266 2224265 2026-09-09T03:14:46Z TentingZones1 122212 /* */ 2224266 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{#if:{{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}}|<span class="wrap">{{{Name|{{{name|{{PAGENAMEBASE}} }}} }}}</span>}} | native_name = {{{German_name|}}} | settlement_type = {{#if: {{{Lungsod|}}} {{{Bayan|}}} {{{Munisipalidad|}}} | {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Ortsteil = [[Ortsteil]] | Stadtteil = [[Stadtteil]] | Ortschaft = [[Ortschaft]] | Kuwarto = [[Quarter (urban subdivision)|Quarter]] | Nayon = [[Nayon]] | Boro = [[Stadtbezirk|Borough]] | = Part | #default = {{{Art|{{{type|Part}}}}}} }} of {{#if:{{{City|}}} | {{Link if exists|{{{City}}} }} | {{#if:{{{Town|}}} | {{Link if exists|{{{Town}}} }} | {{#if:{{{Municipality|}}} | {{Link if exists|{{{Municipality}}} }} }} }} }}| {{#if: {{{Art|{{{type|}}}}}}| {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Lungsod | city = [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|Lungsod]] | Stadt | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Town | town = [[Town#Germany|Bayan]] | Ortsgemeinde | Gemeinde | Markt | Municipality | municipality | Flecken = [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] | Unincorporated area = [[Unincorporated area#Germany|Unincorporated area]] | Amt = [[Amt]] | Samtgemeinde = [[Samtgemeinde]] | Verbandsgemeinde = [[Verbandsgemeinde]] | Verwaltungsgemeinschaft = [[Municipal association (Germany)|Verwaltungsgemeinschaft]] | #default = {{{Art|{{{type}}}}}} }} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] }} }} }} | image_skyline = {{{image_photo|{{{image_skyline|}}}}}} | imagesize = {{{imagesize|}}} | image_caption = {{{image_caption|}}} | image_flag = {{{image_flag|}}} | flag_link = {{#ifexist: Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | {{#ifexist: Flag of {{PAGENAME}} | Flag of {{PAGENAME}} }} }} | flag_size = 100x100px | image_shield = {{#switch: {{lc:{{{Wappen|{{{image_coa}}}}}}}} | none | kein | führt kein wappen.png | führt kein wappen.svg | führt_kein_wappen.png | führt_kein_wappen.svg = | #default = {{{Wappen|{{{image_coa|}}} }}} }} | shield_size = 80x80px | image_map = {{#if: {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{hidden begin |style=margin-top:0.2px |titlestyle= height:auto; padding:0.1em; padding-left:0.3em; padding-right:1.5em; |border=line |title = {{#if: {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext|}}} }}} | {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext}}} }}} | Lokasyon ng {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} {{#if: {{{City|{{{Town|}}} }}} | within {{{City|{{{Town|}}} }}} | {{#if: {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} | sa loob ng distrito ng {{#switch: {{ucfirst:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Urban | Urban district = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | #default = {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} {{#ifexist: Template:Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{#ifexist: Media:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} }} }} | [[File:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}}|250px]] }} {{hidden end}} | {{#if: {{Infobox mapframe}} | {{hidden | header = Location of {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} | headercss=height:5px; | content = <div class="center" style="margin-top:1em">{{Infobox mapframe|area_km2={{{Fläche|{{{area|}}} }}} }}</div>}} }} }} | pushpin_map = {{#if: {{{coordinates|}}} | Germany }} | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{{coordinates|}}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Alemanya]] | subdivision_type1 = [[States of Germany|Estado]] | subdivision_name1 = {{#switch:{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | Bayern | Bavaria = [[Bavaria|Baviera]] | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg = [[Baden-Württemberg]] | Berlin = [[Berlin]] | Brandenburg = [[Brandenburg|Brandeburgo]] | Bremen = [[Bremen (state)|Bremen]] | Hamburg = [[Hamburg]] | Hessen | Hesse = [[Hesse]] | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern = [[Mecklenburg-Vorpommern]] | Niedersachsen | Lower Saxony = [[Lower Saxony]] | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia = [[North Rhine-Westphalia|Hilagang Renania-Westfalia]] | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate = [[Rhineland-Palatinate]] | Saarland = [[Saarland]] | Sachsen | Saxony = [[Saxony]] | Sachsen-Anhalt | Saxony-Anhalt = [[Saxony-Anhalt|Sahonya-Anhalt]] | Schleswig-Holstein = [[Schleswig-Holstein]] | Thüringen | Thueringen | Thuringia = [[Thuringia|Turingia]] | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | subdivision_type2 = [[Regierungsbezirk|Admin. rehiyon]] | subdivision_name2 = {{#if:{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region|}}} }}} }}} | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region) | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region)|{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} }} }} }} | subdivision_type3 = [[Mga distrito ng Alemanya|Distrito]] | subdivision_name3 = {{Link if exists|{{#switch: {{{state|{{{Bundesland|}}} }}} | Hamburg | [[Hamburg]] | Bremen | [[Bremen]] | Berlin | [[Berlin]] = <!-- no districts --> | {{#switch:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Kreisfreie Stadt | urban = [[Urban districts of Germany|Urban district]] | #default = {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district) |<!--wlink ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district)|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} |<!--wlink not ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} | subdivision_type4 = {{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | [[Gemeindeverwaltungsverband|Asosayon ng munis.]] | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | [[Samtgemeinde|Asosayon ng munis.]] | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | [[Verbandsgemeinde|Asosayon ng munis.]] | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | [[Verwaltungsgemeinschaft|Asosayon ng munis.]] | {{#if: {{{Amt|}}} | [[Amt|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | [[Verwaltungsverband|Asosayon ng munis.]] }} }} }} }} }} }} | subdivision_name4 = {{Link if exists|{{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband) | [[{{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband){{!}}{{{Gemeindeverwaltungsverband}}}]] | {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} }} | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde) | [[{{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde){{!}}{{{Samtgemeinde}}}]] | {{{Samtgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde) | [[{{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde){{!}}{{{Verbandsgemeinde}}}]] | {{{Verbandsgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft) | [[{{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft){{!}}{{{Verwaltungsgemeinschaft}}}]] | {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} }} | {{#if: {{{Amt|}}} | {{#ifexist: {{{Amt}}} (Amt) | [[{{{Amt}}} (Amt){{!}}{{{Amt}}}]] | {{{Amt}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband) | [[{{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband){{!}}{{{Verwaltungsverband}}}]] | {{{Verwaltungsverband}}} }} }} }} }} }} }} }} }} | subdivision_type5 = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | City | {{#if: {{{Town|}}} | Town | {{#if: {{{Municipality|}}} | Municipality }} }} }} }} | subdivision_name5 = {{Link if exists|{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | {{{City}}} | {{#if: {{{Town|}}} | {{{Town}}} | {{#if: {{{Municipality|}}} | {{{Municipality}}} }} }} }} }} }} | subdivision_type6 = {{#if: {{{borough|}}} | Boro }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{#if: {{{borough|}}} | {{{borough}}} }} }} | established_title = Itinatag | established_date = {{{year|}}}{{#ifeq: {{#expr: {{{year}}} < 100 }} | 1 | &nbsp;AD }} | established_title1 = First mentioned | established_date1 = {{{year_of_first_mention|}}} | extinct_title = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{dissolved|}}}|Disbanded}} | extinct_date = {{{dissolved|}}} | parts_type = {{#if: {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | Mga Subdibisyon }} | parts = {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | leader_party = {{{Partei|{{{party|}}} }}} | leader_title = {{#switch: {{{Bürgermeistertitel}}} | Mayor | Bürgermeister | [[Bürgermeister]] | Bürgermeisterin | [[Bürgermeisterin]] | Ortsbürgermeister | Ortsbürgermeisterin = [[Burgomaster|Mayor]] | Lord mayor | Lord Mayor | [[Lord Mayor]] | Oberbürgermeister | [[Oberbürgermeister]] | Oberbürgermeisterin | [[Oberbürgermeisterin]] = [[Lord mayor]] | Ortsvorsteher | [[Ortsvorsteher]] | Ortsvorsteherin | [[Ortsvorsteherin]] = Local representative | Samtgemeindebürgermeister = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeister]] | Samtgemeindebürgermeisterin = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeisterin]] | #default = {{#ifexist: {{{Bürgermeistertitel}}} | [[{{{Bürgermeistertitel}}}]] | {{#if: {{{Bürgermeistertitel|}}} | {{{Bürgermeistertitel}}} | [[Burgomaster|Alkalde]] }} }} }} {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if: {{{leader_term|}}} | {{nobold|({{{leader_term}}}) }} }} | leader_name = {{{Bürgermeister|{{{mayor|}}} }}} | leader_title1 = {{#if: {{{ruling_party1|}}} | Governing parties }} | leader_name1 = {{Polparty|DE|{{{ruling_party1|}}} }} {{#if: {{{ruling_party2|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party2|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party3|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party3|}}} }} }} | area_footnotes = {{{area_footnotes|}}} | area_total_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = {{{area_metro|}}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1|plain=false}} }} }} | elevation_max_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%2|plain=false}} }} }} | elevation_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|}} }} | population_footnotes = {{Infobox settlement/Wikidata/population_footnotes}} | population_total = {{Infobox settlement/Wikidata/population_total}} | population_as_of = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{{pop_urban|}}} | population_metro = {{{pop_metro|}}} | population_demonym = {{{pop_demonym|{{{demonym|}}}}}} | timezone_link = Time in Germany | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[Postal codes in Germany|Mga postal code]] | postal_code = {{{PLZ|{{{postal_code|}}} }}} | area_code_type = [[List of dialling codes in Germany|Mga dial code]] | area_code = {{{Vorwahl|{{{area_code|}}} }}} | registration_plate = {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | website = {{{Website|{{{website|}}} }}} | footnotes = {{{footnotes|}}} }}<!-- error tracking categories -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|C]]}} }}<!-- coordinates missing -->{{#ifeq: {{#expr: {{#expr: {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} round 0 }} = {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} }} | 0 | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|D]]}} | }}<!-- Assign to maintenance category if decimal point is used in population as a thousands divider -->{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|T]]}} | }} }}<!-- Subdivisions of municipalities shouldn't have a Gemeindeschlüssel --><!-- Town with missing or incorrect Gemeindeschlüssel -->{{#if: {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|X]]}} }}<!-- Missing state name -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox German place with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox German place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| _noautocat | Amt | area | area_code | area_metro | Art | borough | Bundesland | Bürgermeister | Bürgermeistertitel | City | coordinates | demonym | dissolved | district | divisions | Einwohner | elevation | Fläche | footnotes | Gemeindeschlüssel | Gemeindeverwaltungsverband | German_name | Gliederung | Höhe | image_caption | image_coa | image_flag | image_photo | image_plan | image_skyline | imagesize | Kfz | Kreis | Lageplan | Lageplanbeschreibung | Landkreis | leader_term | licence | mayor | Municipality | name | Name | Partei | party | plantext | PLZ | pop_demonym | pop_metro | pop_ref | pop_urban | population | population_as_of | postal_code | regbzk | Regierungsbezirk | region | ruling_party1 | ruling_party2 | ruling_party3 | Samtgemeinde | Stand | state | Town | type | Verbandsgemeinde | Verwaltungsgemeinschaft | Verwaltungsverband | Vorwahl | Wappen | website | Website | year | year_of_first_mention }}<!-- Assignment to categories -->{{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}||[[Category:Pages using infobox German place with an elevation range]] }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3hu6cxk3ssz5n6ibvm5ug91p0ubkkcq 2224268 2224266 2026-09-09T03:17:14Z TentingZones1 122212 /* */ 2224268 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{#if:{{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}}|<span class="wrap">{{{Name|{{{name|{{PAGENAMEBASE}} }}} }}}</span>}} | native_name = {{{German_name|}}} | settlement_type = {{#if: {{{Lungsod|}}} {{{Bayan|}}} {{{Munisipalidad|}}} | {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Ortsteil = [[Ortsteil]] | Stadtteil = [[Stadtteil]] | Ortschaft = [[Ortschaft]] | Kuwarto = [[Quarter (urban subdivision)|Quarter]] | Nayon = [[Nayon]] | Boro = [[Stadtbezirk|Borough]] | = Part | #default = {{{Art|{{{type|Part}}}}}} }} of {{#if:{{{City|}}} | {{Link if exists|{{{City}}} }} | {{#if:{{{Town|}}} | {{Link if exists|{{{Town}}} }} | {{#if:{{{Municipality|}}} | {{Link if exists|{{{Municipality}}} }} }} }} }}| {{#if: {{{Art|{{{type|}}}}}}| {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Lungsod | city = [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|Lungsod]] | Stadt | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Town | town = [[Town#Germany|Bayan]] | Ortsgemeinde | Gemeinde | Markt | Municipality | municipality | Flecken = [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] | Unincorporated area = [[Unincorporated area#Germany|Unincorporated area]] | Amt = [[Amt]] | Samtgemeinde = [[Samtgemeinde]] | Verbandsgemeinde = [[Verbandsgemeinde]] | Verwaltungsgemeinschaft = [[Municipal association (Germany)|Verwaltungsgemeinschaft]] | #default = {{{Art|{{{type}}}}}} }} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | [[Mga munisipalidad ng Alemanya|Munisipalidad]] }} }} }} | image_skyline = {{{image_photo|{{{image_skyline|}}}}}} | imagesize = {{{imagesize|}}} | image_caption = {{{image_caption|}}} | image_flag = {{{image_flag|}}} | flag_link = {{#ifexist: Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | Flag of {{{Name|{{{name}}} }}} | {{#ifexist: Flag of {{PAGENAME}} | Flag of {{PAGENAME}} }} }} | flag_size = 100x100px | image_shield = {{#switch: {{lc:{{{Wappen|{{{image_coa}}}}}}}} | none | kein | führt kein wappen.png | führt kein wappen.svg | führt_kein_wappen.png | führt_kein_wappen.svg = | #default = {{{Wappen|{{{image_coa|}}} }}} }} | shield_size = 80x80px | image_map = {{#if: {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{hidden begin |style=margin-top:0.2px |titlestyle= height:auto; padding:0.1em; padding-left:0.3em; padding-right:1.5em; |border=line |title = {{#if: {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext|}}} }}} | {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext}}} }}} | Lokasyon ng {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} {{#if: {{{City|{{{Town|}}} }}} | within {{{City|{{{Town|}}} }}} | {{#if: {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} | sa loob ng distrito ng {{#switch: {{ucfirst:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Urban | Urban district = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | #default = {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} {{#ifexist: Template:Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{#ifexist: Media:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{Imagemap Germany district {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} }} }} | [[File:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}}|250px]] }} {{hidden end}} | {{#if: {{Infobox mapframe}} | {{hidden | header = Location of {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} | headercss=height:5px; | content = <div class="center" style="margin-top:1em">{{Infobox mapframe|area_km2={{{Fläche|{{{area|}}} }}} }}</div>}} }} }} | pushpin_map = {{#if: {{{coordinates|}}} | Germany }} | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{{coordinates|}}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Alemanya]] | subdivision_type1 = [[States of Germany|Estado]] | subdivision_name1 = {{#switch:{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | Bayern | Bavaria = [[Bavaria|Baviera]] | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg = [[Baden-Württemberg]] | Berlin = [[Berlin]] | Brandenburg = [[Brandenburg|Brandeburgo]] | Bremen = [[Bremen (state)|Bremen]] | Hamburg = [[Hamburg]] | Hessen | Hesse = [[Hesse]] | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern = [[Mecklenburg-Vorpommern]] | Niedersachsen | Lower Saxony = [[Lower Saxony]] | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia = [[North Rhine-Westphalia|Hilagang Renania-Westfalia]] | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate = [[Rhineland-Palatinate]] | Saarland = [[Saarland]] | Sachsen | Saxony = [[Saxony]] | Sachsen-Anhalt | Saxony-Anhalt = [[Saxony-Anhalt|Sahonya-Anhalt]] | Schleswig-Holstein = [[Schleswig-Holstein]] | Thüringen | Thueringen | Thuringia = [[Thuringia|Turingia]] | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | subdivision_type2 = [[Regierungsbezirk|Admin. rehiyon]] | subdivision_name2 = {{#if:{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region|}}} }}} }}} | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region) | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region)|{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} }} }} }} | subdivision_type3 = [[Mga distrito ng Alemanya|Distrito]] | subdivision_name3 = {{Link if exists|{{#switch: {{{state|{{{Bundesland|}}} }}} | Hamburg | [[Hamburg]] | Bremen | [[Bremen]] | Berlin | [[Berlin]] = <!-- no districts --> | {{#switch:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Kreisfreie Stadt | urban = [[Urban districts of Germany|Urban district]] | #default = {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district) |<!--wlink ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district)|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} |<!--wlink not ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} | subdivision_type4 = {{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | [[Gemeindeverwaltungsverband|Asosasyon ng munis.]] | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | [[Samtgemeinde|Asosayon ng munis.]] | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | [[Verbandsgemeinde|Asosasyon ng munis.]] | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | [[Verwaltungsgemeinschaft|Asosasyon ng munis.]] | {{#if: {{{Amt|}}} | [[Amt|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | [[Verwaltungsverband|Asosasyon ng munis.]] }} }} }} }} }} }} | subdivision_name4 = {{Link if exists|{{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband) | [[{{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband){{!}}{{{Gemeindeverwaltungsverband}}}]] | {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} }} | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde) | [[{{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde){{!}}{{{Samtgemeinde}}}]] | {{{Samtgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde) | [[{{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde){{!}}{{{Verbandsgemeinde}}}]] | {{{Verbandsgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft) | [[{{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft){{!}}{{{Verwaltungsgemeinschaft}}}]] | {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} }} | {{#if: {{{Amt|}}} | {{#ifexist: {{{Amt}}} (Amt) | [[{{{Amt}}} (Amt){{!}}{{{Amt}}}]] | {{{Amt}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband) | [[{{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband){{!}}{{{Verwaltungsverband}}}]] | {{{Verwaltungsverband}}} }} }} }} }} }} }} }} }} | subdivision_type5 = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | City | {{#if: {{{Town|}}} | Town | {{#if: {{{Municipality|}}} | Municipality }} }} }} }} | subdivision_name5 = {{Link if exists|{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | {{{City}}} | {{#if: {{{Town|}}} | {{{Town}}} | {{#if: {{{Municipality|}}} | {{{Municipality}}} }} }} }} }} }} | subdivision_type6 = {{#if: {{{borough|}}} | Boro }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{#if: {{{borough|}}} | {{{borough}}} }} }} | established_title = Itinatag | established_date = {{{year|}}}{{#ifeq: {{#expr: {{{year}}} < 100 }} | 1 | &nbsp;AD }} | established_title1 = First mentioned | established_date1 = {{{year_of_first_mention|}}} | extinct_title = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{dissolved|}}}|Disbanded}} | extinct_date = {{{dissolved|}}} | parts_type = {{#if: {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | Mga Subdibisyon }} | parts = {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | leader_party = {{{Partei|{{{party|}}} }}} | leader_title = {{#switch: {{{Bürgermeistertitel}}} | Mayor | Bürgermeister | [[Bürgermeister]] | Bürgermeisterin | [[Bürgermeisterin]] | Ortsbürgermeister | Ortsbürgermeisterin = [[Burgomaster|Mayor]] | Lord mayor | Lord Mayor | [[Lord Mayor]] | Oberbürgermeister | [[Oberbürgermeister]] | Oberbürgermeisterin | [[Oberbürgermeisterin]] = [[Lord mayor]] | Ortsvorsteher | [[Ortsvorsteher]] | Ortsvorsteherin | [[Ortsvorsteherin]] = Local representative | Samtgemeindebürgermeister = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeister]] | Samtgemeindebürgermeisterin = [[Bürgermeister|Samtgemeinde-<br />bürgermeisterin]] | #default = {{#ifexist: {{{Bürgermeistertitel}}} | [[{{{Bürgermeistertitel}}}]] | {{#if: {{{Bürgermeistertitel|}}} | {{{Bürgermeistertitel}}} | [[Burgomaster|Alkalde]] }} }} }} {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if: {{{leader_term|}}} | {{nobold|({{{leader_term}}}) }} }} | leader_name = {{{Bürgermeister|{{{mayor|}}} }}} | leader_title1 = {{#if: {{{ruling_party1|}}} | Governing parties }} | leader_name1 = {{Polparty|DE|{{{ruling_party1|}}} }} {{#if: {{{ruling_party2|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party2|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party3|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party3|}}} }} }} | area_footnotes = {{{area_footnotes|}}} | area_total_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = {{{area_metro|}}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1|plain=false}} }} }} | elevation_max_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%2|plain=false}} }} }} | elevation_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|}} }} | population_footnotes = {{Infobox settlement/Wikidata/population_footnotes}} | population_total = {{Infobox settlement/Wikidata/population_total}} | population_as_of = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{{pop_urban|}}} | population_metro = {{{pop_metro|}}} | population_demonym = {{{pop_demonym|{{{demonym|}}}}}} | timezone_link = Time in Germany | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[Postal codes in Germany|Mga postal code]] | postal_code = {{{PLZ|{{{postal_code|}}} }}} | area_code_type = [[List of dialling codes in Germany|Mga dial code]] | area_code = {{{Vorwahl|{{{area_code|}}} }}} | registration_plate = {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | website = {{{Website|{{{website|}}} }}} | footnotes = {{{footnotes|}}} }}<!-- error tracking categories -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|C]]}} }}<!-- coordinates missing -->{{#ifeq: {{#expr: {{#expr: {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} round 0 }} = {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} }} | 0 | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|D]]}} | }}<!-- Assign to maintenance category if decimal point is used in population as a thousands divider -->{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|T]]}} | }} }}<!-- Subdivisions of municipalities shouldn't have a Gemeindeschlüssel --><!-- Town with missing or incorrect Gemeindeschlüssel -->{{#if: {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|X]]}} }}<!-- Missing state name -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox German place with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox German place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| _noautocat | Amt | area | area_code | area_metro | Art | borough | Bundesland | Bürgermeister | Bürgermeistertitel | City | coordinates | demonym | dissolved | district | divisions | Einwohner | elevation | Fläche | footnotes | Gemeindeschlüssel | Gemeindeverwaltungsverband | German_name | Gliederung | Höhe | image_caption | image_coa | image_flag | image_photo | image_plan | image_skyline | imagesize | Kfz | Kreis | Lageplan | Lageplanbeschreibung | Landkreis | leader_term | licence | mayor | Municipality | name | Name | Partei | party | plantext | PLZ | pop_demonym | pop_metro | pop_ref | pop_urban | population | population_as_of | postal_code | regbzk | Regierungsbezirk | region | ruling_party1 | ruling_party2 | ruling_party3 | Samtgemeinde | Stand | state | Town | type | Verbandsgemeinde | Verwaltungsgemeinschaft | Verwaltungsverband | Vorwahl | Wappen | website | Website | year | year_of_first_mention }}<!-- Assignment to categories -->{{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}||[[Category:Pages using infobox German place with an elevation range]] }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> r9sier9nyoptv0thts98z4oi96b4xx2 0 320905 2224261 2181821 2026-09-09T02:45:37Z Allyriana000 119761 2224261 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Corinna Tsopei]]'''|date=1 Agosto 1964|caption=Corinna Tsopei|presenters={{Hlist|John Daly|Arlene Francis|Jack Linkletter}}|venue=Miami Beach Convention Hall, Miami Beach, [[Florida]], Estados Unidos|broadcaster=[[CBS]]|entrants=60|placements=15|debuts={{Hlist|Aruba|Grenada|Niherya|San Vicente}}|withdraws={{Hlist|Kuba|Maruekos|Nikaragwa}}|returns={{Hlist|Australya|Hong Kong|Indiya|Inglatera|Malaysia|Panama|Republika ng Tsina|Tunisya|Tsile}}|congeniality=Jeanne Venables <br> {{flagu|California}}|photogenic=Emanuela Stramana <br> {{flagu|Italya}}|best national costume=Henny Deul <br> {{flagicon|Netherlands}} Olanda|before=[[Miss Universe 1963|1963]]|next=[[Miss Universe 1965|1965]]|represented={{flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} Gresya|image=Corinna Tsopei.png}} Ang '''Miss Universe 1964''' ay ang ika-13 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Miami Beach Auditorium sa Miami Beach, Florida, Estados Unidos noong 1 Agosto 1964. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Iêda Maria Vargas]] ng Brasil si [[Corinna Tsopei]] ng Gresya bilang Miss Universe 1964.<ref>{{Cite news |date=2 Agosto 1964 |title=Athens Beauty Chosen As New Miss Universe |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/08/02/archives/athens-beauty-chosen-as-new-miss-universe.html |access-date=10 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210125634/https://www.nytimes.com/1964/08/02/archives/athens-beauty-chosen-as-new-miss-universe.html |archive-date=10 Disyembre 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Ito ang unang tagumpay ng Gresya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Brenda Blackler ng Inglatera, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Ronit Rinat ng Israel.<ref>{{Cite news |date=3 Agosto 1964 |title=Miss Universe title won by Greek girl |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105836426?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=12 Nobyembre 2022 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |last=Smith |first=Kelly |date=3 Agosto 1964 |title=New Miss Universe celebrates 'till dawn |language=en |pages=3 |work=The Free Lance-Star |url=https://news.google.com/newspapers?id=4d5NAAAAIBAJ&sjid=8YoDAAAAIBAJ&pg=1868%2C3153664 |access-date=5 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa animnapung bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Jack Linkletter ang kompetisyon, samantalang sina John Charles Daly at Arlene Francis ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Lavietes |first=Stuart |date=21 Disyembre 2007 |title=Jack Linkletter, Second-Generation TV Host, Dies at 70 |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2007/12/21/arts/television/21linkletter.html |access-date=11 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211114310/https://www.nytimes.com/2007/12/21/arts/television/21linkletter.html |archive-date=11 Disyembre 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=McLellan |first=Dennis |date=20 Disyembre 2007 |title=Jack Linkletter: 1937 - 2007 |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-12-20-0712190859-story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211114338/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-12-20-0712190859-story.html |archive-date=11 Disyembre 2022 |access-date=11 Disyembre 2022 |website=Chicago Tribune |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:MBCC_WP2.jpg|thumb|Miami Beach Auditorium, ang lokasyon ng Miss Universe 1964|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa animnapung bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo samantalang isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanyang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Wendy Barrie upang kumatawan sa bansang Eskosya sa edisyong ito, matapos lumisan sa kompetisyon ang orihinal na Miss Scotland na si Doreen Swan upang pakasalan ang kanyang nobyong si James Alexander Do Watt Nicoll noong Hulyo 13. Matapos nito, iniulat na nawawala si Swan, at hinihinala ng FBI na siya ay nadukot.<ref>{{Cite news |date=7 Agosto 1964 |title=Scottish beauty queen is hunted |language=en |pages=11 |work=Longview Daily News |url=https://www.newspapers.com/clip/109165205/missing-1964/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Indiya na huling sumali noong [[Miss Universe 1952|1952]]; Panama na huling sumali noong [[Miss Universe 1954|1954]]; Australya na huling sumali noong [[Miss Universe 1958|1958]]; Tunisya na huling sumali noong [[Miss Universe 1960|1960]]; Tsile na huling sumali noong [[Miss Universe 1961|1961]]; at Hong Kong, Inglatera, Republika ng Tsina, at Malaysia (bilang [[Pederasyon ng Malaya|Malaya]]) na huling sumali noong [[Miss Universe 1962|1962]]. Hindi sumali sina Leila Gourmala ng Maruekos at Sandra Correa ng Nikaragwa dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang Kuba sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2015 |title=¿Tiene Cuba representante para Miss Universo 2015? |trans-title=Does Cuba have a representative for Miss Universe 2015? |url=https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203151631/https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Univision |language=es}}</ref> Dapat sanang sasali sa edisyong ito si Vera Wee ng Singapura, subalit hindi ito nakasali sapagkat bahagi pa rin ng Malaysia ang Singapura hanggang Oktubre 1965. Dahil ito, sumali na lamang ito sa Miss Malaysia 1964 kung saan nagtapos ito bilang runner-up kay Angela Filmer.<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1964 |title=Vera voted Miss S'pore |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19640510-1.2.14.42 |access-date=11 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 1964 |title=A victory smile by Miss Malaysia |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19640615-1.2.57 |access-date=11 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> == Mga resulta == [[File:Miss_Universe_1964_Map.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_Universe_1964_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1964 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1964''' | * '''{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]]''' – '''Corinna Tsopei<ref name=":1">{{Cite news |date=2 Agosto 1964 |title=Miss Universe crown given to Greek beauty |language=en |pages=1–2 |work=The Tuscaloosa News |url=https://news.google.co.nz/newspapers?id=swsfAAAAIBAJ&sjid=_poEAAAAIBAJ&pg=4445%2C60390 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref>''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Brenda Blackler<ref name=":1" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Ronit Rinat<ref name=":1" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Siv Åberg<ref name=":1" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] – Lana Yu Yi<ref name=":1" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – María Amelia Ramírez<ref name=":1" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Emanuela Stramana<ref name=":1" /> * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Jorunn Barun<ref name=":1" /> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Sirpa Wallenius<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Edith Noël<ref name=":1" /> |- |Top 15 | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mercedes Revenga<ref name=":1" /> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Ângela Vasconcelos<ref name=":1" /> * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Olga del Carpio<ref name=":1" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Bobbi Johnson<ref name=":1" /> * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Miriam Riart Brugada<ref name=":1" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Emanuela Stramana |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|California}} [[California]] – Jeanne Venables<ref>{{Cite news |last=Witbeck |first=Charles |date=27 Hulyo 1964 |title=California teacher has beauty and brains |language=en |pages=16 |work=The Daily Item |url=https://www.newspapers.com/clip/102151114/the-daily-item/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |- |Best National Costume | * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Henny Deul<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127071846/https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514?s=fualao85a8lbnsean01c4hfsdd |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Labinlimang mga ''semi-finalist'' lang ang napili at ibinunyag sa paunang kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite news |date=31 Hulyo 1964 |title=15 beauties compete for Miss Universe |language=en |pages=43 |work=San Bernardino Sun |url=https://cdnc.ucr.edu/?a=d&d=SBS19640731.1.43 |access-date=1 Oktubre 2025 |via=California Digital Newspaper Collection}}</ref> Nagbigay ng maikling talumpati ang bawat isa sa labinlimang ''semi-finalist'' sa ''final telecast'' gamit ang kanilang mga katutubong wika.<ref>{{Cite news |date=31 Hulyo 1964 |title=Miss Universe selections leave in one in hysteria |language=en |pages=1 |work=The Daily Reporter |url=https://books.google.com/books?id=CmArAAAAIBAJ&dq=%22Sirpa+Wallenius%22&pg=PA1 |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos nito, lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang sampung pinalista. Mula sa sampung pinalista, tinukoy ang mga runner-up at ang bagong Miss Universe.<ref>{{Cite news |date=2 Agosto 1964 |title=Beauty title is awarded Greek girl |language=en |pages=1 |work=Niagara Falls Gazette |url=https://www.nyshistoricnewspapers.org/?a=d&d=nfg19640802-01.1.1 |access-date=1 Oktubre 2025 |via=NYS Historic Newspapers }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=1 Agosto 1964 |title=Hoy, Miss Universo |language=es |trans-title=Today, Miss Universe |pages=15 |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=wdseAAAAIBAJ&lpg=PA15&dq=%22Emanuela%20Stramana%22&pg=PA15#v=onepage&q=%22Emanuela%20Stramana%22&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> === Komite sa pagpili === * Jacques Bergerac – Pranses na aktor * Richard Dimbleby – Ingles na mamamahayag * William Dozier – Amerikanong prodyuser ng pelikula * Sessue Hayakawa – Hapones na aktor * Ingemar Johansson – Suwekong propesyonal na boksingero<ref name=":2" /> * Syed Khan – Isang opisyal sa New York World's Fair mula sa Pakistan * Edilson Cid Varela – Brasilenyong mamamahayag * Earl Wilson – Amerikanong mamamahayag at kolumnista * [[Luz Marina Zuluaga]] – [[Miss Universe 1958]] mula sa Kolombya == Mga kandidata == Animnapung kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|María Amelia|Ramírez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Miller |first=Reid |date=31 Hulyo 1964 |title=Pick 15 semifinalists in Miss Universe contest |language=en |pages=1 |work=The Rock Island Argus |url=https://www.newspapers.com/clip/114389776/the-rock-island-argus/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Santa Fe |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |{{sortname|Lidia|Henriquez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hunyo 1964 |title=Nos candidata pa "Miss Universo" kende lo paga gustonan? |language=pap |pages=1 |work=Observador |url=https://dloc.com/AA00011435/00112/images/2 |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=Digital Library of the Caribbean}}</ref> | 25 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |{{sortname|Ria|Lubyen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Huxley |first=Jessica |date=16 Hunyo 2014 |title=‘The day I met Walt Disney’: Former 1964 Miss Universe contestant Ria Illich reflects on the day she met the animation king |url=https://www.goldcoastbulletin.com.au/lifestyle/the-day-i-met-walt-disney-former-1964-miss-universe-contestant-ria-illich-reflects-on-the-day-she-met-the-animation-king/news-story/c5edc54e26681b3827deefaaf6879101 |access-date=9 Oktubre 2022 |website=Gold Coast Bulletin |language=en}}</ref> |22 |[[Melbourne]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Gloria|Mackh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Fleckenstein |first=Tom |date=22 Marso 2015 |title=50 Jahre Beatles-Konzert in den Obertauern |url=https://www.br.de/br-fernsehen/sendungen/euroblick/oesterreich-beatles-100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009011810/https://www.br.de/br-fernsehen/sendungen/euroblick/oesterreich-beatles-100.html |archive-date=9 Oktubre 2022 |access-date=9 Oktubre 2022 |website=Bayerischer Rundfunk |language=de}}</ref> |22 |[[Viena]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Bahamas (1964–1973).svg}} [[Bahamas]] |{{sortname|Catherine|Cartwright|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite news |date=Oktubre 1964 |title=Miss Universe: beauty |language=en |volume=XIX |pages=102–108 |work=Ebony |url=https://books.google.com.ph/books?id=qzA_YjwDH9oC&lpg=PA107&dq=Catherine%20Cartwright%20Miss%20Bahamas&pg=PA102#v=onepage&q=Catherine%20Cartwright%20Miss%20Bahamas&f=false |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Danièle |Defrere|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/gs-b5723d4d |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027181200/https://www.demorgen.be/nieuws/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/?utm_source=link&utm_medium=social&utm_campaign=shared_earned |archive-date=27 Oktubre 2023 |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mercedes |Revenga|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=7 Hunyo 2022 |title=70 momentos claves en la historia del Miss Venezuela |url=https://eldiario.com/2022/06/07/momentos-claves-miss-venezuela/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321082024/https://eldiario.com/2022/06/07/momentos-claves-miss-venezuela/ |archive-date=21 Marso 2023 |access-date=11 Disyembre 2022 |website=El Diario |language=es}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Ângela |Vasconcelos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Abril 2004 |title=A paranaense que faturou o Miss Universo |trans-title=The Paraná native who won Miss Universe |url=https://www.folhadelondrina.com.br/folha-2/a-paranaense-que-faturou-o-miss-universo-485072.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210074150/https://www.folhadelondrina.com.br/folha-2/a-paranaense-que-faturou-o-miss-universo-485072.html |archive-date=10 Disyembre 2022 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Folha de Londrina |language=pt-br}}</ref> |19 |Parana |- |{{Flagicon image|Flag of British Guiana (1955–1966).svg}} [[Guyana|British Guiana]] |{{sortname|Mary Rande |Holl|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2011 |title=Beauty pageants – a look back |url=https://www.stabroeknews.com/2011/10/08/the-scene/beauty-pageants-–-a-look-back/ |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> | 20 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Olga |del Carpio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Hunyo 2017 |title=Este trío es motivo de orgullo en el Miss Universo |url=https://eldeber.com.bo/sociales/este-trio-es-motivo-de-orgullo-en-el-miss-universo_37496 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=10 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210074141/https://eldeber.com.bo/sociales/este-trio-es-motivo-de-orgullo-en-el-miss-universo_37496 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[La Paz]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |{{sortname|Annette Dona|Kulatunga|nolink=1}} |19 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |{{sortname|Iris |de Windt|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 Hulyo 1964 |title=Kroon kroont I. de Windt Miss Curacao |language=nl |trans-title=Crown crowns I. de Windt Miss Curacao |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Iris+de+Windt%22&coll=ddd&identifier=ddd:010470001:mpeg21:a0069&resultsidentifier=ddd:010470001:mpeg21:a0069&rowid=1 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Yvonne |Mortensen|nolink=1}} |19 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Tanya |Klein|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2003 |title=Ultiman detalles para desfile Tres Generaciones |trans-title=Finalizing details for the Three Generations parade |url=https://www.lahora.com.ec/secciones/ultiman-detalles-para-desfile-tres-generaciones/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024019/https://www.lahora.com.ec/secciones/ultiman-detalles-para-desfile-tres-generaciones/ |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=11 Disyembre 2022 |website=La Hora |language=es}}</ref> |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Wendy |Barrie|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 Hulyo 1964 |title=Second Miss Scotland plans to stay around |language=en |pages=36 |work=The Greenville News |url=https://www.newspapers.com/clip/19550671/the-greenville-news/ |access-date=12 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Glasgow]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |{{sortname|Maria José |Ulla Madronero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Enero 2022 |title=Fallece en Madrid María José Ulla, que fue miss España en 1964 |trans-title=María José Ulla, Miss Spain in 1964, dies in Madrid |url=https://www.elcorreogallego.es/tendencias/fallece-en-madrid-maria-jose-ulla-que-fue-miss-espana-en-1964-EE10276112 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110023316/https://www.elcorreogallego.es/tendencias/fallece-en-madrid-maria-jose-ulla-que-fue-miss-espana-en-1964-EE10276112 |archive-date=10 Nobyembre 2022 |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=El Correo Gallego |language=es-ES}}</ref> |19 |[[Madrid]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Bobbi |Johnson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 Hulyo 1964 |title=Blonde Math Whiz is Miss USA |language=en |pages=1, 16 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=QGRcAAAAIBAJ&sjid=zFYNAAAAIBAJ&pg=1507%2C3726222 |access-date=10 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Washington, D.C.|Washington D.C.]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Marilyn Joy |Samuel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1964 |title=Beauties have diet fun, worries |language=en |pages=6 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=bLk0AAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=Marilyn%20Joy%20Samuel&pg=PA6#v=onepage&q=Marilyn%20Joy%20Samuel&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |22 |Monmouthsire |- |{{Flagicon image|Flag of Grenada (1903–1967).svg}} [[Grenada]] |{{sortname|Christine |Hughes|nolink=1}}<ref name=":0" /> | 18 |[[San Jorge, Grenada|San Jorge]] |- |'''{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]]''' |'''{{sortname|Corinna |Tsopei}}'''<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Corinna Tsopei: Miss Universe 1964 arrived in Greece - See the photos Greek City Times |url=https://greekcitytimes.com/2023/09/29/corinna-tsopei-see-the-photos/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426023130/https://greekcitytimes.com/2023/09/29/corinna-tsopei-see-the-photos/ |archive-date=26 Abril 2025 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=Greek City Times |language=en-GB}}</ref> |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Beverly |Rerrie|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 2018 |title=Photo flash-back |language=en |work=The Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20180502/281981788209473 |access-date=10 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210074138/https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20180502/281981788209473 |archive-date=10 Disyembre 2022 |via=PressReader}}</ref> | 23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Chizuko |Matsumoto|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=28 Hulyo 1964 |title=Never a dull moment with Miss Universe contenders |language=en |pages=2 |work=Ocala Star-Banner |url=https://books.google.com.ph/books?id=S2tPAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Patricia%20Herrera%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Patricia%20Herrera%22&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Prepektura ng Fukuoka|Fukuoka]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Mary|Bai|nolink=1}} |23 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Meher |Castelino|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2020 |title=Adline Castelino in conversation with India’s first beauty queen Meher Castelino |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/Adline-Castelino-in-conversation-with-Indias-first-beauty-queen-Meher-Castelino/eventshow/76303858.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110021626/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/Adline-Castelino-in-conversation-with-Indias-first-beauty-queen-Meher-Castelino/eventshow/76303858.cms |archive-date=10 Nobyembre 2022 |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=Femina Miss India |language=en}}</ref> |18 |[[Mumbai|Bombay]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Brenda |Blackler|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Abril 1964 |title=Brenda dapat gelaran ratu England |language=ms |pages=3 |work=Berita Harian |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/beritaharian19640409-1.2.30 |access-date=11 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Liverpool]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Maurine |Leckie|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1964 |title=Universal beauties |language=en |pages=3 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=yZRaAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=Maurine%20Leckie&pg=PA3#v=onepage&q=Maurine%20Leckie&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> | 19 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Ronit |Rinat|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=7 Agosto 1964 |title=Third in line |language=en |pages=3 |work=The Australian Jewish Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263102180?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=12 Nobyembre 2022 |via=Trove}}</ref> |18 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Emanuela |Stramana|nolink=1}}<ref name=":4">{{Cite news |date=31 Hulyo 1964 |title=Semifinalists named for beauty pageant |language=en |pages=2 |work=The Telegraph-Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=YHxFAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Emanuela%20Stramana%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Emanuela%20Stramana%22&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Venecia]] |- |{{flagicon|Canada|variant=1921}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Mary Lou |Farrell|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1964 |title=Miss Dominion |language=en |pages=8 |work=The Buckingham Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=W7wxAAAAIBAJ&sjid=I-IFAAAAIBAJ&pg=1989%2C5162739 |access-date=10 Disyembre 2022}}</ref> |21 |St. John's |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |{{sortname|Martina |Kettler|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=4 Oktubre 1964 |title=Most modern ocean survey ship |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19641004-1.2.99.48 |access-date=11 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Berlin]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Alba |Ramírez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1964 |title=Concurso para Super-Ninas |language=es |pages=14 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=apQcAAAAIBAJ&sjid=6mMEAAAAIBAJ&pg=696%2C4573476 |access-date=19 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Bogotá|Bogota]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|Dora |Solé|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1964 |title=Pese al sarampion, continua concurso de Miss Universo |language=es |trans-title=Despite the measles, the Miss Universe contest continues |pages=15 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=aZQcAAAAIBAJ&sjid=6mMEAAAAIBAJ&pg=681%2C4343542 |access-date=19 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |{{sortname|Mariette |Stephano|nolink=1}} | 18 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Thelma |Ingvarsdóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Hunyo 1963 |title=Thelma Ingvarsdottir: Miss Iceland of 1963 |language=en |pages=1 |work=The White Falcon |url=https://timarit.is/page/4606889?iabr=on |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Tímarit.is}}</ref> |18 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Angela |Filmer|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1964 |title=Angela leaves for Miss Universe contest |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19640713-1.2.40 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Klang |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Edna |Park|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2016 |title=Edna Park: I Want Good Music to be Played When I Die |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2016/09/17/edna-park-i-want-good-music-to-be-played-when-i-die/#:~:text=Edna%20Park%20%E2%80%93%20she%20was%20Miss,United%20States%20that%20same%20year. |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223092510/https://www.thisdaylive.com/index.php/2016/09/17/edna-park-i-want-good-music-to-be-played-when-i-die/#:~:text=Edna%20Park%20%E2%80%93%20she%20was%20Miss,United%20States%20that%20same%20year. |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=This Day |language=en}}</ref> |19 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Jorunn |Barun|nolink=1}}<ref name=":4" /> |18 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Lyndal Ursula |Cruickshank|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Pat Veltkamp |date=12 Hunyo 2018 |title=The many Misses who stole hearts |url=https://www.stuff.co.nz/southland-times/opinion/104670108/the-many-misses-who-stole-hearts |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024046/https://www.stuff.co.nz/southland-times/opinion/104670108/the-many-misses-who-stole-hearts |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=Stuff |language=en}}</ref> |21 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon image|USCAR flag of the Ryukyu Islands, 1954 (unofficial).svg}} [[Prepektura ng Okinawa|Okinawa]] |{{sortname|Toyoko |Uehara|nolink=1}}<ref>{{Cite news |year=1964 |title='Miss Okinawa' will compete in 'Miss Universe' contest in United States |language=en |pages=33 |work=Konnichi No Ryukyu |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Konnichi_No_Ryukyu_Ryukyus_Today/E5Z2PyTC6aQC?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Toyoko%20Uehara%22&dq=%22Toyoko%20Uehara%22&printsec=frontcover |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[Naha]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Henny |Deul|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1964 |title=Las mas bellas |language=es |trans-title=The most beautiful |pages=12 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=Z5QcAAAAIBAJ&sjid=6mMEAAAAIBAJ&pg=2754%2C3981360 |access-date=19 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Maritza |Montilla|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1964 |title=Fascinating headress |language=en |pages=8 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=zR1IAAAAIBAJ&lpg=PA8&dq=%22Emanuela%20Stramana%22&pg=PA8#v=onepage&q=%22Emanuela%20Stramana%22&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> | 19 |Penonomé |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Miriam Riart |Brugada|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Miluska |Vondrak|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 1964 |title=Miluska Vondrak |language=es |pages=6 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=2rpbAAAAIBAJ&sjid=WFINAAAAIBAJ&pg=6485%2C2152448 |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> | 20 |Loreto |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas 1964|Pilipinas]] |{{sortname|Myrna |Panlilio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2018 |title=Looking back at 1st Bb. pageant in 1964 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/03/10/1795153/looking-back-1st-bb-pageant-1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210203604/https://www.philstar.com/entertainment/2018/03/10/1795153/looking-back-1st-bb-pageant-1964 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Sirpa |Wallenius|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Himberg |first=Petra |date=3 Nobyembre 2009 |title=Miss Suomi 1964 Sirpa Suosmaa |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/11/03/miss-suomi-1964-sirpa-suosmaa |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418060656/https://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/11/03/miss-suomi-1964-sirpa-suosmaa |archive-date=18 Abril 2024 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Yle |language=fi-FI}}</ref> |21 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Yolanda |Rodríguez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Javier |date=23 Abril 2022 |title=Un reinado más allá de la belleza |trans-title=A reign beyond beauty |url=https://prpop.org/2022/04/un-reinado-mas-alla-de-la-belleza/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024052/https://prpop.org/2022/04/un-reinado-mas-alla-de-la-belleza/ |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Fundación Nacional para la Cultura Popular |language=es}}</ref> |21 |Rio Piedras |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |{{sortname|Edith |Noël|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=1 Pebrero 2017 |title=France 1st grand slam winner in world beauty pageants |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/02/01/1667464/france-1st-grand-slam-winner-world-beauty-pageants |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312135222/https://www.philstar.com/entertainment/2017/02/01/1667464/france-1st-grand-slam-winner-world-beauty-pageants |archive-date=12 Marso 2025 |access-date=14 Enero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Clara |Chapuseaux|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Enero 2020 |title=Hoy es viernes 31 de enero del 2020. |trans-title=Today is Friday, January 31, 2020. |url=https://www.diariolibre.com/servicios/efemerides/hoy-es-viernes-31-de-enero-del-2020-EO16180765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024123/https://www.diariolibre.com/servicios/efemerides/hoy-es-viernes-31-de-enero-del-2020-EO16180765 |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=11 Disyembre 2022 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> | 16 |Comenador |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |{{sortname|Lana |Yu Yi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Caparas |first=Celso de Guzman |date=24 Enero 2016 |title=Other Miss U beauties at the Big Dome |url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/01/24/1545931/other-miss-u-beauties-big-dome |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024213/https://www.philstar.com/entertainment/2016/01/24/1545931/other-miss-u-beauties-big-dome |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Taipei]] |- |{{Flagicon image|Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg}} [[San Vicente at ang Granadinas|San Vicente]] |{{sortname|Stella |Hadley|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920115044/https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |archive-date=20 Setyembre 2025 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> | 18 |[[Kingstown]] |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |{{sortname|Cynthia |Dijkstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1964 |title=Miss Suriname naar Curacao |language=nl |trans-title=Miss Suriname to Curacao |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1960-1969%7C1964%7C&query=%22Miss+Suriname%22&coll=ddd&page=1&identifier=ddd:010470014:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010470014:mpeg21:a0071&rowid=6 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> | 18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |{{sortname|Siv Marta|Åberg|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Karlsson |first=Johanna |date=3 Setyembre 2015 |title=Gävleflickan som blev filmstjärna skänker sina klänningar |url=http://www.gd.se/gastrikland/gavle/gavleflickan-som-blev-filmstjarna-skanker-sina-klanningar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205095715/http://www.gd.se/gastrikland/gavle/gavleflickan-som-blev-filmstjarna-skanker-sina-klanningar |archive-date=5 Pebrero 2017 |access-date=11 Disyembre 2022 |website=Gefle Dagblad |language=sv}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Sandra |Sulser|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Enero 1964 |title=Miss Suisse 1964 |url=https://www.rts.ch/archives/tv/information/carrefour/3452690-miss-suisse-1964.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024031/https://www.rts.ch/archives/tv/information/carrefour/3452690-miss-suisse-1964.html |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=5 Disyembre 2022 |website=Radio Télévision Suisse |language=fr}}</ref> | 22 |Lausanne |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |{{sortname|Gail |Robinson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1964 |title=Keep it under your hat girls |language=en |pages=1 |work=The Tuscaloosa News |url=https://news.google.co.nz/newspapers?id=GxAdAAAAIBAJ&sjid=-poEAAAAIBAJ&pg=4457%2C3209875 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Johannesburgo]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Jung-hyun|Shin |nolink=1}} |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago|Trinidad]] |{{sortname|Julia Merlene |Laurence|nolink=1}}<ref name=":0" /> | 18 |[[Puerto Espanya]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Patricia |Herrera|nolink=1}}<ref name=":3">{{Cite news |date=28 Hulyo 1964 |title=Beauty pageant a 'pacesetter' |language=en |pages=1 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=T8AhAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=%22Patricia%20Herrera%22&pg=PA1#v=onepage&q=%22Patricia%20Herrera%22&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |Viña del Mar |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |{{sortname|Claudine |Younes|nolink=1}} |22 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Inçi |Duran|nolink=1}}<ref name=":3" /> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Delia |Babiak|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1964 |title=Luz Marina Zuluaga llego al Peru |language=es |trans-title=Luz Marina Zuluaga arrived in Peru |pages=6 |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=YpQcAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Patricia%20Herrera%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Patricia%20Herrera%22&f=false |access-date=1 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> | 20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [https://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1964]] 3xh6fjzeh4rsd6gtc03f7vcjyd1wkc5 0 321123 2224260 2192035 2026-09-09T02:43:55Z Allyriana000 119761 2224260 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Margareta Arvidsson, Miss Universe 1966.png|winner='''[[Margareta Arvidsson]]'''|represented={{flagicon|Sweden}} Suwesya|date=16 Hulyo 1966|presenters={{Hlist|Pat Boone|June Lockhart|Jack Linkletter}}|venue=Miami Beach Auditorium, Miami Beach, [[Florida]], Estados Unidos|broadcaster=[[CBS]]|entrants=58|placements=15|debuts={{Hlist|Guam|Guyana}}|withdraws={{Hlist|Australya|British Guiana|Hong Kong|Mehiko|Portugal|Republikang Dominikano|Tunisya|Urugway}}|returns={{Hlist|Arhentina|Libano|Maruekos|Singapura|Suriname|Trinidad at Tobago|Tsile}}|congeniality=Elizabeth Sanchez <br> {{flagicon|Netherlands Antilles}} Curaçao<br> Paquita Torres <br> {{flagicon|Spain|1945}} Espanya|photogenic=[[Margareta Arvidsson]] <br> {{flagu|Suwesya}}|best national costume=Aviva Israeli <br> {{flagu|Israel}}|before=[[Miss Universe 1965|1965]]|next=[[Miss Universe 1967|1967]]|caption=Margareta Arvidsson}} Ang '''Miss Universe 1966''' ay ang ika-15 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Miami Beach Auditorium sa Miami Beach, Florida, Estados Unidos noong 16 Hulyo 1966.<ref>{{Cite news |last=Thompson |first=Ruth |date=25 Hunyo 1966 |title=Logistics a problem as "Miss Universe" pageant nears |language=en |pages=13 |work=The Sentinel |url=https://www.newspapers.com/clip/114448520/the-sentinel/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Apasra Hongsakula]] ng Taylandiya si [[Margareta Arvidsson]] ng Suwesya bilang Miss Universe 1966.<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1966 |title=Miss Sweden Named Miss Universe |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1966/07/17/archives/miss-sweden-named-miss-universe.html |access-date=14 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127041809/https://www.nytimes.com/1966/07/17/archives/miss-sweden-named-miss-universe.html |archive-date=27 Nobyembre 2024 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1966 |title=Meet Miss Universe– a beauty from Sweden |language=en |pages=7 |work=The Pocono Record |url=https://www.newspapers.com/clip/115138312/the-pocono-record/ |access-date=25 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Suwesya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang ''first runner-up'' si Satu Charlotta Östring ng Pinlandiya, habang nagtapos bilang ''second runner-up'' si Cheranand Savetanand ng Taylandiya.<ref name=":4">{{Cite news |date=18 Hulyo 1966 |title=Miss Universe told work won't be so hard |language=en |pages=2 |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=TkkNAAAAIBAJ&sjid=cGwDAAAAIBAJ&pg=7062%2C2554860 |access-date=16 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1966 |title=Title to blonde |language=en |pages=1 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/107882280?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=3 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> Mga kandidata mula sa limampu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Jack Linkletter ang kompetisyon, samantalang sina Pat Boone at June Lockhart ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Lavietes |first=Stuart |date=21 Disyembre 2007 |title=Jack Linkletter, Second-Generation TV Host, Dies at 70 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/12/21/arts/television/21linkletter.html |access-date=11 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426220431/https://www.nytimes.com/2007/12/21/arts/television/21linkletter.html |archive-date=26 Abril 2025 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=McLellan |first=Dennis |date=20 Disyembre 2007 |title=Jack Linkletter: 1937 - 2007 |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-12-20-0712190859-story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211114338/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-12-20-0712190859-story.html |archive-date=11 Disyembre 2022 |access-date=11 Disyembre 2022 |website=Chicago Tribune |language=en}}</ref> Ito ang unang edisyon na ipinalabas sa telebisyon gamit ang ''colorcast''.<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1966 |title=To host |language=en |pages=18 |work=The Star Press |url=https://www.newspapers.com/clip/21402610/the-star-press/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:MBCC_WP2.jpg|thumb|Miami Beach Auditorium, ang lokasyon ng Miss Universe 1966|250x250px]] === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kalahok mula sa limampu't-walong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanyang bansa/teritoryo matapos maging isang ''runner-up'' sa kanyang kompetisyong pambansa,<ref name=":1">{{Cite news |date=5 Hulyo 1966 |title=Dökk á brún og brá |language=is |pages=5 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1376523?iabr=on |access-date=16 Disyembre 2022 |via=Tímarit.is}}</ref> at isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanyang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Dominion of Canada 1966 na si Marjorie Schofield upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos magkasakit si Miss Dominion of Canada 1966 Diane Coulter.<ref>{{Cite news |date=5 Hulyo 1966 |title=Miss Dominion of Canada 1966 |language=en |work=The Montreal Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=_p4tAAAAIBAJ&pg=PA13&dq=%22Diane+Coulter%22+%221966%22&article_id=3614,554134&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjzwZ3d8rL_AhVmXWwGHUHwAQIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22Diane%20Coulter%22%20%221966%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Guam at Guyana, at bumalik ang mga bansang Libano na huling sumali noong [[Miss Universe 1962|1962]]; Maruekos na huling sumali noong [[Miss Universe 1963|1963]]; at Arhentina, Surinam eat Trinidad at Tobago (bilang Trinidad) na huling sumali noong [[Miss Universe 1964|1964]].<ref name=":42">{{Cite news |date=13 Hulyo 1966 |title=La mas fotogenica...? |language=es |pages=10 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=vxMfAAAAIBAJ&sjid=CYwEAAAAIBAJ&pg=7530%2C2203386 |access-date=3 Oktubre 2025 |via=Google News Archive}}</ref><ref name=":5">{{Cite news |date=12 Hulyo 1966 |title=Srta. Trinidad |language=es |trans-title=Miss Trinidad |pages=20 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=Fo1dAAAAIBAJ&sjid=eVwNAAAAIBAJ&pg=1371%2C1242573 |access-date=3 Oktubre 2025 |via=Google News Archive}}</ref> Dapat sanang lalahok si Moomba Queen 1966 Erica McMillan bilang kinatawan ng Australya, ngunit nasawi ito sa isang aksidente.<ref>{{Cite news |date=7 March 1966 |title=Erica McMillan, a 19 year-old private secretary who became a model a month ago, is the Moomba Queen, 1966. |pages=3 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105890214?searchTerm=%22Erica%20McMillan%22 |access-date=13 August 2025 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 May 1966 |title=Moomba Queen dies in smash |language=en |pages=9 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/131770250?searchTerm=%22Erica%20McMillan%22 |access-date=13 August 2025 |via=Trove}}</ref> Walang ipinadalang kapalit kay McMillan sa kompetisyon. Hindi sumali sina Lily Chiu ng Hong Kong, Zeineb Lamine ng Tunisya at Susana Regeden ng Urugway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang British Guiana matapos nitong lumaya sa [[United Kingdom|Reyno Unido]] bilang bansang Guyana. Hindi sumali ang mga bansang Mehiko, Portugal, at Republikang Dominikano matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi sumali sina Danira Miralda Buines ng Honduras at Anna Ellis ng San Vicente dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |trans-title=Miss Honduras, a story to tell |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123044725/https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |archive-date=23 Enero 2025 |access-date=3 Oktubre 2025 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=9 October 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207110812/https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=3 Oktubre 2025 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> == Mga resulta == [[File:Miss_Universe_1966_Map.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_Universe_1966_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1966 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1966''' | * '''{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]''' – '''[[Margareta Arvidsson]]<ref name=":4" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Satu Charlotta Östring<ref name=":4" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Cheranand Savetanand<ref name=":4" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Yasmin Daji<ref name=":4" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Aviva Israeli<ref name=":4" /> |- |Top 15 | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Gitte Fleinert<ref name=":6">{{Cite news |last=Walsh |first=John F. |date=24 Hulyo 1966 |title=The Walsh Line |language=en |pages=14 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com/books?id=gLIhAAAAIBAJ&dq=miss+universe+1966+15+semifinalists&pg=PA14 |access-date=2 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] – Paquita Torres<ref name=":6" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Maria Remenyi<ref name=":6" /> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Janice Whiteman<ref name=":6" /> * {{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] – Marion Heinrich<ref name=":6" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Edna Rudd<ref name=":6" /> * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Siri Gro Nilsen<ref name=":6" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Margo Domen<ref name=":6" /> * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – [[Madeline Hartog-Bel]]<ref name=":6" /> * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – Clarinda Soriano<ref name=":6" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Margareta Arvidsson<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1966 |title=Miss Universe likes ranch, lots of kids |language=en |pages=15 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=GC9JAAAAIBAJ&sjid=F4QMAAAAIBAJ&pg=2567%2C932609 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] – Elizabeth Sanchez<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1966 |title=Zweedse Miss Heelal |language=nl |pages=1 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462966:mpeg21:p001 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] – Paquita Torres |- |Best National Costume | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Aviva Israeli<ref>{{Cite news |last=Wikler |first=Revy |date=22 Hulyo 1966 |title=Title Elusive, But Israeli Distinguishes Herself |language=en |pages=3 |work=⁨⁨The Indiana Jewish Post and Opinion |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/indianajpost/1966/07/22/01/page/3/?srpos=13&e=------196-en-20--1--img-txIN%7ctxTI-Miss+Universe----1966---------1 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=National Library of Israel |archive-date=15 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215125459/https://www.nli.org.il/en/newspapers/indianajpost/1966/07/22/01/page/3/?srpos=13&e=------196-en-20--1--img-txIN%7CtxTI-Miss+Universe----1966---------1 |url-status=dead }}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Simula sa edisyong ito, imbis na ipinakilala ang labinlimang ''semifinalist'' sa paunang kompetisyon, isa-isang tinawag ang labinlimang ''semifinalist'' sa pangwakas na kompetisyon sa walang partikular na pagkakasunud-sunod. Matapos banggitin ang kanilang bansa, isa-isang nakipanayam ang mga ''semifinalist'' kay Jack Linkletter. Pagkatapos nito, lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang ''semfinalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na lumahok sa ''final interview.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news |date=15 Hulyo 1966 |title=Manana se sabra que belleza ha ganado el titulo de Miss Universo |language=es |trans-title=Tomorrow, we will know which beauty has won the Miss Universe title. |pages=33 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=GY1dAAAAIBAJ&sjid=eVwNAAAAIBAJ&pg=1734%2C1642571 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref>'' === Komite sa pagpili === * Konde Sigvard Bernadotte – Konde ng Wisborg, dating Prinsipe ng Suwesya * Konde Jean de Beaumont – Pranses na politiko, negosyante, at aristokrata * Anthony Delano – Ingles na manunulat at mamamahayag, ''foreign correspondent'' ng Daily Mirror * Philippe Halsman – Latbiyano-Amerikanong litratista * Dong Kingman – Tsino-Amerikanong pintor<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1966 |title=It happened last night |pages=30 |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://books.google.com/books?id=3yIhAAAAIBAJ&dq=miss+universe+Dong+Kingman&pg=PA30 |access-date=2 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> * Eartha Kitt – Amerikanang mang-aawit<ref>{{Cite news |date=15 Abril 1966 |title=Leukemia unit sponsors Miss Universe contest |language=en |pages=18 |work=St. Petersburg Times |url=https://books.google.com/books?id=p-xRAAAAIBAJ&dq=miss+universe+1966+Eartha+Kitt&pg=PA18 |access-date=2 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> * [[Armi Kuusela]] – [[Miss Universe 1952]] mula sa [[Pinlandiya]] * Sukich Nimmanheminda – Embahador ng Taylandiya sa Estados Unidos * Akira Takarada – Hapones na aktor * Edilson Cid Varela – Brasilenyong mamamahayag * Earl Wilson – Amerikanong mamamahayag at kolumnista<ref>{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=19 Hulyo 1966 |title=Airline strike caused Miss Universe problems |language=en |pages=4 |work=St. Joseph Gazette |url=https://books.google.com/books?id=OwRdAAAAIBAJ&dq=miss+universe+Earl+Wilson&pg=PA4 |access-date=2 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> == Mga kandidata == Limampu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Elba Beatriz|Baso|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1966 |title=La mas fotogenica...? |language=es |trans-title=The most photogenic...? |pages=10 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=vxMfAAAAIBAJ&sjid=CYwEAAAAIBAJ&pg=7530%2C2203386 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |{{sortname|Sandra|Fang|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1966 |title=Charming Miss Sandra |language=en |pages=5 |work=Aruba Esso News |url=https://dloc.com/CA03400001/00702/images/5 |access-date=16 Disyembre 2022 |via=Digital Library of the Caribbean}}</ref> | 18 |San Nicolaas |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Renate|Polacek|nolink=1}} |21 |[[Viena]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Bahamas (1964–1973).svg}} [[Bahamas]] |{{sortname|Sandra Zoe|Jarrett|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1966 |title=German gal gets Bahamas crown |language=en |pages=2 |work=The Journal Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/63179354/the-journal-herald/ |access-date=12 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Mireille|de Man|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |trans-title=Miss Belgium Roll of Honor |url=https://www.demorgen.be/gs-b5723d4d |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027181200/https://www.demorgen.be/nieuws/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/?utm_source=link&utm_medium=social&utm_campaign=shared_earned |archive-date=27 Oktubre 2023 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |18 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Magally|Castro|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=27 Hulyo 2022 |title=Misses venezolanas de sangre azul |trans-title=Venezuelan Misses of Blue Blood |url=https://eldiario.com/2022/07/27/misses-venezolanas-de-sangre-azul/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815131148/https://eldiario.com/2022/07/27/misses-venezolanas-de-sangre-azul/ |archive-date=15 Agosto 2025 |access-date=16 Disyembre 2022 |website=El Diario |language=es}}</ref> |18 |Calabozo |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |{{sortname|Marie Clarissa|Trott|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1966 |title=Miss Bermuda leaves for Miami |language=en |pages=1 |work=The Bermuda Recorder |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15212coll1/id/12900/rec/5 |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=Bermuda National Library}}</ref> |20 |Hamilton Parish |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Ana Cristina|Ridzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Silveira |first=Daniel |date=10 Enero 2015 |title=Morre em Petrópolis Ana Cristina Ridzi, eleita Miss Brasil em 1966 |trans-title=Ana Cristina Ridzi, elected Miss Brazil in 1966, dies in Petrópolis |url=http://g1.globo.com/rio-de-janeiro/noticia/2015/01/morre-em-petropolis-ana-cristina-ridzi-eleita-miss-brasil-em-1966.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204101315/https://g1.globo.com/rio-de-janeiro/noticia/2015/01/morre-em-petropolis-ana-cristina-ridzi-eleita-miss-brasil-em-1966.html |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=24 Nobyembre 2022 |website=G1 |language=pt-br}}</ref> |19 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|María Elena|Borda|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> | 20 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |{{sortname|Lorraine|Roosmalecocq|nolink=1}}<ref name=":8">{{Cite news |date=13 Hulyo 1966 |title=Only 2 beauties measure up |language=en |pages=25–26 |work=Kentucky New Era |url=https://books.google.com.ph/books?id=aOorAAAAIBAJ&lpg=PA25&dq=%22Lorraine%20Roosmalecocq%22&pg=PA25#v=onepage&q=%22Lorraine%20Roosmalecocq%22&f=false |access-date=3 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |{{sortname|Elizabeth|Sanchez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Hunyo 1966 |title=Miss Curacao 1966 |language=nl |pages=1 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462947:mpeg21:p001 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Gitte|Fleinert|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1966 |title=Miss Denmark: If I win, I'll give the crown away |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19660717-1.2.40.24 |access-date=14 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Martha Cecilia|Andrade|nolink=1}} | 22 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Linda Ann|Lees|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1966 |title=Combing to find the face |language=en |pages=19 |work=Ocala Star-Banner |url=https://books.google.com.ph/books?id=vowxAAAAIBAJ&lpg=PA19&dq=Linda%20Ann%20Lees&pg=PA19#v=onepage&q=Linda%20Ann%20Lees&f=false |access-date=3 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Glasgow]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |{{sortname|Paquita|Torres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=15 Hulyo 2016 |title=Andalucía, la comunidad con más títulos de Miss España |trans-title=Andalusia, the region with the most Miss Spain titles |url=https://www.diariodesevilla.es/wappissima/actualidad/Andalucia-comunidad-titulos-Miss-Espana_0_1044796174.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127031032/https://www.diariodesevilla.es/wappissima/actualidad/Andalucia-comunidad-titulos-Miss-Espana_0_1044796174.html |archive-date=27 Enero 2025 |access-date=14 Disyembre 2022 |website=Diario de Sevilla |language=es-ES}}</ref> |18 |Malaga |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Maria|Remenyi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Byers |first=Bill |date=16 Hunyo 1966 |title='Big title' odds good |language=en |pages=20 |work=The Decatur Daily Review |url=https://www.newspapers.com/clip/8066354/the-decatur-daily-review/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |El Cerrito |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Christine|Evans|nolink=1}}<ref name=":8" /> |22 |[[Cardiff]] |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |{{sortname|Katia|Balafouta|nolink=1}} |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |{{sortname|Barbara Jean|Perez|nolink=1}} |20 |Agana |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Umblita|Van Sluytman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Abril 2014 |title=Miss Guyana World 1966 -Umblita Van Sluytman |url=https://guyanachronicle.com/2014/04/26/miss-guyana-world-1966-umblita-van-sluytman/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920135445/https://guyanachronicle.com/2014/04/26/miss-guyana-world-1966-umblita-van-sluytman/ |archive-date=20 Setyembre 2025 |access-date=3 Oktubre 2025 |website=Guyana Chronicle |language=en-US}}</ref> |19 |Charity |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Beverly|Savory|nolink=1}} | 22 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Atsumi|Ikeno|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite news |date=19 Hulyo 1966 |title=Night out a 'gasser' for cuties |language=en |pages=79 |work=The Miami Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/114602953/the-miami-herald/ |access-date=14 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Yao, Osaka|Yao]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Yasmin|Daji|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2015 |title=From doctors to beauty queens |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/From-doctors-to-beauty-queens/eventshow/47800468.cms |access-date=11 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211153445/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/From-doctors-to-beauty-queens/eventshow/47800468.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Kanpur |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Janice|Whiteman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=15 Pebrero 2010 |title=Our country’s finest! |url=https://www.dailyecho.co.uk/heritage/5008102.our-countrys-finest/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124234903/https://www.dailyecho.co.uk/heritage/5008102.our-countrys-finest/ |archive-date=24 Enero 2025 |access-date=15 Disyembre 2022 |website=Daily Echo |language=en}}</ref> |21 |Southampton |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Gladys Anne|Waller|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cullen |first=Matthew |date=1 Hulyo 2016 |title=Bailieborough News. June 30th 2016. |url=http://bailieborough.com/bailieborough-news-june-27th-2016/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422155532/https://bailieborough.com/bailieborough-news-june- |archive-date=22 Abril 2025 |access-date=15 Disyembre 2022 |website=Bailieborough.com}}</ref> |21 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Aviva|Israeli|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Hulyo 1966 |title=Miss Israel: Five languages plus three great dimensions |language=en |pages=3 |work=B'nai B'rith Messenger⁩ |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1966/07/29/01/article/20/?srpos=49&e=-------en-20--41--img-txIN%7ctxTI-Miss+Universe-------------1 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=National Library of Israel |archive-date=10 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210024214/https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1966/07/29/01/article/20/?srpos=49&e=-------en-20--41--img-txIN%7CtxTI-Miss+Universe-------------1 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Paola|Bossalino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1966 |title=Creo Miss Peru puede ser elegida "Miss Universo" |language=es |trans-title=I think Miss Peru can be elected "Miss Universe" |pages=10 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=GI1dAAAAIBAJ&sjid=eVwNAAAAIBAJ&pg=6133%2C1452759 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Roma]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Marjorie|Schofield|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1966 |title=Reinas de belleza |language=es |trans-title=Beauty queens |pages=20 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=Fo1dAAAAIBAJ&sjid=eVwNAAAAIBAJ&pg=2279%2C1244711 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Burlington, Ontario|Burlington]] |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |{{sortname|Marion|Heinrich|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1966 |title=Cool contestant |language=en |pages=5 |work=Daily News |url=https://www.newspapers.com/clip/23083856/daily-news/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Mönchengladbach |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Edna|Rudd|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1965 |title=Tolima gano el Reinado |language=es |trans-title=Tolima won the reign |pages=1–6 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=l3YcAAAAIBAJ&sjid=4mMEAAAAIBAJ&pg=1322%2C3648297 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Bogotá|Bogota]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|María Virginia|Oreamuno|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1966 |title=Una bella representante al concurso "Miss Universo" |pages=1; 7 |work=La República |url=https://prensacr.info/data/6109b57a445c2c138a928bd9 |url-access=registration |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Prensa CR}}</ref> | 18 |Cartago |- |{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Lesbia|Murrieta|nolink=1}}<ref name=":7">{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2015 |title=¿Tiene Cuba representante para Miss Universo 2015? |trans-title=Does Cuba have a representative for Miss Universe 2015? |url=https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203151631/https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Univision |language=es}}</ref> |20 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Yolla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Hulyo 1966 |title=This hits the beauty spot |language=en |pages=1 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=IAJJAAAAIBAJ&sjid=-oIMAAAAIBAJ&pg=1401%2C3910 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |{{sortname|Gigi|Antinori|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1966 |title=Beauties in distress |language=en |pages=3 |work=Schenectady Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=juxQAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Paquita%20Torres%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Paquita%20Torres%22&f=false |access-date=3 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Erla|Traustadóttir|nolink=1}}<ref name=":1" /> |22 |Garðabær |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Helen|Lee|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 1966 |title=Miss Malaysia: A look round the world first... |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19660627-1.2.51 |access-date=11 Nobyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Ipoh]] |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Joëlle|Lesage|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=28 Oktubre 1961 |title=Le Maroc sera représenté au concours Miss Univers prévu en Israël |trans-title=Morocco will be represented at the Miss Universe competition planned for Israel |url=https://article19.ma/accueil/archives/147163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125104431/https://article19.ma/accueil/archives/147163 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Article19 |language=fr-FR}}</ref> | – |[[Rabat]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Siri Gro|Nilsen|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1966 |title=Í spegli timans |language=is |trans-title=In the mirror of time |pages=3 |work=Tölublað |url=https://timarit.is/page/3261343?iabr=on |access-date=16 Disyembre 2022 |via=Tímarit.is}}</ref> |21 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Heather|Gettings|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 1966 |title=Miss Universe beauties |language=en |pages=21 |work=The Tampa Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/21653264/the-tampa-tribune/ |access-date=11 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon image|USCAR flag of the Ryukyu Islands, 1954 (unofficial).svg}} [[Prepektura ng Okinawa|Okinawa]] |{{sortname|Yoneko|Kiyan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1966 |title=Oriental upset |language=en |pages=5 |work=The Tennessean |url=https://www.newspapers.com/clip/114603807/the-tennessean/ |access-date=14 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Koza |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Margo|Domen|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1966 |title=Las candidatas a Miss Universo iniciaron desfiles en Miami Beach |language=es |trans-title=Miss Universe candidates began parades in Miami Beach |pages=14 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=vhMfAAAAIBAJ&sjid=CYwEAAAAIBAJ&pg=7287%2C2074164 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |24 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Dionisia|Broce|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |trans-title=These are the Panamanians who participated in Miss Universe |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703033902/https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |archive-date=3 Hulyo 2025 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Mirtha|Martínez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |18 |Alto Paraguay |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Madeleine|Hartog-Bel}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Nobyembre 2021 |title=Madeleine Hartog: el día que una peruana se convirtió en Miss Mundo |trans-title=Madeleine Hartog: The day a Peruvian became Miss World |url=https://peru21.pe/espectaculos/madeleine-hartog-el-dia-que-una-peruana-se-convirtio-en-miss-mundo-concurso-de-belleza-nnsp-noticia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126132652/https://peru21.pe/espectaculos/madeleine-hartog-el-dia-que-una-peruana-se-convirtio-en-miss-mundo-concurso-de-belleza-nnsp-noticia/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=14 Disyembre 2022 |website=Peru21 |language=es}}</ref> |20 |Piura |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |{{sortname|Clarinda|Soriano|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=10 Mayo 2001 |title=50 years with the Miss U Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/05/10/94374/50-years-miss-u-pageant-funfare-ricardo-f-lo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907031218/https://www.philstar.com/entertainment/2001/05/10/94374/50-years-miss-u-pageant-funfare-ricardo-f-lo |archive-date=7 Setyembre 2025 |access-date=25 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Bacoor]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Satu|Östring|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2016 |title=Satu ei uskaltanut sirkukseen USA:ssa |trans-title=Satu didn't dare to go to the circus in the USA |url=https://www.hs.fi/ihmiset/art-2000002912191.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414103306/https://www.hs.fi/ihmisia/art-2000002912191.html |archive-date=14 Abril 2025 |access-date=14 Disyembre 2022 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |Tampere |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Carol|Barajadas|nolink=1}}<ref name=":2">{{Cite news |date=13 Hulyo 1966 |title="En Miami me siento en mi casa": Miss Puerto Rico |language=es |trans-title="I feel at home in Miami": Miss Puerto Rico |pages=10 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=F41dAAAAIBAJ&sjid=eVwNAAAAIBAJ&pg=4987%2C1332570 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Santurce |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |{{sortname|Michèle|Boule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morana |first=Cecile |date=4 Disyembre 2014 |title=Miss France : quelle région a le plus remporté l'élection? |trans-title=Miss France: Which region won the election the most? |url=https://www.telestar.fr/actu-tv/miss-france/miss-france-quelle-region-a-le-plus-remporte-l-election-60693 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223060136/https://www.telestar.fr/actu-tv/miss-france/miss-france-quelle-region-a-le-plus-remporte-l-election-60693 |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Télé Star |language=fr}}</ref> |19 |[[Cannes]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Margaret|Van Meel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hunyo 1966 |title=Margaret wins 'most lovely' girl title |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19660613-1.2.22 |access-date=14 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |{{sortname|Joyce|Leysner|nolink=1}} |22 |[[Paramaribo]] |- |'''{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]''' |'''{{sortname|Margareta|Arvidsson}}'''<ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2014 |title=Conoce a Margareta Arvidsson, Miss Universo 1966 |trans-title=Meet Margareta Arvidsson, Miss Universe 1966 |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/margareta-arvidsson-miss-universo-1966-tmna774821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127030825/https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universo-2014/margareta-arvidsson-miss-universo-1966-tmna774821 |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=14 Disyembre 2022 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> |18 |Gothenburg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Hedy|Frick|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Manz |first=Ev |date=13 Enero 2016 |title=«Der Club war mein Wohnzimmer» |trans-title=«The club was my living room» |url=https://www.tagesanzeiger.ch/der-club-war-mein-wohnzimmer-910687156301 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127050434/https://www.tagesanzeiger.ch/der-club-war-mein-wohnzimmer-910687156301 |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=14 Disyembre 2022 |website=Tages-Anzeiger |language=de}}</ref> |18 |Schwyz |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Cheranand|Savetanand|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2021 |title=จำได้ไหม “เล็ก จีรนันทน์” ตำนานนางงามที่โด่งดัง ดีกรีคุณแม่นักร้องดัง |trans-title=Do you remember Lek Jiranan, the legendary beauty queen who is also a famous singer? |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/494446 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125174536/https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/494446 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=15 Disyembre 2022 |website=Kom Chad Luek |language=th}}</ref> |24 |[[Bangkok]] |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |{{sortname|Lynn|de Jager|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Dawood |first=Zainul |date=25 Mayo 2015 |title=Former model loses home in fire |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/kwazulu-natal/former-model-loses-home-in-fire-1862979 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250816231647/https://iol.co.za/news/south-africa/kwazulu-natal/2015-05-25-former-model-loses-home-in-fire/ |archive-date=16 Agosto 2025 |access-date=14 Disyembre 2022 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |19 |[[Pretoria]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Gui-hyun|Yoon|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hunyo 1966 |title=세미녀탄생 미스코리아 선발 |trans-title=Seminyeo's birth, Miss Korea selection |url=https://www.mk.co.kr/news/economy/5384 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003164700/https://www.mk.co.kr/news/economy/5384 |archive-date=3 Oktubre 2025 |access-date=27 Setyembre 2025 |website=Maeil Business Newspaper |language=ko}}</ref> | 19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Kathleen|Hares|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1966 |title=Srta. Trinidad |language=es |trans-title=Miss Trinidad |pages=20 |work=El Diario la Prensa |url=https://news.google.com/newspapers?id=Fo1dAAAAIBAJ&sjid=eVwNAAAAIBAJ&pg=1371%2C1242573 |access-date=15 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Puerto Espanya]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Stella|Dunnage|nolink=1}} |20 |Bío Bío |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Nilgün|Arslaner|nolink=1}}<ref name=":8" /> |18 |[[Istanbul]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1966]] qtbhuuzyxo7qqrx7yee11ggsm66z1dp 0 322210 2224325 2193430 2026-09-09T09:28:32Z Allyriana000 119761 2224325 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | theme = Inspirational Filipina | entertainment = {{Hlist|Nam Woo-hyun|[[Jessica Sanchez]]}} | presenters = {{Hlist|[[Xian Lim]]|[[Alden Richards]]|[[Zozibini Tunzi]]|[[Tim Yap]]|Maureen Montagne}} | date = 13 Mayo 2023 | venue = [[Mall of Asia Arena]], [[Pasay]], Pilipinas | withdrawals = {{Hlist|Davao del Norte|Mandaue|Pangasinan}} | returns = | entrants = 38 | placements = 18 | winner = '''[[Michelle Dee|Michelle Daniela Dee]]''' | debuts = | represented = {{Flagicon image|Makati Flag.jpg}} Makati | congeniality = Shayne Glenmae Maquiran<br>{{Flagicon image|Capiz Flag.webp }} Capiz | photogenic = Jannarie Zarzoso<br>{{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}} Agusan del Norte | best national costume = Airissh Ramos<br>{{Flagicon image|Eastern Samar Flag.png}} Silangang Samar | before = [[Miss Universe Philippines 2022|2022]] | next = [[Miss Universe Philippines 2024|2024]] | image = Michelle Dee (Miss Universe Philippines 2023).png | caption = Michelle Dee }} Ang '''Miss Universe Philippines 2023''' ay ang ikaapat na edisyon ng [[Miss Universe Philippines]] ''pageant'', na ginanap sa [[Mall of Asia Arena]], sa Pasay, Kalakhang Maynila, Pilipinas noong 13 Mayo 2023.<ref name=":2">{{Cite web |date=4 Marso 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 coronation night set on May 13 |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2023/3/4/Miss-Universe-Philippines-2023-coronation-night-May-13.html |access-date=14 Abril 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=4 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304223748/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2023/3/4/Miss-Universe-Philippines-2023-coronation-night-May-13.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=3 Marso 2023 |title=Miss Universe Philippines announces date for 2023 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-announces-date-2023-coronation-night/ |access-date=14 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Celeste Cortesi]] ng Pasay si [[Michelle Dee]] ng Makati bilang Miss Universe Philippines 2023.<ref name=":8">{{Cite web |date=13 Mayo 2023 |title=Makati's Michelle Marquez Dee is Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/makati-michelle-dee-winner-miss-universe-philippines-2023/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=13 Mayo 2023 |title=Michelle Dee, daughter of Melanie Marquez, is crowned Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/05/13/2265849/michelle-dee-daughter-melanie-marquez-crowned-miss-universe-philippines-2023 |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Siya ay kumatawan sa Pilipinas sa [[Miss Universe 2023]] na ginanap sa [[El Salvador]] noong 18 Nobyembre 2023 kung saan siya ay nagtapos bilang isa sa mga sampung ''semi-finalist''.<ref name=":5">{{Cite web |last=Gillett |first=Katy |date=15 Enero 2023 |title=Miss Universe 2023 to take place in El Salvador |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2023/01/15/miss-universe-2023-to-take-place-in-el-salvador/ |access-date=17 Enero 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Enero 2023 |title=El Salvador to host Miss Universe 2023 pageant |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/15/23/el-salvador-to-host-miss-universe-2023-pageant |access-date=17 Enero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref name=":20" /> Nagtapos bilang first runner-up si Christine Juliane Opiaza ng Zambales, habang nagtapos bilang second runner-up si Angelique Manto ng Pampanga. Noong 6 Pebrero 2023, inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na dalawang bagong titulo ang madadagdag sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=7 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Philippines teases two new crowns to be won in pageant |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/97846/miss-universe-philippines-teases-two-new-crowns-to-be-won-in-pageant/story |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219201801/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/97846/miss-universe-philippines-teases-two-new-crowns-to-be-won-in-pageant/story |archive-date=19 Pebrero 2023 |access-date=19 Pebrero 2023 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> Gayunpaman, inihayag ng may-ari ng Miss Universe Organization na si Anne Jakrajutatip ang kanyang kagustuhan na ang bawat kandidata para sa Miss Universe ay mapili sa pamamagitan ng isang hiwalay na lokal na ''pageant''. Ang anunsyong ito ay humantong sa haka-haka tungkol sa kung ito ay magkakaroon ng epekto sa mga plano ng lokal na organisasyon para sa mga bagong titulo.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=21 Pebrero 2023 |title=Anne Jakrajutatip says she won’t allow other titles in Miss Universe national pageants |url=https://entertainment.inquirer.net/487148/anne-jakrajutatip-says-she-wont-allow-other-titles-in-miss-universe-national-pageants |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Sa huli, ang dalawang bagong titulo ay hindi iginawad sa gabi ng koronasyon, dahil ang mga ito ay nasa ilalim ng organisasyon ng EmpirePH. Kasunod ng gabi ng koronasyon, kinoronahan sina Pauline Amelinckx at Krishnah Marie Gravidez bilang Miss Supranational Philippines 2023 at Miss Charm Philippines 2024 ayon sa pagkakasunod, sa isang programa na ginanap sa Okada Manila.<ref name=":16">{{Cite web |date=14 Mayo 2023 |title=Miss Universe PH names representatives to Miss Supranational, Miss Charm 2023 pageants |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-names-pauline-amelinckx-miss-supranational-krishnah-gravidez-miss-charm-2023/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref name=":82">{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=14 Mayo 2023 |title=Bohol's Pauline Amelinckx wins Miss Supranational PH 2023; Baguio's Krishnah Gravidez takes Miss Charm PH 2023 title |url=https://www.pep.ph/news/local/173311/pauline-is-miss-supra-ph-2023-krishnah-is-miss-charm-ph-2023-a721-20230514 |access-date=11 Hunyo 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Sina Amelinckx at Gravidez ay kabilang sa Top 5 ng Miss Universe Philipines 2023.<ref name=":16" /> Noong 3 Hunyo 2024, inanunsyo ni Gravidez sa kanyang mga ''social media account'' na bumitiw na siya sa kanyang titulo bilang Miss Charm Philippines 2024, upang lumahok sa isa pang ''national pageant''.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=3 Hunyo 2024 |title=Krishnah Gravidez withdraws from Miss Charm Int’l pageant |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/krishnah-gravidez-withdraws-miss-charm-international/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ku |first=Russell |date=20 Hulyo 2024 |title=Filipinos online celebrate Krishnah Gravidez’s win in Miss World Philippines 2024 pageant |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/filipinos-online-reaction-miss-world-philippines-coronation-2024/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Inanunsyo noong 6 Hulyo 2024 ang humalili sa kanya na Kayla Jean Carter, isa sa Top 20 semi-finalists ng Miss Universe Philippines 2024, bilang ang Miss Charm Philippines 2024.<ref>{{Cite web |last= |date=6 Hulyo 2024 |title=Kayla Jean Carter appointed Miss Charm Philippines 2024 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/kayla-jean-carter-appointed-miss-charm-philippines-2024/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Kalaunan ay lumahok si Gravidez sa Miss World Philippines 2024 kung siya ay nanalo.<ref name=":23" /> Mga kandidata mula sa tatlumpu't-walong lungsod at lalawigan ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina [[Xian Lim]], [[Alden Richards]], at [[Miss Universe 2019]] [[Zozibini Tunzi]] ang kompetisyon, samantalang sina Tim Yap at Miss Globe 2022 Maureen Montagne ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''.<ref>{{Cite web |date=13 Mayo 2023 |title=MUPh 2023 to stream across ABS-CBN digital platforms |url=https://www.manilatimes.net/2023/05/13/entertainment-lifestyle/show-times/muph-2023-to-stream-across-abs-cbn-digital-platforms/1891177 |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> Nagtanghal sina [[Jessica Sanchez]] at Nam Woo-hyun sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Mayo 2023 |title=Jessica Sanchez, R'Bonney Gabriel meet ahead of Miss Universe Philippines coronation |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/869946/jessica-sanchez-r-bonney-gabriel-meet-ahead-of-miss-universe-philippines-coronation/story/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en |via=GMA Integrated News}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:SMMallofAsiajf9219_27.JPG|thumb|Mall of Asia Arena, ang lokasyon ng Miss Universe Philippines 2023|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 3 Marso 2023, inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na ang araw ng koronasyon ay magaganap sa 13 Mayo 2023 sa Mall of Asia Arena, Pasay, Kalakhang Maynila.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Nagsimula ang pagbenta ng mga tiket para sa gabi ng koronasyon noong 3 Abril 2023.<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2023 |title=LOOK: Miss Universe PH unveils ticket prices for 2023 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-ticket-prices-2023-coronation-night/ |access-date=14 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Noong Setyembre 2022, muling pinahihintulutan ng Miss Universe Organization ang mga ina at may-asawa na lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe allows moms, wives to join starting 2023 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/12/2202201/miss-universe-allows-moms-wives-join-starting-2023 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe announces inclusive change to pageant after more than 70 years |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114161127/https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=25 Abril 2023 |website=The Independent |language=en}}</ref> Bunsod ng anunsyong ito, pinayagan na rin ng Miss Universe Philippines Organization ang mga ina at may-asawa na lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 2022 |title=Miss Universe Philippines officially opens to accept aspirants' applications for pageant 2023. Check age, eligibility |language=en |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/uk/miss-universe-philippines-officially-opens-to-accept-aspirants-applications-for-pageant-2023-check-age-eligibility/articleshow/95364569.cms?from=mdr |access-date=13 Mayo 2023 |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |last=Villanueva |first=Brooke |date=7 Nobyembre 2022 |title=Miss Universe Philippines now accepting applications for 2023 pageant |url=https://philstarlife.com/celebrity/395272-miss-universe-philippines-call-for-applicants-2023-pageant? |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Philippine Star|Philstar Life]] |language=en}}</ref> Inilunsad ng organisasyon noong 7 Nobyembre 2022 ang paghahanap nito para sa susunod na kakatawan sa Pilipinas sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=7 Nobyembre 2022 |title=Miss Universe Philippines opens applications for its 2023 pageant |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/850564/miss-universe-philippines-opens-applications-for-its-2023-pageant/story/?amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107051323/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/850564/miss-universe-philippines-opens-applications-for-its-2023-pageant/story/?amp |archive-date=7 Nobyembre 2022 |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Nakatakda sanang gaganapin ang ''online applications'' hanggang 29 Enero 2023.<ref>{{Cite web |date=7 Nobyembre 2022 |title=Miss Universe PH opens applications for 2023 pageant |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-opens-applications-2023-pageant/ |url-status=live |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Gayunpaman, nausog ito ng dalawang beses—una noong 5 Pebrero at pangalawa noong 14 Pebrero.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=10 Enero 2023 |title=Miss Universe Philippines extends deadline for applications |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/96879/miss-universe-philippines-extends-deadline-for-applications/story?amp |access-date=13 Mayo 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=2 Enero 2023 |title=Miss Universe Philippines extends application deadline anew |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/97682/miss-universe-philippines-extends-application-deadline-anew/story?amp |access-date=13 Mayo 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Isinagawa ang ''on-site applications'' noong Pebrero 13-17, at inanunsyo noong 18 Pebrero ang apatnapung opisyal na kandidata para sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=13 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Philippines opens on-site applications |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/98070/miss-universe-philippines-opens-on-site-applications/story?amp |archive-date=February 14, 2023 |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[GMA Network]] |language=en}}</ref><ref name=":02">{{Cite web |date=18 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 announces top 40 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2023-top-40-candidates/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=18 Pebrero 2023 |title=Pageant queens banner Miss Universe PH official candidates |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/18/23/pageant-queens-banner-miss-universe-ph-official-candidates |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Mula sa orihinal na apatnapung kandidata, tatlong kandidata ang bumitiw sa kompetisyon. Matapos na hirangin isa sa apatnapung kandidata, bumitiw sa kompetisyon si Evangeline Fuentes ng Pangasinan patungkol sa kanyang kalusugan.<ref name=":22">{{Cite web |last=Madarang |first=Catalina Ricci |date=1 Marso 2023 |title=Pangasinan bet ends Miss Universe Philippines journey early due to health condition |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2023/03/01/244399/pangasinan-bet-ends-miss-universe-philippines-journey-early-due-to-health-condition/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302055652/https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2023/03/01/244399/pangasinan-bet-ends-miss-universe-philippines-journey-early-due-to-health-condition/ |archive-date=2 Marso 2023 |access-date=14 Mayo 2023 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> Si Fuentes ay pinalitan ni Kristeen Mae Boccang ng Apayao bunsod ng pagbitiw nito.<ref name=":10">{{Cite web |date=27 Pebrero 2023 |title=Evangeline Fuentes withdraws from Miss Universe Philippines, replaced by Kristeen Mae Boccang |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/862210/evangeline-fuentes-withdraws-from-miss-universe-philippines-replaced-by-kristeen-mae-boccang/story/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228025645/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/862210/evangeline-fuentes-withdraws-from-miss-universe-philippines-replaced-by-kristeen-mae-boccang/story/ |archive-date=28 Pebrero 2023 |access-date=14 Mayo 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Bumitiw sa kompetisyon sina Dianne Mae Refugio ng Davao del Norte at Breanna Marie Ylayla Evans ng Mandaue dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref name=":10" /> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === '''Leyenda''' * {{Kahong kulay|#FFFF66|border=darkgray}} Nagtapos bilang isang ''runner-up'' sa internasyonal na kompetisyon. * {{Kahong kulay|#FFFACD|border=darkgray}} Nagtapos bilang isang ''semi-finalist'' sa internasyonal na kompetisyon. * {{Kahong kulay|lightgrey|border=darkgray}} Hindi nakasali sa kaniyang internasyonal na kompetisyon. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- style="background:#FFFACD;" |'''Miss Universe Philippines 2023''' | * '''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' '''[[Makati]]''' – '''[[Michelle Dee]]<ref name=":8" />''' |{{Center|Top 10 – [[Miss Universe 2023]]}} |- bgcolor="#FFFF66" | rowspan="2" |Top 3 | * {{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] – [[Pauline Amelinckx]]<ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=14 Mayo 2023 |title=Pauline Amelinckx is Miss Supranational Philippines 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/869986/pauline-amelinckx-is-miss-supranational-philippines-2023/story/ |access-date=14 Mayo 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref>‡ |{{Center|1st runner-up – [[Miss Supranational 2023]]}} |- style="background:lightgrey;" | * {{Flagicon image|Baguioflag.png}} [[Baguio]] – [[Krishnah Gravidez]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=14 Mayo 2023 |title=PH bets to Miss Supranational, Miss Charm pageants crowned |url=https://entertainment.inquirer.net/499265/ph-bets-to-miss-supranational-miss-charm-pageants-crowned |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |{{Center|''Bumitiw – Miss Charm 2024''}} |- |1st runner-up | * '''{{Flagicon image|Zambales Flag.png}}''' [[Zambales]] – Christine Opiaza<ref name=":8" /> | rowspan="3" | |- |2nd runner-up | * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] – Angelique Manto<ref name=":8" /> ‡ |- |Top 18 | * '''{{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}}''' [[Agusan del Norte]] – Jannarie Zarzoso<ref name=":7" /> ‡ * '''{{Flagicon image|Flag of Bacolod.png}}''' [[Bacolod]] – Jan Marie Bordon<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}}''' [[Bulacan]] – Princess Anne Marcos<ref name=":7">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe PH 2023: Pauline Amelinckx, Michelle Dee, Angelique Manto make it to Top 18 |url=https://entertainment.inquirer.net/499241/miss-universe-ph-2023-pauline-amelinckx-michelle-dee-angelique-manto-make-it-to-top-18 |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> § * '''{{Flagicon image|Flag of Cebu (province).svg}}''' [[Cebu]] – Emmanuelle Vera<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Davao Oriental.svg}}''' [[Davao Oriental]] – Klyza Castro<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] – Kimberlyn Acob<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Kabite]] – Samantha Panlilio<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Mandaluyong.png}}''' [[Mandaluyong]] – Iman Franchesca Cristal<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|PH-MAD Flag.png}}''' [[Marinduque]] – Christine Salcedo<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|Paranaque Flag.jpg}}''' [[Parañaque]] – Claire Dacanay<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|Eastern Samar Flag.png}}''' [[Silangang Samar]] – Airissh Ramos<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|PH-SOR Flag 2.png}}''' [[Sorsogon]] – Rein Hillary Carrascal<ref name=":7" /> * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Tiaong|Tiaong, Quezon]] – Afia Yeboah<ref name=":7" /> |} === Mga espesyal na parangal === ==== Mga pangunahing parangal ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best in Swimsuit | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Krishnah Gravidez<ref name=":9">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023: Major special awards |url=https://mb.com.ph/2023/5/13/miss-universe-philippines-2023-major-special-awards |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |- |Best in Evening Gown | * '''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' Makati – Michelle Dee<ref name=":9" /> |- |Miss Congeniality | * '''{{Flagicon image|Capiz Flag.webp }}''' [[Capiz]] – Shayne Maquiran<ref name=":9" /> |- |Face of Social Media | * '''{{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}}''' [[Agusan del Norte]] – Jannarie Zarzoso<ref name=":9" /> |} ==== Mga parangal mula sa mga isponsor ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Aqua Boracay | * '''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' Makati – Michelle Dee<ref name=":6">{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=10 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines bets dazzle in preliminary competition |url=https://www.manilatimes.net/2023/05/10/news/miss-universe-philippines-bets-dazzle-in-preliminary-competition/1890801 |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |- |Miss Avana | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Avon | * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' Pampanga – Angelique Manto<ref name=":6" /> |- |Miss Cavaso | * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' Pampanga – Angelique Manto<ref name=":6" /> |- |Miss Creamsilk Ultimate | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Enderun | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Hello Glow | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Jewelmer | * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' Pampanga – Angelique Manto<ref name=":6" /> |- |Miss Jojo Bragais | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Kemans Body | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Kingston International College | * '''{{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}}''' Agusan del Norte – Jannarie Zarzoso<ref name=":6" /> |- |Miss Okada | * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' Pampanga – Mary Angelique Manto<ref name=":6" /> |- |Miss Origee Beauty Drink | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Pond's | * '''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' Makati – Michelle Dee<ref name=":6" /> |- |Miss Smilee Apparel | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Soen | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Titan Universe | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' Bohol – Pauline Amelinckx<ref name=":6" /> |- |Miss Zion Philippines | * '''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' Makati – Michelle Dee<ref name=":6" /> |} == Mga ''pre-pageant event'' == === ''Photoshoot Challenge'' === Naganap ang botohan para sa Photoshoot Challenge mula noong 3 Abril hanggang 9 Abril 2023 sa pamamagitan ng MUPH App.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=5 Abril 2023 |title=GALLERY: Miss Universe Philippines 2023 candidates slay in photoshoot challenge |url=https://philstarlife.com/celebrity/665607-miss-universe-philippines-photoshoot-challenge?page=2 |access-date=10 Hunyo 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Inanunsyo ang Top 5 ng hamon noong 10 Abril, at ang nagwagi ay inanunsyo sa ''final competition'' noong 13 Mayo kung saan ang nagwagi ay awtomatikong mapapabilang sa Top 18.<ref>{{Cite news |date=11 Abril 2023 |title=Fan favorites in Miss Universe PH 2023 photo shoot challenge named |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/04/11/23/fan-favorites-in-miss-universe-ph-photo-challenge-named |access-date=10 Hunyo 2023}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=11 Abril 2023 |title=Miss Universe PH 2023 names Top 5 delegates in photoshoot challenge |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2023-names-top-five-delegates-photoshoot-challenge/ |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=16 Abril 2023 |title=Dark horses dominate Miss Universe Philippines 2023 photo challenge |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/04/16/2259348/dark-horses-dominate-miss-universe-philippines-2023-photo-challenge |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Nagwagi si Jannarie Zarzoso ng Agusan del Norte sa hamong ito.<ref name=":7" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 18 sa pamamagitan ng ''Photoshoot Challenge''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}}''' [[Agusan del Norte|'''Agusan del Norte''']] – '''Jannarie Zarzoso'''<ref name=":7" /> |- |Top 5 | * '''{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}}''' [[Bulacan]] – Princess Anne Marcos<ref name=":11" /> * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] – Angelique Manto<ref name=":11" /> * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Lesly Sim<ref name=":11" /> * '''{{Flagicon image|Eastern Samar Flag.png}}''' [[Silangang Samar]] – Airissh Ramos<ref name=":11" /> |} === ''Swimsuit Challenge'' === Naganap ang Swimsuit Challenge sa [[Taytay, Palawan]], at naganap ang botohan para sa hamon mula noong 10 Abril hanggang 16 Abril 2023 sa pamamagitan ng MUPH App.<ref>{{Cite web |date=11 Abril 2023 |title=IN PHOTOS: Miss Universe PH 2023 delegates stun in swimsuit challenge |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-2023-swimsuit-challenge/ |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=11 Abril 2023 |title=LOOK: Miss Universe PH candidates flaunt toned physiques in swimsuit challenge |url=https://entertainment.inquirer.net/494405/look-miss-universe-ph-candidates-flaunt-toned-physiques-in-swimsuit-challenge |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Pagkatapos ng pag-anunsyo ng Top 5 ng ''Photoshoot Challenge'', inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na papahabain nila ang panahon ng pagboto para sa hamong ito at matatapos ang botohan sa 23 Abril imbis na sa 16 Abril.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=17 Abril 2023 |title=Miss Universe Philippines extends voting for swimsuit challenge |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100386/miss-universe-philippines-extends-voting-for-swimsuit-challenge/story |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref><ref name=":14">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=25 Abril 2023 |title=Frontrunners, dark horses make it to Miss Universe Philippines 2023 swimsuit challenge top 5 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/04/25/2261548/frontrunners-dark-horses-make-it-miss-universe-philippines-2023-swimsuit-challenge-top-5 |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Inanunsyo ang Top 5 ng hamon noong 24 Abril, at ang nagwagi ay inanunsyo sa ''final competition'' noong 13 Mayo kung saan ang nagwagi ay awtomatikong mapapabilang sa Top 18.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Abril 2023 |title=Miss Universe Philippines announces Top 5 of Swimsuit Challenge |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100680/miss-universe-philippines-announces-top-5-of-swimsuit-challenge/story |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> Nagwagi si Pauline Amelinckx ng Bohol sa hamong ito.<ref name=":7" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 18 sa pamamagitan ng ''Swimsuit Challenge''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' '''[[Bohol]]''' – '''Pauline Amelinckx'''<ref name=":7" /> |- |Top 5 | * {{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}} [[Agusan del Norte]] – Jannarie Zarzoso<ref name=":14" /> * '''{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}}''' [[Bulacan]] – Princess Anne Marcos<ref name=":14" /> * '''{{Flagicon image|Capiz Flag.webp }}''' [[Capiz]] – Shayne Maquiran<ref name=":14" /> * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] – Angelique Manto<ref name=":14" /> |} === ''Runway Challenge'' === Naganap ang botohan para sa Runway Challenge mula noong 25 Abril hanggang 4 Mayo 2023 sa pamamagitan ng MUPH App. Inanunsyo ang Top 5 ng hamon noong 5 Mayo, at ang nagwagi ay inanunsyo sa ''final competition'' noong 13 Mayo kung saan ang nagwagi ay awtomatikong mapapabilang sa Top 18.<ref name=":15">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=6 Mayo 2023 |title=Frontrunners ace Filipiniana walk, Miss Universe Philippines 2023 runway challenge |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/05/06/2264244/frontrunners-ace-filipiniana-walk-miss-universe-philippines-2023-runway-challenge |access-date=10 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Nagwagi si Angelique Manto ng Pampanga sa hamong ito. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 18 sa pamamagitan ng ''Runway Challenge''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' '''[[Pampanga]]''' – '''Angelique Manto'''<ref name=":7" /> |- |Top 5 | * {{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}} [[Agusan del Norte]] – Jannarie Zarzoso<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}}''' [[Bulacan]] – Princess Anne Marcos<ref name=":15" /> * {{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] – Pauline Amelinckx<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' [[Makati]] – Michelle Dee<ref name=":15" /> |} === ''National Costume competition'' === Ginanap ang ''National Costume competition'' sa [[Leyte Normal University]] sa [[Tacloban]], [[Leyte]] noong 4 Mayo 2023. Ang tema ng paligsahan sa pambansang kasuotan ng edisyong ito ay "ani", na nagbibigay-pugay sa kasaysayan at tradisyon ng mga komunidad ng pagsasaka ng mga Pilipino. Pinangunahan nina Miss Universe Philippines 2019 [[Gazini Ganados]] at aktor na si [[Marco Gumabao]] ang kaganapan.<ref>{{Cite web |last=Estrada |first=Olivia Sylvia |date=5 Mayo 2023 |title=16 standouts at the Miss Universe Philippines 2023 National Costume Competition |url=https://www.pep.ph/lifestyle/fashion/173127/16-national-costume-standouts-miss-universe-philippines-2023-a5169-20230505 |access-date=11 Hunyo 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kaganapan, inihayag ang Top 3 para sa mga parangal ng Tingog ng Filipina at Best in National Costume. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal ! colspan="2" |Mga nagwagi |- | rowspan="3" |Best in National Costume |Nagwagi | * {{Flagicon image|Eastern Samar Flag.png}} [[Silangang Samar]] – Airissh Ramos<ref name=":17">{{Cite web |last=Bautista |first=Ricky |date=5 Mayo 2023 |title=Eastern Samar’s Airissh Ramos wins national costume in Miss Universe PH 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/eastern-samar-airissh-ramos-wins-national-costume-miss-universe-philippines-2023/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |1st runner-up | * '''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] – Joemay-an Leo<ref name=":17" /> |- |2nd runner-up | * '''{{Flagicon image|Southern Leyte.gif}}''' [[Katimugang Leyte]] – Kimberly Escartin<ref name=":17" /> |- | rowspan="3" |Tingog ng Filipina |Luzon | * {{Flagicon image|Baguioflag.png}} [[Baguio]] – Krishnah Gravidez<ref name=":18">{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=5 Mayo 2023 |title=Eastern Samar bet best in natl costume at Miss Universe PH |url=https://www.manilatimes.net/2023/05/05/news/eastern-samar-bet-best-in-natl-costume-at-miss-universe-ph/1890043 |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |- |Kabisayaan | * {{Flagicon image|Eastern Samar Flag.png}} [[Silangang Samar]] – Airissh Ramos<ref name=":18" /> |- |Mindanao | * {{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}} [[Agusan del Norte]] – Jannarie Zarzoso<ref name=":18" /> |} == Kompetisyon == [[File:MUPH2023_Results.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MUPH2023_Results.svg|thumb|Mga lungsod at lalawigan na sumali sa Miss Universe Philippines 2023 at ang kanilang mga pagkakalagay.|274x274px]] === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe Philippines. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay itinaas sa labinwalo kumpara sa labing-anim ng [[Miss Universe Philippines 2022|nakaraang taon]]. Ang mga resulta ng paunang kompetisyon at ng ''closed-door interview'' ang nagpasiya sa napiling labing-apat na mga ''semi-finalist''. Tatlo sa mga ito ay nabaling sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng mga ''Challenge event'', at isa ay napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''fan vote'' na siyang kumumpleto sa labinwalong mga ''semi-finalist''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 names Top 18 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/869955/miss-universe-philippines-2023-names-top-18/story/ |access-date=3 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023: Top 18 finalists |url=https://mb.com.ph/2023/5/13/miss-universe-philippines-2023-top-18-finalists |access-date=3 Disyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Ang inisyal na pormat ng edisyong ito ay lalahok ang labinwalong mga ''semi-finalist'' sa swimsuit competition, at matapos nito ay pipiliin ang sampung mga ''semi-finalist'' na aabante sa kompetisyon at lalahok sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 announces Top 10 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/869957/miss-universe-philippines-2023-announces-top-10/story/ |access-date=3 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023: Top 10 finalists |url=https://mb.com.ph/2023/5/13/miss-universe-philippines-2023-top-10-finalists-1 |access-date=3 Disyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Gayumpaman, matapos ang isang tatlumpung minutong ''commercial break'' kasunod ng pag-anunsyo ng sampung mga ''semi-finalist'', inihayag ng ''host'' na si Xian Lim na ang mga resultang inanunsyo ilang minuto ang nakalipas ay napawalang bisa dahil sa mga ''technical difficulty'' sa ''tabulation system'' ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=14 Mayo 2023 |title=IN PHOTOS: Highlights of the Miss Universe Philippines 2023 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-recap-highlights-miss-universe-philippines-2023-coronation-night/ |access-date=3 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=24 Mayo 2023 |title=SGV speaks out on MUPH 2023 Top 10 ‘technical issue’ |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/sgv-statement-miss-universe-philippines-2023-technical-issue/ |access-date=3 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Dahil dito, lahat ng labinwalong mga ''semi-finalist'' ay lumahok sa ''evening gown competition.''<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 scraps previously announced Top 10 due to 'technical difficulties' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/869975/miss-universe-philippines-2023-scraps-previously-announced-top-10-due-to-technical-difficulties/story/ |access-date=3 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Matapos ang ''evening gown competition'', limang pinalista ang sumabak sa ''paunang question-and-answer round'' at ''final word''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Mayo 2023 |title=Here are the Top 5 finalists in Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/869976/here-are-the-top-5-finalists-in-miss-universe-philippines-2023/story/ |access-date=3 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 Top 5 finalists |url=https://www.pep.ph/news/local/173298/miss-universe-philippines-2023-top-5-a5132-20230513 |access-date=3 Disyembre 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Dyan Castillejo – Mamamahayag mula sa [[ABS-CBN]] at dating manlalaro ng tennis<ref name=":21">{{Cite web |last=Siazon |first=Rachelle |date=13 Mayo 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 Top 18 candidates |url=https://www.pep.ph/news/local/173301/miss-universe-philippines-2023-top-18-candidates-a716-20230513 |access-date=8 Pebrero 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> * Tonee Charmagne Co Hang – CFO ng Aqua Boracay<ref name=":21" /> * Marrion Brandellick De Guzman – CMO ng Jewelmer<ref name=":21" /> * Nelda Eufemio – Dentistang Pilipino<ref name=":21" /> * [[R'Bonney Gabriel]] – [[Miss Universe 2022]] mula sa Estados Unidos<ref name=":21" /> * Ana Garces – ''Head of Marketing'' sa Avon Philippines<ref name=":21" /> * Annette Gozon-Valdes – SVP ng [[GMA Network]], CEO at pangulo ng [[GMA Films]]<ref name=":21" /> * Lloyd Lee – ''Executive Director'' ng Net Asia Industries Incorporated<ref name=":21" /> * Lyn Lee – ''Managing director'' ng Smilee Apparel<ref name=":21" /> * [[Margarita Moran]] – [[Miss Universe 1973]] mula sa Pilipinas<ref name=":21" /> * [[Yedda Marie Romualdez]] – Kongresista at dating Binibining Pilipinas International 1996<ref name=":21" /> * Sam Verzosa – Kongresista at negosyante<ref name=":21" /> == Mga kandidata == Tatlumpu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":0">{{Cite web |date=18 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 announces top 40 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2023-top-40-candidates/ |access-date=22 Pebrero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=18 Pebrero 2023 |title=Pageant queens banner Miss Universe PH official candidates |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/18/23/pageant-queens-banner-miss-universe-ph-official-candidates |access-date=22 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=28 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Philippines updates roster after contestant’s withdrawal |url=https://entertainment.inquirer.net/488173/miss-universe-ph-updates-roster-after-withdrawal-of-one-contestant |access-date=12 Marso 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Lungsod/Lalawigan !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan !Mga tala |- |'''{{Flagicon image|Vlag Fil AgusandelNorte.gif}}''' [[Agusan del Norte]] |Jannarie Zarzoso<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Lilibeth |date=6 Mayo 2023 |title=Mga supporters ni Agusanon beauty queen Jannarie Zarzoso, excited na sa Miss Universe Ph pageant night |url=https://www.bomboradyo.com/butuan/mga-supporters-ni-agusanon-beauty-queen-jannarie-zarzoso-excited-na-sa-miss-universe-ph-pageant-night/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=Bombo Radyo Butuan |language=tl}}</ref> |24 |[[Cabadbaran]] |Nagwagi bilang Aliwan Fiesta Digital Queen 2020<ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=20 Oktubre 2020 |title=Agusan del Norte’s pride crowned first Aliwan Fiesta Digital Queen |url=https://manilastandard.net/?p=337304 |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-AKL Flag.png}}''' [[Aklan]] |Avery Mariane Sucgang<ref>{{Cite news |last=Tayona |first=Glenda |date=20 Pebrero 2023 |title=WV beauties among Miss Universe PH 2023 bets |language=en |work=Panay News |url=https://www.pressreader.com/philippines/panay-news/20230220/281526525236084 |access-date=12 Marso 2023 |via=PressReader}}</ref> |21 |[[Bagong Washington]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-APA Flag.png}}''' [[Apayao]] |Kristeen Mae Boccang<ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=1 Marso 2023 |title=Kristeen Mae Boccang is the newest candidate for Miss Universe Philippines 2023 |url=https://villagepipol.com/kristeen-mae-boccang-is-the-newest-candidate-for-miss-universe-philippines-2023/ |access-date=16 Mayo 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |23 |[[Conner, Apayao|Conner]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Bacolod.png}}''' [[Bacolod]] |Jan Marie Bordon<ref>{{Cite web |last=Canet |first=Carla N. |date=17 Mayo 2023 |title=Bordon: ‘Smile high, smile Bacolod’ |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/bordon-smile-high-smile-bacolod |access-date=29 Nobyembre 2023 |website=SunStar |language=en}}</ref> |22 |[[Bacolod]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Bacoor]] |Alexandria Bautista Bollier<ref>{{Cite web |date=4 Marso 2023 |title=A Bacoor lass at heart! Bacoor City gov’t declares support for Miss Universe PH contestant |url=https://southluzon.politics.com.ph/2023/03/04/a-bacoor-lass-at-heart-bacoor-city-govt-declares-support-for-miss-universe-ph-contestant/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=Politiko |language=en-US}}</ref> |25 |[[Bacoor]] | |- |'''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' '''[[Baguio]]''' |'''[[Krishnah Gravidez|Krishnah Marie Gravidez]]'''<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=17 Mayo 2023 |title=10 things to know about Miss Charm Philippines 2024 Krishnah Marie Gravidez |url=https://www.pep.ph/peptionary/173333/krishnah-gravidez-a5128-20230517-lfrm |access-date=10 Hunyo 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |22 |[[Baguio]] |Iniluklok bilang Miss Charm Philippines 2024 ngunit bumitiw<ref name=":16" /><br>Nagwagi bilang [[Miss World Philippines 2024]]<ref name=":23">{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=19 Hulyo 2024 |title=Baguio's Krishnah Marie Gravidez is Miss World Philippines 2024 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/baguio-krishnah-gravidez-winner-miss-world-philippines-2024/ |access-date=10 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Nagwagi bilang [[Miss World 2025|Miss World Asia 2025]] |- |'''{{Flagicon image|Infoboxbatangas.png}}''' [[Batangas]] |Karen Joyce Olfato<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2022 |title=Tanauan lass bags Ms. Batangas Universe title |url=https://southluzon.politics.com.ph/2022/12/12/tanauan-lass-bags-ms-batangas-universe-title/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=Politiko |language=en-US}}</ref> |25 |[[Santo Tomas, Batangas|Santo Tomas]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] |Joemay-an Leo<ref>{{Cite web |last=Cawis |first=Redjie Melvic |date=1 Marso 2023 |title=Ibaloy lass represents Benguet in Miss Universe Philippines |url=https://pia.gov.ph/news/2023/03/01/ibaloy-lass-represents-benguet-in-miss-universe-philippines |access-date=13 Mayo 2023 |website=Philippine Information Agency |language=en}}</ref> |27 |[[Tuba, Benguet|Tuba]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}}''' '''[[Bohol]]''' |'''Pauline Amelinckx<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=20 Pebrero 2023 |title=Pauline Amelinckx says she’s more driven as she vies for Miss Universe PH crown for 3rd time |url=https://cebudailynews.inquirer.net/489842/pauline-amelinckx-says-shes-more-driven-as-she-vies-for-miss-universe-ph-crown-for-3rd-time |access-date=3 Marso 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref>''' |27 |[[Tubigon]] |Nagwagi bilang Mutya ng Pilipinas-Global Beauty Queen 2018<ref>{{Cite web |last=Obedencio |first=Ric V. |date=26 Setyembre 2018 |title=Bohol's Amelinckx honored for winning Mutya ng Pilipinas’ Global Queen 2018 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/region/2018/09/26/1854766/bohols-amelinckx-honored-winning-mutya-ng-pilipinas-global-queen-2018 |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref></br>Nagtapos bilang 1st runner-up sa [[Miss Universe Philippines 2020]]<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2020 |title=Iloilo's Rabiya Mateo is Miss Universe Philippines 2020 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/rabiya-mateo-winner-miss-universe-philippines-2020/ |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref></br>Nagwagi bilang Miss Universe Philippines Charity 2022<ref name=":19">{{Cite web |date=30 Abril 2022 |title=Pasay's Celeste Cortesi is Miss Universe Philippines 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/pasay-celeste-cortesi-winner-miss-universe-philippines-2022/ |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref></br>Nagtapos bilang 1st runner-up sa [[Miss Supranational 2023]]<ref name=":32">{{Cite web |last=Ragasa |first=Faith Yuen Wei |date=15 Hulyo 2023 |title=PH bet Pauline Amelinckx is Miss Supranational 2023 first runner-up |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2023/7/15/PH-Miss-Supranational-first-runner-up.html |access-date=15 Hulyo 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=15 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715023227/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2023/7/15/PH-Miss-Supranational-first-runner-up.html |url-status=dead }}</ref></br>Kinoronahan bilang ang kauna-unahang The Miss Philippines<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=13 Agosto 2023 |title=LOOK: Pauline Amelinckx named inaugural The Miss Philippines |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/pauline-amelinckx-named-the-miss-philippines/ |access-date=16 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}}''' [[Bulacan]] |Princess Anne Marcos<ref>{{Cite web |last=Quiambao |first=Jazzmine |date=27 Pebrero 2023 |title=Millennial proves that there is no age, no gender and no limits for farming |url=https://mb.com.ph/2023/02/23/millennial-proves-that-there-is-no-age-no-gender-and-no-limits-for-farming/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |24 |[[Paombong]] | |- |'''{{Flagicon image|Capiz Flag.webp }}''' [[Capiz]] |Shayne Glenmae Maquiran<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=6 Mayo 2023 |title=Shayne Glenmae Maquiran withdraws from Miss Universe PH talent presentation |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/101070/shayne-glenmae-maquiran-withdraws-from-miss-universe-ph-talent-presentation/story |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> |25 |[[Roxas, Capiz|Roxas]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Cebu (province).svg}}''' [[Cebu]] |Emmanuelle Fabienne Vera<ref name=":4">{{Cite web |date=12 Abril 2023 |title=IN PHOTOS: Cebu’s Miss Universe PH bets sizzle in swimsuit challenge |url=https://cebudailynews.inquirer.net/498139/in-photos-cebus-miss-universe-ph-bets-sizzle-in-swimsuit-challenge |access-date=14 Abril 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |28 |[[Taguig]] |Nagwagi bilang Reina Hispanoamericana Filipinas 2021<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=4 Oktubre 2021 |title=Cebu City wins again as Miss World Philippines 2021 after Miss Universe PH |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/10/04/2131689/cebu-city-wins-again-miss-world-philippines-2021-after-miss-universe-ph |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref></br>Nagtapos bilang 3rd runner-up sa Reina Hispanoamericana 2021<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=3 Nobyembre 2021 |title='We did it!': Emmanuelle Vera wins as Reina Hispanoamericana 2021 3rd runner-up |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/11/03/2138705/we-did-it-emmanuelle-vera-wins-reina-hispanoamericana-2021-3rd-runner-up |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Davao Oriental.svg}}''' [[Davao Oriental]] |Klyza Castro<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Amrie |date=11 Mayo 2023 |title=Meet the top fan favorites for the Miss Universe PH 2023 crown |url=https://preen.ph/133002/miss-universe-ph-muph-2023-top-bets |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Preen.ph |language=en-US |archive-date=29 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129073745/https://preen.ph/133002/miss-universe-ph-muph-2023-top-bets |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Lungsod ng Dabaw]] |Nagwagi bilang Mutya Pilipinas Asia Pacific International 2019<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2019 |title=Davao City's Klyza Castro is Mutya Pilipinas Asia Pacific International 2019 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/237980-klyza-castro-mutya-pilipinas-asia-pacific-2019/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Isang Top 25 ''semi-finalist'' sa Miss Asia Pacific International 2019<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Oktubre 2019 |title=Mutya advances to Miss Asia Pacific International Top 25 ahead of finals |url=https://lifestyle.inquirer.net/347435/mutya-advances-to-miss-asia-pacific-international-top-25-ahead-of-finals/ |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Lifestyle.INQ]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-GUI Flag.png}}''' [[Guimaras]] |Vanessa Tse Wing<ref name=":0" /> |26 |[[Buenavista, Guimaras|Buenavista]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-NSA Flag.png}}''' [[Hilagang Samar]] |Layla Yousif Adriatico<ref name=":0" /> |26 |[[Lavezares]] |Isang kandidata sa Mutya Pilipinas 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2 Agosto 2019 |title=IN PHOTOS: The 40 candidates of Mutya Pilipinas 2019 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/236869-photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Kimberlyn Jane Acob<ref>{{Cite web |date=26 Marso 2023 |title=Kimberlyn astig ang byuti |url=https://tonite.abante.com.ph/2023/03/26/kimberlyn-astig-ang-byuti/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Abante Tonite |language=}}</ref> |24 |[[Cabatuan, Isabela|Cabatuan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Kabite]] |Samantha Alexandra Panlilio<ref>{{Cite web |last=Serato |first=Arniel C. |date=15 Mayo 2023 |title=Emmanuelle Vera, Samantha Panlilio graciously accept defeat in Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.pep.ph/news/local/173337/emmanuelle-vera-samantha-panlilio-a718-20230515?s=naf042m0kjco9c82lq7f3q0649 |access-date=20 Hulyo 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |27 |[[Dasmariñas]] |Nagwagi bilang [[Binibining Pilipinas 2021|Binibining Pilipinas Grand International 2021]]'''<ref name=":12">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=12 Hulyo 2021 |title=Bb. Pilipinas 2021 winners |url=https://mb.com.ph/2021/07/12/bb-pilipinas-2021-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711164703/https://mb.com.ph/2021/07/12/bb-pilipinas-2021-winners/ |archive-date=11 Hulyo 2021 |access-date=19 Marso 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref>'''<br>Isang kandidata sa [[Miss Grand International 2021]]<ref>{{Cite web |date=4 Disyembre 2021 |title=Samantha Panlilio ends Miss Grand International 2021 run |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/samantha-panlilio-ends-miss-grand-international-2021-run/ |access-date=14 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Southern Leyte.svg}}''' [[Katimugang Leyte]] |Kimberly Escartin<ref>{{Cite web |last=Meniano |first=Sarwell |date=5 Mayo 2023 |title=E. Samar takes pride in Miss U PH nat’l costume win |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1200805 |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Philippine News Agency |language=en}}</ref> |25 |[[Liloan, Katimugang Leyte|Liloan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Cebu (province).svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] |Dianne Padillo<ref>{{Cite web |last=Sabalo |first=Wenilyn |date=26 Marso 2023 |title=Faces of Cebu: Dianne Padillo, 27, Miss Universe Philippines-Cebu City |url=https://cebudailynews.inquirer.net/494739/faces-of-cebu-dianne-padillo-27-miss-universe-philippines-cebu-city |access-date=11 Hunyo 2023 |website=CDN Life! |language=en |via=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> |27 |[[Lungsod ng Cebu]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iloilo City.jpg}}''' [[Lungsod ng Iloilo]] |Chloei Darl Gabales<ref>{{Cite web |last=Aguirre |first=Jun |date=19 Enero 2023 |title=Architecture student from Cabatuan town wins Miss Iloilo 2023 |url=https://www.rappler.com/nation/visayas/winner-miss-iloilo-2023/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Iloilo|Jaro]] |Isang kandidata sa Miss Bikini Philippines 2022<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=13 Abril 2022 |title=26 official candidates of Miss Bikini Philippines 2022 presented |url=https://mb.com.ph/2022/4/13/26-official-candidates-of-miss-bikini-philippines-2022-presented |access-date=11 Hunyo 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Lapu-Lapu City.gif}}''' [[Lungsod ng Lapu-Lapu]] |Clare Sanchez Inso<ref>{{Cite web |last=Madarang |first=Catalina Ricci S. |date=25 Mayo 2023 |title=From pageant to music: Lapu-Lapu City's Clare Sanchez Inso signs with Universal Records |url=https://interaksyon.philstar.com/hobbies-interests/2023/05/25/251971/lapu-lapu-citys-clare-sanchez-inso-signs-with-universal-records/ |access-date=11 Hunyo 2023 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Lapu-Lapu]] | |- |'''{{Flagicon image|Quezon City Flag.svg}}''' [[Lungsod Quezon]] |Mary Eileen Gonzales<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2023 |title=Single mom Mary Eileen Gonzales, susubukan ang kapalaran sa Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/171608/single-mom-mary-eileen-gonzales-joins-miss-universe-ph-2023-a4118-20230217-lfrm |access-date=11 Hunyo 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |27 |[[Lungsod Quezon]] | |- |'''{{Flagicon image|Makati Flag.jpg}}''' '''[[Makati]]''' |'''[[Michelle Dee|Michelle Daniela Dee]]'''<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=14 Mayo 2023 |title=Who is Michelle Dee, Miss Universe Philippines 2023? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/profile-things-to-know-michelle-dee-miss-universe-philippines-2023/ |access-date=16 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |27 |[[Makati]] |Nagwagi bilang Miss World Philippines 2019<ref>{{Cite web |last=Bigtas |first=Jannielyn Ann |date=16 Setyembre 2019 |title=Michelle Dee is crowned Miss World Philippines 2019! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/708190/michelle-dee-is-crowned-miss-world-philippines-2019/story/ |access-date=3 Pebrero 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref></br>Isang Top 12 ''semi-finalist'' sa [[Miss World 2019]]<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Michelle Dee finishes in Miss World 2019 Top 12 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/247214-michelle-dee-top-12-finish-2019/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Michelle Dee fails to get Miss World 2019 crown |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2019/12/15/michelle-dee-miss-world-2019-loss.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511164554/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2019/12/15/michelle-dee-miss-world-2019-loss.html |archive-date=11 May 2023 |access-date=12 Mayo 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en}}</ref></br>Nagwagi bilang [[Miss Universe Philippines 2022|Miss Universe Philippines Tourism 2022]]<ref name=":19" /></br>Isang Top 10 ''semi-finalist'' sa [[Miss Universe 2023]]<ref name=":20">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=19 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee on Top 10 finish in Miss Universe 2023: ‘Thank you so much for raising our flag with me’ |url=https://entertainment.inquirer.net/527788/michelle-dee-on-top-10-finish-in-miss-universe-2023-thank-you-so-much-for-raising-our-flag-with-me |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref name=":33">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=19 Nobyembre 2023 |title=PH bet Michelle Dee, 2 others win Voice for Change video contest at 72nd Miss Universe Competition |url=https://mb.com.ph/2023/11/19/ph-bet-michelle-dee-2-others-win-voice-for-change-video-contest-at-72nd-miss-universe-competition |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref name=":52">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=19 Nobyembre 2023 |title=Inclusivity, historic wins at Miss Universe 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2312672/inclusivity-historic-wins-miss-universe-2023 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref name="top10">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=19 Nobyembre 2023 |title=LIST: Miss Universe 2023 Top 10 candidates |url=https://mb.com.ph/2023/11/19/list-miss-universe-2023-top-10-candidates |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]]}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Mandaluyong.png}}''' [[Mandaluyong]] |Iman Franchesca Cristal<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=13 Mayo 2023 |title=Michelle Dee tops hot picks of Missosology for Miss Universe Philippines pageant |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/101329/michelle-dee-tops-hot-picks-of-missosology-for-miss-universe-philippines-pageant/story |access-date=20 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |24 |[[Mandaluyong]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-MAD Flag.png}}''' [[Marinduque]] |Christine Joy Salcedo<ref name=":0" /> |24 |[[Gasan, Marinduque|Gasan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-NER Flag.png}}''' [[Negros Oriental]] |Vanessa Maria Yuson-Matzeit<ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Em |date=28 Abril 2023 |title=The Most Gorgeous Filipiniana Looks from the Miss Universe PH 2023 Runway Challenge |url=https://www.preview.ph/fashion/miss-universe-ph-2023-modern-filipiniana-runway-a00378-20230428 |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Preview PH |language=en}}</ref> |25 |[[Mabinay]] | |- |'''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] |Laicka Implamado<ref>{{Cite web |date=10 Hulyo 2023 |title=Occidental Mindoro Board Member E-K Almero honors the province’s Miss Universe PH candidate |url=https://bicol.politiko.com.ph/2023/07/10/occidental-mindoro-board-member-e-k-almero-honors-the-provinces-miss-universe-ph-candidate/social-snitch/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Politiko |language=en-US}}</ref> |26 |[[Abra de Ilog]] | |- |'''{{Flagicon image|Palawan Flag.png}}''' [[Palawan]] |Louise Joy Gallardo<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Abril 2023 |title=Miss Universe Zozibini Tunzi magho-host ng Miss Universe Philippines segment |url=https://bandera.inquirer.net/346463/miss-universe-zozibini-tunzi-magho-host-ng-miss-universe-philippines-segment |access-date=20 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |21 |[[Araceli]] | |- |'''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] |Mary Angelique Manto<ref>{{Cite news |last=Lazaro |first=Cass |date=14 Mayo 2023 |title=5 Things You Should Know About Miss Universe Philippines 2nd Runner-Up Angelique Manto |language=en |work=Cosmopolitan Philippines |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/5-things-to-know-angelique-manto-a4988-20230514?utm_source=Facebook-Cosmo&utm_medium=Ownshare&utm_campaign=20230513-fbnp-entertainment-5-things-to-know-angelique-manto-a4988-20230514-fbfirst&fbclid=IwAR2Xv3wxMSXIGz0RMK00fYx_fNYhTDvebDtmh-XYq0ioOpchOqVmfdIq04Y |access-date=14 Mayo 2023}}</ref> |26 |[[Lubao]] |Dating ''courtside reporter'' ng [[Unibersidad ng Santo Tomas]] para sa [[Pampamantasang Asosyasyong Atletiko ng Pilipinas|UAAP]]<ref>{{Cite web |last=Viernes |first=Franchesca |date=14 Pebrero 2023 |title=Former UAAP courtside reporter Angelique Manto submits application for Miss Universe Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/860762/former-uaap-courtside-reporter-angelique-manto-submits-application-for-miss-universe-philippines/story/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en |via=GMA Integrated News}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Paranaque Flag.jpg}}''' [[Parañaque]] |Clariele Dacanay<ref>{{Cite web |last= |date=20 Pebrero 2023 |title=Three mothers among 2023 batch of Miss Universe PH bets; national, local titleholders also join |url=https://cebudailynews.inquirer.net/489847/three-mothers-among-2023-batch-of-miss-universe-ph-bets-national-local-titleholders-also-join |access-date=20 Hulyo 2024 |website=Cebu Daily News |language=en}}</ref> |24 |[[Parañaque]] | |- |'''{{Flagicon image|Pasig flag.jpg}}''' [[Pasig]] |Kali Navea-Huff<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=10 Mayo 2023 |title=From mentor to competitor, Kali Navea-Huff joins Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.pep.ph/news/local/172701/kali-navea-huff-miss-universe-philippines-experience-a721-20230510 |access-date=13 Mayo 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |27 |[[Pasig]] | |- |'''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] |Lesly Joy Sim<ref>{{Cite web |last=Gianan |first=Chlarine |date=13 Abril 2023 |title=Miss Universe Philippines 2023 Contestants Ace their Challenges |url=https://mega-onemega.com/miss-universe-philippines-2023-contestants-ace-their-challenges/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=MEGA |language=en-US}}</ref> |26 |[[Lopez, Quezon|Lopez]] | |- |'''{{Flagicon image|Eastern Samar Flag.png}}''' [[Silangang Samar]] |Airissh Ramos<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=5 Mayo 2023 |title=Miss Universe PH Eastern Samar bet wins national costume competition |url=https://entertainment.inquirer.net/498037/miss-universe-ph-eastern-samar-bet-wins-national-costume-competition |access-date=20 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Arteche]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-SOR Flag 2.png}}''' [[Sorsogon]] |Rein Hillary Carrascal<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |date=7 Mayo 2024 |title=Rein Hillary Carrascal, kumasa sa 'Amazing Earth' challenge |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/amazing_earth/112279/rein-hillary-carrascal-kumasa-sa-amazing-earth-challenge/story |access-date=20 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |25 |[[Magallanes, Sorsogon|Magallanes]] |Isang Top 25 ''semi-finalist'' sa [[Mutya ng Pilipinas 2018]] |- |'''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Surigao del Norte]] |Hyra Desiree Betito<ref name=":0" /> |26 |[[Camiguin]] | |- |'''{{Flagicon image|Taguig City flag.png}}''' [[Taguig]] |Nikki Justine Breedveld<ref name=":0" /> |26 |[[Taguig]] | |- |'''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Tiaong|Tiaong, Quezon]] |Christiana Afia Yeboah<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=13 Mayo 2023 |title=Yeboah's Journey Over Insecurities |url=https://www.pep.ph/lifestyle/beauty/173272/christiana-afia-yeboah-miss-universe-ph-2023-a721-20230513 |access-date=24 Agosto 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |25 |[[Tiaong]] | |- |'''{{Flagicon image|Zambales Flag.png}}''' [[Zambales]] |[[CJ Opiaza|Christine Juliane Opiaza]]<ref>{{Cite web |last=Gianan |first=Chlarine |date=2 Marso 2023 |title=15 Miss Universe Philippines 2023 Delegates to Watch Out For |url=https://mega-onemega.com/15-miss-universe-philippines-delegates-to-watch-out-for/ |access-date=20 Hulyo 2024 |website=MEGA |language=en-US}}</ref> |23 |[[Olongapo]] |Nagwagi bilang Miss Bikini Philippines 2016<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=21 Pebrero 2023 |title=3 Pinays become 1st moms to compete at Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/health-and-family/2023/02/21/2246580/3-pinays-become-1st-moms-compete-miss-universe-philippines-2023 |access-date=20 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2022]]<ref>{{Cite web |date=22 Abril 2022 |title=Binibining Pilipinas 2022 unveils top 40 candidates |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/829400/binibining-pilipinas-2022-unveils-top-40-candidates/story/ |access-date=14 Mayo 2022 |website=GMA News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caparas |first=Celso de Guzman |date=9 Hunyo 2016 |title=Christine Opiaza crowned 2016 Miss Bikini Philippines |language=en |work=[[Philippine Star]] |url=https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20160609/282192240255286 |access-date=20 Hulyo 2024 |via=PressReader}}</ref><br>Nagwagi bilang Miss Grand Philippines 2024<ref name="mgph">{{cite web |author=Josiah Antonio |date=30 Setyembre 2024 |title=Zambales CJ Opiaza to represent PH in Miss Grand International 2024 |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/9/29/zambales-cj-opiaza-to-represent-ph-in-miss-grand-international-2024-126 |publisher=ABS-CBN News |language=en |accessdate=27 Enero 2025 |archivedate=29 Setyembre 2024 |archiveurl=https://archive.today/20240929181030/https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/9/29/zambales-cj-opiaza-to-represent-ph-in-miss-grand-international-2024-126}}</ref><br>''First runner-up'' sa [[Miss Grand International 2024]]<ref name="mgiresults2">{{cite web |author=Josiah Antonio |date=25 Oktubre 2024 |title=India wins Miss Grand International 2024; PH bet CJ Opiaza is 1st runner-up |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339 |publisher=[[ABS-CBN News]] |archiveurl=https://archive.today/20241025170757/https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339 |archivedate=25 Oktubre 2024 |accessdate=27 Enero 2025}}</ref><br>Kalaunan ay kinoronahang [[Miss Grand International 2024]]<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=3 Hunyo 2025 |title=Historic victory: CJ Opiaza crowned Miss Grand International 2024 |url=https://tribune.net.ph/2025/06/03/historic-victory-cj-opiaza-crowned-miss-grand-international-2024 |access-date=4 Hunyo 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|www.missuniverseph.com}} {{Miss Universe Philippines}} [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan sa Pilipinas]] owck6a9ju7mqgln25idcpwka0q0gfep 0 322269 2224285 2195508 2026-09-09T04:13:03Z Allyriana000 119761 2224285 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Julia Gama|image=|title=Miss Mundo Brasil 2014<br>[[Miss Brasil|Miss Brasil 2020]]|nationalcompetition=Miss Mundo Brasil 2014<br>(Nanalo)<br>[[Miss World 2014]]<br>(Top 11)<br>[[Miss Universe 2020]]<br>(1st runner-up)|birth_name=Julia Weissheimer Werlang Gama|birth_date={{birth date and age|1993|05|18|mf=yes}}|birth_place=[[Porto Alegre]], [[Rio Grande do Sul]], Brasil|height={{height|m=1.77}}|hair_color=Black|eye_color=}} [[Category:Articles with hCards]] Si '''Julia Weissheimer Werlang Gama''' (ipinanganak noong 18 Mayo 1993) ay isang Brasilenyang modelo at ''beauty pageant titleholder'' na hinirang bilang Miss Brasil 2020.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 Agosto 2020 |title=Gaúcha Julia Ajo é a vencedora do Miss Brasil 2020 |url=https://gauchazh.clicrbs.com.br/donna/gente/noticia/2020/08/gaucha-julia-gama-e-a-vencedora-do-miss-brasil-2020-cke3fnwy400450147xc9xx09s.html |access-date=23 Pebrero 2023 |website=GZH |language=pt-BR}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Miss Brasil 2022, Julia Gama está solteira há 3 anos e brinca: 'Paqueras são bem-vindas' |url=https://gshow.globo.com/Famosos/noticia/miss-brasil-2020-julia-gama-esta-solteira-ha-3-anos-e-brinca-paqueras-sao-bem-vindas.ghtml |access-date=23 Pebrero 2023 |website=Gshow |language=pt-br}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Miss Brasil 2022, Julia Gama faz ensaio e se posiciona pelo Pantanal: ‘Insuportável assistir ao sofrimento’ |url=https://br.noticias.yahoo.com/miss-brasil-2020-julia-gama-080300659.html |access-date=23 Pebrero 2023 |website=Yahoo! Brazil |language=pt-BR |archive-date=28 Nobiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128145124/https://br.noticias.yahoo.com/miss-brasil-2020-julia-gama-080300659.html |url-status=dead }}</ref> Kinatawan niya ang bansang Brasil sa [[Miss Universe 2020]] pageant, at nagtapos bilang ''first runner-up''.<ref name=":6">{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=WINNERS: Miss Universe 2020 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/updates-miss-universe-2020-coronation-night/ |access-date=13 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goldstein |first=Joelle |date=16 Mayo 2021 |title=Miss Mexico Andrea Meza Wins Miss Universe 2020 |url=https://people.com/human-interest/miss-universe-winner-2020-miss-mexico/ |access-date=10 Hunyo 2022 |website=People Magazine |language=en}}</ref> == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Gama noong 18 Mayo 1993 [[Porto Alegre]], [[Rio Grande do Sul]], Brasil sa isang pamilyang [[gitnang uri]].<ref name=":3">{{Cite web |date=15 Agosto 2020 |title=Quem é Julia Gama, a gaúcha que vivia na China e foi coroada Miss Brasil |trans-title=Who is Julia Gama, the Gaucho woman who lived in China and was crowned Miss Brazil? |url=https://tvefamosos.uol.com.br/noticias/redacao/2020/08/21/quem-e-julia-gama-a-modelo-que-vivia-na-china-e-foi-coroada-miss-brasil.htm |access-date=14 Oktubre 2025 |website=TV e Famosos |language=pt-br |via=UOL}}</ref> Siya ay matatas sa limang wika: [[Wikang Portuges|Portuges]], [[Wikang Kastila|Kastila]], [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Aleman|Aleman]], at [[Wikang Mandarin|Mandarin]].<ref>{{Cite web |date=30 Abril 2021 |title=Julia Gama revela que gracias a Shakira aprendió a hablar español |trans-title=Miss Brazil Julia Gama reveals that she learned to speak Spanish thanks to Shakira. |url=https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/julia-gama-miss-brasil-revela-que-gracias-shakira-aprendio-hablar-espanol-tmna3880353 |access-date=14 Oktubre 2025 |website=Telemundo |language=es}}</ref> Nag-aral si Gama ng [[inhinyeriyang pangkimika]] sa Federal University of Rio Grande do Sul kung saan natapos niya ang humigit-kumulang tatlong taon ng programa bago umalis upang ituloy ang kaniyang karera sa pagmomodelo at sa sining ng pagtatanghal.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |date=16 Mayo 2021 |title=Gaúcha Julia Gama representa o Brasil no Miss Universo 2021; saiba onde assistir |trans-title=Julia Gama, from Rio Grande do Sul, represents Brazil at Miss Universe 2021; find out where to watch |url=https://diariodonordeste.verdesmares.com.br/entretenimento/zoeira/gaucha-julia-gama-representa-o-brasil-no-miss-universo-2021-saiba-onde-assistir-1.3086441 |access-date=14 Oktubre 2025 |website=Diário do Nordeste |language=pt-br}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss World 2014 === Kinatawan ni Gama ang bansang Brasil sa [[Miss World 2014]] na ginanap sa ExCeL London sa Londres, Reyno Unido noong 14 Disyembre 2014.<ref>{{Cite web |last=Mcguire |first=Caroline |date=25 Nobyembre 2014 |title=Pictures show how Miss World beauty contest has changed over 60 years |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2848664/As-Miss-World-2014-contestants-assemble-London-Old-pictures-reveal-pageant-changed-1950s-glamour-retro-curls-perma-tanned-bling-60-years.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> Nagtapos si Gama bilang isa sa Top 11 ''semi-finalist'', at ang nagwagi sa kompetisyon ay si [[Rolene Strauss]] ng Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last=Grinberg |first=Emanuella |date=14 Disyembre 2014 |title=Miss South Africa Rolene Strauss crowned Miss World 2014 |url=http://www.cnn.com/2014/12/14/world/feat-miss-world-2014/index.html |access-date=18 Abril 2023 |website=[[CNN]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ong |first=Wyatt |date=14 Disyembre 2014 |title=South Africa's Rolene Strauss wins Miss World 2014 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/78044-rolene-strauss-south-africa-winner-miss-world-2014/ |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Isa rin siya sa mga nagwagi ng parangal na Beauty With a Purpose, kasama sina Rafieya Husain ng Guyana, Koyal Rana ng Indiya, Maria Rahajeng ng Indonesya, at Idah Nguma ng Kenya. === Miss Universe 2020 === Iniluklok si Gama bilang Miss Brazil 2020 noong 20 Agosto 2020 matapos maging ''first runner-up'' sa Miss Brazil 2019.<ref name=":0" /> Napili siya ng bagong organisasyon nang walang kompetisyon dahil sa [[pandemya ng COVID-19]].<ref>{{Cite web |date=6 Mayo 2021 |title=Miss Brasil Julia Gama conta o que levou na mala para o Miss Universo |trans-title=Julia Gama reveals her difference in winning Miss Universe and tells us what she packed in her suitcase |url=https://gauchazh.clicrbs.com.br/donna/noticia/2021/05/julia-gama-revela-diferencial-para-ganhar-o-miss-universo-e-conta-o-que-levou-na-mala-ckoc0u3sx007q0180yxzg29t6.html |access-date=8 Hulyo 2025 |website=Donna |publisher=GZH |language=pt}}</ref> Mula sa pitumpu't-apat na nakalahok, napabilang si Gama sa Top 21 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na sumabak sa ''evening gown competition''.<ref name=":62">{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=WINNERS: Miss Universe 2020 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/updates-miss-universe-2020-coronation-night/ |access-date=13 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Mayo 2021 |title=Miss Universe 2020: Top 10 evening gown competition |url=https://sg.news.yahoo.com/miss-universe-2020-top-10-evening-gown-competition-063506330.html |access-date=6 Agosto 2025 |website=Yahoo Lifestyle Singapore |language=en-SG}}</ref> Sinuot ni Gama para sa ''evening gown competition'' ang isang bughaw at lilang damit panggabi na idinisenyo ni Daniela Setogutti.<ref>{{Cite web |last=Dias |first=Leo |date=12 Nobyembre 2021 |title=Ateliê nega pedido de superfaturamento em vestido de Miss Universo |trans-title=Atelier denies claim for overpricing on Miss Universe dress |url=https://www.metropoles.com/colunas/leo-dias/atelie-nega-pedido-de-superfaturamento-em-vestido |access-date=6 Oktubre 2025 |website=Metrópoles |language=pt }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Gama bilang isa sa limang pinalista na kakalahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni Sheryl Adkins-Green kay Gama: ''"Women are still considered incapable of becoming world leaders. Convince these countries that they are wrong."'', kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Zinampan |first=Tristan |date=17 Mayo 2021 |title=TRANSCRIPT: Miss Universe 2020 Q&A |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/transcript-top-5-question-answer-miss-universe-2020/ |access-date=7 Mayo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=17 Mayo 2021 |title=FULL TEXT: Miss Universe 2020 Q&A portion |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/05/17/2098226/full-text-miss-universe-2020-qa-portion |access-date=7 Mayo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>{{quote|text=''"Women are such an important part of this society, and just because we are not encouraged in the same way that men are, we have our potential wasted. The world needs women’s contributions, because we came for some reason, and I invite every woman to understand that we are the leaders of our lives. And yes, we can do a lot for our communities. So, please, take your power!"''}}Sa ''final statements round'', nabunot ni Gama ang paksang "''mental health''", kung saan ipinarating niya:<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=17 Mayo 2021 |title=Miss Universe 2020: Top 5 Final Question And Statement Transcript |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-universe-2020-top-5-final-question-and-statement-transcript-a483-20210517 |access-date=7 Mayo 2024 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en}}</ref>{{quote|text=''"Mental health is still a very stigmatized topic, and it keeps us from giving the right assistance to those in need. So may we all tonight remember to normalize conversations about anxiety or depression, because we all hurt sometimes. But we don't need [to] face it alone. May we all come together because togetherness is our strength, and together we can overcome anything. So let's support each other, let's share empathy. Thank you."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, nagtapos siya bilang ''first runner-up'' kay [[Andrea Meza]] ng Mehiko. Ito ang pinakamataas na pagkakalagay nang hindi nanalo ng Brasil mula noong 2007 nang si Natália Guimarães ay nagtapos din bilang ''first runner-up''.<ref>{{cite web |last1=Reilly |first1=Kaitlin |last2=Vulpo |first2=Mike |date=16 Mayo 2021 |title=Miss Mexico Andrea Meza Crowned Miss Universe 2021 |url=https://www.eonline.com/news/1269842/miss-mexico-andrea-meza-crowned-miss-universe-2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517213953/https://www.eonline.com/news/1269842/miss-mexico-andrea-meza-crowned-miss-universe-2021 |archive-date=17 Mayo 2021 |access-date=13 Oktubre 2025 |work=E! News |language=en}}</ref> == Pilmograpiya == === Mga pelikula === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Taon !Titulo !Tungkulin |- |2017 |''Delírius Insurgentes'' |Miss Vi |- |2018 |''Invisible Tattoo'' |Xi Xiang Hong |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Taon !Titulo !Tungkulin !Mga tala |- |2022; 2025 |''La casa de los famosos'' |''Housemate'' |ika-13 puwesto (season 2)<ref>{{cite web |date=13 Hunyo 2022 |title=Julia Gama se convierte en la quinta eliminada de "La Casa de los Famosos" |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/television/notas/julia-gama-se-convierte-en-la-quinta-eliminada-de-la-casa-de-los-famosos/ |access-date=14 Oktubre 2025 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> ----ika-17 puwesto (season 5) |- |2022-2023 |''Amores que engañan'' |Valeria ----Ingrid |Yugto: "La felicidad no tiene precio"<ref>{{cite web |date=2 Agosto 2022 |title=Lifetime estrena Amores que engañan en Brasil |url=https://www.todotvnews.com/lifetime-estrena-amores-que-enganan-en-brasil/ |access-date=14 Oktubre 2025 |website=TTV News |language=es}}</ref> ----Yugto: "El preferido de mamá" |- |2023 |''Los 50'' |Kalahok |ika-7 puwesto<ref>{{cite web |last1=Castro |first1=Clary |date=23 Setyembre 2023 |title=Telemundo: Estos son los tres últimos eliminados del reality "Los 50" rumbo a la gran final por los $350,000 dólares |url=https://eldiariony.com/2023/09/23/telemundo-estos-son-los-tres-ultimos-eliminados-del-reality-los-50-rumbo-a-la-gran-final-por-los-350000-dolares/ |access-date=14 Oktubre 2025 |website=El Diario Nueva York |language=es}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''El Señor de los Cielos'' |La Melosa |Panauhin (season 9)<ref>{{cite web |date=30 Enero 2024 |title=Julia Gama se une al elenco de El Señor de los Cielos en su novena temporada |url=https://www.telemundo.com/shows/en-casa-con-telemundo/television/julia-gama-se-une-al-elenco-de-el-senor-de-los-cielos-9-rcna136320 |access-date=14 Oktubre 2025 |website=Telemundo |language=es}}</ref> |- |''La isla: desafío extremo'' |Kalahok |Bumitiw dahil sa pinsala<ref>{{cite web |last1=González |first1=Moisés |date=10 Hulyo 2024 |title=Telemundo revela a los últimos 11 participantes de La isla: desafío extremo |url=https://peopleenespanol.com/telemundo-revela-ultimos-11-participantes-la-isla-desafio-extremo-8675709 |access-date=14 Oktubre 2025 |website=People en Español |language=es}}</ref> |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{imdb name|7591499}} * {{instagram|juliawgama}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Puerto Rico}} [[Madison Anderson]]}} {{s-ttl|title=[[Miss Universe]] First Runner-Up|years=[[Miss Universe 2020|2020]]}} {{S-aft|after={{flagicon|Paraguay}} [[Nadia Ferreira]]}} {{S-bef|before= [[Júlia Horta]]}} {{s-ttl|title=[[Miss Brazil|Miss Brasil]]/Miss Universo Brasil|years=2020}} {{S-aft|after= [[Teresa Santos]]}} {{S-bef|before= [[Sancler Frantz]]}} {{s-ttl|title=Miss Mundo Brasil|years=2014}} {{S-aft|after= Catharina Choi Nunes}} {{S-bef|before=Luciane Escouto}} {{s-ttl|title=Miss Rio Grande do Sul Mundo|years=2014}} {{S-aft|after=Laís Berte}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:Miss World]] et9ce4vqb9k5x6xucqb9ug8xhnubyl9 0 323419 2224234 2223584 2026-09-08T16:25:29Z Phytonise 144467 /* */ 2224234 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unsourced|date=Abril 2023}} {{copyedit|date=Abril 2023}} {{cleanup|reason=Kailangang isalin ang mga banyagang salita tulad ng eskwelahan|date=Abril 2023}} }} {{Infobox school | name = Angeles City Science High School | native_name = Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Lungsod ng Angeles | seal_image = | image = | type = Specialized Public Science High School | address = Doña Aurora St., Brgy. Lourdes Sur East, | city = Angeles City | province = Pampanga | country = Philippines | coordinates = {{coord|15.145002|120.593077|type:edu|display=inline,title}} | principal = Marjorie Lacson | grades = 7 to 12 | established = 1993 as Angeles City National High School - Special Science Class, renamed in 2006 | nickname = Home of The Champions, Wizards, Greyhounds | free_label = [[Department of Education (Philippines)|DepEd]] [https://ebeis.deped.gov.ph/beis/reports_info/masterlist School ID] | free_text = 307202 }} Ang '''Angeles City Science High School''' (Mataas na Paaralang Pang-Agham ng Lungsod ng Angeles) ay isang pangalawang pampublikong mataas na paaralang pang-agham. Ito ay matatagpuan sa Doña Aurora St. Lourdes Sur East, Angeles City, Philippines. Ito ay itinatag noong 2006, at kinikilala ng DepEd bilang mataas na paaralang pang-agham. Ito rin ay nakabase sa K-12 Curriculum na alinsunod sa DepEd order. == Kasaysayan == Dating kilala bilang Angeles City National High School - Special Science Class, ang paaralan na ito ay isa sa kabilang sa 110 ''Science and Technology High Schools in the Philippines.'' Sa kasalukuyan, ang paaralan na ito ay mayroong 16 na silid-aralan, laboratoryong pang-kompyuter, ''covered court'', laboratoryong pang-matematika, at silid-aklatan. Dahil sa panibagong K-12 Curriculum ng DepEd, ang paaralang ito ay nagsimulang mag-alok lamang ng Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Strand noong 2016. Mula noong February, 2019, ang paaralang ito ay mayroong dalawang pinuno na na namumuno sa departamentong Junior High School at Senior High School. == Mga nagawa == Ang Special Science Class (SSC) ay isa sa mga paaralang nakatanggap ng UP-Pautakan Oblation Trophy pagkatapos manalo nang tatlong magkasunod na taon. Ang Kasamahang Akademiko (The Academic Team) ang nagwagi sa Philips Mind Challenge noong 2001 at sa Sharp Minds Challenge noong 2006. Ang paaralang ito ay naghuhubog ng mga mga mag-aaral na mag-wawagi sa mga kompetisyong sponsored ng DepEd tulad ng ''press conferences'', ''science and math festivals'', ang Metrobank MTAP Challenges, at iba pa. Ang klaseng ito ay namumukod-tangi sa mga paligsahang na-host ng mga iba't-ibang paaralan sa buong siyudad. Noong 2005, ang paaralang ito ay naging ika-7 sa mga 500 na paaralang kabilang sa Regional Schools Press Conference. Ito ay ikalawa sa isinagawang regional achievement test sa wikang Ingles sa Rehiyon III. Noong 2017 at 2018, ang paaralang ito ay nagsimulag makipagkumpitensya sa International Research Competitions na pinangunahan ni Mrs. Lolita Bautista. Ang paaralan ay nanalo ng halos 7 na parangal mula noong Hunyo 1, 2018. == Paglipat ng campus == Noong pinamahalaan ng DOST ang SSC noong 1998, ito ay naglaan ng bahagi ng lupa kung saan nakatayo ang Dr. Clemente N. Dayrit Sr. Elementary School. Sa ngayon, ang addres ng paaralan ay sa Doña Aurora St. Lourdes Sur, East, Angeles City. Ang campus nito ay may siyam na gusali at may covered court. [[Kategorya:Angeles]] [[Kategorya:Agham at teknolohiya sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] nhhwhxhd69buhzbbzw8157aulucm71d 0 324938 2224271 2223744 2026-09-09T03:28:39Z Allyriana000 119761 2224271 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Lalela Mswane|image=Lalela Mswane meets Joko Widodo at the State Palace Jakarta.jpg|caption=Si Mswane noong 2023|birth_name=Lalela Lali Mswane|birth_date={{birth date and age|1997|3|27|df=yes}}|birth_place=Richards Bay, Timog Aprika|education=University of Pretoria ([[Bachelor of Laws|LLB]])|height={{height|m=1.72}}|hair_color=Itim|eye_color=Kayumanggi|title=Miss South Africa 2021<br>[[Miss Supranational 2022]]|competitions=Miss South Africa 2021<br />(Nagwagi)<br />[[Miss Universe 2021]]<br />(2nd runner-up)<br />[[Miss Supranational 2022]]<br />(Nagwagi)}} [[Category:Articles with hCards]] Si '''Lalela Lali Mswane''' (ipinanganak noong 27 Marso 1997) ay isang modelo at ''beauty pageant titleholder'' mula sa Timog Aprika na kinoronahang bilang [[Miss Supranational 2022]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date=16 Hulyo 2022 |title=Lalela Mswane makes history as the first Black woman to win Miss Supranational |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/watch-lalela-mswane-makes-history-as-the-first-black-woman-to-win-miss-supranational-ea32c075-1b45-44e8-9cfa-687f23fc9ba2 |access-date=16 Hulyo 2022 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Si Mswane ang unang babaeng Timog-Aprikana na nagwagi bilang [[Miss Supranational]]. Si Mswane ay nakoronahan din bilang Miss South Africa 2021 at kumatawan sa bansang [[Timog Aprika]] sa [[Miss Universe 2021]], kung saan ito ay nagtapos bilang ''second runner-up''.<ref name="jagran">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Miss Universe 2021: India's Harnaaz Kaur Sandhu beats Paraguay's Nadia Ferreira to become Miss Universe |url=https://english.jagran.com/entertainment/miss-universe-2021-indias-harnaaz-kaur-sandhu-beats-paraguays-nadia-ferreira-to-become-miss-universe-10036258 |access-date=10 Hunyo 2022 |website=Jagran English |language=en}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Mswane sa Richards Bay, KwaZulu-Natal sa mga magulang na sina Muntu Mswane, na ipinanganak sa Eswatini at isang ministro at ''diplomat'', at si Hleliselwe na isang ''accounts clerk''.<ref>{{cite web |date=4 Agosto 2021 |title=Lalela Mswane makes it to Miss SA Top 10 |url=http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html |access-date=17 Enero 2024 |work=Times of Swaziland |language=en |archive-date=7 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407141712/http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html |url-status=dead }}</ref> Siya ang bunso sa tatlong anak, na may isang nakatatandang kapatid na lalaki at babae. Matapos makumpleto ang kaniyang sekondaryang edukasyon sa Pro Arte Alphen Park noong 2015, nag-aral si Mswane sa University of Pretoria, at kalaunan ay natamo ang kaniyang degree na Batsilyer sa Batas.<ref>{{cite web |date=8 Oktubre 2021 |title=Getting to know Lalela Mswane: Time is the most precious gift |url=https://www.sowetanlive.co.za/s-mag/2021-10-08-getting-to-know-lalela-mswane-time-is-the-most-precious-gift/ |access-date=17 Oktubre 2025 |work=The Sowetan |language=en}}</ref> Bago naging Miss South Africa, nagtrabaho si Mswane bilang isang propesyonal na modelo sa ilalim ng ahensiyang Alushi Models.<ref name="alushi models">{{cite web |title=Lalela |url=https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016172602/https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela |archive-date=16 Oktubre 2021 |access-date=17 Oktubre 2025 |publisher=Alushi Models |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == Sinimulan ni Mswane ang kaniyang karera sa mga paligsahan ng kagandahan sa Matric Experience 2015 pageant, kung saan nagtapos siya bilang ''first runner-up''.<ref name=":0" /> === Miss South Africa 2021 === Noong 6 Hulyo 2021, inanunsyo si Mswane bilang isa sa tatlumpung kandidatang lalahok para sa Miss South Africa 2021.<ref>{{cite web |date=6 Hulyo 2021 |title=Meet the Miss South Africa 2021 top 30 contestants |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/meet-the-miss-south-africa-2021-top-30-contestants-20210706 |access-date=2 Setyembre 2026 |work=News24 |language=en}}</ref> Matapos ang serye ng mga panayam at pampublikong pagboto, inanunsyo siya noong 3 Agosto bilang isa sa sampung ''semifiinalist'' na lalahok sa pinal na kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Morkel |first=Graye |date=30 Hulyo 2021 |title=Where to watch the Miss South Africa top 10 reveal |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/where-to-watch-the-miss-south-africa-top-10-reveal-20210730 |access-date=2 Setyembre 2026 |website=Channel 24 |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=3 Agosto 2021 |title=PHOTOS Miss South Africa 2021 top 10 finalists announced |url=https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/Pageant/photos-miss-south-africa-2021-top-10-finalists-announced-20210803-2 |access-date=3 Setyembre 2026 |work=Channel 24 |language=en}}</ref> Bilang Miss South Africa, tumanggap si Mswane ng iba't-ibang premyo at gantimpala, kabilang ang R1 milyon, isang taong paninirahan sa isang apartment na kumpleto sa gamit sa Sandton, isang taong paggamit sa isang Mercedes-Benz C-Class, at ang pagkakataong katawanin ang Timog Aprika sa [[Miss Universe 2021]].<ref>{{cite web |date=16 Oktubre 2021 |title=Just in! Lalela Mswane is crowned Miss South Africa 2021 |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/fashion-and-beauty/breaking-just-in-lalela-mswane-is-crowned-miss-south-africa-2021/ |access-date=3 Setyembre 2026 |work=The South African |language=en}}</ref> === Miss Universe 2021 === {{Main article|Miss Universe 2021}} Bilang Miss South Africa 2021, si Mswane ang kumatawan sa Timog Aprika sa [[Miss Universe 2021]]. Ang kompetisyon ay ginanap noong 13 Disyembre 2021 sa [[Eilat]], [[Israel]].<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2021 |title=Miss Universe 2021 to be held in Israel, Steve Harvey to return as host |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/07/20/miss-universe-2021-israel-steve-harvey-return-host/8024225002/ |access-date=11 Agosto 2022 |website=USA Today |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Elbaum |first=Rachel |date=13 Disyembre 2021 |title=India's Harnaaz Sandhu wins 2021 Miss Universe pageant in Israel |url=https://www.nbcnews.com/news/world/india-s-harnaaz-sandhu-wins-miss-universe-pageant-n1285805 |access-date=11 Agosto 2022 |website=NBC News |language=en}}</ref> Nakatanggap ng malawakang batikos sa loob ng Timog Aprika si Mswane dahil sa kaniyang pagpayag na lumahok sa Miss Universe 2021 sa gitna ng [[Salungatang Israeli–Palestino|salungatan sa pagitan ng Israel at Palestina]]. Sa kabila ng mga batikos, kinumpirma ng opisyal na ''Instagram account'' ng Miss South Africa—sa pamamagitan ng isang post na nakasalanta ang mga komento—na tuloy pa rin ang pagsali ni Mswane. Nakasaad dito: "Hindi kami isang organisasyong politikal at ang Miss Universe pageant ay hindi isang kaganapang may kinalaman sa politika."<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Ryan Lenora |date=14 Disyembre 2021 |title=Beauty pageant boycott: Why Miss South Africa is on her own in Israel |language=en |work=Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Africa/2021/1209/Beauty-pageant-boycott-Why-Miss-South-Africa-is-on-her-own-in-Israel |access-date=4 Setyembre 2026 |issn=0882-7729}}</ref> Noong 14 Nobyembre, binawi ng pamahalaan ng Timog Aprika ang suporta nito kay Mswane para lumahok sa Miss Universe 2021.<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2021 |title=South Africa withdraws support to her Miss at Miss Universe 2021 in Israel |url=https://www.newsendip.com/miss-south-africa-2021-participation-miss-universe-israel-boycott/ |access-date=4 Setyembre 2026 |website=Newsendip |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2021 |title=Gov’t withdraws support for Miss South Africa at Israel event |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/14/government-withdraws-support-for-miss-south-africa-at-israel-event |access-date=4 Setyembre 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2021 |title=South Africa withdraws support for Miss Universe 2021 bet due to Israel venue |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/11/19/2142444/south-africa-withdraws-support-miss-universe-2021-bet-due-israel-venue |access-date=4 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 27 Nobyembre, ibinahagi ni Mswane sa kaniyang ''Instagram account'' na nagpasya siyang lumahok sa Miss Universe matapos ang ilang linggong hindi pagpaparamdam. Mula sa walumpung kandidata, napabilang si Mswane sa Top 16 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na sumabak sa ''evening gown competition''.<ref name=":9">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Introducing the Top 16 of Miss Universe 2021 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Introducing-the-Top-16-of-Miss-Universe-2021/eventshow/88246710.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026150128/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/introducing-the-top-16-of-miss-universe-2021/eventshow/88246710.cms |archive-date=26 Oktubre 2022 |access-date=6 Setyembre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Meet the Top 10 of Miss Universe 2021 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Meet-the-Top-10-of-Miss-Universe-2021/eventshow/88247000.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328072945/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Meet-the-Top-10-of-Miss-Universe-2021/eventshow/88247000.cms |archive-date=28 Marso 2023 |access-date=6 Setyembre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Sinuot ni Mswane para sa ''evening gown competition'' ang isang gintong gown na dinisenyo ng taga-disenyong Pilipino na si Ezra Santos.<ref>{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date=13 Disyembre 2021 |title=Meet Ezra Santos, the Filipino designer behind Lalela Mswane’s Miss Universe gown |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/fashion/2021-12-13-meet-ezra-santos-the-filipino-designer-behind-lalela-mswanes-miss-universe-gown/ |access-date=4 Setyembre 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Mswane sa limang pinalista na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni [[Steve Harvey]] kay Mswane, "Should tweets and social media comments from a person in their teenage years be held against them years later?" kung saan ipinarating niya:<ref name=":3">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=READ: Miss Universe 2021 Q&A full transcript |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2021/12/13/Q-A-Miss-Universe-2021-transcript.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811130403/https://www.cnnphilippines.com/news/2021/12/13/Q-A-Miss-Universe-2021-transcript.html |archive-date=11 Agosto 2022 |access-date=6 Setyembre 2026 |website=[[CNN Philippines]] |language=en}}</ref>{{quote|text=''"I believe that everybody should be held accountable for their actions. And if a person does not know how to act on social media, they should be cancelled. I believe in cancel culture. In the same breath, I also believe in redemption culture and hoping that the person has matured and has known better and done better. I hope they can do better and be redeemed so I do believe they can grow and be allowed a gap to do that."''}}Pagkatapos ng ''question and answer round'', napabilang si Mswane sa tatlong pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni [[Steve Harvey]] kay Mswane, ''"What advice would you give to young women watching on how to deal the pressures they face today?"'' kung saan ipinarating niya:<ref name=":3" />{{quote|text=''"I would implore young women today to choose courage over comfort every opportunity they get. I'd also like women to know that since the beginning of time, they've had everything within them to achieve anything they wanted. It was unfortunately the world that convinced us we did not."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang bilang ''second runner-up'' si Mswane, ang pinakamataas na puwestong nakamit ng Timog Aprika matapos makapasok sa Top 2 sa loob ng tatlong magkakasunod na taon (2017–2019) at hindi makapwesto sa nakaraang edisyon ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yeung |first=Jessie |date=14 Disyembre 2021 |title=India's Harnaaz Sandhu is crowned Miss Universe 2021 |url=https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-india-harnaaz-sandhu-intl-hnk/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913093823/https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-india-harnaaz-sandhu-intl-hnk/index.html |archive-date=13 Setyembre 2024 |access-date=12 Agosto 2022 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> === Miss Supranational 2022 === {{Main article|Miss Supranational 2022}} Noong 15 Pebrero 2022, inanunsyo ng Miss South Africa Organization na kakatawanin ni Mswane ang Timog Aprika sa ika-13 edisyon ng Miss Supranational.<ref>{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date= |title=WATCH: Lalela Mswane makes history as the first Black woman to win Miss Supranational |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/2022-07-16-watch-lalela-mswane-makes-history-as-the-first-black-woman-to-win-miss-supranational/ |access-date=6 Setyembre 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Sa mga ''pre-pageant event'', nakapasok si Mswane sa Top 10 ng ''Supra Fan Vote'', Top 22 ng ''Supra Influencer'', at Top 11 ng ''Supra Model of the Year''. Mula sa animnapu't-siyam na kandidata, napabilang si Mswane sa Top 24 na sumabak sa ''catwalk competition'' at sa Top 12 na sumabak sa ''question and answer round'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hulyo 2022 |title=Alison Black finishes at the Top 24 of Miss Supranational 2022 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/838368/alison-black-finishes-at-the-top-24-of-miss-supranational-2022/story/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Itinanong sa lahat ng labindalawang pinalista ang tanong na kung bakit sila ang karapat-dapat na maging Miss Supranational, kung saan sinagot ito ni Mswane: {{quote|text=''"I resonate with the values of [the] Miss Supranational Organization. I am an inspirational and aspirational woman, and this evening I stand before you representing not only South African women but women all over the world who have felt small or marginalized. And I just hope that as Miss Supranational, I am able to continue to inspire people all over the world."''}} Pagkatapos ng ''question and answer round'', lumahok si Mswane sa ''evening gown competition'' kung saan sinuot niya ang isang korset na may mga palamuti at paldang manipis na nakalaylay nang maluwag na dinisenyo ng Willet Designs Couture.<ref>{{Cite web |last=Mbude |first=Phelokazi |title=Lalela Mswane won Miss Supranational crown in breathtaking South African designs |url=https://www.news24.com/truelove/fashion/lalela-mswane-won-miss-supranational-crown-in-breathtaking-south-african-designs-20220716 |access-date=2026-09-09 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Mswane bilang sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Namibia}} [[Chanique Rabe]]}} {{S-ttl|title=[[Miss Supranational]]|years=[[Miss Supranational 2022|2022]]}} {{S-aft|after={{flagicon|Ecuador}} [[Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Aguilera]]}} {{S-bef|before={{flagicon|Peru}} [[Janick Maceta]]}} {{S-ttl|title=[[Miss Universe|Miss Universe 2nd Runner-Up]]|years=[[Miss Universe 2021|2021]]}} {{S-aft|after={{flagicon|Dominican Republic}} [[Andreína Martínez]]}} {{S-bef|before=[[Thato Mosehle]]}} {{S-ttl|title=[[Miss and Mister Supranational|Miss Supranational South Africa]]|years=[[Miss Supranational 2022|2022]]}} {{S-aft|after=[[Ayanda Gugulethu Thabethe]]}} {{S-bef|before=[[Natasha Joubert]]}} {{S-ttl|title=Miss Universe South Africa|years=[[Miss Universe 2021|2021]]}} {{S-aft|after=[[Ndavi Nokeri]]}} {{S-bef|before=[[Shudufhadzo Musida]]}} {{S-ttl|title=[[Miss South Africa]]|years=[[Miss South Africa 2021|2021]]}} {{S-aft|after=[[Ndavi Nokeri]]}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] 11t89oviczzhrvgz26rynflszeczxkz 2224282 2224271 2026-09-09T04:08:56Z Allyriana000 119761 2224282 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Lalela Mswane|image=Lalela Mswane meets Joko Widodo at the State Palace Jakarta.jpg|caption=Si Mswane noong 2023|birth_name=Lalela Lali Mswane|birth_date={{birth date and age|1997|3|27|df=yes}}|birth_place=Richards Bay, Timog Aprika|education=University of Pretoria ([[Bachelor of Laws|LLB]])|height={{height|m=1.72}}|hair_color=Itim|eye_color=Kayumanggi|title=Miss South Africa 2021<br>[[Miss Supranational 2022]]|competitions=Miss South Africa 2021<br />(Nagwagi)<br />[[Miss Universe 2021]]<br />(2nd runner-up)<br />[[Miss Supranational 2022]]<br />(Nagwagi)}} [[Category:Articles with hCards]] Si '''Lalela Lali Mswane''' (ipinanganak noong 27 Marso 1997) ay isang modelo at ''beauty pageant titleholder'' mula sa Timog Aprika na kinoronahang bilang [[Miss Supranational 2022]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date=16 Hulyo 2022 |title=Lalela Mswane makes history as the first Black woman to win Miss Supranational |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/watch-lalela-mswane-makes-history-as-the-first-black-woman-to-win-miss-supranational-ea32c075-1b45-44e8-9cfa-687f23fc9ba2 |access-date=16 Hulyo 2022 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Si Mswane ang unang babaeng Timog-Aprikana na nagwagi bilang [[Miss Supranational]]. Si Mswane ay nakoronahan din bilang Miss South Africa 2021 at kumatawan sa bansang [[Timog Aprika]] sa [[Miss Universe 2021]], kung saan ito ay nagtapos bilang ''second runner-up''.<ref name="jagran">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Miss Universe 2021: India's Harnaaz Kaur Sandhu beats Paraguay's Nadia Ferreira to become Miss Universe |url=https://english.jagran.com/entertainment/miss-universe-2021-indias-harnaaz-kaur-sandhu-beats-paraguays-nadia-ferreira-to-become-miss-universe-10036258 |access-date=10 Hunyo 2022 |website=Jagran English |language=en}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Mswane sa Richards Bay, KwaZulu-Natal sa mga magulang na sina Muntu Mswane, na ipinanganak sa Eswatini at isang ministro at ''diplomat'', at si Hleliselwe na isang ''accounts clerk''.<ref>{{cite web |date=4 Agosto 2021 |title=Lalela Mswane makes it to Miss SA Top 10 |url=http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html |access-date=17 Enero 2024 |work=Times of Swaziland |language=en |archive-date=7 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407141712/http://www.times.co.sz/entertainment/133284-lalela-mswane-makes-it-to-miss-sa-top-10.html |url-status=dead }}</ref> Siya ang bunso sa tatlong anak, na may isang nakatatandang kapatid na lalaki at babae. Matapos makumpleto ang kaniyang sekondaryang edukasyon sa Pro Arte Alphen Park noong 2015, nag-aral si Mswane sa University of Pretoria, at kalaunan ay natamo ang kaniyang degree na Batsilyer sa Batas.<ref>{{cite web |date=8 Oktubre 2021 |title=Getting to know Lalela Mswane: Time is the most precious gift |url=https://www.sowetanlive.co.za/s-mag/2021-10-08-getting-to-know-lalela-mswane-time-is-the-most-precious-gift/ |access-date=17 Oktubre 2025 |work=The Sowetan |language=en}}</ref> Bago naging Miss South Africa, nagtrabaho si Mswane bilang isang propesyonal na modelo sa ilalim ng ahensiyang Alushi Models.<ref name="alushi models">{{cite web |title=Lalela |url=https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016172602/https://www.alushi.co.za/portfolio/models-women/women/1509065/lalela |archive-date=16 Oktubre 2021 |access-date=17 Oktubre 2025 |publisher=Alushi Models |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == Sinimulan ni Mswane ang kaniyang karera sa mga paligsahan ng kagandahan sa Matric Experience 2015 pageant, kung saan nagtapos siya bilang ''first runner-up''.<ref name=":0" /> === Miss South Africa 2021 === Noong 6 Hulyo 2021, inanunsyo si Mswane bilang isa sa tatlumpung kandidatang lalahok para sa Miss South Africa 2021.<ref>{{cite web |date=6 Hulyo 2021 |title=Meet the Miss South Africa 2021 top 30 contestants |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/meet-the-miss-south-africa-2021-top-30-contestants-20210706 |access-date=2 Setyembre 2026 |work=News24 |language=en}}</ref> Matapos ang serye ng mga panayam at pampublikong pagboto, inanunsyo siya noong 3 Agosto bilang isa sa sampung ''semifiinalist'' na lalahok sa pinal na kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Morkel |first=Graye |date=30 Hulyo 2021 |title=Where to watch the Miss South Africa top 10 reveal |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/where-to-watch-the-miss-south-africa-top-10-reveal-20210730 |access-date=2 Setyembre 2026 |website=Channel 24 |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=3 Agosto 2021 |title=PHOTOS Miss South Africa 2021 top 10 finalists announced |url=https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/Pageant/photos-miss-south-africa-2021-top-10-finalists-announced-20210803-2 |access-date=3 Setyembre 2026 |work=Channel 24 |language=en}}</ref> Bilang Miss South Africa, tumanggap si Mswane ng iba't-ibang premyo at gantimpala, kabilang ang R1 milyon, isang taong paninirahan sa isang apartment na kumpleto sa gamit sa Sandton, isang taong paggamit sa isang Mercedes-Benz C-Class, at ang pagkakataong katawanin ang Timog Aprika sa [[Miss Universe 2021]].<ref>{{cite web |date=16 Oktubre 2021 |title=Just in! Lalela Mswane is crowned Miss South Africa 2021 |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/fashion-and-beauty/breaking-just-in-lalela-mswane-is-crowned-miss-south-africa-2021/ |access-date=3 Setyembre 2026 |work=The South African |language=en}}</ref> === Miss Universe 2021 === {{Main article|Miss Universe 2021}} Bilang Miss South Africa 2021, si Mswane ang kumatawan sa Timog Aprika sa [[Miss Universe 2021]]. Ang kompetisyon ay ginanap noong 13 Disyembre 2021 sa [[Eilat]], [[Israel]].<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2021 |title=Miss Universe 2021 to be held in Israel, Steve Harvey to return as host |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/07/20/miss-universe-2021-israel-steve-harvey-return-host/8024225002/ |access-date=11 Agosto 2022 |website=USA Today |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Elbaum |first=Rachel |date=13 Disyembre 2021 |title=India's Harnaaz Sandhu wins 2021 Miss Universe pageant in Israel |url=https://www.nbcnews.com/news/world/india-s-harnaaz-sandhu-wins-miss-universe-pageant-n1285805 |access-date=11 Agosto 2022 |website=NBC News |language=en}}</ref> Nakatanggap ng malawakang batikos sa loob ng Timog Aprika si Mswane dahil sa kaniyang pagpayag na lumahok sa Miss Universe 2021 sa gitna ng [[Salungatang Israeli–Palestino|salungatan sa pagitan ng Israel at Palestina]]. Sa kabila ng mga batikos, kinumpirma ng opisyal na ''Instagram account'' ng Miss South Africa—sa pamamagitan ng isang post na nakasalanta ang mga komento—na tuloy pa rin ang pagsali ni Mswane. Nakasaad dito: "Hindi kami isang organisasyong politikal at ang Miss Universe pageant ay hindi isang kaganapang may kinalaman sa politika."<ref>{{Cite news |last=Brown |first=Ryan Lenora |date=14 Disyembre 2021 |title=Beauty pageant boycott: Why Miss South Africa is on her own in Israel |language=en |work=Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Africa/2021/1209/Beauty-pageant-boycott-Why-Miss-South-Africa-is-on-her-own-in-Israel |access-date=4 Setyembre 2026 |issn=0882-7729}}</ref> Noong 14 Nobyembre, binawi ng pamahalaan ng Timog Aprika ang suporta nito kay Mswane para lumahok sa Miss Universe 2021.<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2021 |title=South Africa withdraws support to her Miss at Miss Universe 2021 in Israel |url=https://www.newsendip.com/miss-south-africa-2021-participation-miss-universe-israel-boycott/ |access-date=4 Setyembre 2026 |website=Newsendip |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2021 |title=Gov’t withdraws support for Miss South Africa at Israel event |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/14/government-withdraws-support-for-miss-south-africa-at-israel-event |access-date=4 Setyembre 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2021 |title=South Africa withdraws support for Miss Universe 2021 bet due to Israel venue |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/11/19/2142444/south-africa-withdraws-support-miss-universe-2021-bet-due-israel-venue |access-date=4 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 27 Nobyembre, ibinahagi ni Mswane sa kaniyang ''Instagram account'' na nagpasya siyang lumahok sa Miss Universe matapos ang ilang linggong hindi pagpaparamdam. Mula sa walumpung kandidata, napabilang si Mswane sa Top 16 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa Top 10 na sumabak sa ''evening gown competition''.<ref name=":9">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Introducing the Top 16 of Miss Universe 2021 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Introducing-the-Top-16-of-Miss-Universe-2021/eventshow/88246710.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026150128/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/introducing-the-top-16-of-miss-universe-2021/eventshow/88246710.cms |archive-date=26 Oktubre 2022 |access-date=6 Setyembre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Meet the Top 10 of Miss Universe 2021 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Meet-the-Top-10-of-Miss-Universe-2021/eventshow/88247000.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328072945/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Meet-the-Top-10-of-Miss-Universe-2021/eventshow/88247000.cms |archive-date=28 Marso 2023 |access-date=6 Setyembre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Sinuot ni Mswane para sa ''evening gown competition'' ang isang gintong gown na dinisenyo ng taga-disenyong Pilipino na si Ezra Santos.<ref>{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date=13 Disyembre 2021 |title=Meet Ezra Santos, the Filipino designer behind Lalela Mswane’s Miss Universe gown |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/fashion/2021-12-13-meet-ezra-santos-the-filipino-designer-behind-lalela-mswanes-miss-universe-gown/ |access-date=4 Setyembre 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Mswane sa limang pinalista na lumahok sa ''question and answer round''. Itinanong ni [[Steve Harvey]] kay Mswane, "Should tweets and social media comments from a person in their teenage years be held against them years later?" kung saan ipinarating niya:<ref name=":3">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=READ: Miss Universe 2021 Q&A full transcript |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2021/12/13/Q-A-Miss-Universe-2021-transcript.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811130403/https://www.cnnphilippines.com/news/2021/12/13/Q-A-Miss-Universe-2021-transcript.html |archive-date=11 Agosto 2022 |access-date=6 Setyembre 2026 |website=[[CNN Philippines]] |language=en}}</ref>{{quote|text=''"I believe that everybody should be held accountable for their actions. And if a person does not know how to act on social media, they should be cancelled. I believe in cancel culture. In the same breath, I also believe in redemption culture and hoping that the person has matured and has known better and done better. I hope they can do better and be redeemed so I do believe they can grow and be allowed a gap to do that."''}}Pagkatapos ng ''question and answer round'', napabilang si Mswane sa tatlong pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni [[Steve Harvey]] kay Mswane, ''"What advice would you give to young women watching on how to deal the pressures they face today?"'' kung saan ipinarating niya:<ref name=":3" />{{quote|text=''"I would implore young women today to choose courage over comfort every opportunity they get. I'd also like women to know that since the beginning of time, they've had everything within them to achieve anything they wanted. It was unfortunately the world that convinced us we did not."''}}Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang bilang ''second runner-up'' si Mswane, ang pinakamataas na puwestong nakamit ng Timog Aprika matapos makapasok sa Top 2 sa loob ng tatlong magkakasunod na taon (2017–2019) at hindi makapwesto sa nakaraang edisyon ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Yeung |first=Jessie |date=14 Disyembre 2021 |title=India's Harnaaz Sandhu is crowned Miss Universe 2021 |url=https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-india-harnaaz-sandhu-intl-hnk/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913093823/https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-india-harnaaz-sandhu-intl-hnk/index.html |archive-date=13 Setyembre 2024 |access-date=12 Agosto 2022 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> [[Talaksan:Lalela Mswane and Luma Russo arrived in Indonesia for Puteri Indonesia 2023 (2).jpg|thumb|si Mswane, kasama sina Miss Charm 2023 [[Luma Russo]], Miss Supranational Indonesia 2022 Adinda Cresheilla, at Puteri Indonesia 2022 Laksmi De-Neefe Suardana sa Indonesya upang dumalo sa Puteri Indonesia 2023]] === Miss Supranational 2022 === {{Main article|Miss Supranational 2022}} Noong 15 Pebrero 2022, inanunsyo ng Miss South Africa Organization na kakatawanin ni Mswane ang Timog Aprika sa ika-13 edisyon ng Miss Supranational.<ref>{{Cite web |last=Mazibuko |first=Thobile |date= |title=WATCH: Lalela Mswane makes history as the first Black woman to win Miss Supranational |url=https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/2022-07-16-watch-lalela-mswane-makes-history-as-the-first-black-woman-to-win-miss-supranational/ |access-date=6 Setyembre 2026 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Sa mga ''pre-pageant event'', nakapasok si Mswane sa Top 10 ng ''Supra Fan Vote'', Top 22 ng ''Supra Influencer'', at Top 11 ng ''Supra Model of the Year''. Mula sa animnapu't-siyam na kandidata, napabilang si Mswane sa Top 24 na sumabak sa ''catwalk competition'' at sa Top 12 na sumabak sa ''question and answer round'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hulyo 2022 |title=Alison Black finishes at the Top 24 of Miss Supranational 2022 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/838368/alison-black-finishes-at-the-top-24-of-miss-supranational-2022/story/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Itinanong sa lahat ng labindalawang pinalista ang tanong na kung bakit sila ang karapat-dapat na maging Miss Supranational, kung saan sinagot ito ni Mswane: {{quote|text=''"I resonate with the values of [the] Miss Supranational Organization. I am an inspirational and aspirational woman, and this evening I stand before you representing not only South African women but women all over the world who have felt small or marginalized. And I just hope that as Miss Supranational, I am able to continue to inspire people all over the world."''}} Pagkatapos ng ''question and answer round'', lumahok si Mswane sa ''evening gown competition'' kung saan sinuot niya ang isang korset na may mga palamuti at paldang manipis na nakalaylay nang maluwag na dinisenyo ng Willet Designs Couture.<ref>{{Cite web |last=Mbude |first=Phelokazi |title=Lalela Mswane won Miss Supranational crown in breathtaking South African designs |url=https://www.news24.com/truelove/fashion/lalela-mswane-won-miss-supranational-crown-in-breathtaking-south-african-designs-20220716 |access-date=2026-09-09 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Mswane bilang sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Itinanong ni Martin Fitch kay Mswane, ''"Why do people feel losing things that they do not even have?"'' kung saan ipinarating niya: {{quote|text=''"I actually used to suffer from losing things that I don't have, and I think it stems from the fear of perfection or pressures of the world, and trying to really seek for happiness that you don't have. People suffer from being "uncontent", or discontent rather, with what they have. So I really think that we need to change our mentality, and an attitutde of gratitude should be something that we instill every single day."''}} Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Chanique Rabe]] ng [[Namibia|Namibya]] si Mswane bilang Miss Supranational 2022. Ito ang unang tagumpay ng Timog Aprika sa kasaysayan ng kompetisyon, at siya ang unang babaeng itim na nagwagi ng titulo.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=17 Hulyo 2022 |title=South Africa’s Lalela Mswane is Miss Supranational 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/south-africa-lalela-mswane-miss-supranational-2022/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Sa panahon ng kaniyang katungkulan bilang Miss Supranational 2022, nakapaglakbay si Mswane sa [[Polonya]], [[Botswana]], [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]], [[Indonesya]], at ang kaniyang sariling bansang [[Timog Aprika]].<ref>{{Cite web |last=McKay |first=Bronwyn |date=20 Hulyo 2022 |title=Miss Supranational 2022: Lalela Mswane’s road to historical pageant victory |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/miss-supranational-2022-lalela-mswanes-road-to-historical-pageant-victory-20220720-2 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=News24 |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Namibia}} [[Chanique Rabe]]}} {{S-ttl|title=[[Miss Supranational]]|years=[[Miss Supranational 2022|2022]]}} {{S-aft|after={{flagicon|Ecuador}} [[Andrea Aguilera (Ecuadorian model)|Andrea Aguilera]]}} {{S-bef|before={{flagicon|Peru}} [[Janick Maceta]]}} {{S-ttl|title=[[Miss Universe|Miss Universe 2nd Runner-Up]]|years=[[Miss Universe 2021|2021]]}} {{S-aft|after={{flagicon|Dominican Republic}} [[Andreína Martínez]]}} {{S-bef|before=[[Thato Mosehle]]}} {{S-ttl|title=[[Miss and Mister Supranational|Miss Supranational South Africa]]|years=[[Miss Supranational 2022|2022]]}} {{S-aft|after=[[Ayanda Gugulethu Thabethe]]}} {{S-bef|before=[[Natasha Joubert]]}} {{S-ttl|title=Miss Universe South Africa|years=[[Miss Universe 2021|2021]]}} {{S-aft|after=[[Ndavi Nokeri]]}} {{S-bef|before=[[Shudufhadzo Musida]]}} {{S-ttl|title=[[Miss South Africa]]|years=[[Miss South Africa 2021|2021]]}} {{S-aft|after=[[Ndavi Nokeri]]}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] q1s9x7a3jnr41lb8zxptzl9e0ucoqg5 0 326014 2224213 2221344 2026-09-08T12:04:08Z Da Boauss Ss 115902 /* Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal */ 2224213 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:FvfAgooBalica9285 19.JPG|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 1997 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng deketro na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 24 Pebrero 2026.}} |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Maria, Luklukan ng Karunungan |9 Pebrero 1999 |Kapilya ni Maria, Luklukan ng Karunungan, Naval Education & Training Command, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] |Obispo Deogracias Soriano Iñiguez Jr. |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 38.jpg|200px]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title=The Shrine}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Reina de la Paz |8 Setyembre 2003{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 2003 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng dekreto na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 20 Mayo 2026.}} |Parokya ng Mahal na Birhen, Reyna ng Kapayapaan, Salinas, [[Bacoor, Cavite|Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] | | |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[Talaksan:Nuestra Señora de la Immaculada Concepción de Salambáo 24.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|200x200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Lumen<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[Talaksan:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[Talaksan:Immaculate Conception Church, Mataasnakahoy, Batangas, Jun 2026.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo de Caranan |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] |Obispo Elias Ayuban, Jr. |[[File:Our Lady of the Sacred Heart of Quezon City.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Inmaculada Concepción y del Triunfo de la Cruz de Migpangi |8 Hulyo 2026 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Ozamiz]], [[Misamis Occidental]] |Arsobispo Martin Jumoad |[[File:Birhen sa Cotta of Ozamiz.jpg|200px]] | |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis C. Villarojo |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Mater Dolorosa de Bacarra |15 Setyembre 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Mater Dolorosa de Bacarra, at Parokya ni San Andres Apostol, [[Bacarra]], [[Ilocos Norte]] |Obispo Renato P. Mayugba | |[[Talaksan:Saint Andrew the Apostle Parish Bacarra (Rizal Boulevard, Bacarra, Ilocos Norte; 11-17-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |4 Oktubre 2026 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kasantusantuhang Rosaryo ng Unibersidad ng Santo Tomas, [[Maynila]] |Cardinal Jose Advincula |[[Talaksan:USTCentralSeminaryBuildingjf0456 08.JPG|200px]] |[[Talaksan:Santísimo Rosario Parish Church, UST Manila, Apr 2024 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asuncion |31 Oktubre 2026 |Basilika at Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Asuncion, [[Santa Maria, Ilocos Sur]] |Arsobispo David William V. Antonio |[[Talaksan:The Altar of Nuestra Senora Dela Asuncion , Sta. Maria Church - Sta. Maria Ilocos Sur.JPG|200px]] |[[Talaksan:THE HILLTOP CHURCH OF STA. MARIA.jpg|200px]] |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Ipinag-utos sa pamamagitan ng dekreto ng koronasyon noong 15 Mayo 2025''{{efn|Wala pang tiyak na petsa o pahayag na inilalabas ang parokya ukol sa koronasyong ito ng La Purisima Concepcion de Tanay.}} |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] ky0j7meit29hn72cdiey6z9z917whcr 2224214 2224213 2026-09-08T12:04:48Z Da Boauss Ss 115902 /* Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal */ sensya na po 2224214 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:FvfAgooBalica9285 19.JPG|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 1997 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng deketro na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 24 Pebrero 2026.}} |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Maria, Luklukan ng Karunungan |9 Pebrero 1999 |Kapilya ni Maria, Luklukan ng Karunungan, Naval Education & Training Command, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] |Obispo Deogracias Soriano Iñiguez Jr. | | |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title=The Shrine}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Reina de la Paz |8 Setyembre 2003{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 2003 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng dekreto na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 20 Mayo 2026.}} |Parokya ng Mahal na Birhen, Reyna ng Kapayapaan, Salinas, [[Bacoor, Cavite|Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 38.jpg|200px]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 03.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[Talaksan:Nuestra Señora de la Immaculada Concepción de Salambáo 24.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|200x200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Lumen<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[Talaksan:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[Talaksan:Immaculate Conception Church, Mataasnakahoy, Batangas, Jun 2026.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo de Caranan |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] |Obispo Elias Ayuban, Jr. |[[File:Our Lady of the Sacred Heart of Quezon City.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Inmaculada Concepción y del Triunfo de la Cruz de Migpangi |8 Hulyo 2026 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Ozamiz]], [[Misamis Occidental]] |Arsobispo Martin Jumoad |[[File:Birhen sa Cotta of Ozamiz.jpg|200px]] | |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis C. Villarojo |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Mater Dolorosa de Bacarra |15 Setyembre 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Mater Dolorosa de Bacarra, at Parokya ni San Andres Apostol, [[Bacarra]], [[Ilocos Norte]] |Obispo Renato P. Mayugba | |[[Talaksan:Saint Andrew the Apostle Parish Bacarra (Rizal Boulevard, Bacarra, Ilocos Norte; 11-17-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |4 Oktubre 2026 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kasantusantuhang Rosaryo ng Unibersidad ng Santo Tomas, [[Maynila]] |Cardinal Jose Advincula |[[Talaksan:USTCentralSeminaryBuildingjf0456 08.JPG|200px]] |[[Talaksan:Santísimo Rosario Parish Church, UST Manila, Apr 2024 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asuncion |31 Oktubre 2026 |Basilika at Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Asuncion, [[Santa Maria, Ilocos Sur]] |Arsobispo David William V. Antonio |[[Talaksan:The Altar of Nuestra Senora Dela Asuncion , Sta. Maria Church - Sta. Maria Ilocos Sur.JPG|200px]] |[[Talaksan:THE HILLTOP CHURCH OF STA. MARIA.jpg|200px]] |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Ipinag-utos sa pamamagitan ng dekreto ng koronasyon noong 15 Mayo 2025''{{efn|Wala pang tiyak na petsa o pahayag na inilalabas ang parokya ukol sa koronasyong ito ng La Purisima Concepcion de Tanay.}} |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] 83uepuvrskwh5m9fjmjd2lfd8247o4g 0 326075 2224327 2056068 2026-09-09T10:00:16Z Lorwix 152514 Created by translating the section "Scope of laws" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370655310|LGBTQ rights by country or territory]]" 2224327 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Disyembre 2023}} {{more citations needed|date=Disyembre 2023}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Mapa pandaigdig ng batas panghomoseksuwal}} Ang mga karapatang nakakaapekto sa mga taong [[Lesbiyana|lesbian]], [[Homoseksuwalidad|bakla]], [[Biseksuwalidad|bisexual]], at transgender ( [[LGBT]] ) ay malaki ang pagkakaiba-iba ayon sa bansa o hurisdiksyon—na sumasaklaw sa lahat mula sa legal na pagkilala sa [[Kasalan ng magkaparehong kasarian|same-sex marriage]] hanggang sa parusang kamatayan para sa homosexuality. [[File:Laws_concerning_gender_identity-expression_by_country_or_territory.svg|right|thumb|261x261px|'''Mga batas tungkol sa gender identity-expression ayon sa bansa o teritoryo'''{{Legend|#800080|Legal identity change, surgery not required}} {{legend|#ff00ffff|Legal identity change, surgery required}} {{legend|#FF0000|No legal identity change}} {{legend|#CCCCCC|Unknown/Ambiguous}}]] Kapansin-pansin, {{Magmula noong|2023|December}} , 35 bansa ang kinikilala [[Kasalan ng magkaparehong kasarian|ang same-sex marriage]].<ref>{{Cite web |title=Countries that allow same-sex marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/countries-that-legally-allow-same-sex-marriage/photostory/98636202.cms |access-date=2023-06-15 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Same-Sex Marriage Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/fact-sheet/gay-marriage-around-the-world/ |access-date=26 October 2023 |website=[[Pew Research Center]]}}</ref> Sa kabaligtaran, hindi binibilang ang mga aktor na hindi pang-estado at extrajudicial killings, dalawang bansa lamang ang pinaniniwalaang magpapataw ng parusang kamatayan sa mga pinagkasunduang gawaing sekswal ng parehong kasarian: Iran at Afghanistan.<ref>{{Cite web |date=26 January 2022 |title=LGBT People in Afghanistan After the Taliban Takeover |url=https://www.hrw.org/report/2022/01/26/even-if-you-go-skies-well-find-you/lgbt-people-afghanistan-after-taliban-takeover |access-date=15 November 2022 |website=[[Human Rights Watch]]}}</ref> Ang parusang kamatayan ay [[De jure|opisyal na batas]], ngunit sa pangkalahatan [[De facto|ay hindi ginagawa]], sa Mauritania, Saudi Arabia, Somalia (sa autonomous na estado ng Jubaland) at United Arab Emirates. Pati na rin, ang mga LGBT ay nahaharap sa extrajudicial killings sa Russian region ng [[Chechnya]]. Binawi ng Sudan ang hindi ipinatupad na parusang kamatayan nito para sa anal sex (hetero- o homosexual) noong 2020. Labinlimang bansa ang binato ang mga aklat bilang [[Pakikiapid|parusa para sa pangangalunya]], na (sa liwanag ng pagiging ilegal ng gay marriage sa mga bansang iyon) ay sa pamamagitan ng default ay kasama ang gay sex, ngunit ito ay ipinapatupad ng mga legal na awtoridad sa Iran at Nigeria (sa hilagang ikatlong bahagi ng bansa). Noong 2011, ipinasa ng United Nations Human Rights Council ang unang resolusyon nito na kumikilala sa mga karapatan ng LGBT, kasunod nito ay naglabas ang Opisina ng Mataas na Komisyoner ng United Nations para sa mga Karapatang Pantao ng isang ulat na nagdodokumento ng mga paglabag sa mga karapatan ng mga LGBT, kabilang ang mga krimen sa pagkapoot, kriminalisasyon ng [[Homoseksuwalidad|homosexual na aktibidad]], at diskriminasyon. Kasunod ng pagpapalabas ng ulat, hinimok ng [[Nagkakaisang Bansa|United Nations]] ang lahat ng mga bansang hindi pa nagagawa nito na magpatibay ng mga batas na nagpoprotekta sa mga pangunahing karapatan ng LGBT. Nalaman ng isang pag-aaral noong 2022 na ang mga karapatan ng LGBT (tulad ng sinusukat ng Rainbow Index ng ILGA-Europe) ay nauugnay sa mas kaunting insidente ng HIV/AIDS sa [[mga bakla]] at bisexual na lalaki nang hiwalay sa peligrosong sekswal na pag-uugali. Ang 2023 ''Equaldex Equality Index'' ay nagraranggo sa [[Mga bansang Nordiko|mga bansang Nordic]], Uruguay, Canada, mga bansang Benelux, Spain, Andorra, at Malta sa mga pinakamahusay para sa mga karapatan ng LGBT. Ang index ay nagraranggo sa Nigeria, Yemen, Brunei, Afghanistan, Somalia, Mauritania, Palestine, at Iran sa mga pinakamasama.<ref>{{Cite web |last=Staff |date=January 1, 2023 |title=LGBT Equality Index: The Most LGBT-Friendly Countries in the World |url=https://www.equaldex.com/equality-index |access-date=March 5, 2023 |website=Equaldex |language=en}}</ref><sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Pagpapatunay|<span title="This claim needs references to better sources. (November 2023)">mas mabuti&nbsp;pinagmulan&nbsp;kailangan</span>]]'' &#x5D;</sup> Niraranggo ng Asher & Lyric ang Canada, Sweden, at Netherlands bilang tatlong pinakaligtas na bansa para sa mga LGBT sa 2023 index nito.<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (& Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher & Lyric}}</ref> Ang unang bansa na nag-legalize ng homosexualidad ay ang [[Netherlands]], noong 1811. Sa paglipas ng panahon, mas maraming bansa ang sumama sa legalisasyon ng homosexualidad. Ilan sa mga mahahalagang pangyayari ay ang pagtanggal ng kriminalisasyon sa Kanlurang [[Alemanya]] noong 1969, ang pag-alis ng homosexualidad bilang sakit sa talaan ng World Health Organization noong 1990, at ang legalisasyon ng parehong kasarian na pag-aasawa sa Netherlands noong 2001, na naging unang bansa na gumawa nito. Mula noon, maraming bansa ang sumunod sa kanilang halimbawa at kinilala ang kasal ng mga parehong kasarian. Sa Pilipinas, ang mga karapatan ng mga taong LGBT ay patuloy na pinagdedebatehan at may mga kakulangan sa proteksyon sa kanilang karapatan. Bagaman walang pambansang batas na nagbibigay ng proteksyon maliban sa anti-diskriminasyon sa ilang lokal na ordinansa, may mga grupo at organisasyon na patuloy na lumalaban para sa pagkilala at pagprotekta sa mga karapatan ng mga taong [[LGBT]] sa bansa.{{Cn}} == Scope of laws == Ang mga batas na nakaaapekto sa mga LGBTQ ay kinabibilangan ngunit hindi limitado sa mga sumusunod; * mga batas hinggil sa pagkilala sa mga relasyon ng magkaparehong kasarian, kabilang ang [[Kasalan ng magkaparehong kasarian|kasal ng magkaparehong kasarian]], mga unyong sibil, at mga pakikipagsosyo sa tahanan * mga batas tungkol sa pagiging magulang na parehong kasarian, kabilang ang pag-aampon na parehong kasarian * mga batas laban sa diskriminasyon sa trabaho, pabahay, edukasyon, at pampublikong akomodasyon * batas laban sa pambu-bully upang protektahan ang mga batang LGBTQ sa paaralan * mga batas sa krimen ng poot na nagpapataw ng mas pinahusay na mga parusang kriminal para sa karahasang udyok ng sangguyo laban sa mga taong LGBTQ * mga bayarin sa banyo ng mga transgender na nakakaapekto sa pag-access sa mga pasilidad na pinaghihiwalay ng kasarian * mga batas na may kaugnayan sa oryentasyong sekswal at serbisyo militar * mga batas tungkol sa pag-access sa assisted reproductive technology * mga batas sa sodomiya na nagpaparusa sa pinagkasunduang sekswal na aktibidad ng parehong kasarian na maaaring o hindi maaaring tumatarget sa mga homoseksuwal, lalaki o lalaki at babae, o nag-iiwan ng ilang gawaing homoseksuwal na legal * mga batas sa pangangalunya na dapat sundin ng mga magkaparehong kasarian * mga batas sa edad ng pahintulot na maaaring magpataw ng mas mataas na edad para sa sekswal na aktibidad ng parehong kasarian * mga batas tungkol sa pagbibigay ng dugo, kornea, at iba pang mga tisyu ng mga lalaking nakikipagtalik sa mga lalaki * mga batas tungkol sa pag-access sa [[Operasyon ng pagpapalit ng kasarian|operasyon na nagpapatibay ng kasarian]] at therapy na nagpapatibay ng kasarian para sa pagpapalit ng hormone * legal na pagkilala at akomodasyon ng pinagtibay na kasarian == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:LGBT]] glka5e8onw5wrersvrucsz7f7wqm6d6 0 327472 2224237 2219869 2026-09-08T21:49:43Z Jefunky 158034 2224237 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Cuban War of Independence | partof = the [[Spanish–American War]] | image = Carga de caballería del líder independentista cubano Antonio Maceo durante la Batalla de Ceja del Negro contra las tropas españolas, 4 de octubre de 1896.jpg | image_size = 350px | caption = Lieutenant General [[Antonio Maceo]]'s cavalry charge during the [[Battle of Ceja del Negro]] | date = February 24, 1895 – December 10, 1898<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=02|day1=24|year1=1895|month2=12|day2=10|year2=1898}}) | place = [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] | result = American intervention; independence granted in 1902 * [[Treaty of Paris (1898)|Treaty of Paris]] * [[United States Military Government in Cuba|United States governance of Cuba]] * [[Republic of Cuba (1902–1959)|Cuban independence]] | combatant2 = {{flagdeco|Spain|1874}} [[Restoration (Spain)|Spain]] | combatant1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Cuban Liberation Army]] * '''Supported by:''' * {{flag|United States|1896}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Arsenio Linares y Pombo|Arsenio Linares]] * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Manuel Macías y Casado|Manuel Macías]] * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Ramón Blanco, 1st Marquis of Peña Plata|Ramón Blanco]] * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Valeriano Weyler]] * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Patricio Montojo]] * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Pascual Cervera y Topete|Pascual Cervera]] * {{flagdeco|Spain|1874}} [[Arsenio Martínez Campos|Arsenio Campos]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Máximo Gómez]] * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[José Martí]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Antonio Maceo Grajales|Antonio Maceo]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[José Maceo]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Serafín Sánchez]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Juan Bruno Zayas]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Guillermo Moncada]]{{KIA}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Flor Crombet]]{{KIA}} * {{nowrap|{{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Juan Rius Rivera]]{{POW}}}} * {{flagicon image|Flag of Cuba sky blue.svg}} [[Julio Sanguily]]{{POW}} }} | strength2 = 196,000<ref name=clodfelter/> | strength1 = 53,774<ref name=clodfelter>{{cite book|last1=Clodfelter|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015|date=2017}}</ref>{{rp|308}} | casualties2 = 9,413 killed<ref name=clodfelter/> <br> 53,313 dead from disease<ref name=clodfelter/> | casualties1 = 5,480 killed <br> 3,437 dead from disease<ref name="ReferenceA">Clodfelter, Micheal, Warfare and Armed Conflict: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1618–1991</ref> | casualties3 = 300,000 Cuban civilians dead<ref>Sheina, Robert L., ''Latin America's Wars: The Age of the Caudillo, 1791–1899'' (2003)</ref><ref>''COWP: Correlates of War Project'', University of Michigan</ref><ref name=clodfelter/> | campaignbox = }} Ang '''Digmaang Pangkasarinlan sa Cuba''', kilala rin sa Cuba bilang '''The Necessary War''' ({{lang-es|La Guerra Necesaria }}),<ref><nowiki>{{Cite web |url=</nowiki>https://www.prensa-latina.cu/2023/02/24/24-de-febrero-de-1895-la-guerra-necesaria-de-{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} jose-marti |title=24 de febrero de 1895: La guerra necesaria de José Martí |website=[[Prensa Latina]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224101433/https:// www.prensa-latina.cu/2023/02/24/24-de-febrero-de-1895-la-guerra-necesaria-de-jose-marti |archive-date=24 Pebrero 2023 |url-status=live} }</ref> lumaban mula 1895 hanggang 1898, ay ang pinakahuli sa tatlong digmaan sa pagpapalaya na nilabanan ng [[Cuba]] laban sa [[Spain]], ang dalawa pa ay ang [[Sampung Taong Digmaan]] (1868–1878) <ref>{{Cite web |title=The Spanish-American War - The World of 1898: The Spanish-American War (Hispanic Division, Library of Congress) |url=https://www.loc.gov/rr/hispanic /1898/trask.html |access-date=2023-02-10 |website=www.loc.gov}}</ref> at ang [[Little War (Cuba)|Little War]] (1879–1880). Ang huling tatlong buwan ng labanan ay tumaas upang maging [[Digmaang Espanyol–Amerikano]], kung saan ang mga puwersa ng [[Estados Unidos]] ay ipinakalat sa Cuba, [[Puerto Rico]], at ang [[Philippine Islands]] laban sa [[Spain]] . Ang mga mananalaysay ay hindi sumasang-ayon sa lawak na ang mga opisyal ng Estados Unidos ay naudyukan na mamagitan para sa makataong mga kadahilanan ngunit sumasang-ayon na ang [[dilaw na pamamahayag]] ay pinalaking kalupitan na iniuugnay sa mga pwersang Espanyol laban sa mga sibilyang Cuban. ==Background== Sa mga taong 1879–1888 ng tinatawag na "Rewarding Truce", na tumagal ng 17 taon mula sa pagtatapos ng Ten Years' War noong 1878, nagkaroon ng mga pangunahing pagbabago sa lipunan sa lipunang Cuban. Sa pag-aalis ng pang-aalipin noong Oktubre 1886, ang mga pinalaya ay sumali sa hanay ng mga magsasaka at uring manggagawa sa lunsod. Ang ekonomiya ay hindi na mapanatili ang sarili sa pagbabago at pagbabago; samakatuwid, maraming mayayamang Cubans ang nawalan ng ari-arian, at sumapi sa gitnang uri ng lunsod. Bumaba ang bilang ng mga sugar mill at tumaas ang kahusayan: tanging mga kumpanya, at ang pinakamakapangyarihang may-ari ng plantasyon, ang nanatili sa negosyo na sinundan ng Central Board of Artisans noong 1879, at marami pang iba sa buong isla.<ref>Navarro (1998). ''Kasaysayan ng Cuba''. Havana. pp. 55–57</ref> Pagkatapos ng kanyang ikalawang deportasyon sa Espanya noong 1878, lumipat si [[José Martí]] sa Estados Unidos noong 1881. Doon ay pinakilos niya ang suporta ng Cuban exile community, lalo na sa [[Ybor City]] (Lugar ng Tampa) at [[Key West]], Florida. Ang kanyang layunin ay rebolusyon upang makamit ang kalayaan mula sa Espanya. Naglobbi si Martí laban sa pagsasanib ng Cuba ng U.S., na ninanais ng ilang pulitiko sa U.S. at Cuba. Pagkatapos ng mga deliberasyon sa mga makabayang club sa buong Estados Unidos, Antilles at [[Amerikang Latino|Latin America]], ang "El Partido Revolucionario Cubano" (Ang Rebolusyonaryong Partido ng Cuba) ay nasa estado ng pagkaantala at naapektuhan ng lumalaking takot na susubukan ng gobyerno ng US na isama ang Cuba bago pa mapalaya ng rebolusyon ang isla mula sa Espanya.<ref name="wfbftj">Foner, Philip (1972) ''The Spanish–Cuban–American War and the Birth of American Imperialism'' quoted in: [http://www. .historyofcuba.com/history/scaw/scaw1.htm], Kasaysayan ng Cuba</ref> Isang bagong kalakaran ng agresibong "impluwensya" ng U.S. ang ipinahayag ng mungkahi ng Kalihim ng Estado [[James G. Blaine]] na ang lahat ng Central at [[Timog Amerika|South America]] ay balang araw ay mahuhulog sa U.S.: <blockquote>"Ang mayamang isla na iyon," isinulat ni Blaine noong 1 Disyembre 1881, "ang susi sa Gulpo ng Mexico, ay, bagaman nasa mga kamay ng Espanya, isang bahagi ng sistemang komersyal ng Amerika{{nbsp}}... Kung kailanman ay tumigil sa pagiging Espanyol, ang Cuba ay dapat na maging Amerikano at hindi mapailalim sa anumang iba pang dominasyong Europeo".<ref name="HoC">{{Cite web|url=http://www.historyofcuba.com/history/scaw/ scaw1.htm|title=Spanish-Cuban-American War - History of Cuba|website=www.historyofcuba.com}}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> </blockquote>Hindi pinahintulutan ng pangitain ni Blaine ang pagkakaroon ng isang malayang Cuba. "Napansin ni Martí nang may alarma ang paggalaw upang isama ang [[Hawaii]], na tinitingnan ito bilang pagtatatag ng pattern para sa Cuba{{nbsp}}..."<ref name="wfbftj"/> == Digmaan == {{unreferenced section|date=February 2012}} [[File:1897-01-25, La Ilustración Artística, Guerra de Cuba, Tropas del ejército español de regreso del forraje, Gómez de la Carrera.jpg|thumb|275px|Mga tropang Espanyol sa Cuba, 1897]] Noong Disyembre 25, 1894, tatlong barko – ang ''Lagonda'', ang ''Almadis'' at ang ''Baracoa'' – ang tumulak patungong Cuba mula sa Fernandina Beach, Florida, na puno ng mga sundalo at armas.<ref>{ {Cite book |last=Villafana |first=Frank |title=Expansionism: Its Effects on Cuba's Independence |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=9781138509931 |edition=1 |pages=117 |language=English}}</ref > Dalawa sa mga barko ang kinuha ng mga awtoridad ng US noong unang bahagi ng Enero, ngunit natuloy ang mga paglilitis. Hindi napigilan, noong Marso 25, iniharap ni Martí ang [[Manipesto ng Montecristi]], na binalangkas ang patakaran para sa digmaan ng kalayaan ng Cuba: * Ang digmaan ay gagawin ng mga itim at puti; * Ang pakikilahok ng lahat ng itim ay mahalaga para sa tagumpay; * Ang mga Espanyol na hindi tumutol sa pagsisikap sa digmaan ay dapat iligtas, * Ang mga pribadong ari-arian sa kanayunan ay hindi dapat masira; at * Ang rebolusyon ay dapat magdala ng bagong buhay pang-ekonomiya sa Cuba. Nagsimula ang insureksyon noong Pebrero 24, 1895, na may mga pag-aalsa sa buong isla. Sa [[Lalawigan ng Oriente|Oriente]], naganap ang pinakamahalaga sa [[Santiago de Cuba|Santiago]], [[Guantánamo]], [[Jiguaní]], [[El Cobre, Cuba|El Cobre]] , [[El Caney]], at [[Alto Songo]]. Ang mga pag-aalsa sa gitnang bahagi ng isla, tulad ng Ibarra, Jagüey Grande, at Aguada, ay dumanas ng mahinang koordinasyon at nabigo; ang mga pinuno ay binihag, ipinatapon o pinatay. Sa lalawigan ng Havana, natuklasan ang paghihimagsik bago ito nagsimula, at ang mga pinuno nito ay pinigil. Ang mga rebelde sa kanluran sa Pinar del Río ay inutusan ng mga pinuno ng rebelde na maghintay. Noong Abril 1 at 11, 1895, dumaong ang mga pangunahing pinuno ng rebelde sa dalawang ekspedisyon sa Oriente: Major General [[Antonio Maceo Grajales|Antonio Maceo]] kasama ang 22 miyembro malapit sa [[Baracoa]], at [[José Martí]], [[Máximo Gómez]] at 4 pang miyembro sa Playitas. Ang mga pwersang Espanyol sa Cuba ay humigit-kumulang 80,000, kung saan 20,000 ay regular na tropa at 60,000 ay mga boluntaryong milisya ng Espanyol at Cuban. Ang huli ay isang locally enlisted force na nag-asikaso sa karamihan ng mga tungkulin ng "guard and police" sa isla. Ang mayayamang may-ari ng lupa ay "i-volunteer" ang ilan sa kanilang mga alipin na maglingkod sa puwersang ito, na nasa ilalim ng lokal na kontrol bilang milisya at hindi sa ilalim ng opisyal na utos ng militar. Pagsapit ng Disyembre, nagpadala ang Espanya ng 98,412 regular na tropa sa isla, at pinalaki ng kolonyal na pamahalaan ang Volunteer Corps sa 63,000 katao. Sa pagtatapos ng 1897, mayroong 240,000 regular at 60,000 iregular sa isla. Ang mga rebolusyonaryo ay napakarami.<!--May mga bilang ba para sa mga rebolusyonaryo? --> Ang mga rebelde ay madalas na tinatawag na [[mambises]]. Pinagtatalunan ang pinagmulan ng terminong ito. Iminumungkahi ng ilan na maaaring nagmula ito sa pangalan ng opisyal na si Juan Ethninius Mamby na namuno sa mga rebelde sa [[History of the Dominican Republic|Dominican fight for independence in 1844]]. Ang iba, gaya ng Cuban anthropologist [[Fernando Ortiz Fernández|Fernando Ortiz]], ay naniniwalang mayroon itong [[Bantu languages|Bantu]] pinanggalingan, partikular mula sa [[Kongo language|Kikongo]]<ref>{{Cite web |title= Versiones del origen de mambí |url=https://www.juventudrebelde.cu/cultura/2009-08-11/versiones-del-origen-de-mambi |access-date=March 7, 2022 |website=www.juventudrebelde .cu |language=es}}</ref> mula sa salitang 'mbi', na may mga negatibong konotasyon kabilang ang 'outlaw'. Sa anumang kaso, ang salita ay lumilitaw na unang ginamit bilang isang insulto o paninira, na pinagtibay ng mga rebeldeng Cuban nang may pagmamalaki. Sa simula ng pag-aalsa, ang mga Mambise ay nahadlangan ng kakulangan ng mga armas. Ang pagkakaroon ng mga armas ng mga indibidwal ay ipinagbabawal pagkatapos ng [[Sampung Taong Digmaan]]. Nagbayad sila sa pamamagitan ng paggamit ng pakikibakang gerilya, batay sa mabilis na pagsalakay, elemento ng sorpresa, pag-akyat ng kanilang pwersa sa matulin na mga kabayo, at paggamit ng mga machete laban sa mga regular na tropa sa martsa. Nakuha nila ang karamihan sa kanilang mga armas at bala sa mga pagsalakay sa mga Kastila. Sa pagitan ng Hunyo 11, 1895, at Nobyembre 30, 1897, sa 60 na pagtatangkang magdala ng mga sandata at suplay sa mga rebelde mula sa labas ng bansa, isa lamang ang nagtagumpay. Dalawampu't walong barko ang naharang sa loob ng teritoryo ng U.S.; lima ang naharang sa dagat ng U.S. Navy, at apat ng Spanish Navy; dalawa ang nawasak; ang isa ay itinaboy pabalik sa daungan sa pamamagitan ng bagyo; hindi alam ang kapalaran ng iba. Si Martí ay napatay kaagad pagkarating noong Mayo 19, 1895, sa Dos Rios, ngunit si Máximo Gomez at Antonio Maceo ay nakipaglaban, na dinala ang digmaan sa lahat ng bahagi ng Oriente. Sa pagtatapos ng Hunyo, ang lahat ng [[Camagüey]] ay nasa digmaan. Batay sa bagong pananaliksik sa mga mapagkukunang Cuban, ipinakita ng mananalaysay na si John Lawrence Tone na sina Gomez at Maceo ang unang nagpilit sa mga pwersang sibilyan na pumili ng panig. "Alinman sila ay lumipat sa silangang bahagi ng mga isla, kung saan kinokontrol ng mga Cuban ang bulubunduking lupain, o sila ay akusahan ng pagsuporta sa mga Espanyol at sasailalim sa agarang paglilitis at pagbitay."<ref name="krohn"/> Pagpapatuloy sa kanluran , sinamahan sila ng mga beterano ng digmaan noong 1868, gaya ng Polish na internasyonalistang Heneral [[Carlos Roloff]] at [[Serafín Sánchez]] sa Las Villas, na nagdala ng mga sandata, kalalakihan at karanasan sa arsenal ng mga rebolusyonaryo. Noong kalagitnaan ng Setyembre, ang mga kinatawan ng limang Liberation Army Corps ay nagtipon sa Jimaguayú, Camagüey upang aprubahan ang "Jimaguayú Constitution". Nagtatag sila ng isang sentral na pamahalaan, na nagpangkat sa mga kapangyarihang ehekutibo at lehislatibo sa isang entidad na pinangalanang "Government Council", na pinamumunuan nina Salvador Cisneros at [[Bartolomé Masó]]. Pagkaraan ng ilang panahon ng pagsasama-sama sa tatlong silangang lalawigan, ang mga hukbo ng pagpapalaya ay tumungo sa Camaguey at pagkatapos ay sa Matanzas, na ilang beses na nilampasan at nilinlang ang Hukbong Espanyol. Tinalo nila ang Spanish Gen. [[Arsenio Martínez-Campos y Antón]], na nagkamit ng tagumpay sa Sampung Taong Digmaan, at pinatay ang kanyang pinakapinagkakatiwalaang heneral sa Peralejo. Sinubukan ni Campos ang diskarte na ginamit niya sa Digmaang Sampung Taon, na gumawa ng malawak na sinturon sa buong isla, na tinatawag na ''trocha'', mga 80&nbsp;km ang haba at 200 m ang lapad. Ang linya ng depensa na ito ay upang ikulong ang mga aktibidad ng mga rebelde sa silangang mga lalawigan. Ang sinturon ay binuo sa isang riles mula Jucaro sa timog hanggang [[Morón, Cuba|Morón]] sa hilaga. Nagtayo ang Campos ng mga kuta sa kahabaan ng riles na ito sa iba't ibang punto, at sa pagitan, 12 metro ng mga poste at 400 metro ng barbed wire. Bilang karagdagan, ang mga [[booby trap]] ay inilagay sa mga lokasyong malamang na aatakehin. Naniniwala ang mga rebelde na kailangan nilang dalhin ang digmaan sa kanlurang mga lalawigan ng Matanzas, Havana at Pinar del Rio, na naglalaman ng pamahalaan at kayamanan ng isla. Ang Sampung Taong Digmaan ay nabigo dahil ito ay nakakulong sa silangang mga lalawigan. Ang mga rebolusyonaryo ay naglunsad ng kampanyang kabalyerya na nagtagumpay sa mga ''trocha'' at sumalakay sa bawat lalawigan. Nakapalibot sa lahat ng malalaking lungsod at napatibay na bayan, dumating sila sa pinakakanlurang dulo ng isla noong Enero 22, 1896, eksaktong tatlong buwan pagkatapos ng pagsalakay malapit sa Baraguá. Si Campos ay pinalitan ni Gen. [[Valeriano Weyler, 1st Duke of Rubí|Valeriano Weyler]]. Siya ay tumugon sa mga tagumpay ng mga rebelde sa pamamagitan ng pagpapakilala ng takot: panaka-nakang pagbitay, malawakang pagpapatapon ng mga residente, sapilitang konsentrasyon ng mga residente sa ilang lungsod o lugar, at pagkasira ng mga sakahan at pananim. Umabot sa kasagsagan ang takot ni Weyler noong Oktubre 21, 1896, nang utusan niya ang lahat ng residente sa kanayunan at ang kanilang mga alagang hayop na magtipon sa loob ng walong araw sa iba't ibang pinagkukutaan na lugar at bayan na inookupahan ng kanyang mga tropa. [[File:Armando Menocal 1.jpg|thumb|275px|''Kamatayan ni Maceo'', ni [[Armando Menocal]]]] Daan-daang libong tao ang kinailangang umalis sa kanilang mga tahanan at sumailalim sa kakila-kilabot at hindi makataong mga kalagayan sa masikip na mga bayan at lungsod. Gamit ang iba't ibang source, tinatantya ni Tone na 155,000 hanggang 170,000 sibilyan ang namatay, halos 10% ng populasyon.<ref name="krohn">[http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id =14509 Krohn, Jonathan. (Mayo 2008) Balik-aral: "Nahuli sa Gitna" John Lawrence Tone. ''Digmaan at Genocide sa Cuba 1895–1898'' (2006)], H-Net, na-access noong Disyembre 26, 2014</ref> Sa mga panahong ito, kinailangan ding labanan ng Espanya ang isang lumalagong kilusan para sa kalayaan ng [[Pilipinas]]. Ang dalawang digmaang ito ay nagpabigat sa ekonomiya ng Espanya. Noong 1896, tinanggihan ng Espanya ang mga lihim na alok ng Estados Unidos na bilhin ang Cuba. Si Maceo ay pinatay noong Disyembre 7, 1896, sa lalawigan ng Havana habang pabalik mula sa kanluran. Ang pangunahing hadlang sa tagumpay ng Cuban ay ang supply ng armas. Bagama't ang mga armas at pondo ay ipinadala ng mga Cuban destiyer at mga tagasuporta sa Estados Unidos, ang supply ay lumabag sa mga batas ng US. Sa 71 supply missions, 27 lang ang nakalusot; 5 ang pinatigil ng mga Espanyol, at 33 ng [[U.S. Tanod baybayin]]. Noong 1897, pinanatili ng hukbo ng pagpapalaya ang isang pribilehiyong posisyon sa Camagüey at Oriente, kung saan kontrolado lamang ng mga Espanyol ang ilang lungsod. Inamin ng pinuno ng Liberal ng Espanya [[Práxedes Mateo Sagasta]] noong Mayo 1897: "Pagkatapos magpadala ng 200,000 lalaki at magbuhos ng napakaraming dugo, wala na tayong pag-aari ng mas maraming lupain sa isla kaysa sa natatapakan ng ating mga sundalo".<ref>Navarro , José Cantón 1998. ''Kasaysayan ng Cuba''. Havana. p69</ref> Tinalo ng rebeldeng puwersa ng 3,000 ang mga Espanyol sa iba't ibang engkwentro, gaya ng [[La Reforma Campaign]], at pagpilit na sumuko noong Agosto 30 ng Las Tunas na binantayan ng mahigit 1,000 armado at mahusay. -mga binigay na lalaki. Gaya ng itinakda sa Jimaguayü Assembly dalawang taon bago nito, ang pangalawang Constituent Assembly ay nagpulong sa La Yaya, Camagüey, noong Oktubre 10, 1897. Ang bagong pinagtibay na konstitusyon ay nagsasaad na ang command militar ay dapat ipailalim sa pamamahala ng sibilyan. Nakumpirma ang gobyerno, pinangalanan si [[Bartolomé Masó]] Presidente at [[Domingo Méndez Capote]] Bise Presidente. Nagpasya ang Madrid na baguhin ang patakaran nito patungo sa Cuba, at pinalitan si Weyler. Bumuo din ito ng kolonyal na konstitusyon para sa Cuba at Puerto Rico, at nag-install ng bagong pamahalaan sa Havana. Ngunit sa kalahati ng bansa ay wala sa kontrol nito at ang kalahati ay nasa armas, ang kolonyal na pamahalaan ay walang kapangyarihan at ang mga pagbabagong ito ay tinanggihan ng mga rebelde. ==''Maine'' pangyayari== {{Pangunahing|USS Maine (ACR-1)}} [[File:USSMaine.jpg|thumb|275px|kanan|Wreckage of the ''Maine'', 1898]] Ang pakikibaka ng Cuban para sa kalayaan ay nakuha ang imahinasyon ng mga Amerikano sa loob ng maraming taon. Ang ilang mga pahayagan ay nabalisa para sa interbensyon ng US, lalo na dahil sa malaki nitong pamumuhunan sa pananalapi, at itinampok ang mga kahindik-hindik na kuwento ng mga kalupitan ng Espanyol laban sa katutubong populasyon ng Cuban, na pinalaki para sa propaganda. [[Kategorya:Kasaysayan ng Cuba]] ir6nvqlzqs89naxogjxcwpjepul2p1i 0 329050 2224259 2221213 2026-09-09T02:27:02Z Allyriana000 119761 2224259 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 2 Mayo 2025 | debuts = {{Hlist|Basey|Butuan|Dipolog|Guipos|Iligan|Inglatera|Kalibo|Kanlurang Kanada|Los Angeles|Los Baños|Lungsod ng Zamboanga|Melbourne|Negros Occidental|New Jersey|New York|Ozamiz|Pennsylvania|Samar|San Fransisco|Silangang Kanada|Sultan Kudarat|Tandag|Tarlac}} | before = [[Miss Universe Philippines 2024|2024]] | next =[[Miss Universe Philippines 2026|2026]] | returns = {{Hlist|Angeles|Benguet|Camarines Sur|Iloilo|Isabela|Lapu-Lapu|Lungsod ng Cebu|Muntinlupa|Oriental Mindoro|Romblon}} | withdrawals = {{hlist|Bukidnon|Cagayan de Oro|Cainta|Cebu|Davao|Kananga|Lucban|Lungsod ng Dabaw|Mandaue|Mariveles|Miami|Nueva Ecija|Pagadian|Palawan|Pulo ng Bantayan|San Pablo|Talisay|Toledo|Zambales}} | entrants = 66 | placements =24 | theme =Love Above All | venue =[[Mall of Asia Arena]], [[Pasay]], Pilipinas | acts ={{Hlist|[[James Reid]]|Marlo Mortel|Sam Hashimoto|Alvaro Flores}} | presenters ={{Hlist|[[Xian Lim]]|[[Gabbi Garcia]]|Erika Kristensen-Lee|Tim Yap}} | winner ='''[[Ahtisa Manalo]]''' | represented = {{Flagicon image|Quezon Flag.png}} Quezon |image=Ahtisa Manalo December 2025.jpg|caption=Ahtisa Manalo}} Ang '''Miss Universe Philippines 2025''' ay ang ikaanim na edisyon ng [[Miss Universe Philippines]] pageant, na ginanap sa [[Mall of Asia Arena]], sa Pasay, Kalakhang Maynila, Pilipinas noong 2 Mayo 2025. Ito ang kauna-unahang edisyon ng Miss Universe Philippines sa ilalim ng pamumuno ni Miss Universe Philippines 2013 [[Ariella Arida]] bilang pambansang direktor.<ref name=":10">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=15 Pebrero 2025 |title=Seasoned aspirants heat up Miss Universe Philippines 2025 pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/597715/seasoned-aspirants-heat-up-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216015322/https://entertainment.inquirer.net/597715/seasoned-aspirants-heat-up-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=15 Pebrero 2025 |title=Ariella Arida is now the national director of Miss Universe Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/936348/ariella-arida-is-now-the-national-director-of-miss-universe-philippines/story/?fbclid=IwY2xjawIdcTlleHRuA2FlbQIxMAABHWfGVadslHXfnrBr6r0nMiTgf3-JBOYa7ByEBjnbTjo0sEnv0YUjG2lXTg_aem_OrVG9gpBpewIrLoxGbBrSA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216020626/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/936348/ariella-arida-is-now-the-national-director-of-miss-universe-philippines/story/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]] ng Bulacan si [[Ahtisa Manalo]] ng Quezon bilang Miss Universe Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon Province wins Miss Universe PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/2/ahtisa-manalo-of-quezon-province-wins-miss-universe-ph-2025-crown-2358 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503032853/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/2/ahtisa-manalo-of-quezon-province-wins-miss-universe-ph-2025-crown-2358 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Siya ay kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss Universe 2025]] na magaganap sa Bangkok sa 21 Nobyembre 2025. Nagtapos bilang first runner-up si [[Winwyn Marquez]] ng Muntinlupa, habang nagtapos bilang second runner-up si [[Yllana Aduana]] ng Siniloan. Mga kandidata mula sa animnapu't-anim na lokalidad ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina [[Xian Lim]] at [[Gabbi Garcia]] ang kompetisyon, samantalang sina Erika Kristensen-Lee at Tim Yap ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=14 Abril 2025 |title=Miss Universe PH 2025 coronation night update: Tim Yap, Erika Kristensen-Lee are backstage hosts, James Reid to perform |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/942684/miss-universe-philippines-2025-coronation-night-update-tim-yap-erika-kristensen-lee-are-backstage-hos/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421030253/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/942684/miss-universe-philippines-2025-coronation-night-update-tim-yap-erika-kristensen-lee-are-backstage-hos/story/ |archive-date=21 Abril 2025 |access-date=17 Abril 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nagtanghal sina James Reid, Marlo Mortel, Sam Hashimoto, at Alvaro Flores sa edisyong ito.<ref name=":13" /> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 13 Marso 2025, inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na ang araw ng koronasyon ay magaganap sa 2 Mayo 2025 sa Mall of Asia Arena, Pasay, Kalakhang Maynila sa ikaapat na pagkakaktaon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin |date=13 Marso 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 to crown Chelsea Manalo’s successor on May 2 |url=https://entertainment.inquirer.net/601299/miss-universe-philippines-2025-to-crown-chelsea-manalos-successor-on-may-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013812/https://entertainment.inquirer.net/601299/miss-universe-philippines-2025-to-crown-chelsea-manalos-successor-on-may-2 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=13 Marso 2025 |title=Miss Universe Philippines announces 2025 coronation date, venue |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/939199/miss-universe-philippines-announces-2025-coronation-date-venue/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409143152/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/939199/miss-universe-philippines-announces-2025-coronation-date-venue/story/ |archive-date=9 Abril 2025 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization noong 12 Abril 2025 na magaganap ang paunang kompetisyon sa Newport Performing Arts Theater, Pasay, Kalakhang Maynila sa 28 Abril 2025.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=14 Abril 2025 |title=Miss Universe PH announces date and venue of preliminaries |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/121708/miss-universe-ph-announces-date-and-venue-of-preliminaries/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415045944/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/121708/miss-universe-ph-announces-date-and-venue-of-preliminaries/story |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=21 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Abril 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025: Ticketing details for preliminaries in April |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/942586/miss-universe-philippines-2025-preliminaries-ticketing-details/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414031943/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/942586/miss-universe-philippines-2025-preliminaries-ticketing-details/story/ |archive-date=14 Abril 2025 |access-date=21 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en |via=GMA Integrated News}}</ref>[[Talaksan:SMMallofAsiajf9219_27.JPG|thumb|250x250px|Mall of Asia Arena, ang lokasyon ng Miss Universe Philippines 2025]] === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa animnapu't-anim na lokalikad ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang napili matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi.<ref>{{Cite web |last=Limos |first=Allen |date=16 Pebrero 2025 |title=Search for Miss Universe PH begins |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/16/news/national/search-for-miss-universe-ph-begins/2056471 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216014753/https://www.manilatimes.net/2025/02/16/news/national/search-for-miss-universe-ph-begins/2056471 |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=16 Pebrero 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> Noong 15 Pebrero 2025, animnapu't-siyam na kandidata ang opisyal na ipinakilala sa ''press presentation'' ng Miss Universe Philippines 2025 na ginanap sa Makati Shangri-La Hotel.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=14 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines to announce candidates tomorrow |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/120053/miss-universe-philippines-to-announce-candidates-tomorrow/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214041706/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/120053/miss-universe-philippines-to-announce-candidates-tomorrow/story |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Krizza Gilliam Yco ng Pampanga sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa kaniyang titulo upang unahin ang kaniyang pag-aaral.<ref name=":9">{{Cite web |last= |first= |date=30 Enero 2025 |title=Miss Universe Philippines - Pampanga 2025 Krizza Gilliam Yco steps down from title |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/934624/miss-universe-philippines-pampanga-2025-krizza-gilliam-yco-steps-down-from-title/story/?fbclid=IwY2xjawIJEiJleHRuA2FlbQIxMAABHSpRsv8ksK1Ac6coQI0rF5EYDAcSE4bqYCg2gTfhCtz2HLgDtEDxkrnVGQ_aem_5T0-QpauaE8ROkL_5gtdaA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214051615/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/934624/miss-universe-philippines-pampanga-2025-krizza-gilliam-yco-steps-down-from-title/story/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=31 Enero 2025 |title=Krizza Gilliam Yco relinquishes Miss Universe Philippines-Pampanga 2025 title |url=https://philstarlife.com/celebrity/340929-krizza-gilliam-yco-relinquishes-miss-universe-philippines-pampanga-2025-title |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131090605/https://philstarlife.com/celebrity/340929-krizza-gilliam-yco-relinquishes-miss-universe-philippines-pampanga-2025-title |archive-date=31 Enero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Siya ay pinalitan ng kaniyang ''fourth runner-up'' na si Rhancoise Marie Mayangitan. Dapat sanang lalahok si Faith Genobaten ng [[Dipolog]] sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa kaniyang titulo dahil sa personal na dahilan. Siya ay pinalitan ni Jazzle Shannen Iba na dapat sanang lalahok bilang kandidata ng [[Zamboanga del Norte]]. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sasali sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Basey, Butuan, Dipolog, Guipos, Iligan, Kalibo, Los Baños, Lungsod ng Zamboanga, Negros Occidental, Samar,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2025 |title=12 candidates to vie for 1st Miss Universe Philippines-Samar crown |url=https://www.leytesamardailynews.com/12-candidates-to-vie-for-1st-miss-universe-philippines-samar-crown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214052413/https://www.leytesamardailynews.com/12-candidates-to-vie-for-1st-miss-universe-philippines-samar-crown/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=28 Enero 2025 |website=Leyte Samar Daily News |language=en-US}}</ref> Sultan Kudarat,<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2025 |title=Chelsea Fernandez is joining Miss Universe Philippines 2025 pageant after all |url=https://entertainment.inquirer.net/597305/chelsea-fernandez-is-joining-miss-universe-philippines-2025-pageant-after-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214053754/https://entertainment.inquirer.net/597305/chelsea-fernandez-is-joining-miss-universe-philippines-2025-pageant-after-all |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Tandag, at Tarlac.<ref name=":2">{{Cite web |last=Aguja |first=Januar Junior |date=16 Enero 2025 |title=Fil-Am Cassandra Reed vies for chance to compete at MUPh 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/01/16/2414607/fil-am-cassandra-reed-vies-chance-compete-muph-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126095018/https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/01/16/2414607/fil-am-cassandra-reed-vies-chance-compete-muph-2025 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=16 Enero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=13 Nobyembre 2024 |title=Reina Filipina North America pageant launches in New York |url=https://usa.inquirer.net/160166/reina-filipina-north-america-pageant-launches-in-new-york |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203045118/https://usa.inquirer.net/160166/reina-filipina-north-america-pageant-launches-in-new-york |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=Inquirer USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Setyembre 2024 |title=Filipino-Canadians launch search for Miss Universe Philippines delegate |url=https://entertainment.inquirer.net/574351/filipino-canadians-launch-search-for-miss-universe-philippines-delegate |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213130919/https://entertainment.inquirer.net/574351/filipino-canadians-launch-search-for-miss-universe-philippines-delegate |archive-date=13 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Camarines Sur,<ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=13 Pebrero 2025 |title=The best of Bicolandia for MUPH 2025 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314557314/the-best-of-bicolandia-for-muph-2025.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214053218/https://manilastandard.net/showbitz/314557314/the-best-of-bicolandia-for-muph-2025.html |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Muntinlupa,<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=8 Pebrero 2025 |title=Winwyn Marquez is Muntinlupa's Miss Universe Philippines representative |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-muntinlupa-miss-universe-philippines-representative/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209111422/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-muntinlupa-miss-universe-philippines-representative/ |archive-date=9 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at Oriental Mindoro na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2020|2020]], Angeles, at Romblon na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2021|2021]],<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=17 Hulyo 2024 |title=Miss Universe Philippines names new accredited partner |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/114272/miss-universe-philippines-names-new-accredited-partner/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718073008/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/114272/miss-universe-philippines-names-new-accredited-partner/story |archive-date=18 Hulyo 2024 |access-date=27 Enero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref> at Isabela, Lapu-Lapu, Lungsod ng Cebu, at Parañaque na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2023|2023]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Cañete |first=Eljonah |date=18 Disyembre 2024 |title=Cebu City North, gikoronahan isip Miss Universe Philippines Cebu 2025 |url=https://cebu.bomboradyo.com/cebu-city-north-gikoronahan-isip-miss-universe-philippines-cebu-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081605/https://cebu.bomboradyo.com/cebu-city-north-gikoronahan-isip-miss-universe-philippines-cebu-2025/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2024 |website=Bombo Radyo Cebu |language=ceb}}</ref> Itinambal ang mga komunidad ng Australya, Florida, Inglatera, Gran Britanya, Hawaii, Hilagang California, Kanlurang Kanada, Melbourne, New Jersey, New York, Pennsylvania, San Francisco, Silangang Kanada, Sydney, Timog California, Virginia, at Washington sa mga lokalidad na nasa Pilipinas. Dahil dito, ang mga kandidata sa mga komunidad na nabanggit ay mayroong dalawang kinakatawang lokalidad. Bago ang ''press presentation'' noong Pebrero, bumitiw sina Princess Ryla Fernandez ng [[Alberta]], Kriezl Jane Torres ng [[Bukidnon]], Hanna Michelle Gilmore ng [[Los Angeles]],<ref>{{Cite web |date=19 Pebrero 2025 |title=Candidate from Filipino community in Los Angeles withdraws from Miss Universe PH 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/19/candidate-from-filipino-community-in-los-angeles-withdraws-from-miss-universe-ph-2025-1343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219152309/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/19/candidate-from-filipino-community-in-los-angeles-withdraws-from-miss-universe-ph-2025-1343 |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=19 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Stefanie Przewodnik ng [[Mandaue]],<ref>{{Cite web |last=Ares |first=Emmariel |date=5 Mayo 2024 |title=Stefanie Przewodnik, 19, crowned Miss Mandaue 2024 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/571720/stefanie-przewodnik-19-crowned-miss-mandaue-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615230858/https://cebudailynews.inquirer.net/571720/stefanie-przewodnik-19-crowned-miss-mandaue-2024 |archive-date=15 Hunyo 2024 |access-date=30 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Jamaica Long ng [[Palawan]], at Ybonne Ortega ng [[Sindangan]] dahil sa mga personal na dahilan. Dapat sanang kakatawanin ni Princess Nanda Ibrahim ang [[Dapitan|Dapitan, Zamboanga del Norte]] ngunit bumitiw siya sa pagiging Miss Universe Philippines-Dapitan 2025 at iniluklok bilang kandidata ng [[Guipos|Guipos, Zamboanga del Sur]]. Dapat sanang kakatawanin ni Irish Raine Sescon ang [[Pagadian]] ngunit bumitiw siya sa pagiging Miss Universe Philippines-Pagadian 2025 at iniluklok bilang kandidata ng [[Ozamiz]]. Mula sa animnapu't-siyam na kandidata na opisyal na ipinakilala sa ''press presentation'' noong Pebrero, tatlo ang bumitiw sa kalagitnaan ng kompetisyon. Noong 2 Abril 2025, inanunsyo ni Chella Grace Falconer ng Cebu ang kaniyang pagbitiw sa kompetisyon dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Abril 2025 |title=Chella Falconer of Cebu Province withdraws from Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/941338/chella-falconer-of-cebu-province-withdraws-from-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417031049/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/941338/chella-falconer-of-cebu-province-withdraws-from-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-date=17 Abril 2025 |access-date=3 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=2 Abril 2025 |title=Cebu’s Chella Falconer bows out of Miss U Phl ‘25 |url=https://tribune.net.ph/2025/04/02/cebus-chella-falconer-bows-out-of-miss-u-phl-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403063521/https://tribune.net.ph/2025/04/02/cebus-chella-falconer-bows-out-of-miss-u-phl-25 |archive-date=3 Abril 2025 |access-date=3 Abril 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> Bumitiw na rin sina {{sortname|Maica |Martinez|nolink=1}} ng [[Cabanatuan]] at KC Joy Defiesta ng [[Lungsod ng Zamboanga]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga lokalidad ng Cagayan de Oro, Cainta, Kananga, Lucban, Lungsod ng Dabaw, Mariveles, Miami, Palawan, Pulo ng Bantayan, San Pablo, Talisay, Toledo, at Zambales matapos na mabigo ang kanilang mga lokal na organisasyon na magdaos ng lokal na kompetisyon o magtalaga ng kandidata. == Mga resulta == [[File:MUPH2025_Results.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MUPH2025_Results.svg|thumb|274x274px|Mga lokalidad na sumali sa Miss Universe Philippines 2025 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe Philippines 2025''' | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' '''[[Quezon]]''' <small>–</small> [[Ahtisa Manalo|'''Ahtisa Manalo''']]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon is Miss Universe Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/608591/ahtisa-manalo-of-quezon-is-miss-universe-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502191722/https://entertainment.inquirer.net/608591/ahtisa-manalo-of-quezon-is-miss-universe-philippines-2025 |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref name=":16">{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=2 Mayo 2025 |title=Here are the 3 winners of Miss Universe Philippines 2025 international titles |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2025-representatives-international-pageants/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503033915/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2025-representatives-international-pageants/ |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |1st runner-up | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – [[Winwyn Marquez]]<ref name=":16" /> |- |2nd runner-up | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]] § <ref name=":16" /> |- |Top 6 | * '''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] – Gabriella Mai Carballo<ref name=":16" /> * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez § <ref name=":16" /> * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":16" /> |- |Top 12 | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Gwendoline Soriano<ref name=":17">{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 names Top 12 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944757/miss-universe-philippines-2025-names-top-12/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034055/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944757/miss-universe-philippines-2025-names-top-12/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] – Tyra Goldman<ref name=":17" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] – Juliana Fresado<ref name=":17" /> * {{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]] – Eloisa Jauod<ref name=":17" /> * {{Flagicon image|Flag of Pasay.png}} [[Pasay]] <small>([[Pennsylvania]]) –</small> Amanda Russo<ref name=":17" /> * '''{{Flagicon image|Quirino flag.png}}''' [[Quirino]] – Bianca Ylanan § <ref name=":17" /> |- |Top 24 | * '''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] – Maiko Ibarde<ref name=":18">{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 reveals Top 24 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944755/miss-universe-philippines-2025-reveals-top-24/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034519/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944755/miss-universe-philippines-2025-reveals-top-24/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}} [[Bulacan]] – Franchezca Mae Pacheco ‡ <ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|PH-DVO Flag.png}}''' [[Rehiyon ng Davao|Davao]] <small>([[Hawaii]])</small> – Angeleyh Pasco<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> – Valerie West<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] – Jarina Sandhu<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Lucena, Quezon Ph Flag.png}}''' [[Lucena]] <small>([[Sidney]])</small> – Bella Dela Cruz ∆ <ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Malay flag.png}}''' [[Malay, Aklan|Malay]] <small>([[California|Timog California]])</small> – Taylor Marie deLuna<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image| Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]] – Jasmine Rovelle Paguio<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] <small>([[Melbourne]])</small> – Chanel Olive Thomas<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] – Ain Niqyla Abad<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Orien. Mindoro Flag.png}}''' [[Oriental Mindoro]] – Rechel Hoco<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]] – Sasha Lacuna<ref name=":18" /> |} <small>§ – Nakapasok sa Top 24 matapos maging Top 3 sa Piña PH Fan Vote</small><br><small>‡ – Nakapasok sa Top 24 matapos magwagi sa Bingo Plus Fan Vote</small><br><small>∆ – Nakapasok sa Top 24 matapos magwagi sa Choicely Fan Vote</small> === Mga pagluklok === Kasunod ng gabi ng koronasyon, binigyan ng pagkakataon ang natitirang mga kandidata sa Top 6 upang katawanin ang Pilipinas sa tatlong internasyonal na patimpalak ng pagandahan. Kinoronahan sina Katrina Llegado ng Taguig bilang Miss Supranational Philippines 2026, Chelsea Fernandez ng Sultan Kudarat bilang Miss Cosmo Philippines 2025, at Gabriella Mai Carballo ng Lungsod ng Cebu bilang Miss Eco Philippines 2026.<ref name=":19" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Titulo !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- |Miss Supranational Philippines 2026 | * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – [[Katrina Llegado]]<ref name=":19">{{Cite web |last= |first= |date=3 Mayo 2025 |title=Katrina Llegado is Miss Supranational PH, Gabriella Carballo named Miss Eco International PH |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944763/katrina-llegado-is-miss-supranational-ph-gabriella-carballo-named-miss-eco-international-ph/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034837/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944763/katrina-llegado-is-miss-supranational-ph-gabriella-carballo-named-miss-eco-international-ph/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |Nagwagi – [[Miss Supranational 2026]] |- |Miss Cosmo Philippines 2025 | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – [[Chelsea Fernandez]]<ref name=":19" /> |Runner-up – [[Miss Cosmo 2025]] |- |Miss Eco Philippines 2026 | * '''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] – Gabriella Mai Carballo<ref name=":19" /> |Top 21 – Miss Eco International 2026 |} === Mga natatanging parangal === ==== Mga pangunahing parangal ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best National Costume | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Gwendoline Soriano<ref name=":20">{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=3 Mayo 2025 |title=LIST: Miss Universe Philippines 2025 Top 5 National Costume winners |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/03/2440296/list-miss-universe-philippines-2025-top-5-national-costume-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503114734/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/03/2440296/list-miss-universe-philippines-2025-top-5-national-costume-winners |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * '''{{Flagicon image|Flag of Caloocan City.png}}''' [[Caloocan]] <small>([[California|Hilagang California]])</small> – Allyson Ee<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> – Valerie West<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|PH-ILS Flag.png}}''' [[Ilocos Sur]] <small>([[Washington (estado)|Washington]])</small> – Jeanne Nicole Lipa<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":20" /> |} ==== Mga parangal mula sa mga tagatangkilik ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Aqua Boracay | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – [[Winwyn Marquez]]<ref name=":14">{{Cite web |last=Malasig |first=Jeline |date=29 Abril 2025 |title='Hakot award queen': Winwyn Marquez steals spotlight at MUPH 2025 prelims |url=https://interaksyon.philstar.com/celebrities/2025/04/29/295568/hakot-award-queen-winwyn-marquez-spotlight-muph-2025-prelims/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501031742/https://interaksyon.philstar.com/celebrities/2025/04/29/295568/hakot-award-queen-winwyn-marquez-spotlight-muph-2025-prelims/ |archive-date=1 Mayo 2025 |access-date=30 Abril 2025 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> |- |Miss Buscopan Venus | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":15">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=29 Abril 2025 |title=Winwyn Marquez is big winner at Miss Universe Philippines 2025 prelims |url=https://entertainment.inquirer.net/607883/winwyn-marquez-is-big-winner-at-miss-universe-philippines-2025-prelims |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430074706/https://entertainment.inquirer.net/607883/winwyn-marquez-is-big-winner-at-miss-universe-philippines-2025-prelims |archive-date=30 Abril 2025 |access-date=30 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Clinique de Paris | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Glen Photogenic | * '''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] – Juliana Fresado<ref name=":15" /> |- |Miss Glutalipo | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Glutalipo People's Choice Queen | * '''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Siargao]] – Millien Joy Cabigas<ref name=":15" /> |- |Miss Hello Glow | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":15" /> |- |Hello Glow Body | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":15" /> |- |Miss I-ColorPlus Great Lengths | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Miss Jell Life | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Jewelmer | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> |- |Miss Mags | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – Yllana Aduana<ref name=":15" /> |- |Miss New Moon | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss So-En | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Urban Smiles | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Miss Vitress | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> |- |Miss Wendy's | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Wuling Philippines | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Zion Philippines | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Zonrox Colorsafe Casting Reel | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – Yllana Aduana<ref name=":15" /> * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":15" /> |} == Kompetisyon == [[Talaksan:Newport Ampitheater.png|thumb|250x250px|Newport Performing Arts Theater, ang lokasyon ng paunang kompetisyon]] === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe Philippines. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay itinaas sa dalawampu't-apat kumpara sa dalawampu ng [[Miss Universe Philippines 2024|nakaraang taon]]. Ang mga resulta ng paunang kompetisyon na ginanap sa Newport Performing Arts Theater at ''closed-door interview'' na parehong naganap noong 28 Abril 2025 ang nagpasiya sa labinsiyam na mga ''semi-finalist.'' Tatlo sa mga ito ay napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Piña PH Fan Vote'', isa ang napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Bingo Plus Fan Vote'', at isa ang napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Choicely Fan Vote''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=2 Mayo 2025 |title=MUPH 2025: Cliffhanger as Yllana Aduana last to be called in Top 24 |url=https://entertainment.inquirer.net/608525/muph-2025-cliffhanger-as-yllana-aduana-among-last-to-be-called-in-top-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503025559/https://entertainment.inquirer.net/608525/muph-2025-cliffhanger-as-yllana-aduana-among-last-to-be-called-in-top-24 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe PH 2025: Fan favorites secure Top 24 spots |url=https://www.pep.ph/news/local/186584/miss-universe-ph-2025-top-24-spots-a5132-20250502?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504170910/https://www.pep.ph/news/local/186584/miss-universe-ph-2025-top-24-spots-a5132-20250502?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |archive-date=4 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Lumahok sa ''fashion showcase'' at sa ''swimsuit competition'' ang dalawampu't-apat na mga ''semi-finalist'',<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Juno |date=2 Mayo 2025 |title=IN PHOTOS: Miss Universe Philippines 2025 swimsuit segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-swimsuit-segment-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503054710/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-swimsuit-segment-2025/ |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at kalaunan ay pinili ang labindalawang mga ''semi-finalist'' kung saan dalawa sa kandidata ay nagwagi sa PINA Beauty Voting Showcase. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang anim na pinalista na sumabak sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |last=Buyo |first=Carla |date=2 Mayo 2025 |title=Here Are The Top 12 Winning Evening Gowns At Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/metro-style/fashion/2025/5/2/miss-universe-philippines-2025-evening-gowns-coronation-night-2317 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504171521/https://www.abs-cbn.com/metro-style/fashion/2025/5/2/miss-universe-philippines-2025-evening-gowns-coronation-night-2317 |archive-date=4 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Tulad sa nakaraang edisyon, nagkaroon ng isang ''real-time voting system'' sa kompetisyon kung saan maaaring bigyan ng mga manonood ang mga kandidata ng iskor habang nagaganap ang isang parte ng kompetisyon. Kasama ng mga hurado ang ''real-time'' ''fan vote'' sa pagpili ng susunod na hinirang bilang Miss Universe Philippines.<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=2 Mayo 2025 |title=The 11th judge: Miss Universe Philippines 2025 announces real-time voting |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/02/2440020/11th-judge-miss-universe-philippines-2025-announces-real-time-voting |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503050822/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/02/2440020/11th-judge-miss-universe-philippines-2025-announces-real-time-voting |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Mia Arcenas-Branellec – Pilipinang taga-disensyo at mang-aalahas * [[Celeste Cortesi]] – Pilipinang negosyante, [[Miss Universe Philippines 2022]]<ref name=":23">{{Cite web |date=2 Mayo 2025 |title=HIGHLIGHTS: Miss Universe Philippines 2025 finals night |url=https://philstarlife.com/celebrity/371878-live-updates-miss-universe-philippines-2025-finals-night?page=6 |access-date=3 Mayo 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> * Dr. Ralph Figueroa de las Alas – Kapwa-tagapagtatag at Pangulo ng Urban Smiles Dental Clinic * Crystal Jacinto – Tagapagtatag ng Jell Life * Rissa Mananquil-Trillo – ''Editor-in-chier'' ng Allure Philippines<ref name=":23" /> * Cole Micek – Pilipino-Amerikanong aktor, modelo, at manlalaro ng 3x3 basketbol * Shamcey Supsup-Lee – Arkitekto, Miss Universe Philippines 2011<ref name=":23" /> * Bran Ferrer Reluao – Tagapagtatag ng RepulicAsia at Pangulo ng Miss Universe Philippines Charities * Rafael Jasper Vicencio – Pangulo ng BingoPlus * [[Bianca Umali]] – Pilipinang aktres<ref name=":23" /> == Mga kandidata == Animnapu't-anim na kandidata ang lalahok sa edisyong ito.<ref name=":53">{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=15 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025: Here are the official delegates for this year's competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/936346/miss-universe-philippines-2025-here-are-the-official-delegates-for-this-year-s-competition/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216021236/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/936346/miss-universe-philippines-2025-here-are-the-official-delegates-for-this-year-s-competition/story/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=17 Pebrero 2025 |title=Miss U Phl '24 kicks off with 69 candidates |url=https://tribune.net.ph/2025/02/16/miss-u-phl-24-kicks-off-with-69-candidates |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503035751/https://tribune.net.ph/2025/02/16/miss-u-phl-24-kicks-off-with-69-candidates |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=19 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Lokalidad/Komunidad !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan ! width="300" |Mga tala |- |'''{{Flagicon image|Albay Flag.png}}''' [[Albay]] |{{sortname|Rani Lachmi|Dado|nolink=1}}<ref name=":8">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Pebrero 2025 |title=Bicol fields competitive bets to Miss Universe Philippines 2025 pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/597019/bicol-fields-competitive-bets-to-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212075440/https://entertainment.inquirer.net/597019/bicol-fields-competitive-bets-to-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Tabaco]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Angeles.png}}''' [[Angeles City|Angeles]] |{{sortname|Ira|de Castro|nolink=1}}<ref name=":53" /> |21 |[[Angeles]] | |- |{{Flagicon image|New Bacolod Flag.jpg}} [[Bacolod]] |{{sortname|Louise Lian|Enumerable-Bobe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Canet |first=Carla N. |date=26 Nobyembre 2024 |title=Two Moms Crowned MUPH - Negros and MUPH - Bacolod |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/two-moms-crowned-muph-negros-and-muph-bacolod#google_vignette |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210203506/https://www.sunstar.com.ph/bacolod/two-moms-crowned-muph-negros-and-muph-bacolod#google_vignette |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |28 |[[Murcia, Negros Occidental|Murcia]] |Top 12 ''semifinalist'' sa Mutya ng Pilipinas 2017<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Dhrubhagat |date=20 Hulyo 2019 |title=Louise Lian Enumerable: The heart of a winner |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/louise-lian-enumerable-the-heart-of-a-winner |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081537/https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/louise-lian-enumerable-the-heart-of-a-winner |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Enero 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Bacoor]] |{{sortname|Natsumi|Sekiguchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2024 |title=Congrats to our newly-crowned Miss Bacoor, Natsumi Sekiguchi! |url=https://bacoor.gov.ph/latest-news/congats-to-our-newly-crowned-miss-bacoor-natsumi-sekiguchi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225949/https://bacoor.gov.ph/latest-news/congats-to-our-newly-crowned-miss-bacoor-natsumi-sekiguchi/ |archive-date=5 Oktubre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Bacoor Government Center |language=en-US}}</ref> |20 |[[Bacoor]] | |- |'''{{Flagicon image|City of bago Flag.jpg}}''' [[Bago, Negros Occidental|Bago]] <small>([[San Francisco, California|San Francisco]])</small> |{{sortname|Kayla Jane |Usison|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=8 Abril 2025 |title=MUPh candidate promotes women's health |url=https://www.manilatimes.net/2025/04/08/regions/muph-candidate-promotes-womens-health/2087637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013647/https://www.manilatimes.net/2025/04/08/regions/muph-candidate-promotes-womens-health/2087637 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |26 |[[San Francisco, California|San Francisco]] |Nagwaging Miss Asia Pacific USA 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=6 Oktubre 2025 |title=Miss Asia Pacific International 2025 delegates’ ties to the Philippines |url=https://entertainment.inquirer.net/632342/miss-asia-pacific-international-2025-delegates-ties-to-the-philippines |access-date=21 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 30 ''semi-finalist'' sa [[Miss Asia Pacific International 2025]]<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2025 |title=PH's Anita Gomez enters Top 30 of Miss Asia Pacific International 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/10/8/ph-s-anita-gomez-enters-top-30-of-miss-asia-pacific-international-2025-2118 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] |{{sortname|Gwendoline Meliz|Soriano|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bulsao |first=Rosemarie |date=30 Agosto 2024 |title=Gwendoline Soriano, nakoronaan kas Miss Baguio 2024 |url=https://baguio.bomboradyo.com/gwendoline-soriano-nakoronaan-kas-miss-baguio-2024/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210214504/https://baguio.bomboradyo.com/gwendoline-soriano-nakoronaan-kas-miss-baguio-2024/ |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=3 Setyembre 2024 |website=Bombo Radyo Baguio |language=en-US}}</ref> |25 |[[Baguio]] |Dapat sanang lalahok sa [[Binibining Pilipinas 2022]] ngunit bumitiw<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2022 |title=Bb. Pilipinas updates 2022 roster after withdrawal of 3 candidates |url=https://news.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204012743/https://news.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |archive-date=4 Pebrero 2023 |access-date=14 Mayo 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2026|Binibining Pilipinas International 2026]]<ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=20 Hulyo 2026 |title=Gwendoline Soriano crowned Binibining Pilipinas International |url=https://www.manilatimes.net/2026/07/20/news/gwendoline-soriano-crowned-binibining-pilipinas-international/2387184 |access-date=1 Agosto 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Basey, Samar.png}}''' [[Basey]] |{{sortname|Yoshabel |Lebico|nolink=1}}<ref name=":7" /> |22 |[[Basey]] |Nagwagi bilang The Miss Philippines Tacloban 2024 |- |'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[Batangas]] |{{sortname|Yana Ysabel|Maranan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Oktubre 2024 |title=Tanaueña Pride Miss Universe Philippines – Batangas Ms. Yana Ysabel Fajardo Maranan! - Tanauan City Goverment |url=https://tanauancity.gov.ph/tanauena-pride-na-si-miss-universe-philippines-batangas-ms-yana-ysabel-fajardo-maranan-binigyang-pagkilala-ni-mayor-sonny-perez-collantes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216022101/https://tanauancity.gov.ph/tanauena-pride-na-si-miss-universe-philippines-batangas-ms-yana-ysabel-fajardo-maranan-binigyang-pagkilala-ni-mayor-sonny-perez-collantes/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Tanauan City Information Office |language=en-US}}</ref> |22 |[[Tanauan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] |{{sortname|Maiko |Ibarde|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=See |first=Dexter A. |date=17 Pebrero 2025 |title=Benguet fields veteran beauty queen to Miss U |url=https://baguioheraldexpressonline.com/benguet-fields-veteran-beauty-queen-to-miss-u/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013250/https://baguioheraldexpressonline.com/benguet-fields-veteran-beauty-queen-to-miss-u/ |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Herald Express |language=en}}</ref> |26 |[[La Trinidad]] |''First runner-up'' sa Miss Summit International 2024<ref>{{Cite web |last=Balbuena |first=Vanessa |date=5 Abril 2024 |title=Summit International Pageants to hold 2024 finals in Cebu this July |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2024/04/05/2345445/summit-international-pageants-hold-2024-finals-cebu-july |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417222908/https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2024/04/05/2345445/summit-international-pageants-hold-2024-finals-cebu-july |archive-date=17 Abril 2024 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> |- |{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] |{{sortname|Tyra Rae|Goldman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sibal |first=Gianna |date=28 Abril 2025 |title=Veteran Queens in Miss Universe Philippines 2025 |url=https://mega-asia.com/women/spotlight/miss-universe-philippines-2025-veterans/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429014111/https://mega-asia.com/women/spotlight/miss-universe-philippines-2025-veterans/ |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Mega |language=en-US}}</ref> |24 |[[Danao, Bohol|Danao]] |Nagwagi bilang Mutya Pilipinas Tourism International 2019<ref name=":12">{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Davao City beauty crowned 2019 Mutya Pilipinas Asia Pacific International |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/19/19/davao-city-beauty-crowned-2019-mutya-pilipinas-asia-pacific-international |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109175943/https://news.abs-cbn.com/life/08/19/19/davao-city-beauty-crowned-2019-mutya-pilipinas-asia-pacific-international |archive-date=9 Nobyembre 2024 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Top 16 ''semifinalist'' sa Top Model of the World 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=13 Enero 2020 |title=Tyra Goldman to compete in Top Model of the World |url=https://www.rappler.com/life-and-style/249056-tyra-goldman-compete-top-model-world-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801031838/https://www.rappler.com/life-and-style/249056-tyra-goldman-compete-top-model-world-2020/ |archive-date=1 Agosto 2022 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}} [[Bulacan]] |{{sortname|Franchezca Mae |Pacheco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=12 Pebrero 2025 |title=Franchezca Mae Pacheco is Miss Universe Philippines Bulacan 2025 |url=https://mb.com.ph/2025/2/12/franchezca-mae-pacheco-is-miss-universe-philippines-bulacan-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011724/https://mb.com.ph/2025/2/12/franchezca-mae-pacheco-is-miss-universe-philippines-bulacan-2025 |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |23 |[[Meycauayan]] | |- |'''{{Flagicon image|Butuancityflag.jpg}}''' [[Butuan]] |{{sortname|Jadine Lezz|Banagan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lucas |first=Ron Michael |date=22 Disyembre 2024 |title=Miss Universe-Philippine Butuan nga si Jadine Banagan, pursigido ug determinado nga makab-ot ang kalampusan |url=https://butuan.bomboradyo.com/miss-universe-philippine-butuan-nga-si-jadine-banagan-pursigido-ug-determinado-nga-makab-ot-ang-kalampusan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011649/https://butuan.bomboradyo.com/miss-universe-philippine-butuan-nga-si-jadine-banagan-pursigido-ug-determinado-nga-makab-ot-ang-kalampusan/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=Bombo Radyo Butuan |language=ceb}}</ref> |21 |[[Butuan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Caloocan City.png}}''' [[Caloocan]] <small>([[California|Hilagang California]])</small> |{{sortname|Allyson Mei|Ee|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=19 Enero 2025 |title=Fil-Am engineer to represent Northern California in Miss Universe PH |url=https://usa.inquirer.net/164404/fil-am-chemical-engineer-to-represent-northern-california-in-miss-universe-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119104836/https://usa.inquirer.net/164404/fil-am-chemical-engineer-to-represent-northern-california-in-miss-universe-ph |archive-date=19 Enero 2025 |access-date=19 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Santa Barbara, California|Santa Barbara]] |Nagwaging Miss International Malaysia 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2025 |title=Miss International 2025 enlists 3rd delegate of Filipino descent |url=https://entertainment.inquirer.net/629361/miss-international-2025-enlists-3rd-delegate-of-filipino-descent |access-date=21 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Camarines Norte.svg}}''' [[Camarines Norte]] <small>([[San Francisco, California|Australya]])</small> |{{sortname|Karenza|de Leon|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Magtibay |first=Edinel |date=8 Oktubre 2024 |title=Miss Philippines Australia 2024 advocates for education in rural Southeast Asia |url=https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/miss-philippines-australia-2024-advocates-for-education-in-rural-southeast-asia/66tzacn1v |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211141817/https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/miss-philippines-australia-2024-advocates-for-education-in-rural-southeast-asia/66tzacn1v |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=SBS Language |language=en}}</ref> |27 |Quakers Hill |Nagwaging Miss International Australia 2026<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=31 Agosto 2026 |title=MUPH alumna to represent Australia at Miss International 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/682234/muph-alumna-to-represent-australia-at-miss-international-2026 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Camarinessurflag.png}}''' [[Camarines Sur]] |{{sortname|Shaina|Rabacal|nolink=1}}<ref name=":8" /> |25 |[[Buhi]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAM Flag.png}}''' [[Camiguin]] |{{sortname|Larsine Grace|Jensen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=31 Marso 2025 |title=Miss Universe PH candidates receive a warm welcome in Northern Samar |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23387/miss-universe-ph-candidates-receive-a-warm-welcome-in-northern-samar/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403065000/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23387/miss-universe-ph-candidates-receive-a-warm-welcome-in-northern-samar/photo |archive-date=3 Abril 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |20 |[[Mambajao]] |Lumahok sa Miss CosmoWorld Philippines 2023<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=10 Setyembre 2023 |title=Meet the Miss CosmoWorld Philippines 2023 delegates |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/09/10/2295284/meet-miss-cosmoworld-philippines-2023-delegates |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211050508/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/09/10/2295284/meet-miss-cosmoworld-philippines-2023-delegates |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-DVO Flag.png}}''' [[Rehiyon ng Davao|Davao]] <small>([[Hawaii]])</small> |{{sortname|Angeleyh|Pasco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Ralph Lawrence G. |date=24 Marso 2025 |title=Davao’s Angeleyh Pasco eyes MUPH 2025 glory |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/davaos-angeleyh-pasco-eyes-muph-2025-glory |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013541/https://www.sunstar.com.ph/davao/davaos-angeleyh-pasco-eyes-muph-2025-glory |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |20 |[[Honolulu]] |Top 15 ''semifinalist'' sa [[Miss Grand Philippines 2025]]<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529045730/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |archive-date=29 Mayo 2025 |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Dipolog.jpg}}''' [[Dipolog]] |{{sortname|Jazzle Shannen |Iba|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=3 Marso 2025 |title=Dipolog bet champions Indigenous youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/03/03/regions/dipolog-bet-champions-indigenous-youth/2065508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303032052/https://www.manilatimes.net/2025/03/03/regions/dipolog-bet-champions-indigenous-youth/2065508 |archive-date=3 Marso 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |18 |[[Baliguian]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Dumaguete, Negros Oriental.png}}''' [[Dumaguete]] <small>([[Gran Britanya]])</small> |{{sortname|Shamara|Krupa|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Leicester]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Guipos, Zamboanga del Sur.png}}''' [[Guipos]] |{{sortname|Princess Nanda |Ibrahim|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Dapitan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> |{{sortname|Valerie Claire|West|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ignacio |first=Alwin |date=28 Abril 2025 |title=How does Valerie West answer Miss Universe questions? |url=https://tribune.net.ph/2025/04/28/how-does-valerie-west-answer-miss-universe-questions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429032109/https://tribune.net.ph/2025/04/28/how-does-valerie-west-answer-miss-universe-questions |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> |22 |Wilke-Barre |Kinoronahang Miss Global Philippines 2026 ngunit bumitiw<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=20 Hunyo 2026 |title=Valerie West breaks silence on resignation as Miss Global Philippines |url=https://entertainment.inquirer.net/674454/valerie-west-breaks-silence-on-resignation-as-miss-global-philippines |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-ILS Flag.png}}''' [[Ilocos Sur]] <small>([[Washington (estado)|Washington]])</small> |{{sortname|Jeanne Nicole |Lipa|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Castillejo |first=Dyan |date=21 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 beauties bare body positivity secrets |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/21/miss-universe-philippines-2025-beauties-bare-body-positivity-secrets-1119 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306114639/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/21/miss-universe-philippines-2025-beauties-bare-body-positivity-secrets-1119 |archive-date=6 Marso 2025 |access-date=22 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |23 |[[Washington (estado)|Washington]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] |{{sortname|Juliana|Fresado|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Marso 2025 |title=Veterans out, newbies top Miss Universe Philippines 2025 personality poll |url=https://entertainment.inquirer.net/601669/veterans-out-newbies-top-miss-universe-philippines-2025-personality-poll |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013807/https://entertainment.inquirer.net/601669/veterans-out-newbies-top-miss-universe-philippines-2025-personality-poll |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Iligan]] |Nagwaging Mutya ng Pilipinas-Mindanao 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Nobyembre 2025 |title=Mutya ng Pilipinas 2025 queens crowned |url=https://entertainment.inquirer.net/638880/mutya-ng-pilipinas-2025-queens-crowned |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Iloilo.svg}}''' [[Iloilo]] <small>([[Inglatera]])</small> |{{sortname|Angeline|Kailani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=22 Abril 2025 |title=MUPh bet promotes mental health |url=https://www.manilatimes.net/2025/04/22/regions/muph-bet-promotes-mental-health/2095825 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013441/https://www.manilatimes.net/2025/04/22/regions/muph-bet-promotes-mental-health/2095825 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |27 |[[London City|Londres]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |{{sortname|Jarina|Sandhu|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Panghulan |first=Jay |date=27 Enero 2025 |title=MUPH Isabela and Queen Isabela Jarina Sandhu, nagpasalamat sa kanyang mga tagasuporta |language=en-US |work=RMN Networks |url=https://rmn.ph/muph-isabela-and-queen-isabela-jarina-sandhu-nagpasalamat-sa-kanyang-mga-tagasuporta/ |access-date=27 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216023230/https://rmn.ph/muph-isabela-and-queen-isabela-jarina-sandhu-nagpasalamat-sa-kanyang-mga-tagasuporta/ |archive-date=16 Pebrero 2025}}</ref> |21 |[[Cauayan]] |Top 12 ''semifinalist'' sa Binibining Pilipinas 2026<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=18 Hulyo 2026 |title=Binibining Pilipinas 2026: Baguio, Pampanga, Tarlac bets enter Top 12 |url=https://entertainment.inquirer.net/677528/binibining-pilipinas-2026-baguio-pampanga-tarlac-bets-enter-top-12 |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Kabite]] |{{sortname|Jezreal |de Ocampo|nolink=1}}<ref name=":53" /> |25 |[[Naic]] |Nagwaging The Miss Philippines Naic 2024<ref>{{Cite web |last=Abrina |first=Dennis |date=22 Enero 2024 |title=Cavite engineer bags Ms U Philippines-Naic crown |url=https://journalnews.com.ph/cavite-engineer-bags-ms-u-philippines-naic-crown/#gsc.tab=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081637/https://journalnews.com.ph/cavite-engineer-bags-ms-u-philippines-naic-crown/#gsc.tab=0 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=16 Enero 2025 |website=Journal News |language=en-US}}</ref><br>Lumahok sa Miss Philippines Earth 2021<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |author-link=Mario Dumaual |date=25 Mayo 2021 |title=Beauty queens, models make top 68 cut in Miss Philippines Earth, set also in July |url=https://news.abs-cbn.com/life/05/25/21/beauty-queens-models-make-top-68-cut-in-miss-philippines-earth-set-also-in-july |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526225338/https://news.abs-cbn.com/life/05/25/21/beauty-queens-models-make-top-68-cut-in-miss-philippines-earth-set-also-in-july |archive-date=26 Mayo 2021 |access-date=13 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Kalibo flag.png}}''' [[Kalibo]] |{{sortname|MJ|Fernandez|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Numancia]] | |- |{{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]] |Eloisa Jauod<ref name=":3">{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |date=17 Enero 2025 |title=Eloisa Jauod crowned Miss Universe Philippines Laguna 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/1/17/eloisa-jauod-crowned-miss-universe-philippines-laguna-2025-1122 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216024348/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/1/17/eloisa-jauod-crowned-miss-universe-philippines-laguna-2025-1122 |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=18 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |24 |[[San Pedro, Laguna|San Pedro]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Lapu-Lapu City.gif}}''' [[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] |{{sortname|Natasha Shay |Testa|nolink=1}}<ref name=":6">{{Cite web |last=Ares |first=Emmariel |date=7 Pebrero 2025 |title=Four Cebuana queens to join Miss Universe Philippines 2025 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/621609/four-cebuana-queens-to-join-miss-universe-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212000952/https://cebudailynews.inquirer.net/621609/four-cebuana-queens-to-join-miss-universe-philippines-2025 |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] |Nagwaging The Miss Philippines Cebu 2024 |- |{{Noflag}}[[Las Piñas]] <small>([[Canada|Kanlurang Kanada]])</small> |{{sortname|Kristel|David|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2025 |title=Filipino-Canadians crown pageant veteran as Miss Universe PH 2025 bet |url=https://entertainment.inquirer.net/594997/filipino-canadians-crown-pageant-veteran-as-miss-universe-ph-2025-bet |archive-url=https://web.archive.org/web/20250204135623/https://entertainment.inquirer.net/594997/filipino-canadians-crown-pageant-veteran-as-miss-universe-ph-2025-bet |archive-date=4 Pebrero 2025 |access-date=27 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |20 |[[Vancouver]] | |- |'''{{Flagicon image|Leyte Flag.png}}''' [[Leyte]] <small>([[Florida]])</small> |{{sortname|Victoria Maelona |Johnson|nolink=1}}<ref name=":53" /> |22 |Brandon |''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2024<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Mayo 2024 |title=Davaoeña educator wins Miss Philippines Earth 2024 crown |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/12/2354515/davaoea-educator-wins-miss-philippines-earth-2024-crown |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620101112/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/12/2354515/davaoea-educator-wins-miss-philippines-earth-2024-crown |archive-date=20 Hunyo 2024 |access-date=13 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Liliw, Laguna.png}}''' [[Liliw]] <small>([[New Jersey]])</small> |{{sortname|Pauline Rowbelle|del Mundo|nolink=1}}<ref name=":5">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2025 |title=Tri-state New York’s Miss Universe Philippines 2025 bets crowned |url=https://entertainment.inquirer.net/595006/tri-state-new-yorks-miss-universe-philippines-2025-bets-crowned |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210030102/https://entertainment.inquirer.net/595006/tri-state-new-yorks-miss-universe-philippines-2025-bets-crowned |archive-date=10 Pebrero 2025 |access-date=28 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |32 |Hillsborough | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Los Baños, Laguna.png}}''' [[Los Baños]] |{{sortname|Rendelle Ann |Caraig|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Abril 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 ‘underdogs’ draw inspiration from Chelsea Manalo |url=https://entertainment.inquirer.net/606419/miss-universe-philippines-2025-underdogs-draw-inspiration-from-chelsea-manalo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013547/https://entertainment.inquirer.net/606419/miss-universe-philippines-2025-underdogs-draw-inspiration-from-chelsea-manalo |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |24 |[[Los Baños]] |Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2024]]<ref name=":22">{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=5 Abril 2024 |title=Meet the 40 official candidates of Binibining Pilipinas 2024 |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/4/5/meet-the-40-official-candidates-of-binibining-pilipinas-2024-1945 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210225400/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/4/5/meet-the-40-official-candidates-of-binibining-pilipinas-2024-1945 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=5 Abril 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Pinalista sa Supermodel International Philippines 2023<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2023 |title=41 girls vie for Supermodel Int'l Philippines 2023 |url=https://mb.com.ph/2023/5/19/41-girls-vie-for-supermodel-int-l-philippines-2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Lucena, Quezon Ph Flag.png}}''' [[Lucena]] <small>([[Sidney]])</small> |{{sortname|Renee Isabella|Dela Cruz|nolink=1}}<ref name=":0" /> |25 |[[Sidney|Sydney]] |Nagwaging Miss International Australia 2025<ref>{{cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Fil-Aussie Bella Dela Cruz to represent Australia in Miss International 2025 |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussie-bella-dela-cruz-to-represent-australia-in-miss-international-2025-1342 |url-status=live |access-date=13 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908091209/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussie-bella-dela-cruz-to-represent-australia-in-miss-international-2025-1342 |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] |{{sortname|Gabriella Mai |Carballo|nolink=1}}<ref name=":1" /> |26 |[[Lungsod ng Cebu]] |Iniluklok bilang Miss Eco Philippines 2026<ref>{{Cite web |last=Laurente |first=Shakira Clea |date=3 Mayo 2025 |title=Cebu City’s Gabbi Carballo is Miss Philippines Eco International 2026 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/635975/cebu-citys-gabbi-carballo-is-miss-philippines-eco-international-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503041610/https://cebudailynews.inquirer.net/635975/cebu-citys-gabbi-carballo-is-miss-philippines-eco-international-2026 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=Cebu Daily News |language=en |via=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iloilo City.jpg}}''' [[Lungsod ng Iloilo]] |{{sortname|Karen Nicole |Piccio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Enero 2025 |title=Alexie Mae Brooks relinquishes Miss Iloilo title to pageant veteran |url=https://entertainment.inquirer.net/592805/alexie-mae-brooks-relinquishes-miss-iloilo-title-to-pageant-veteran |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404074755/https://entertainment.inquirer.net/592805/alexie-mae-brooks-relinquishes-miss-iloilo-title-to-pageant-veteran |archive-date=4 Abril 2025 |access-date=14 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Maasin, Iloilo|Maasin]] |Nagwaging Miss Philippines Earth Eco-Tourism 2019<ref name=":21">{{Cite web |date=10 Hulyo 2019 |title=Janelle Lazo Tee of Pasig is Miss Philippines Earth 2019 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/234973-janelle-lazo-tee-winner-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426164651/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/234973-janelle-lazo-tee-winner-2019/ |archive-date=26 Abril 2025 |access-date=15 Enero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quezon City Flag.svg}}''' [[Lungsod Quezon]] |{{sortname|Zoe Hinay |Honeyman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2025 |title=QC’s Miss Universe Philippines 2025 bet ready to clash with pageant veterans |url=https://entertainment.inquirer.net/595925/qcs-miss-universe-philippines-2025-bet-ready-to-clash-with-pageant-veterans |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011703/https://entertainment.inquirer.net/595925/qcs-miss-universe-philippines-2025-bet-ready-to-clash-with-pageant-veterans |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=6 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |23 |[[Lungsod Quezon]] | |- |'''{{Flagicon image|Malay flag.png}}''' [[Malay, Aklan|Malay]] <small>([[California|Timog California]])</small> |{{sortname|Taylor Marie |DeLuna|nolink=1}}<ref name=":53" /> |22 |[[St. Louis, Missouri|St. Louis]] |Nagwaging Miss Filipina International Tourism 2022 |- |'''{{Flagicon image| Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]] |{{sortname|Jasmine Rovelle|Paguio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2025 |title=MJ Lastimosa takes up the cudgels for MUPH ‘repeaters’ |url=https://entertainment.inquirer.net/597222/mj-lastimosa-takes-up-the-cudgels-for-muph-repeaters |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219234939/https://entertainment.inquirer.net/597222/mj-lastimosa-takes-up-the-cudgels-for-muph-repeaters |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Maynila]] |Iniluklok bilang Miss Eco Canada 2020<br>Nagtapos bilang Miss Eco North America 2020<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=5 Abril 2021 |title=Kelley Day hailed first runner-up at Miss Eco International 2020; South Africa wins crown |url=https://www.pep.ph/news/local/157641/kelley-day-first-runner-up-miss-eco-international-2020-a721-20210405 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011650/https://www.pep.ph/news/local/157641/kelley-day-first-runner-up-miss-eco-international-2020-a721-20210405?s=b557thf87o4i03432rtncdd6rs |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><br>''Third runner-up'' sa Hiyas ng Pilipinas 2024<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=14 Oktubre 2024 |title=Hiyas ng Pilipinas 2024 crown goes to Koronadal’s Marela Glospeah Juaman |url=https://entertainment.inquirer.net/581227/hiyas-ng-pilipinas-2024-crown-goes-to-koronadals-marela-glospeah-juaman |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126040730/https://entertainment.inquirer.net/581227/hiyas-ng-pilipinas-2024-crown-goes-to-koronadals-marela-glospeah-juaman |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2022<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=17 Hulyo 2022 |title=LIST: Miss Philippines Earth 2022 Top 20 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618053240/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |archive-date=18 Hunyo 2024 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tuazon |first=Nikki |date=6 Agosto 2022 |title=Jenny Ramp of Tarlac wins Miss Philippines Earth 2022 |language=en |work=PEP.ph |url=https://www.pep.ph/news/local/167638/jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022-a721-20220806 |access-date=11 Pebrero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121084206/https://www.pep.ph/news/local/167638/jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022-a721-20220806?s=d864ascfr1h03f5hoonl8eb6jf |archive-date=21 Enero 2025}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] |{{sortname|Teresita Ssen|Marquez|link=Winwyn Marquez}}<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2025 |title=Winwyn Marquez represents Muntinlupa in Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/22860/winwyn-marquez-represents-muntinlupa-in-miss-universe-philippines-2025/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222135700/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/22860/winwyn-marquez-represents-muntinlupa-in-miss-universe-philippines-2025/photo |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref> |32 |[[Muntinlupa]] |Top 15 ''semifinalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2015]]<ref>{{Cite web |last= |date=15 Marso 2015 |title=Bb. Pilipinas 2015 Full Results |url=https://www.thesummitexpress.com/2015/03/list-of-winners-bb-pilipinas-2015-full-results.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206153544/https://www.thesummitexpress.com/2015/03/list-of-winners-bb-pilipinas-2015-full-results.html |archive-date=6 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=The Summit Express |language=en}}</ref><br>Nagwaging Reina Hispanoamericana Filipinas 2017<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2017 |title=Laura Lehmann crowned Miss World Philippines 2017 |url=https://news.abs-cbn.com/life/09/03/17/laura-lehmann-crowned-miss-world-philippines-2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904065413/https://news.abs-cbn.com/life/09/03/17/laura-lehmann-crowned-miss-world-philippines-2017 |archive-date=4 Setyembre 2017 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging Reina Hispanoamericana 2017<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2017 |title=PH's Winwyn Marquez wins Reina Hispanoamericana 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-wins-reina-hispanoamericana-2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119080446/https://www.rappler.com/life-and-style/187377-winwyn-marquez-wins-reina-hispanoamericana-2017/ |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Naga, Camarines Sur.png}}''' [[Naga, Camarines Sur|Naga]] <small>([[Virginia]])</small> |{{sortname|Zoe Sofia|Gabon|nolink=1}}<ref name=":53" /> |24 |[[Virginia Beach, Virginia|Virginia Beach]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Naic]] |{{sortname|Kaye |Pastelero|nolink=1}}<ref name=":53" /> |23 |[[Naic]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-NEC Flag.png}}''' [[Negros Occidental]] |{{sortname|Franches Anne|Laquibla|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Altarejos |first=Andrew |date=24 Nobyembre 2024 |title=Pontevedra bet crowned Miss Universe Philippines Negros |url=https://digicastnegros.com/pontevedra-bet-crowned-miss-universe-negros/#:~:text=Pontevedra's%20Franches%20Anne%20Laquibla%20was,24. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204005854/https://digicastnegros.com/pontevedra-bet-crowned-miss-universe-negros/#:~:text=Pontevedra%27s%20Franches%20Anne%20Laquibla%20was,24. |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=25 Nobyembre 2024 |website=Digicast Negros |language=en-US}}</ref> |20 |[[Pontevedra, Negros Occidental|Pontevedra]] | |- |'''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] <small>([[Melbourne]])</small> |{{sortname|Chanel Olive|Thomas|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite web |date=26 Nobyembre 2024 |title=Former Miss Supranational PH Chanel Thomas returns to pageant scene |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2024/11/26/former-miss-supranational-ph-chanel-thomas-returns-to-pageant-scene-1412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213182207/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2024/11/26/former-miss-supranational-ph-chanel-thomas-returns-to-pageant-scene-1412 |archive-date=13 Disyembre 2024 |access-date=13 Disyembre 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |33 |[[Melbourne]] |Nagwaging Miss Philippines Air 2015<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=1 Hunyo 2015 |title=Runner-up Chanel Olive Thomas on Miss PH Earth experience |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/94885-miss-philippines-air-2015-chanel-olive-thomas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081624/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/94885-miss-philippines-air-2015-chanel-olive-thomas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2017|Binibining Pilipinas Supranational 2017]]<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=4 Mayo 2017 |title=6 fun facts: Bb Pilipinas Supranational 2017 Chanel Olive Thomas |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/168780-bb-pilipinas-supranational-2017-chanel-olive-thomas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081544/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/168780-bb-pilipinas-supranational-2017-chanel-olive-thomas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Top 10 ''semifinalist'' sa [[Miss Supranational 2017]]<ref>{{cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=2 Disyembre 2017 |title=Korea wins Miss Supranational 2017, Philippines in top 10 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/12/02/1764573/korea-wins-miss-supranational-2017-philippines-top-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222133238/https://www.philstar.com/entertainment/2017/12/02/1764573/korea-wins-miss-supranational-2017-philippines-top-10 |archive-date=22 Disyembre 2024 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] |{{sortname|Ain Niqyla|Abad|nolink=1}}<ref name=":53" /> |20 |[[San Jose, Occidental Mindoro|San Jose]] |Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2026]]<ref>{{Cite web |date=23 Marso 2026|title=Binibining Pilipinas unveils 36 candidates for 2026 pageant|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/981077/binibining-pilipinas-unveils-36-candidates-for-2026-pageant/story/|access-date=14 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en|archive-date=25 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260325012809/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/981077/binibining-pilipinas-unveils-36-candidates-for-2026-pageant/story/|url-status=live}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Orien. Mindoro Flag.png}}''' [[Oriental Mindoro]] |{{sortname|Rechel|Hoco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Quirino |first=Camille |date=15 Nobyembre 2024 |title=Rechel in Dubai to represent Oriental Mindoro for Miss Universe Philippines 2025 |url=https://filipinotimes.net/latest-news/2024/11/15/rechel-in-dubai-to-represent-oriental-mindoro-for-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241115083238/https://filipinotimes.net/latest-news/2024/11/15/rechel-in-dubai-to-represent-oriental-mindoro-for-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=15 Nobyembre 2024 |access-date=3 Marso 2025 |website=The Filipino Times |language=en-US}}</ref> |23 |[[Bongabong]] |Isang sikat na ''vlogger'' na kilala bilang ''Rechel in Dubai''<ref>{{Cite web |last=Dass |first=Jojo |date=12 Agosto 2024 |title=Of lato-lato and vlogging: How a poor beauty titlist from Oriental Mindoro made it in Dubai |url=https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/916745/lato-lato-dubai-ofw-beauty-titlist/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814165523/https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/916745/lato-lato-dubai-ofw-beauty-titlist/story/ |archive-date=14 Agosto 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Ozamiz, Misamis Occidental.png}}''' [[Ozamiz]] |{{sortname|Irish Raine |Sescon|nolink=1}}<ref name=":53" /> |26 |[[Ozamiz]] | |- |'''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] |{{Sortname|Rhancoise Marie|Mayangitan|nolink=1}}<ref name=":53" /> |29 |[[Candaba]] |Lumahok sa Mutya ng Pilipinas 2016<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=15 Hulyo 2016 |title=IN PHOTOS: 30 candidates, Mutya ng Pilipinas 2016 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/139801-mutya-ng-pilipinas-2016-candidates/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011715/https://www.rappler.com/life-and-style/139801-mutya-ng-pilipinas-2016-candidates/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Pangasinan.svg}}''' [[Pangasinan]] |{{sortname|Andrea|Cayabyab|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Enero 2025 |title=Miss San Fabian Andrea Cayabyab, kinoronahan bilang Miss Universe Philippines - Pangasinan 2025 |language=tl |work=RMN Networks |url=https://rmn.ph/miss-san-fabian-andrea-cayabyab-kinoronahan-bilang-miss-universe-philippines-pangasinan-2025/#google_vignette |access-date=23 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219214726/https://rmn.ph/miss-san-fabian-andrea-cayabyab-kinoronahan-bilang-miss-universe-philippines-pangasinan-2025/#google_vignette |archive-date=19 Pebrero 2025}}</ref> |22 |[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] | |- |'''{{Flagicon image|Paranaque Flag.jpg}}''' [[Parañaque]] |{{sortname|Jenny Kim |Agasid|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Magno |first=Marjay Angelo C. |date=7 Pebrero 2025 |title=Parañaque launches local Miss U Philippines pageant to promote 'mega city' |url=https://pia.gov.ph/paranaque-launches-local-miss-u-philippines-pageant-to-promote-mega-city/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011706/https://pia.gov.ph/paranaque-launches-local-miss-u-philippines-pageant-to-promote-mega-city/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Philippine Information Agency |language=en-US}}</ref> |20 |[[Parañaque]] |Lumahok sa Mutya Pilipinas 2019<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2019 |title=IN PHOTOS: The 40 candidates of Mutya Pilipinas 2019 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223031100/https://www.rappler.com/life-and-style/236869-photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019/ |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> |- |{{Flagicon image|Pasig flag.jpg}} [[Pasig]] |{{sortname|Alessandra Ysabelle|Eugenio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Pebrero 2025 |title=Selena Antonio-Reyes crowns Miss Universe Philippines-Pasig successor |url=https://entertainment.inquirer.net/595586/selena-antonio-reyes-crowns-miss-universe-philippines-pasig-successor |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011714/https://entertainment.inquirer.net/595586/selena-antonio-reyes-crowns-miss-universe-philippines-pasig-successor |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Pasig]] | |- |{{Flagicon image|Flag of Pasay.png}} [[Pasay]] <small>([[Pennsylvania]])</small> |{{sortname|Amanda|Russo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka |date=14 Pebrero 2025 |title=Reina Filipina North America queens are ready to take on Miss Universe Philippines stage |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/14/reina-filipina-north-america-queens-are-ready-to-take-on-miss-universe-philippines-stage-1744 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011651/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/14/reina-filipina-north-america-queens-are-ready-to-take-on-miss-universe-philippines-stage-1744 |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |20 |Avondale |Nagwaging Miss Young Philippines USA 2019<br>Nagwaging Miss Filipina International 2023 Tourism<ref>{{Cite web |last=Nepales |first=Janet Susan R. |date=9 Agosto 2023 |title=A night of firsts at the Miss Filipina International |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/878356/a-night-of-firsts-at-the-miss-filipina-international/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427200412/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/878356/a-night-of-firsts-at-the-miss-filipina-international/story/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=26 Enero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}} [[Quezon]]''' |'''{{Sortname|Maria Ahtisa|Manalo|link=Ahtisa Manalo}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=13 Pebrero 2025 |title=Ahtisa Manalo takes another shot at Miss Universe Philippines crown |url=https://entertainment.inquirer.net/597477/ahtisa-manalo-takes-another-shot-at-miss-universe-philippines-crown/amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222135613/https://entertainment.inquirer.net/597477/ahtisa-manalo-takes-another-shot-at-miss-universe-philippines-crown/amp |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref>''' |27 |[[Candelaria, Quezon|Candelaria]] |Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2018|Binibining Pilipinas-International 2018]]<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2018 |title=FULL LIST: Winners, Binibining Pilipinas 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811093327/https://rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |archive-date=11 Agosto 2020 |access-date=27 Enero 2024 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref><br>''First runner-up'' sa [[Miss International 2018]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose |date=9 Nobyembre 2018 |title=Philippines almost wins Miss International 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126211216/https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=27 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>''Second runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2024]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=23 Mayo 2024 |title='Bulacan Barbie' becomes first Filipino-Black American to win Miss Universe Philippines |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/23/2357300/bulacan-barbie-becomes-first-filipino-black-american-win-miss-universe-philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130111536/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/23/2357300/bulacan-barbie-becomes-first-filipino-black-american-win-miss-universe-philippines |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=23 Mayo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Iniluklok bilang Miss Cosmo Philippines 2024<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Mayo 2024 |title=How Ahtisa Manalo, Alexie Brooks got their respective The Miss Philippines titles |url=https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213181810/https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |archive-date=13 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 10 ''semi-finalist'' sa [[Miss Cosmo 2024]]<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=5 Oktubre 2024 |title=Ahtisa Manalo ends Miss Cosmo 2024 journey in Top 10 |url=https://www.pep.ph/news/local/183259/ahtisa-manalo-top-10-miss-cosmo-2024-a721-20241005?s=4dltnr0to4e2ue5k295fnq8hnb |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219233040/https://www.pep.ph/news/local/183259/ahtisa-manalo-top-10-miss-cosmo-2024-a721-20241005?s=4dltnr0to4e2ue5k295fnq8hnb |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=16 Oktubre 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quirino flag.png}}''' [[Quirino]] |{{Sortname|Bianca Ysabella Rei|Ylanan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Rommel |date=15 Marso 2025 |title=Miss Universe Quirino 2025 Bianca Ylanan chooses crown over BF |url=https://www.pep.ph/news/local/185835/miss-universe-quirino-2025-bianca-ylanan-chooses-crown-over-bf-a745-20250315-lfrm?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |access-date=29 Abril 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |25 |[[Cabarroguis]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-ROM Flag.png}}''' [[Romblon]] |{{sortname|Mariah Nicole|Valdez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Almarines |first=Mona Lyn |date=6 Nobyembre 2024 |title=Mariah Nicole Valdez crowned first Miss Universe Philippines Romblon |url=https://romblonnews.net/2024/11/mariah-nicole-valdez-crowned-first-miss-universe-philippines-romblon/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204213633/https://romblonnews.net/2024/11/mariah-nicole-valdez-crowned-first-miss-universe-philippines-romblon/ |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Romblon News Network |language=en-US}}</ref> |25 |[[Alcantara, Romblon|Alcantara]] | |- |{{Noflag}}[[Samar (pulo)|Samar]] |{{sortname|Kathreen Kaye |Dacanay|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=9 Pebrero 2025 |title=Miss Universe PH Samar crowned |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/09/regions/miss-universe-ph-samar-crowned/2052486 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105642/https://www.manilatimes.net/2025/02/09/regions/miss-universe-ph-samar-crowned/2052486 |archive-date=9 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |20 |[[Borongan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of San Fernando, Cebu.png}}''' [[San Fernando, Cebu|San Fernando]] |{{sortname|Thelma Suzanne |Dayao|nolink=1}}<ref name=":24">{{Cite web |last=Lopez |first=Herty B. |date=8 Pebrero 2025 |title=4 beauty queens to represent Cebu in Miss Universe Philippines |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/4-beauty-queens-to-represent-cebu-in-miss-universe-philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513114419/https://www.sunstar.com.ph/cebu/4-beauty-queens-to-represent-cebu-in-miss-universe-philippines |archive-date=13 Mayo 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |19 |[[San Fernando, Cebu|San Fernando]] |Nagwaging The Miss Philippines San Fernando 2024<ref name=":24" /> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[San Jose, Batangas|San Jose]] <small>([[Canada|Silangang Kanada]])</small> |{{sortname|Jessica Victoria|Cianchino|nolink=1}}<ref name=":53" /> |26 |[[Markham, Ontario|Markham]] |''Second runner-up'' sa Miss Asia Pacific International 2019 bilang kandidata ng Kanada<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2019 |title=Miss Spain Chaiyenne Huisman wins Miss Asia Pacific International 2019 |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/10/19/miss-spain-chaiyenne-huisman-wins-miss-asia-pacific-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503112815/https://www.abs-cbn.com/life/10/10/19/miss-spain-chaiyenne-huisman-wins-miss-asia-pacific-international-2019 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=26 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Lumahok sa [[Miss Earth 2022]] bilang kandidata ng Kanada<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=9 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada 2022 Jessica Victoria Cianchino advocates for mental health awareness |url=https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123191921/https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |archive-date=23 Nobyembre 2022 |access-date=13 Nobyembre 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vibas |first=Danny |date=15 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada: Mental health related to the environment |url=https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126104222/https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |archive-date=26 Nobyembre 2022 |access-date=30 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Siargao]] |{{sortname|Millien Joy|Cabigas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=1 Mayo 2025 |title=WATCH: Tiyanak, Aswang in Miss Universe Philippines 2025 National Costume showcase |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/01/2439724/watch-tiyanak-aswang-miss-universe-philippines-2025-national-costume-showcase |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502050750/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/01/2439724/watch-tiyanak-aswang-miss-universe-philippines-2025-national-costume-showcase |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |24 |[[Tandag]] |Lumahok sa Hiyas ng Pilipinas 2023<ref>{{Cite web |last=Serra |first=Vee De |date=26 Agosto 2023 |title=In Photos: Meet the official candidates for Hiyas ng Pilipinas 2023 |url=https://villagepipol.com/in-photos-meet-the-official-candidates-for-hiyas-ng-pilipinas-2023/#google_vignette |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829090512/https://villagepipol.com/in-photos-meet-the-official-candidates-for-hiyas-ng-pilipinas-2023/#google_vignette |archive-date=29 Agosto 2023 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] |{{sortname|Yllana Marie|Aduana|link=Yllana Aduana}}<ref>{{Cite web |last= |date=3 Pebrero 2025 |title=Yllana Marie Aduana to compete in Miss Universe Philippines 2025 for Siniloan, Laguna |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/yllana-marie-aduana-represent-siniloan-laguna-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226172208/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/yllana-marie-aduana-represent-siniloan-laguna-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=26 Pebrero 2025 |access-date=4 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |28 |[[Siniloan]] |''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2021<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |title=Parañaque bet bags Miss Philippines Earth 2021 in virtual ceremony |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/08/09/2118714/paraaque-bet-bags-miss-philippines-earth-2021in-virtual-ceremony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628214132/https://www.philstar.com/entertainment/2021/08/09/2118714/paraaque-bet-bags-miss-philippines-earth-2021in-virtual-ceremony |archive-date=28 Hunyo 2023 |access-date=3 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging Miss FIT Philippines 2021<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2023 |title=Miss FIT PH Yllana Aduana meets 28 aspirants for her crown |url=https://entertainment.inquirer.net/483315/miss-fit-ph-yllana-aduana-meets-28-aspirants-for-her-crown |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626235404/https://entertainment.inquirer.net/483315/miss-fit-ph-yllana-aduana-meets-28-aspirants-for-her-crown |archive-date=26 Hunyo 2023 |access-date=3 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 12 ''semifinalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2022]]<ref name=":52">{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=31 Hulyo 2022 |title=Binibining Pilipinas 2022 names top 12 finalists |url=https://entertainment.inquirer.net/458945/binibining-pilipinas-2022-names-top-12-finalists |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212193445/https://entertainment.inquirer.net/458945/binibining-pilipinas-2022-names-top-12-finalists |archive-date=12 Disyembre 2023 |access-date=4 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Miss Philippines Earth 2023]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=29 Abril 2023 |title=Yllana Marie Aduana from Laguna is Miss Philippines Earth 2023 |url=https://entertainment.inquirer.net/497201/yllana-marie-aduana-from-laguna-is-miss-philippines-earth-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001154640/https://entertainment.inquirer.net/497201/yllana-marie-aduana-from-laguna-is-miss-philippines-earth-2023 |archive-date=1 Oktubre 2023 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Miss Earth 2023|Miss Earth Air 2023]]'''<ref name="me232">{{cite web |date=22 Disyembre 2023 |title=PH bet Yllana Aduana is Miss Earth Air 2023 |url=https://news.abs-cbn.com/life/12/22/23/ph-bet-yllana-aduana-is-miss-earth-air-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222154014/https://news.abs-cbn.com/life/12/22/23/ph-bet-yllana-aduana-is-miss-earth-air-2023 |archive-date=22 Disyembre 2023 |access-date=2 Marso 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref>'''<ref name=":11">{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=22 Disyembre 2023 |title=Albania is named Miss Earth 2023 |url=https://villagepipol.com/albania-is-named-miss-earth-2023/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203003300/https://villagepipol.com/albania-is-named-miss-earth-2023/ |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=18 Hunyo 2024 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] |{{sortname|Chelsea Lovely|Fernandez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Juno |date=12 Pebrero 2025 |title=Chelsea Fernandez is Sultan Kudarat's representative to Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/chelsea-fernandez-sultan-kudarat-representative-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214064502/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/chelsea-fernandez-sultan-kudarat-representative-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=13 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |25 |[[Tacurong]] |Nagwaging Miss Philippines Earth-Water 2019<ref name=":21" /><br>Nagwaging Binibining Pilipinas Globe 2022<ref name=":32">{{Cite web |date=31 Hulyo 2022 |title=Cebu's Nicole Borromeo is Binibining Pilipinas International 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212091804/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=19 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa The Miss Globe 2022<ref>{{Cite web |last=Ranara |first=John Patrick Magno |date=16 Oktubre 2022 |title=Chelsea Fernandez finishes Miss Globe 2022 journey in the Top 15 |url=https://philstarlife.com/celebrity/163386-chelsea-fernandez-miss-globe-2022-journey-top-15? |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323124531/https://philstarlife.com/celebrity/163386-chelsea-fernandez-miss-globe-2022-journey-top-15 |archive-date=23 Marso 2025 |access-date=12 Enero 2024 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag_of_Tacloban,_Leyte.png}}''' [[Tacloban]] |{{sortname|Angela Norwillen|Cabel-Quiloña|nolink=1}}<ref name=":7">{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=2 Pebrero 2025 |title=Teacher-mother crowned MUP-Tacloban |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/03/regions/teacher-mother-crowned-mup-tacloban/2048400 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206205024/https://www.manilatimes.net/2025/02/03/regions/teacher-mother-crowned-mup-tacloban/2048400 |archive-date=6 Pebrero 2025 |access-date=2 Pebrero 2025 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> |25 |[[Tacloban]] | |- |{{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] |{{sortname|Maria Katrina|Llegado|link=Katrina Llegado}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=7 Pebrero 2025 |title=Katrina Llegado stages Miss Universe Philippines comeback |url=https://entertainment.inquirer.net/596513/katrina-llegado-stages-miss-universe-philippines-comeback |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502020233/https://entertainment.inquirer.net/596513/katrina-llegado-stages-miss-universe-philippines-comeback |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |27 |[[Taguig]] |Nagwaging Reina Hispanoamericana Filipinas 2019<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |date=11 Pebrero 2020 |title=TRIVIA: Who is Reina Hispanoamericana 5th runner-up Katrina Llegado? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/12149/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221215336/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/12149/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/photo |archive-date=21 Pebrero 2025 |access-date=7 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><br>''5th runner-up'' sa Reina Hispanoamericana 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=17 Setyembre 2019 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222225505/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=7 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>''Second runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2022]]<ref name=":92">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=26 Abril 2022 |title=What You Need To Know About The Miss Universe Philippines 2022 Coronation Night |url=https://nylonmanila.com/what-to-know-about-miss-universe-philippines-2022-coronation-night/,%20https://nylonmanila.com/what-to-know-about-miss-universe-philippines-2022-coronation-night/ |access-date=31 Enero 2025 |website=Nylon Manila |language=en-US }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br>Nagwaging [[Miss Supranational 2026]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Agosto 2026 |title=Who is Miss Supranational 2026 Katrina Llegado? |url=https://entertainment.inquirer.net/679045/who-is-miss-supranational-2026-katrina-llegado |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Tandag, Surigao del Sur.png}}''' [[Tandag]] |{{sortname|Dañelle Ann|Catalan|nolink=1}}<ref name=":53" /> |25 |[[Tandag]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]] |{{sortname|Sasha Juli Belle|Lacuna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2024 |title=Binibining Kanlahi 2024 Sasha Juli Belle Lacuna 'destined for greatness' - Mayor Angeles |url=https://centralluzon.politiko.com.ph/2024/03/09/binibining-kanlahi-2024-sasha-juli-belle-lacuna-destined-for-greatness-mayor-angeles/social-snitch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210205647/https://centralluzon.politiko.com.ph/2024/03/09/binibining-kanlahi-2024-sasha-juli-belle-lacuna-destined-for-greatness-mayor-angeles/social-snitch/ |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=23 Mayo 2024 |website=Politiko |language=en-US}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Tarlac]] |Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2026|Binibining Pilipinas Globe 2026]]<ref>{{Cite web |last=Ranara |first=John Patrick Magno |date=19 Hulyo 2026 |title=Get to know Sasha-Juli Belle Lacuna, Binibining Pilipinas 2026 Globe |url=https://philstarlife.com/celebrity/857080-get-to-know-binibining-pilipinas-2026-globe? |access-date=1 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Tuguegarao, Cagayan.png}}''' [[Tuguegarao]] |{{sortname|Thea Samantha|Lacanlalay|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Tuguegarao]] |''First runner-up'' sa Miss Global Elite 2026<ref>{{Cite web |last=Panghulan |first=Jay |date=2 Setyembre 2026 |title=Cagayana beauty queen, wagi bilang 1st Runner-Up sa Miss Global Elite 2026 |url=https://rmn.ph/%f0%9d%97%96%f0%9d%97%94%f0%9d%97%9a%f0%9d%97%94%f0%9d%97%ac%f0%9d%97%94%f0%9d%97%a1%f0%9d%97%94-%f0%9d%97%95%f0%9d%97%98%f0%9d%97%94%f0%9d%97%a8%f0%9d%97%a7%f0%9d%97%ac-%f0%9d%97%a4/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=RMN Networks |language=en-US}}</ref> |} == Mga tala == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Miss Universe Philippines}} fcram0pn4evnrq2mol7sgr6fhtescgr 0 330820 2224227 2223233 2026-09-08T15:00:13Z Superastig 11141 /* Mga Himpilan */ Ayusin. 2224227 wikitext text/x-wiki {{infobox company | logo = | name = Apollo Broadcast Investors, Inc. | trade_name = | former_name = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 2014 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Emmanuel “Manny” V. Galang II (Presidente at CEO) | brands = Pinoy Xtreme | num_employees = | parent = | owner = Apollo Global Corporation<br>[[Cignal TV|Mediascape, Inc.]] {{small|(non-controlling stake)}}<br>(50% each) | subsid = {{plainlist| * GV Radios Network Corporation * [[Allied Broadcasting Center]] }} | website = {{URL|http://apollobroadcast.com/v2/|apollobroadcast.com}} }} Ang '''Apollo Broadcast Investors, Inc.''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid. Ang tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]]. Meron din itong 2 sangay sa radyo: GV Radios Network Corporation at Allied Broadcasting Center. Nagmamay-ari din ito ng Pinoy Xtreme Channel. == Kasaysayan == Itinatag ang kumpanyang ito ng pamilya Galang noong 1983 bilang GV Broadcasting System. Ang prangkisa ng broadcast ng GV ay ipinagkaloob noong 1995,<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8169.php Republic Act No. 8169]</ref> at kalaunan ay binago noong 1998 na may kasamang pagtatatag ng pay TV channel.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8591.php Republic Act No. 8591]</ref> Noong 2007, binili ng [[MediaQuest Holdings]]] ang mayoryang stake sa GV at sa may-ari nito na Satventures, kung saan naging bahagi ang mga Galang ng MediaQuest.<ref>{{Cite news |title=PLDT unit acquires 360media for mobile TV service |work=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/business/8095/pldt-unit-acquires-360media-mobile-tv-service |access-date=June 30, 2019}}</ref> Hindi nagtagal at pinalipat ng mga Galang ang kanilang pinag-arian na istasyon ng radyo sa isang bagong entity bilang Metro City Media Services. Noong 2014, sumanib ang Metro City sa pay TV business ng Apollo Global Corporation (na may ugnayan sa Philippine Racing Club) para bumuo ng Apollo Broadcast Investors. == Mga Himpilan == === Radyo === Tandaan: Ang [[Cignal TV|Mediascape]] ang may hawak sa lisensya ng mga sumusunod na himpilan.<ref>{{Cite web |date=August 17, 2019 |title=NTC Broadcast Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/N5uaCKwbddYAquWCCHvUvOokbvECgv0lbuvAIHtjB1tcQvjGaIpfnmcLsYtwjZLFr5y7kGs1pJLeaT3bkkcmYu2JH2rmiEOR0krD/BROADCAST%20STATIONS_2019.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 1, 2020 |title=2020 NTC FM Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/krwjuYylHVSLLIneBnTI5jc9Tbe8fFM96hdHaRzlgo7uawnkM2AZ1usAzYkN26EeDvlaV0yL56GpT830ccMGHZyTnhk31ReKna5l/FM%20Listing.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | GVAM | [[DWGV-AM]] | 792 kHz | rowspan=2| [[Angeles]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | GVFM Pampanga | [[DWGV-FM]] | 99.1 MHz |- | K5 News FM Olongapo | DZIV | 88.7 MHz | [[Olongapo]] | 5K Broadcasting Network |- | GVFM Batangas | [[DZGV]] | 99.9 MHz | [[Lungsod ng Batangas]] | {{N/A}} |- | Cool FM | [[DZLC]] | 98.5 MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] | Pamahalaang lungsod ng Lipa |- | ABN Radio | [[DWEG]] | 89.5 MHz | [[Santo Tomas, Batangas|Sto. Tomas]] | ABN Broadcasting |- | Jungle Radio | DWGD | 100.7 MHz | [[Puerto Princesa]] | {{N/A}} |- | Radyo Jagna | [[DYMA]] | 100.9 MHz | [[Jagna]] | Radyo Bol-Anon Network |- |} ===Mga dating Himpilan=== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DZRI | 100.1 MHz | [[Santiago, Isabela|Santiago]] | Lumipat sa 104.9 FM na pinag-arian ng [[Palawan Broadcasting Corporation]] noong October 2022. |- | DWEV | 88.9 MHz | [[Daet]] | rowspan=2|Nawala sa ere noong katapusan ng 2024. |- | [[DWMV]] | 89.1 MHz | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- | [[DWRG]] | 105.5 MHz | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | Hawak ng [[Allied Broadcasting Center]]. |- |} ===Telebisyon=== *Pinoy Xtreme == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] dwnmhni5mx1xr5q9wpawgtzm9bll2yx 0 331405 2224279 2220975 2026-09-09T03:57:41Z ~2026-48685-31 166183 /* AM */ 2224279 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = FBS Radio Network | logo = FBSRadioNetwork-2.jpg | foundation = 1961 | founder = Leonida Laki-Vera<br>Luis Vera | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | location = [[Mandaluyong]] | services = | key_people = Luis "Luigi" Vera Jr. (Presidente) | parent = | owner = | former_name = Freedom Broadcasting System | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = {{URL|http://www.mellow947.fm}} }} Ang '''FBS Radio Network''' ay isang kumpanya ng pagsasahimpapawid. Ang punong tanggapan nito nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance St., [[Mandaluyong]].<ref name="mellow-history">{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Mellow 94.7 Is Taking Radio To A New Level |url=http://orangemagazine.ph/2017/mellow-94-7-taking-radio-new-level/ |access-date=September 7, 2018 |publisher=Orange Magazine |archive-date=Mayo 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501075155/https://orangemagazine.ph/2017/mellow-94-7-taking-radio-new-level/ |url-status=dead }}</ref><ref name="dwss-fbs">{{Cite web |title=OneRadioManila.com |url=http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323062510/http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |archive-date=March 23, 2010 |access-date=September 7, 2018}}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang kumpanyang ito noong 1961 ng mag-asawang Leonida "Nida" Laki-Vera at Luis Vera bilang '''Freedom Broadcasting System''' (FBS). Noong 1972, inilunsad ng FBS ang [[DWBL]] at [[DWLL]], na sa kalaunan ay kilala bilang Mellow Touch.<ref name="mellow-history"/><ref>{{Cite web |last=Samonte |first=Danee |date=January 17, 2015 |title=Them were the days |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days |website=[[The Philippine Star]]}}</ref> Noong unang bahagi ng dekada ’90, inilipat ng mag-asawa ang pagmamay-ari ng FBS sa kanilang mga anak na sina Luis Jr. "Luigi" at Lena. Sa kanilang pamumuno, naging FBS Radio Network ang kumpanyang ito at pinalawak nila ang Mellow Touch sa mga pangunahing lungsod sa probinsiya.<ref>{{Cite web |title=Republic Act No. 8114 |url=https://www.thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8114.php}}</ref> Noong 2004, ibinenta ng FBS ang dalawa nitong himpilan sa Dagupan (DWKT) at Cebu (DYLL) sa [[Ultrasonic Broadcasting System]]. Bilang kapalit, ibinenta ng UBSI ang [[DWSS-AM|DWSS]] sa FBS.<ref name="dwss-fbs"/> ==Mga Himpilan== ===AM=== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | DWBL Margo TV | [[DWBL]] | 1242&nbsp;kHz | 20&nbsp;kW | rowspan="2"|[[Kalakhang Maynila]] |- | Abante Radyo | [[DWSS-AM]] | 1494&nbsp;kHz | 10&nbsp;kW |- |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | Mellow 94.7 BFM | [[DWLL]]{{efn|name=B|Pinamamahala ng [[Prage Management Corporation]].}} | 94.7&nbsp;MHz | 25&nbsp;kW | [[Kalakhang Maynila]] |- | K5 News FM Iloilo | [[DYKU]]{{efn|name=C|Pinamamahala ng [[Bandera News Philippines|5K Broadcasting Network]].}} | 88.7&nbsp;MHz | 10&nbsp;kW | [[Lungsod ng Iloilo]] |- | Mellow Touch CDO | [[DXBL]] | 95.7&nbsp;MHz | 10&nbsp;kW | [[Cagayan de Oro]] |- | Mellow Touch Gingoog | {{N/A}} | 92.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Gingoog]] |- | Mellow Touch Valencia | [[DXOC-FM|DXOC]] | 103.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- |} ===Mga dating Himpilan=== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang May-ari |- | [[DZLL]] | 107.1 MHz | [[Baguio]] | Primax Broadcasting Network |- | [[DWKT]] | 90.3 MHz | [[Dagupan]] | rowspan=2| [[Ultrasonic Broadcasting System]] |- | [[DYLL-FM|DYLL]] | 94.7 MHz | [[Lungsod ng Cebu]] |- | [[DXLL-FM|DXLL]] | 94.7 MHz | [[Lungsod ng Davao]] | [[Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation]] |- |} {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] r8ie1dal6iysepq1hoc1a619563d8dk 0 331557 2224228 2220104 2026-09-08T15:03:04Z Superastig 11141 /* Mga Himpilan */ Update. 2224228 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Times Broadcasting Network Corporation | logo = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 1975 | founder = Emilio Sy | location = [[Ozamiz]] | key_people = Alex Velayo Sy | owner = Bisdak Media Group | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Times Broadcasting Network Corporation''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pagmamay-ari ng Bisdak Media Group. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan nasa 2nd Floor, Paguito Yu Bldg., Mabini Ext., Brgy. Carmen Annex, [[Ozamiz]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa Hilagang Kanlurang Mindanao at Gitnang Kabisayaan bilang '''Radyo BisDak'''.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8152.php Republic Act No. 8152]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2017/01/29/the-rise-and-proliferation-of-hybrid-news-and-music-radio-format-why-some-are-successful-and-others-fail/ The Rise and Proliferation of Hybrid News and Music Radio Format, Why Some Are Successful and Others Fail]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Times Broadcasting Network Corporation noong 1975 ni Emilio Sy sa pamamagitan ng DXSY. Noong 1990, pumasok ito sa pagsahimpapawid sa FM sa Hilagang Kanlurang Mindanao, kung saan lahat ng himpilan nito ay may Top 40 na format. Noong 2010, pagkatapos ng pagkamatay ni Alex Velayo Sy, nagsimulang humina ang mga himpilan nito. Noong 2016, binili ng Bisdak Media Group ang kumpanyag ito at muling binansagan ang mga himpilan nito bilang Radyo BisDak na may halong musika at balita sa format na yan. Nagbukas din ito ng ilan pang himpilan sa Gitnang Kabisayaan.<ref>[http://zamboangajournal.blogspot.com/2010/02/popular-radio-man-signs-off.html Popular radio man signs off]</ref><ref>[http://www.radiojinglespro.com/2016/10/04/ex-times-broadcasting-stations-switch-to-music-news-hybrid-format/ Ex Times Broadcasting Stations Switch to Music-News Hybrid Format]</ref> == Mga Himpilan == === AM === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Radyo Bantay | [[DXSY-AM|DXSY]] | 1242&nbsp;kHz | [[Ozamiz]] |- |} === Radyo Bisdak === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Radyo Sincero Ozamiz | [[DXSY-FM|DXSY]] | 96.1&nbsp;MHz | [[Ozamiz]] |- | Radyo Sincero Pagadian | [[DXWO]] | 99.9&nbsp;MHz | [[Pagadian]] |- | Radyo Sincero Dipolog | [[DXAQ-FM|DXAQ]] | 95.9&nbsp;MHz | [[Dipolog]] |- | K5 News FM Siquijor | rowspan=4 {{N/A}} | 105.7&nbsp;MHz | [[Siquijor]] |- | Radyo Sincero Canlaon | 106.1&nbsp;MHz | [[Canlaon]] |- | Radyo BisDak Bogo | 97.3&nbsp;MHz | [[Bogo, Cebu|Bogo]] |- | Radyo BisDak Balamban | 100.7&nbsp;MHz | [[Balamban]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] lvflohn575cfyhrv5ic541f8v3gg3tx 0 334648 2224229 2221045 2026-09-08T15:06:04Z Superastig 11141 Ayusin. 2224229 wikitext text/x-wiki Ang '''Yes2Health Broadcasting Network (Y2HBN)''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid na pag-aari ng Yes2Health ni Dr. Remelito Y. Uy.<ref>{{Cite web |title=House Bill No. 7146, 19th Congress |url=https://issuances-library.senate.gov.ph/bills/house-bill-no-7146-19th-congress |access-date=9 February 2024 |website=Senate.gov.ph |publisher=House of Representatives }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ito ay nakabase sa [[Tagum]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Y2H Broadcasting Network noong Pebrero 28, 2022 sa pamamagitan ng paglunsad ng '''XFM''' sa [[DXDE-FM|100.7 FM]] na nakabase sa Tagum. Sa huling bahagi ng taong iyon, inilipat nito ang mga operasyon nito sa [[DXSS-FM|97.9 FM]] na nakabase sa [[Lungsod ng Davao]]. Matapos ang matagumpay na paglulunsad nito, nagpalawig ang XFM sa iba't ibang mga lugar sa buong bansa sa pamamagitan ng kasunduan sa mga kumpanyang nagmamay-ari ng mga talapihitan.<ref>{{Cite news |last=Canet |first=Carla |date=23 January 2023 |title=Radioman wins NPC presidency |work=Sun.Star Bacolod |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1951537/bacolod/lifestyle/radioman-wins-npc-presidency}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 July 2022 |title=Fearless Diva na si Jona, nag-trending ang media tour |work=Pilipino Star Ngayon |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2022/07/28/2198510/fearless-diva-na-si-jona-nag-trending-ang-media-tour}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 March 2023 |title=Rommel Tuico, JayR Siaboc guest sa launching sa 88.3 XFM Cebu |language=Cebuano |publisher=SunStar Superbalita Cebu |url=https://www.pressreader.com/philippines/superbalita-cebu/20230320/281642489410828 |access-date=9 February 2024}}</ref> Bukod sa pag-ere ng halong talakayan at musika, umeere din ang XFM ng awiting pang-[[ebanghelyo]] tuwing Biyernes 6:00 pm hanggang Sabado 6:00 pm sa ilalim ng ''The Gospel Hour''. Kasapi ang may-ari nito ng Kilusang Reporma ng [[Simbahan ng Adbentista ng Ikapitong Araw|Seventh Day Adventist]]. Namamahala din ang Y2H ng '''Solid FM''', kung saan umeere ito ng musika lamang. == Mga Himpilan == Ang mga sumusunod na himpilang pinamamahalaan ng Y2H ay pagmamay-ari ng mga kani-kanilang kumpanyang pagsasahimpapawid. Sa ngayon, nasa ilalim ng pag-apruba ng kamara ang prankisa ng Y2H.<ref>{{Cite web | url = https://ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2025/AUTHORIZED_BROADCAST_STATIONS/FM%20June%202025.pdf | title = 2025 NTC FM Stations | website = [[National Telecommunications Commission|ntc.gov.ph]] | access-date = 2025-09-28 }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===XFM=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! May-ari |- | XFM Mega Manila | [[DWRT-FM|DWRT]] | 99.5&nbsp;MHz | [[Kalakhang Maynila]] | Real Radio Network |- | XFM Davao | [[DXBE]] | 89.1 MHz | [[Lungsod ng Davao]] | [[Quest Broadcasting]] |- | XFM Santiago | rowspan="2" {{N/A}} | 104.9&nbsp;MHz | [[Santiago, Isabela]] | rowspan="2" | [[Palawan Broadcasting Corporation]] |- | XFM Tuguegarao | 95.7&nbsp;MHz | [[Tuguegarao]] |- | XFM Southern Tagalog | [[DWCO]] | 103.1&nbsp;MHz | [[Candelaria, Quezon|Candelaria]] | Christian Music Power |- | XFM Palawan | [[DWGE]] | 104.7&nbsp;MHz | [[Puerto Princesa]] | [[Subic Broadcasting Corporation]] |- | XFM Narra | rowspan="9" {{N/A}} | 105.6&nbsp;MHz | [[Narra, Palawan|Narra]] | rowspan="9" {{n/a}} |- | XFM Brooke's Point | 93.5&nbsp;MHz | [[Brooke's Point]] |- | XFM Bataraza | 91.8&nbsp;MHz | [[Bataraza, Palawan|Bataraza]] |- | XFM Quezon | 91.6&nbsp;MHz | [[Quezon, Palawan|Quezon]] |- | XFM Rizal | 103.5&nbsp;MHz | [[Rizal, Palawan|Rizal]] |- | XFM Cuyo | 97.9&nbsp;MHz | [[Cuyo, Palawan|Cuyo]] |- | XFM San Vicente | 103.5&nbsp;MHz | [[San Vicente, Palawan|San Vicente]] |- | XFM Coron | 89.9&nbsp;MHz | [[Coron, Palawan|Coron]] |- | XFM El Nido | 91.5&nbsp;MHz | [[El Nido, Palawan|El Nido]] |- | XFM Iloilo | [[DYOZ]] | 100.7 MHz | [[Iloilo]] | Global Broadcasting System |- | XFM Roxas | rowspan="2" {{N/A}} | 106.5 MHz | [[Roxas, Capiz|Roxas]] | rowspan="2" | Christian Music Power |- | XFM Antique | 93.3&nbsp;MHz | [[San Jose, Antique|San Jose]] |- | XFM Kalibo | DYKB | 96.5&nbsp;MHz | [[Kalibo]] | [[DCG Radio-TV Network]] (Katigbak Enterprises) |- | rowspan="3" |XFM Bacolod | {{N/A}} | 103.9&nbsp;MHz | rowspan="3" | [[Bacolod]] | [[Philippine Collective Media Corporation]] |- | [[DYCP]] | 90.3&nbsp;MHz | [[Southern Broadcasting Network]] |- | [[DYKR]] | 96.7&nbsp;MHz | [[DCG Radio-TV Network]] (Katigbak Enterprises) |- | XFM San Carlos | rowspan="4" {{N/A}} | 98.9 MHz | [[San Carlos, Negros Occidental|San Carlos]] | {{n/a}} |- | XFM Sagay | 87.5&nbsp;MHz | [[Sagay, Negros Occidental|Sagay]] | rowspan="2"| GVM Radio/TV Corporation |- | XFM Kabankalan | 106.1&nbsp;MHz | [[Kabankalan]] |- | XFM Escalante | 107.7&nbsp;MHz | [[Escalante, Negros Occidental|Escalante]] | {{n/a}} |- | XFM Guihulngan | DYCI | 92.9&nbsp;MHz | [[Guihulngan]] | Christian Music Power |- | XFM Canlaon | {{N/A}} | 101.7&nbsp;MHz | [[Canlaon]] | {{n/a}} |- | XFM Cebu | [[DYAP-FM|DYAP]] | 88.3&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Cebu]] | [[Southern Broadcasting Network]] |- | XFM Tacloban | [[DYTA]] | 99.9&nbsp;MHz | [[Tacloban]] | Wave Network |- | XFM Tagum | {{n/a}} | 107.1&nbsp;MHz | [[Tagum]] | {{n/a}} |- | XFM Mati | DXIS | 99.1&nbsp;MHz | [[Mati, Davao Oriental|Mati]] | [[Subic Broadcasting Corporation]] |- | XFM General Santos | [[DXPF]] | 95.9&nbsp;MHz | [[General Santos]] | [[Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation]] |- | XFM Bayugan | {{N/A}} | 95.7&nbsp;MHz | [[Bayugan]] | [[Capitol Broadcasting Center]] |- | XFM San Francisco | DXCV | 91.3 MHz | [[San Francisco, Agusan del Sur|San Francisco]] | rowspan="3" |[[Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation]] |- | XFM Bukidnon | DXQE | 101.7&nbsp;MHz | [[Malaybalay]] |- | XFM Pagadian | DXPX | 89.5 MHz | [[Pagadian]] |- | XFM Ipil | DXCW | 92.7&nbsp;MHz | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] | Christian Music Power |- | XFM Zamboanga | DXLA | 99.5&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Zamboanga]] | [[Global Satellite Technology Services]] |- |} ===Mga Ibang Himpilan=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! May-ari |- | Solid FM Palawan | DWJI | 95.9 MHz | [[Puerto Princesa]] | [[DCG Radio-TV Network]] |- | Solid FM Cebu | [[DYBN]] | 92.3 MHz | rowspan="2"| [[Lungsod ng Cebu]] | [[Quest Broadcasting]] |- | Y101 | [[DYIO]] | 101.1&nbsp;MHz | GVM Radio/TV Corporation |- | Red Hot Radio | [[DXKX]] | 91.5&nbsp;MHz | [[Lungsod ng Davao]] | Primax Broadcasting Network |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga himpilan ng radyo sa Pilipinas]] o12fmi30p9vlynun6bmsmedruu4j6g5 0 335580 2224286 2174754 2026-09-09T04:26:06Z Allyriana000 119761 2224286 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Praveenar Singh|image=Praveenar Singh In Miss Universe 2025.jpg|birth_date={{Birth date and age|1996|04|16|df=yes}}|birth_place=[[Chiang Mai]], Taylandiya|title={{ubl|[[Miss Universe Thailand 2025]]}}|competitions={{ubl|[[Miss Universe Thailand 2018]]|(2nd runner-up)|[[Miss Universe Thailand 2020]]|(1st runner-up)|[[Miss Universe Thailand 2023]]|(2nd runner-up)|[[Miss Universe Thailand 2025]]|(Nagwagi)|[[Miss Universe 2025]]|(First runner-up)}}|caption=Si Singh noong 2025}} Si '''Praveenar Singh''' (ipinanganak noong 16 Abril 1996) ay isang modelo at ''beauty pageant titleholder'' na naturalisadong Taylandes na may lahing Indiyano na kinoronahan bilang Miss Universe Thailand 2025. Kakatawanin niya ang Taylandiya sa [[Miss Universe 2025]] na gaganapin sa 21 Nobyembre 2025 sa Pak Kret, Taylandiya.'''<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Agosto 2025 |title=มงลง "วีนา ปวีนา ซิงห์" Miss Universe Thailand 2025 |language=th |trans-title=The crown goes to "Veena Praveenar Singh" Miss Universe Thailand 2025 |website=Thai Public Broadcasting Service |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |url-status=live |access-date=24 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823151509/https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |archive-date=23 Agosto 2025}}</ref>''' Dati na ring siyang nagtapos bilang ''2nd runner-up'' sa Miss Universe Thailand 2018 at Miss Universe Thailand 2023, at ''1st runner-up'' sa Miss Universe Thailand 2020. Sa kaniyang ikaapat na beses na sumali, napanalunan ni Singh ang titulo bilang Miss Universe Thailand 2025. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Praveenar Singh noong 16 Abril 1996 sa [[Chiang Mai]], Taylandiya sa mga Indiyanong magulang. Tinapos niya ang kaniyang pag-aaral sa Satree Yala School sa Mueang Yala, Yala. Natamo ni Singh ang kaniyang ''bachelor's degree'' sa ''liberal studies'' sa Thammasat University sa Bangkok.<ref>{{Cite web |date=12 Oktubre 2020 |title=Veena Praveenar shines once again at Miss Universe Thailand |url=https://asiasamachar.com/2020/10/12/34220/ |access-date=23 Agosto 2025 |website=Asia Samachar |language=en-GB}}</ref> == Mga patimpalak ng kagandahan == === Miss Universe Thailand === Nagsimula ang karera ni Singh sa mga patimpalak ng kagandahan noong 2018 nang lumahok siya sa Miss Universe Thailand 2018 bilang kinatawan ng Chiang Mai.<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2020 |title=Tê liệt trước nhan sắc của dàn ứng viên Miss Universe Thailand 2020 - Saostar.vn |trans-title=Paralyzed by the beauty of Miss Universe Thailand 2020's 'Allstar' season, Khanh Van's fans are also stunned |url=https://www.saostar.vn/thoi-trang/te-liet-truoc-nhan-sac-cua-dan-ung-vien-miss-universe-thailand-2020-20200903085929738.html |access-date=24 Agosto 2025 |website=Tạp chí điện tử Saostar.vn |language=vi}}</ref> Sa pagtatapos ng kompetisyon, hinirang siya bilang ''second runner-up'' sa kalaunang nagwagi na si [[Sophida Kanchanarin]] ng [[Bangkok]].<ref>{{Cite news |last=Mahavongtrakul |first=Melalin |date=28 Hulyo 2018 |title=Universally beautiful |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1511642/universally-beautiful |access-date=30 Hulyo 2022}}</ref> Muli siyang lumahok sa Miss Universe Thailand noong [[Miss Universe Thailand 2020|2020]] kung saan hinirang siya bilang ''first runner-up'' kay [[Amanda Obdam]] ng [[Phuket]].<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2020 |title=Amanda Obdam to represent Thailand at Miss Universe 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-universe/amanda-obdam-to-represent-thailand-at-miss-universe-2020/eventshow/78595944.cms |access-date=9 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nang muling pinahihintulutan ng Miss Universe Organization ang mga ina at may-asawa na lumahok sa kompetisyon,<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe allows moms, wives to join starting 2023 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/12/2202201/miss-universe-allows-moms-wives-join-starting-2023 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe announces inclusive change to pageant after more than 70 years |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114161127/https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=10 Agosto 2023 |title=Making history: Miss Universe Guatemala 2023 Michelle Cohn is mother of 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/mother-michelle-cohn-wins-miss-universe-guatemala-2023/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> lumahok si Singh na siyang kumakatawan sa Phuket sa [[Miss Universe Thailand 2023]] bilang ang unang kandidatang kasal sa kasaysayan ng kompetisyon. Sa pagtatapos ng kompetisyon, hinirang siya bilang ''second runner-up'' sa kalaunang nagwagi na si [[Anntonia Porsild]] ng [[Lalawigan ng Nakhon Ratchasima|Nakhon Ratchasima]].<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=Celeste Cortesi among the panel of judges for Miss Universe Thailand 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/879506/celeste-cortesi-among-the-panel-of-judges-for-miss-universe-thailand-2023/story/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == <references responsive="0"></references> [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] o9anwvw6xixzweataifwwoliksgbrni 2224288 2224286 2026-09-09T04:30:08Z Allyriana000 119761 2224288 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Praveenar Singh|image=Praveenar Singh In Miss Universe 2025.jpg|birth_date={{Birth date and age|1996|04|16|df=yes}}|birth_place=[[Chiang Mai]], Taylandiya|title={{ubl|[[Miss Universe Thailand 2025]]}}|competitions={{ubl|[[Miss Universe Thailand 2018]]|(2nd runner-up)|[[Miss Universe Thailand 2020]]|(1st runner-up)|[[Miss Universe Thailand 2023]]|(2nd runner-up)|[[Miss Universe Thailand 2025]]|(Nagwagi)|[[Miss Universe 2025]]|(First runner-up)}}|caption=Si Singh noong 2025}} Si '''Praveenar Singh''' (ipinanganak noong 16 Abril 1996) ay isang modelo at ''beauty pageant titleholder'' na naturalisadong Taylandes na may lahing Indiyano na kinoronahan bilang [[Miss Universe Thailand 2025]]. Kinatawan niya ang Taylandiya sa [[Miss Universe 2025]] noong 21 Nobyembre 2025 sa Pak Kret, Taylandiya kung saan siya hinirang bilang ''first runner-up''.'''<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Agosto 2025 |title=มงลง "วีนา ปวีนา ซิงห์" Miss Universe Thailand 2025 |language=th |trans-title=The crown goes to "Veena Praveenar Singh" Miss Universe Thailand 2025 |website=Thai Public Broadcasting Service |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |url-status=live |access-date=24 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823151509/https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |archive-date=23 Agosto 2025}}</ref>''' Dati na ring siyang nagtapos bilang ''second'' ''runner-up'' sa Miss Universe Thailand 2018 at Miss Universe Thailand 2023, at ''first runner-up'' sa Miss Universe Thailand 2020. Sa kaniyang ikaapat na pagsali sa patimpalak, napanalunan ni Singh ang titulo bilang Miss Universe Thailand 2025. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Praveenar Singh noong 16 Abril 1996 sa [[Chiang Mai]], Taylandiya sa mga Indiyanong magulang. Tinapos niya ang kaniyang pag-aaral sa Satree Yala School sa Mueang Yala, Yala. Natamo ni Singh ang kaniyang ''bachelor's degree'' sa ''liberal studies'' sa Thammasat University sa Bangkok.<ref>{{Cite web |date=12 Oktubre 2020 |title=Veena Praveenar shines once again at Miss Universe Thailand |url=https://asiasamachar.com/2020/10/12/34220/ |access-date=23 Agosto 2025 |website=Asia Samachar |language=en-GB}}</ref> == Mga patimpalak ng kagandahan == === Miss Universe Thailand === Nagsimula ang karera ni Singh sa mga patimpalak ng kagandahan noong 2018 nang lumahok siya sa Miss Universe Thailand 2018 bilang kinatawan ng Chiang Mai.<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2020 |title=Tê liệt trước nhan sắc của dàn ứng viên Miss Universe Thailand 2020 - Saostar.vn |trans-title=Paralyzed by the beauty of Miss Universe Thailand 2020's 'Allstar' season, Khanh Van's fans are also stunned |url=https://www.saostar.vn/thoi-trang/te-liet-truoc-nhan-sac-cua-dan-ung-vien-miss-universe-thailand-2020-20200903085929738.html |access-date=24 Agosto 2025 |website=Tạp chí điện tử Saostar.vn |language=vi}}</ref> Sa pagtatapos ng kompetisyon, hinirang siya bilang ''second runner-up'' sa kalaunang nagwagi na si [[Sophida Kanchanarin]] ng [[Bangkok]].<ref>{{Cite news |last=Mahavongtrakul |first=Melalin |date=28 Hulyo 2018 |title=Universally beautiful |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1511642/universally-beautiful |access-date=30 Hulyo 2022}}</ref> Muli siyang lumahok sa Miss Universe Thailand noong [[Miss Universe Thailand 2020|2020]] kung saan hinirang siya bilang ''first runner-up'' kay [[Amanda Obdam]] ng [[Phuket]].<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2020 |title=Amanda Obdam to represent Thailand at Miss Universe 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-universe/amanda-obdam-to-represent-thailand-at-miss-universe-2020/eventshow/78595944.cms |access-date=9 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nang muling pinahihintulutan ng Miss Universe Organization ang mga ina at may-asawa na lumahok sa kompetisyon,<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe allows moms, wives to join starting 2023 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/12/2202201/miss-universe-allows-moms-wives-join-starting-2023 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe announces inclusive change to pageant after more than 70 years |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114161127/https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=10 Agosto 2023 |title=Making history: Miss Universe Guatemala 2023 Michelle Cohn is mother of 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/mother-michelle-cohn-wins-miss-universe-guatemala-2023/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> lumahok si Singh na siyang kumakatawan sa Phuket sa [[Miss Universe Thailand 2023]] bilang ang unang kandidatang kasal sa kasaysayan ng kompetisyon. Sa pagtatapos ng kompetisyon, hinirang siya bilang ''second runner-up'' sa kalaunang nagwagi na si [[Anntonia Porsild]] ng [[Lalawigan ng Nakhon Ratchasima|Nakhon Ratchasima]].<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=Celeste Cortesi among the panel of judges for Miss Universe Thailand 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/879506/celeste-cortesi-among-the-panel-of-judges-for-miss-universe-thailand-2023/story/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == <references responsive="0"></references> [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 2fwlb6bnm64bq9kxrz5bh3jdcarfl51 2 337860 2224315 2203599 2026-09-09T07:17:26Z TentingZones1 122212 /* */ 2224315 wikitext text/x-wiki '''Nagretiro na ako sa paggawa ng mga artikulo tungkol sa heograpiya sa ngayon.''' '''Para sa akin, dahil sa maraming isyu tungkol diyan.''' [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:17, 9 Setyembre 2026 (UTC) fpostyjii6aairxmgxr0f084tbo6u41 0 339114 2224224 2220429 2026-09-08T14:37:43Z TentingZones1 122212 2224224 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = Rehensiya ng Parigi Moutong | native_name = ''Kabupaten Parigi Moutong'' | native_name_lang = id<!-- Indonesian --> | image_skyline = Pantai parigi.jpg | image_alt = | image_caption = Dalampasigan ng Parigi, Parigi Moutong | type = [[List of regencies and cities of Indonesia|Rehiyento]] | image_shield = Lambang Kabupaten Parigi Moutong.png | shield_alt = | motto = ''Songu Lara Mombangu'' | image_map = {{#property:p242}} | map_alt = | map_caption = Location within [[Central Sulawesi]] | coordinates = {{coord|0|55|54|S|120|11|39|E|region:ID-ST_type:adm2nd_source:kolossus-dewiki}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Indonesia]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Gitnang Sulawesi]] | seat_type = [[Kabisera (pulitikal)|Kabisera]] | seat = [[Parigi, Gitnang Sulawesi|Parigi]] | leader_title = Rehente | leader_name = {{Ill|Erwin Burase|lt=Erwin Burase|id}} | leader_title1 = Pangalawang Rehente | leader_name1 = Abdul Sahid | area_footnotes = | area_total_km2 = 5806.70 | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = | population_as_of = pagtatantya sa kalagitnaan ng 2025 | population_total = 470103 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> | timezone1 = [[Time in Indonesia|ICST]] | utc_offset1 = +8 | website = {{url|www.parigimoutongkab.go.id|parigimoutongkab.go.id}} | footnotes = | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 450 | pushpin_map =Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_map_caption = Location in [[Sulawesi]] and [[Indonesia]] }} Ang '''Rehensiya ng Parigi Moutong''' ay isang [[Regencies of Indonesia|rehiyenyang]] nasa Lalawigan ng [[Gitnang Sulawesi]] ng [[Indonesia]]. Ang rehiyenyang ito ay nilikha noong ika-10 ng Abril 2002 sa pamamagitan ng paghahati sa mga silangang distrito na dating bahagi ng [[Rehensiya ng Donggala]]. Ito ay sumasaklaw sa lawak na 5,806.70 km2 at may populasyon na 413,588 sa Senso ng 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 440,015 sa Senso ng 2020;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 470,103 (binubuo ng 240,264 na lalaki at 229,839 na babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> Ang pangunahing bayan ay nasa Parigi sa timog ng rehiyenyang ito. Ang rehiyenyang ito ay umaabot mula sa paligid ng distrito ng Parigi sa timog nito hanggang sa distrito ng [[Moutong]] sa hilaga, na siyang nagbigay ng pangalan. ==Kasaysayan== Ang pagkakabuo ng Parigi Moutong Regency ay nagsimula sa pagkakabuo ng ''Panitia Penuntut Pembentukan Kabupaten'' noong Hunyo 8, 1963.<ref>{{Cite book|url=https://bappelitbangda.parigimoutongkab.go.id/wp-content/uploads/2023/03/RPJPD_Parigi_Moutong.pdf|title=RPJP Daerah Kabupaten Parigi Moutong 2005-2025|pages=1|url-status=live}}</ref> Ang komiteng ito ay binuo ng ilang mga pinuno ng kabataan, mga pinuno ng komunidad, at iba pang elemento ng komunidad. Ang mahalagang momentum para sa pagkakabuo ng Rehensiya ng Parigi Moutong ay naganap noong Huwebes, Disyembre 23, 1965 sa pagkakabuo ng ''Yayasan pembangunan wilayah Pantai Timur'' na may ''Akta Notaris Nomor 33'' ng 1965. Ang pundasyong ito ay isang institusyon na nangongolekta at nagpopondo sa pagkakabuo ng Rehensiya ng Parigi Moutong. Tagapagtatag Mayroong tatlong yugto na nagmamarka sa pagsilang ng pagkakabuo ng Rehensiya ng Parigi Moutong. ==Heograpiya== Sa heograpikong lokasyon nito, ang Rehiyenteng Parigi Moutong ay napapaligiran sa hilaga ng [[Rehensiya ng Buol]], [[Rehensiya ng Toli-Toli]], at ng [[lalawigan ng Gorontalo]], sa timog ng [[Rehensiya ng Poso]] at [[Rehensiya ng Sigi]], sa kanluran ng [[Lungsod ng Palu]] at [[Rehensiya ng Donggala]], at sa silangan ng [[Golpo ng Tomini]]. Ang rehiyenteng ito ay may baybayin sa baybayin ng Golpo ng Tomini na may habang 472 kilometro, na umaabot mula sa Distrito ng Sausu sa timog hanggang sa Distrito ng Moutong (at Lalawigan ng Gorontalo) na nasa hangganan sa hilagang bahagi. ==Mga wikang Tomini== Ang mga wikang Tomini, na sinasalita sa walong huling nabanggit na distrito sa talahanayan sa itaas, ay kabilang sa inaasahang grupo ng [[mga wikang Tomini-Tolitoli]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} 6i4thi42t48117y5pv45bs1yem4kn89 0 339156 2224225 2221868 2026-09-08T14:38:30Z TentingZones1 122212 /* */ 2224225 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Macaé | official_name = Município de Macaé | settlement_type = [[Mga munisipalidad ng Brasil|Munisipalidad]] | native_name = | nickname = "Princesinha do Atlântico, ou A Moreninha, ou Capital do Petróleo Brasileiro"<br>(Munting Prinsesa ng Karagatang Atlantiko, Ang Munting Brunette, Ang Kabiserang Lungsod ng Langis ng Brasil) | motto = | image_skyline = {{multiple image|total_width=300px|perrow=1/2/2/1|border=infobox |image1 = Macaé-RJ.jpg |image2 = Ricardo Haleck - Macae 021.jpg |image3 = Ricardo Haleck - Macae 024.jpg |image4 = Ricardo Haleck - Macae 008.jpg |image5 = Ricardo Haleck - Macae 009.jpg |image6 = Macaé-Praia-de Cavaleiros.JPG }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Bandeira-macae.svg | image_shield = BrasaoMacae.jpg | image_map = RiodeJaneiro Municip Macae.svg | mapsize = | map_caption = Lokasyon sa Rio de Janeiro | pushpin_map = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Brazil}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Brazil|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Timog-Silangan, Brazil|Timog-Silangan]] | subdivision_type2 = [[Mga estado ng Brazil|Estado]] | subdivision_name2 = [[Estado ng Rio de Janeiro|Rio de Janeiro]] | leader_title = [[Alkalde]] | leader_name = [[Welberth Rezende]] | leader_party = [[Cidadania]] | established_title = Itinatag | established_date = Hulyo 29, 1813 | area_total_km2 = 1,216 | area_total_sq_mi = 469 | population_as_of = 2022 | population_note = | population_total = 246,391 | population_footnotes = <ref name="IBGE">{{cite web |url=https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/macae/panorama |title=Macaé |author=Brazilian Institute of Geography and Statistics (IBGE)}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = 557.57 | population_est = 264,439 | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | pop_est_as_of = 2025 | pop_est_footnotes = <ref name="IBGE"/> | population_urban = | timezone = [[Time in Brazil|BRT]] | utc_offset = &minus;3 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|22|22|15|S|41|47|13|W|region:BR|display=inline,title}} | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | blank_name = '''[[Human Development Index|HDI]]''' (2010) | blank_info = 0.764 – <span style="color:#090">high</span><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.pnud.org.br/arquivos/ranking-idhm-2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708233352/http://www.pnud.org.br/arquivos/ranking-idhm-2010.pdf |archive-date=July 8, 2014 |access-date=August 1, 2013 |publisher=[[United Nations Development Programme]] (UNDP) }}</ref> | website = {{URL|macae.rj.gov.br}} | footnotes = }} Ang '''Macaé''' ({{IPA|pt|mɐkɐˈɛ}}) ay isang munisipalidad na matatagpuan sa [[estado ng Rio de Janeiro]] sa [[Brasil]], 180 km hilagang-silangan ng [[Rio de Janeiro|kabisera ng estado]]. Ito ang lugar ng kapanganakan ng ika-13 [[pangulo ng Brasil]], si [[Washington Luís]]. ==Pangalan== Ang pangalan ng munisipalidad ay tumutukoy sa [[Ilog Macaé]]. Walang duda na ito ay isang salitang nagmula sa mga katutubo, ngunit ang kahulugan nito ay kontrobersyal pa rin: * Naniniwala ang ilang iskolar na ang termino ay nagmula sa isang korapsyon ng ''maca-ê'', "na, sa mga katutubo, ay nangangahulugang matamis na macaba, sa pamamagitan ng pagpapalawig ng matamis na niyog, na gawa ng palma ng macabaíba, na sagana sa rehiyon." Itinuturo ni [[Eduardo de Almeida Navarro]] ang terminong [[Wikang Tupi|Lumang Tupi]] na ''mokaîé'' bilang pinagmulang etimolohikal nito, na tumutukoy sa uri ng palma na kilala bilang mocajaíba o [[Coco-de-espinho|bocaiuva]].<ref>NAVARRO, E. A. ''[[Dicionário de Tupi Antigo|Dicionário de tupi antigo: a língua indígena clássica do Brasil]]. ''São Paulo. Global. 2013. p. 583,584.</ref> Ang kasalukuyang bandila ng lungsod ay nagtatampok ng disenyo ng palma ng niyog; * Sinasabi naman ng iba na ginamit ng mga Indian na [[Goitacá]] ang salitang miquié, na nangangahulugang "ilog ng [[hito]]," upang pangalanan ang [[Ilog Macaé]]. ==Heograpiya== Ang Macaé ay karaniwang itinuturing na sentro ng industriya ng [[petrolyo]] sa laot ng Brazil at madalas itong tinutukoy bilang "Cidade do Petróleo" ("Lungsod ng Petrolyo"). Ang kompanya ng langis na kontrolado ng estado ng Brazil na [[Petrobras]] ay may maraming pasilidad sa loob ng bayan. Ang Macaé ay isa sa pinakamabilis na lumalagong lungsod sa Brazil, na may paglago na 600% sa loob ng huling 10 taon.<ref>[http://www.macae.rj.gov.br/municipio/macaeped.asp Macaé: petróleo e desenvolvimento] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220171553/http://macae.rj.gov.br/municipio/macaeped.asp |date=2009-02-20 }}</ref> Ang [[Paliparan ng Benedito Lacerda]] ay pinaglilingkuran ng mga naka-iskedyul na flight at nakatuon ang mga operasyon sa mga off-shore platform. Ang populasyon nito ay tinatayang 264,439 noong 2020 at ang munisipalidad nito ay sumasaklaw sa isang lugar na 1,216 km².<ref name="IBGE" /> Ang iba pang mga aktibidad sa ekonomiya sa lungsod ay kinabibilangan ng turismo at pangingisda. Ang dalawang sektor na ito ay napakahalaga para sa kita ng lungsod bago ang dekada 1980. Ang lungsod ay may lumalaking reputasyon para sa mataas na kalidad na teknikal na edukasyon at pagsasanay.<ref>[http://www.macae.rj.gov.br/municipio/tecnologiaepesquisa.asp Prefeitura Municipal de Macaé - Tecnologia e Pesquisa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224002629/http://macae.rj.gov.br/municipio/tecnologiaepesquisa.asp |date=2009-02-24 }}</ref> [[File:Cinejornal Informativo n. 9-53 - Agência Nacional - Imagens da cidade de Macaé, Rio de Janeiro.webm|thumb|249x249px|Macaé, 1953. [[Brazilian National Archives|National Archives of Brazil.]]]] Ang munisipalidad ay naglalaman ng bahagi ng Central Rio de Janeiro Atlantic Forest Mosaic of conservation units, na nilikha noong 2006.<ref>{{citation |language=pt |page=13 |last1=Costa |last2=Lamas |last3=Fernandes |first1=Cláudia |first2=Ivana |first3=Rosan |publisher=Reserva da Biosfera da Mata Atlântica |title=Planejamento Estratégico do Mosaico Central Fluminense |date=December 2010 |url=http://www.icmbio.gov.br/portal/images/stories/mosaicos/planejamento-central-fluminense.pdf |access-date=2016-10-02 |archive-date=2016-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121019/http://www.icmbio.gov.br/portal/images/stories/mosaicos/planejamento-central-fluminense.pdf |url-status=dead }}</ref> Mayroon din itong bahagi ng União Biological Reserve, tahanan ng populasyon ng mga endangered [[golden lion tamarin]].<ref>{{citation|language=pt |title=Unidade de Conservação: Reserva biológica União|publisher=MMA: Ministério do Meio Ambiente |url=http://sistemas.mma.gov.br/cnuc/index.php?ido=relatorioparametrizado.exibeRelatorio&relatorioPadrao=true&idUc=217|access-date=2016-05-14}}</ref> Bagama't may potensyal ang lungsod para sa mga turista, ang kakulangan ng mga pamumuhunan sa lugar na ito ay nagpapaliit sa paglago nito. Ang pinakasikat nitong mga dalampasigan ay ang Cavaleiros at Pecado. Ang loob ng munisipalidad ay may maliliit na bayan sa kanayunan tulad ng Sana at Frade. ==Ekonomiya== Mula noong dekada 1970, nang piliin ng [[Petrobras]] ang Macaé bilang punong tanggapan sa Campos Basin, ang lungsod ay nagkaroon ng mabilis na paglobo ng populasyon. Mahigit apat na libong kumpanya ang nagtayo ng mga opisina sa lungsod at ang populasyon nito ay natriple mula noon. Mga de-kalidad na hotel ang naitayo at iba't ibang industriya ng serbisyo ang umusbong kamakailan. Ang lungsod ang may pinakamalaking nalilikhang buwis sa mga bagong hanay ng trabaho sa loob ng estado, ayon sa pananaliksik na isinagawa para sa Federation of Industries of Rio de Janeiro (Firjan): 13.2% bawat taon. Ang ekonomiya ng lungsod ay lumago ng 600% mula noong 1997. Ang mga survey na isinagawa noong mga nakaraang taon para sa [[Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|IBGE]] ay nagpakita na ang Internal Gross Product (sa Portuges, Produto Interno Bruto - PIB) per capita ng lungsod noong 2007 ay R$37,667.00 bawat taon, 200% na mas mataas kaysa sa pambansang average - at ang average na suweldo ay 8.2 beses ang minimum na suweldo, na ginagawang Macaé ang lungsod na may pinakamataas na sahod sa Estado ng Rio de Janeiro.<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/cidadesat/topwindow.htm?1 |title=Archived copy |access-date=2012-05-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120430164910/http://www.ibge.gov.br/cidadesat/topwindow.htm?1 |archive-date=2012-04-30 }}</ref> ==Klima== {{Weather box|width=auto |metric first=y |single line=y |collapsed = Y |location = Macaé (1981–2010) |Jan high C = 31.1 |Feb high C = 31.8 |Mar high C = 30.6 |Apr high C = 29.4 |May high C = 27.6 |Jun high C = 26.8 |Jul high C = 26.3 |Aug high C = 26.4 |Sep high C = 26.3 |Oct high C = 27.3 |Nov high C = 28.9 |Dec high C = 29.9 | year high C = 28.5 |Jan low C = 22.1 |Feb low C = 22.4 |Mar low C = 21.6 |Apr low C = 20.5 |May low C = 18.5 |Jun low C = 16.9 |Jul low C = 16.5 |Aug low C = 16.7 |Sep low C = 17.7 |Oct low C = 19.1 |Nov low C = 20.4 |Dec low C = 21.4 | year low C = 19.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 176.0 |Feb precipitation mm = 102.0 |Mar precipitation mm = 153.0 |Apr precipitation mm = 85.0 |May precipitation mm = 59.0 |Jun precipitation mm = 31.0 |Jul precipitation mm = 31.0 |Aug precipitation mm = 32.0 |Sep precipitation mm = 64.0 |Oct precipitation mm = 99.0 |Nov precipitation mm = 187.0 |Dec precipitation mm = 196.0 |year precipitation mm = |Jan sun = 197.5 |Feb sun = 195.5 |Mar sun = 182.5 |Apr sun = 182.1 |May sun = 183.4 |Jun sun = 184.6 |Jul sun = 198.6 |Aug sun = 188.9 |Sep sun = 124.6 |Oct sun = 147.8 |Nov sun = 167.5 |Dec sun = 162.8 |year sun = 2115.8 |source 1 = Instituto Nacional de Meteorologia<ref name=INMET>{{cite web | url = http://www.inmet.gov.br/portal/index.php?r=clima/normaisclimatologicas | title = Normais Climatológicas Do Brasil 1981–2010 | publisher = Instituto Nacional de Meteorologia | language = Portuguese | accessdate = 21 May 2024}}</ref> | source 2 = Climatempo (precipitation)<ref name=CLIMATEMPO>{{cite web | url = https://www.climatempo.com.br/climatologia/304/macae-rj | title = Climatologia em Macaé, BR | publisher= Climatempo | access-date = 25 May 2024}}</ref> }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Macaé]] [[Kategorya:Estado ng Rio de Janeiro]] [[Kategorya:Brazil]] cmlxwpkr89wljhnfnxyyc59iv2hhkur 0 339161 2224222 2220584 2026-09-08T14:32:46Z TentingZones1 122212 /* */ 2224222 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_photo = Marktplatz-Hoyerswerda.JPG |image_caption = Tanawin ng Liwasan ng Pamilihan ng Lumang Bayan |type = Stadt |name = Hoyerswerda<br>Wojerecy |image_coa = Wappen Hoyerswerda.PNG |image_plan = Hoyerswerda in BZ.svg |state = Saxony |district = [[Bautzen (district)|Bautzen]] |Gemeindeschlüssel = 14625240 |area = 95.44 |elevation = 117 |coordinates = {{coord|51|26|N|14|15|E|format=dms|display=inline,title}} |pop_demonym={{langx|de|Hoyerswerdaer}}<br/>{{langx|hsb|Wojerowčan}} (m.), {{lang|hsb|Wojerowčanka}} (f.)|postal_code = 02977 |area_code = 03571, 035722 |licence = BZ, BIW, HY, KM |mayor = Torsten Ruban-Zeh<ref>[https://wahlen.sachsen.de/buergermeisterwahl-2020-wahlergebnisse.php Wahlergebnisse 2020], Freistaat Sachsen, accessed 10 July 2021.</ref> |leader_term = 2020&ndash;27 |party = SPD |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |ruling_party1 = |ruling_party2 = |website = {{URL|www.hoyerswerda.de}} |other websites = }} Ang '''Hoyerswerda''' ({{IPA|de|hɔʏɐsˈvɛʁda|lang|De-Hoyerswerda.ogg}}) o '''Wojerecy''' ({{IPA|hsb|ˈwɔjɛʁɛtsɨ|lang|Wojerecy.ogg}}) ay isang pangunahing bayan sa [[distrito ng Bautzen]] sa estado ng [[Sahonya]] sa [[Alemanya]]. Ito ay matatagpuan sa [[lugar ng pamayanan ng Sorbyano]] sa [[Itaas na Lusatia]], kung saan ang [[wikang Itaas na Sorbyano]] ay sinasalita bilang karagdagan sa [[Wikang Aleman|Aleman]]. Ang Hoyerswerda ay nahahati sa Lumang Bayan at Bagong Bayan, na napapalibutan ng mga lugar ng nayon. Ang Lumang Bayan ay ang makasaysayang sentro na may maraming lumang bahay at mga atraksyong pasyalan, ang Bagong Bayan ay mas moderno at iba't ibang kulay. Bago ang renobasyon ng bayan, nangingibabaw ang mga [[prepabrikadong apartamento]] block sa lugar na ito. Ang bayan ay maraming lawa, latian at daluyan ng tubig sa nakapalibot na lugar nito, dahil sa lokasyon nito sa [[Lusatya]]. Ito ay nagdadala ng maraming turista na magpalipas ng kanilang mga bakasyon doon. Ito ay kaakit-akit para sa mga siklista at inline skater na gumagamit ng mga bagong gawang landas na paliko-likong sa mga lawa. ==Heograpiya== Ang bayan ay matatagpuan sa hilaga ng [[Distrito ng Bautzen]], malapit sa mga hangganan ng [[Sahonya]] sa [[Brandeburgo]]. Ang mga pangunahing lungsod at bayan na malapit dito ay ang [[Cottbus]] na 35 kilometro (22 milya) sa hilagang-kanluran, [[Dresde]] na 55 kilometro (34 milya) sa timog-kanluran at Berlin na 150 kilometro (93 milya) sa hilaga. Ang Hoyerswerda ay bahagi ng [[Itaas na Lusatia]] at nasa isang [[kapatagan]] sa kanayunan na nailalarawan sa pagkakaroon ng ilang lawa at ilang latian. ===Mga Distrito=== Ang Hoyerswerda ay nahahati sa tabi ng Lumang Bayan at Bagong Bayan sa mga sumusunod na distrito (mga pangalang ibinigay sa Aleman/Itaas na Sorbian): *[[Bröthen-Michalken]] (Aleman), Brětnja/Michałki (Itaas na Sorbian) *[[Dörgenhausen]]/Němcy *Knappenrode/Hórnikecy *Schwarzkollm/Čorny Chołmc *[[Zeißig, Hoyerswerda|Zeißig]]/Ćisk ====Lumang Bayan==== Ang lumang bayan ng Hoyerswerda ay nahahati sa labing-isang distrito: Neida, Dresdner Vorstadt, Am Bahnhof ('Sa Estasyon ng Tren'), Am Stadtrand ('Sa Labas ng Lugar'), an der Neupetershainer Bahn, An der Thrune, Innere Altstadt ('Panloob na Sentrong Pangkasaysayan'), Senftenberger Vorstadt, Spremberger Vorstadt, Nördliche Elsteraue, Südliche Elsteraue. [[File:Lausitzer Platz HY 2.JPG|thumb|Tanawin sa Lusatian Square ng Bagong Bayan (''Lausitzer Platz'')]] ====Bagong Bayan==== Ang bagong bayan ng Hoyerswerda ay nahahati sa 14 na distrito: Neustadt Zentrum ('Bagong Sentro ng Bayan'), Kühnicht, Grünewaldring, Gondelteich ('Lawa ng Gondola'), Wohnkomplex I, Wohnkomplex II, Wohnkomplex III, Wohnkomplex IV, Wohnkomplex V/VE, Wohnkomplex VI, Wohnkomplex VII, Wohnkomplex VIII, Wohnkomplex IX, Wohnkomplex X. ==Kasaysayan== Dumating ang mga unang nanirahan sa lugar na ito noong 700 AD. Sila ay mga Milceni Slav. Maraming artifact mula sa lumang kulturang ito ang natagpuan sa lugar ng Hoyerswerda. Nasaksihan ng 1000 AD ang pagtatayo ng unang simbahan sa bayan; ang Heilige Familie ('Banal na Pamilya') na nakatayo pa rin hanggang ngayon sa makasaysayang sentro ng Hoyerswerda. Noong 1150, unang lumitaw ang Hoyerswerda sa mapa ng Lusatia. Unang nabanggit ang lungsod noong 1268. Noong panahong iyon, ang alkalde ay si Hoyer von Vredeberg. Noong 1371, itinalaga itong isang opisyal na bayan ng pamilihan. Bago ito, ang Hoyerswerda ay isang napakaliit na bayan na may ilang mga istruktura, ngunit ang lungsod ay lumago sa ilalim ng pamumuno ng bagong alkalde na si Karl IV. Nakatanggap ito ng mga karapatan sa munisipyo mula kay Freiherr von Duba noong 19 Disyembre 1423, pati na rin ang karapatang pumili ng sarili nitong konseho. Noong ika-17 siglo, ang lungsod ay nakaranas ng maraming problema dahil sa Digmaang 30 Taon. Ang bilang ng mga naninirahan ay bumaba nang husto, ngunit nakabawi sa pagtatapos ng siglo. Noong 1624, ang Hoyerswerda ay naging kabisera ng distrito ng Spremberg. Pagkalipas ng ilang taon, ang distrito ay pinangalanang Hoyerswerda dahil sa lumalaking kahalagahan ng lungsod. [[File:Schloss Hoyerswerda 1787 b 01.jpg|thumb|Kastilyo ng Hoyerswerda noong ika-18 siglo]] Sa kalagitnaan ng siglong ito, ang Hoyerswerda ang naging pinakamalaking bayan sa rehiyon ng Lusatiya. Noong ika-18 siglo, ibinigay ng Hari at Elektor ng Sahony na si Augustus II ng Lakas ang Dukado ng Hoyerswerda kay Ursula Katharina Lubomirska, na tumulong sa bayan na paunlarin ang kalakalan at pagmamanupaktura. Noong 1737, binili ni Haring Augustus III ng Poland ang bayan mula kay Lubomirska. Dati, humihinto ang Hari sa Kastilyo ng Hoyerswerda habang naglalakbay mula Dresden patungong Warsaw. Ang [[Labanan sa Hoyerswerda]] ay naganap malapit dito noong 1759 noong [[Digmaang Pitong Taon]]. Noong 1815, ang Hoyerswerda ay naging bahagi ng [[Kaharian ng Prusya]]. Sa simula, ito ay pinangasiwaan bilang bahagi ng Spremberg-Hoyerswerdaer Kreis ng Lalawigan ng Brandenburg, ngunit noong 1825, ang katimugang bahagi ay hinati upang bumuo ng Landkreis Hoyerswerda at isinama sa Lalawigan ng Silesia. Noong 1871, kasama ang Prussia, ito ay naging bahagi ng Imperyong Aleman. Noong 1873, isang bagong riles ng tren sa pagitan ng Hoyerswerda at Ruhland ang binuksan. Nagkaroon ito ng positibong epekto sa pag-unlad ng ekonomiya ng lungsod. Noong 1912, ang Domowina, ang organisasyon ng mga Sorb, ay itinatag sa lungsod. Noong 1918, ang mga Sorb ay nagprotesta rito laban sa patakaran ng Germanization. Ang bayan ay naging bahagi ng Prussian Province ng Lower Silesia noong 1919. ===Kamakailang kasaysayan=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-58152-0002, Hoyerswerda, Wohnblocks.jpg|thumb|Pabahay na uri ng [[Silangang Alemanya|DRA]] na itinayo noong dekada 1950]] Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], noong 1944, ang kampo ng mga bilanggo ng digmaan sa Dulag 124 ay inilipat mula [[Slavuta]] patungong Hoyerswerda.<ref>{{cite book|last1=Megargee|first1=Geoffrey P.|last2=Overmans|first2=Rüdiger|last3=Vogt|first3=Wolfgang|year=2022|title=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933–1945. Volume IV|publisher=Indiana University Press, United States Holocaust Memorial Museum|page=77|isbn=978-0-253-06089-1}}</ref> Sa pagtatapos ng digmaan, ang bayan ay idineklara bilang pangunahing sentro ng depensa ng Alemanya at samakatuwid ay lubhang napinsala. Sinunog ng sumasalakay na Pulang Hukbo ng Sobyet ang bayan. Ito ay naging bahagi muli ng Saxony pagkatapos ng digmaan, ngunit mula 1952, ito ay pinangasiwaan ng [[Bezirk Cottbus|Bezirk (Rehiyon) ng Cottbus]], hanggang 1990, nang ang mga estado ng Silangang Alemanya ay buwagin. Sa panahon ng DRA, ang Hoyerswerda ay naging isang mahalagang bayan ng industriya. Ang negosyo ng pagproseso ng lignite na "Schwarze Pumpe" ay itinatag noong 1955 (ngayon ay nasa pederal na estado ng Brandenburg). Mula 1957, ang pangangailangan para sa bagong espasyo sa pamumuhay ay tumaas nang husto. Sa mga sumunod na taon, 10 bagong lugar ng pamumuhay ang itinatag at sampu-sampung libong apartment ang itinayo. Noong 1981, naabot ng lungsod ang pinakamataas na bilang ng mga naninirahan, na may 71,054 na residente. Noong panahong iyon, mas maraming bata bawat naninirahan ang ipinanganak sa Hoyerswerda kaysa saanman sa GDR. Nang muling magkaisa noong 1990, nagpasya ang mga tao sa lungsod na maging bahagi ng muling itinatag na estado ng Saxony. Sa pagtatapos ng DRA at muling pagsasaayos ng ekonomiya ng Silangang Alemanya, maraming negosyo sa rehiyong industriyal ng Hoyerswerda ang pinaliit o isinara. Noong 1991, [[Hoyerswerda riots|maraming xenophobic na pag-atake]] ang tumatarget sa mga imigranteng manggagawa mula sa Malayong Silangan pati na rin sa mga naghahanap ng asylum mula sa Asya, Africa at Silangang Europa. Isang hostel na tumatanggap sa mga naghahanap ng asylum ang inatake at hinagisan ng mga bombang petrolyo. Ang saklaw ng media tungkol sa kaguluhan ay ikinagulat ng marami sa Germany at sa ibang bansa, na nagdulot ng maraming debate sa publiko.<ref>{{cite web|last1=Kinzer|first1=Steven|title=A Wave of Attacks On Foreigners Stirs Shock in Germany|url=https://www.nytimes.com/1991/10/01/world/a-wave-of-attacks-on-foreigners-stirs-shock-in-germany.html|website=New York Times|access-date=2 March 2015}}</ref> Sa pagitan ng 1993 at 1998, ilang maliliit na nayon ang naging bahagi ng lungsod, ngunit ang bilang ng kabuuang populasyon ay mabilis na bumaba, mula sa humigit-kumulang 70,000 katao noong 1980s hanggang sa humigit-kumulang 35,000 katao sa pagtatapos ng 2012. May mga pagtatangka na baguhin ang lungsod. Marami sa mga apartment block na itinayo noong panahon ng GDR ay giniba o na-renovate.<ref>Layer, Till. "[http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/10/24/germany.hoyerswerda/index.html Born in the east, young Germans still forced to head west]." ''[[CNN]]''. 24 October 2009. Retrieved on 3 November 2009.</ref> Ang proyektong ito, tulad ng iba, ay pinondohan ng pera mula sa EU at Federal Republic of Germany. Ang papel nito bilang isang bayan na pinamumunuan nang malaya ("Kreisfreie Stadt") sa Saxony ay naglaho noong 2008 kasabay ng muling paghubog ng rehiyonal na administrasyon ng Saxony. ==Mga Tanawin== Kabilang sa mga pangunahing tanawin ang: * ang kastilyo ng Hoyerswerda * ang Market Square (Markt) sa Lumang Bayan, kabilang ang: ** ang Lumang Bulwagan ng Bayan (Altes Rathaus) ** isang mahalagang palatandaan noong ika-18 siglo sa panahon ng Polish-Saxon post na may mga eskudo ng Polish-Lithuanian Commonwealth at ng mga Elektorado ng Saxony at ang monograma ni Haring Augustus II the Strong ** ang Sorbian Fountain (''Sorbenbrunnen'') mula 1980 * ang Simbahan ni San Juan (''Johanneskirche'') * ang dating luklukan ng Domowina, na itinayo noong 1885 * ang Bagong Bulwagan ng Bayan (''Neues Rathaus''), na itinayo noong 1904 * Planetarium Hoyerswerda, na itinatag noong dekada 1960 ang Lusatian Square (''Lausitzer Platz'') sa Bagong Bayan kasama ang Lusatian Hall (''Lausitzhalle''/''Łužiska Hala'') * ang ZCOM Zuse-Computer-Museum <gallery mode="packed-hover" widths="180px" heights="160px"> File:Schloss Hoyerswerda 9.JPG|Kastilyo ng Hoyerswerda File:Markt 1 Altes Rathaus HY 1.JPG|Lumang Bulwagan ng Bayan File:Markt Postdistanzsäule HY 2.JPG|Mahalagang pangyayari pagkatapos ng Polish-Saxon File:HYBrunnenMarkt.JPG|Bukal ng Sorbian File:Johanniskirche Hoyerswerda.jpg|Simbahan ni San Juan File:Braugasse 1 HY.JPG|Dating luklukan ng ''[[Domowina]]'' </gallery> ==Kalagayan sa ekonomiya== Bagama't bahagi ng [[Silangang Alemanya]], ang trabaho sa Hoyerswerda ay ibinigay ng isang planta ng kuryente, mga pagawaan ng salamin, mga minahan ng karbon, at isang hanay ng artilerya ng hukbo. Dahil sa muling pagsasama-sama ng Alemanya at ang kasunod na pagbagsak ng isang sentralisadong planong ekonomiya, nawalan ng maraming trabaho ang lungsod dahil isinara ang mga pagawaan ng salamin at hanay ng artilerya, at binawasan ng planta ng kuryente ang pasahod nito. Halos tuluyang nawala ang mga industriya sa pangalawang sektor. Gayunpaman, inaasahan na kailangang magtayo ng mga bagong bahay sa Hoyerswerda, dahil sa inaasahang pagtaas ng populasyon dahil sa pagmimina ng tanso sa Schwarze Pumpe. Mayroon ding planong thermal power plant para sa Hoyerswerda, dahil ang kontrata ng district heating sa Schwarze Pumpe ay magtatapos sa 2016. Nananatili sa 13% ang kawalan ng trabaho.<ref>{{cite web|url=http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Arbeitslosenquote-in-Hoyerswerda-steigt;art1060,3850756 |title=Arbeitslosenquote in Hoyerswerda steigt |publisher=Lausitzer Rundschau |access-date=21 August 2013}}</ref> Ang Hoyerswerda ay nasa ikatlong pwesto sa kahirapan ng mga bata ayon sa estadistika ng Child Protection Alliance.<ref>{{cite web|url=http://www.elstermedia.de/zeitnah_regionen/druckfenster.php3?gebiet=02977&datum=20070828&ID=22217 |title=Zeitnah-online |publisher=Zeitnah-online |access-date=13 September 2013}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Hoyerswerda]] [[Kategorya:Mga bayan ng Alemanya]] [[Kategorya:Distrito ng Bautzen]] pn5uzax0yps45veno6pbv1z51tbi92a 1728 339217 2224296 2224204 2026-09-09T05:57:34Z JWilz12345 77302 +[[Ang Daigdig Ko'y Ikaw]] 2224296 wikitext text/x-wiki {{center|'''Maligayang pagdating sa lahat ng mga kalahok sa edit-a-thon!'''}} {| cellspacing="0" style="width: 100%; border: 0; padding: 0 0 0 0; background: transparent;" |- | valign="top" | {| cellspacing="0" style="height: {{#if:{{{1|}}}|115pt|100pt}}; border: 3px black solid; background: lightyellow; width: 100%; margin-bottom: 0.5em;" |- | style="padding: 0.3em; width: 50pt;" | [[file:Philippines film clapperboard.svg|300pt]] | style="padding: 0.3em; text-align: left; font-size: 22pt; font-family: Times New Roman, Times, serif; line-height: 80%;" |<center>'''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino'''</center><br> <center>'''Edit-a-thon 2026'''</center>{{#if:{{{shortcut|}}}|&#32; {{!}} style="padding: 0.5em; width: 25%;" {{!}} {{shortcut|{{{shortcut|}}}|category=no}} }} |- {{#if:{{{1|}}}|&#32; {{!}} colspan="{{#if:{{{shortcut|}}}|3|2}}" style="font-size: 18pt; line-height: 50%;" {{!}} ---- {{nbsp}}{{{1}}} {{!}}-}} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background: transparent; float: right;" |- |} <div style="border: 6px solid #006699; padding: 2em 1em; margin: 0 auto 15px; overflow: hidden;"> [[File:Pilipinas-Panorama-LuntianAtPula.png|150px|right|link=m:Special:MyLanguage/Pilipinas_Panorama_Community/Membership]] Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. Ito ay kaalinsabay sa paggunita sa Buwan ng Industriya ng Pelikulang Pilipino na opisyal na ipinagdiriwang tuwing Setyembre sa bisa ng Proklamasyon Blg. 1085 na nilagdaan ni Pangulong Rodrigo Duterte noong 2021 upang ideklara ang buwan ng Setyembre bilang "Philippine Film Industry Month". Pinili ang buwan ng Setyembre para gunitain ang Setyembre 12 bilang anibersaryo ng Dalagang Bukid ni Jose Nepomuceno noong 1919, ang unang tampok na pelikulang idinirehe at nilikha ng isang Pilipino. Ang proyekto na ito ay isang inisyatibo ng [[:meta:Pilipinas Panorama Community|Pilipinas Panorama Community]], isang organisasyon ng mga Pilipinong Wikimedista at tagapagtaguyod ng pamanang kultural na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]]. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. Bilang gabay, maaaring buksan ang mga sumusunod na mga artikulo na may listahan ng mga angkop na artikulo para sa proyektong ito. * [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] * [[Pelikulang Pilipino]] == Mga naisulat at naisaayos == === Tagalog Wikipedia === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. |[[Nestor de Villa]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |4. |[[Bembol Roco]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |5. |''[[Rizal sa Dapitan]]'' |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[Bella Flores]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |7. |[[Amanda Page]] |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |8. |[[Claire de la Fuente]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |9. |[[Sarsi Emmanuelle]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |10. |[[Walter Navarro]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |11. |[[Julie Vega]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |12. |[[Shirley Moreno]] |[[User:GerryYabes|GerryYabes]] |- |13. |''[[Anak Dalita]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |14. |''[[3 Mukha ng Pag-ibig]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |15. |''[[Juan Tamad at Mister Shooli sa Mongolian Barbecue]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |16. |''[[Humanap Ka ng Panget]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |17. |''[[Kailan Sasabihing Mahal Kita?]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |18. |''[[Ang Daigdig Ko'y Ikaw]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |19. | | |- |19. | | |} === Mga artikulo sa ibat-ibang Wikang Filipino === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Wikang Filipino !Tagapag-ambag |- |1. |[[:bcl:Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |2. |[[:incubator:Wp/hil/Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |3. |[[:bcl:Amanda Page|Amanda Page]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |4. |[[:incubator:Wp/hil/Amanda Page|Amanda Page]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |5. |[[:incubator:Wp/hil/Fernando Poe Jr.|Fernando Poe Jr.]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[:bcl:Sarsi Emmanuelle|Sarsi Emmanuelle]] |Bikol Central |[[User:Churihan|Churihan]] |- |7. |[[:incubator:Wp/hil/Pokwang|Pokwang]] |Hiligaynon |[[User:Soy20|Soy20]] |- |8. |[[:incubator:Wp/hil/Susan Roces|Susan Roces]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |9. |[[:bcl:Heneral Luna (pelikula)|''Heneral Luna'' (pelikula)]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |10. | | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) *[[Tagagamit:Churihan|Churihan]] ([[Usapang tagagamit:Churihan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Markadan|Markadan]] ([[Usapang tagagamit:Markahan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Soy20|Soy20]] ([[Usapang tagagamit:Soy20|kausapin]]) *[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] jicrmw60487sghalj69onok3qds95q9 2224320 2224296 2026-09-09T07:50:32Z Ralffralff 104750 /* Mga artikulo sa ibat-ibang Wikang Filipino */ 2224320 wikitext text/x-wiki {{center|'''Maligayang pagdating sa lahat ng mga kalahok sa edit-a-thon!'''}} {| cellspacing="0" style="width: 100%; border: 0; padding: 0 0 0 0; background: transparent;" |- | valign="top" | {| cellspacing="0" style="height: {{#if:{{{1|}}}|115pt|100pt}}; border: 3px black solid; background: lightyellow; width: 100%; margin-bottom: 0.5em;" |- | style="padding: 0.3em; width: 50pt;" | [[file:Philippines film clapperboard.svg|300pt]] | style="padding: 0.3em; text-align: left; font-size: 22pt; font-family: Times New Roman, Times, serif; line-height: 80%;" |<center>'''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino'''</center><br> <center>'''Edit-a-thon 2026'''</center>{{#if:{{{shortcut|}}}|&#32; {{!}} style="padding: 0.5em; width: 25%;" {{!}} {{shortcut|{{{shortcut|}}}|category=no}} }} |- {{#if:{{{1|}}}|&#32; {{!}} colspan="{{#if:{{{shortcut|}}}|3|2}}" style="font-size: 18pt; line-height: 50%;" {{!}} ---- {{nbsp}}{{{1}}} {{!}}-}} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background: transparent; float: right;" |- |} <div style="border: 6px solid #006699; padding: 2em 1em; margin: 0 auto 15px; overflow: hidden;"> [[File:Pilipinas-Panorama-LuntianAtPula.png|150px|right|link=m:Special:MyLanguage/Pilipinas_Panorama_Community/Membership]] Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. Ito ay kaalinsabay sa paggunita sa Buwan ng Industriya ng Pelikulang Pilipino na opisyal na ipinagdiriwang tuwing Setyembre sa bisa ng Proklamasyon Blg. 1085 na nilagdaan ni Pangulong Rodrigo Duterte noong 2021 upang ideklara ang buwan ng Setyembre bilang "Philippine Film Industry Month". Pinili ang buwan ng Setyembre para gunitain ang Setyembre 12 bilang anibersaryo ng Dalagang Bukid ni Jose Nepomuceno noong 1919, ang unang tampok na pelikulang idinirehe at nilikha ng isang Pilipino. Ang proyekto na ito ay isang inisyatibo ng [[:meta:Pilipinas Panorama Community|Pilipinas Panorama Community]], isang organisasyon ng mga Pilipinong Wikimedista at tagapagtaguyod ng pamanang kultural na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]]. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. Bilang gabay, maaaring buksan ang mga sumusunod na mga artikulo na may listahan ng mga angkop na artikulo para sa proyektong ito. * [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] * [[Pelikulang Pilipino]] == Mga naisulat at naisaayos == === Tagalog Wikipedia === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. |[[Nestor de Villa]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |4. |[[Bembol Roco]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |5. |''[[Rizal sa Dapitan]]'' |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[Bella Flores]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |7. |[[Amanda Page]] |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |8. |[[Claire de la Fuente]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |9. |[[Sarsi Emmanuelle]] |[[User:Churihan|Churihan]] |- |10. |[[Walter Navarro]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |11. |[[Julie Vega]] |[[User:Markadan|Markadan]] |- |12. |[[Shirley Moreno]] |[[User:GerryYabes|GerryYabes]] |- |13. |''[[Anak Dalita]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |14. |''[[3 Mukha ng Pag-ibig]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |15. |''[[Juan Tamad at Mister Shooli sa Mongolian Barbecue]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |16. |''[[Humanap Ka ng Panget]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |17. |''[[Kailan Sasabihing Mahal Kita?]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |18. |''[[Ang Daigdig Ko'y Ikaw]]'' |[[User:JWilz12345|JWilz12345]] |- |19. | | |- |19. | | |} === Mga artikulo sa ibat-ibang Wikang Filipino === {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Wikang Filipino !Tagapag-ambag |- |1. |[[:bcl:Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |2. |[[:incubator:Wp/hil/Rizal sa Dapitan|''Rizal sa Dapitan'']] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |3. |[[:bcl:Amanda Page|Amanda Page]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |4. |[[:incubator:Wp/hil/Amanda Page|Amanda Page]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |5. |[[:incubator:Wp/hil/Fernando Poe Jr.|Fernando Poe Jr.]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |6. |[[:bcl:Sarsi Emmanuelle|Sarsi Emmanuelle]] |Bikol Central |[[User:Churihan|Churihan]] |- |7. |[[:incubator:Wp/hil/Pokwang|Pokwang]] |Hiligaynon |[[User:Soy20|Soy20]] |- |8. |[[:incubator:Wp/hil/Susan Roces|Susan Roces]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |9. |[[:bcl:Heneral Luna (pelikula)|''Heneral Luna'' (pelikula)]] |Bikol Central |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |10. |[[:incubator:Wp/hil/Vice Ganda|Vice Ganda]] |Hiligaynon |[[User:Ralffralff|Ralffralff]] |- |11. | | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) *[[Tagagamit:Churihan|Churihan]] ([[Usapang tagagamit:Churihan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Markadan|Markadan]] ([[Usapang tagagamit:Markahan|kausapin]]) *[[Tagagamit:Soy20|Soy20]] ([[Usapang tagagamit:Soy20|kausapin]]) *[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] 0gz5dqf1zkegd579voqcncm564wt3rn 0 339232 2224221 2221222 2026-09-08T14:29:51Z TentingZones1 122212 /* */ 2224221 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Ponson-Dessus |native_name = Ponson-Dessús, Pounsoû-Dessus |settlement_type = Bayan |image_skyline = L'église Saint Laurent, Ponson-Dessus.jpg |image_caption = Simbahan ni Saint-Laurent |image_shield = |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |map_caption = Lokasyon ng Ponson-Dessus |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Pyrénées-Atlantiques]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Pau|Pau]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Serge Parzani<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 10.77 |population_as_of = 2023 |population_total = 261 |population_density_km2 = 24 |website = |population_demonym = Ponsonnais |coordinates = {{coord|43.3156|-0.0531|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = |elevation_min_m = 285 |elevation_max_m = 389 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 64452/64460 }} Ang '''Ponson-Dessus''' (sa [[Wikang Bearnes|Bearnes]] ''Ponson-Dessús'' o ''Pounsoû-Dessus'') ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa [[Mga departamento ng Pransiya|departamento]] ng [[Pyrénées-Atlantiques]], sa [[Mga rehiyon ng Pransiya|rehiyon]] ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. Ang mga naninirahan dito tinatawag ay ''Ponsonnais''.<ref>[http://www.habitants.fr/habitants_departement_pyrenees-atlantiques_64.html#COMA Gentilé sur habitants.fr]</ref> ==Heograpiya== Ang komuna ng Ponson-Dessus ay matatagpuan sa departamento ng Pyrénées-Atlantiques, sa rehiyon ng Nouvelle-Aquitaine. Ito ay 34 km sa pamamagitan ng kalsada mula sa Pau, ang prefecture ng departamento, at 20 km mula sa Pontacq, ang sentral na istasyon ng botohan para sa canton ng Vallées de l'Ousse et du Lagoin, kung saan umaasa ang komunidad para sa mga halalan sa departamento mula noong 2015. Ang komunidad ay bahagi din ng Vic-en-Bigorre catchment area. Ang pinakamalapit na mga komunidad ay: [[Ponson-Debat-Pout]] (2.0 km), [[Oroix]] (2.5 km), Séron (3.8 km), [[Tarasteix]] (3.8 km), [[Escaunets]] (4.0 km), [[Aast]] (4.1 km), [[Pintac]] (4.9 km), at [[Montaner]] (5.0 km). Sa kasaysayan at kultura, ang Ponson-Dessus ay bahagi ng lalawigan ng Béarn, na dating isang estado rin at nagpapakita ng pagkakaisang pangkasaysayan at pangkultura na kabaligtaran ng kapansin-pansing pagkakaiba-iba ng mga tanawin na may naghihirap na kaluwagan. Ang mga kalapit na munisipalidad ay ang [[Aast]], [[Ger, Pyrénées-Atlantiques|Ger]], [[Oroix]], [[Ponson-Debat-Pouts]], [[Saubole]], [[Séron]] at [[Tarasteix]]. ==Hidrograpiya== [[File:64452-Ponson-Dessus-Routes-Hydro.png|thumb|alt=Carte en couleur présentant le réseau hydrographique de la commune|Mga network ng hidrograpiko at kalsada ng Ponson-Dessus.]] Ang komyun ay dinadaluyan ng ilog Carbouère, ilog Lys Darré at iba't ibang maliliit na daluyan ng tubig, na bumubuo ng isang hydrographic network na may kabuuang haba na 11 km.<ref>{{Cite web |url=https://www.siges.fr/fr/fiche-territoire/commune/64452|title= Fiche communale de Ponson-Dessus|website=le système d’information pour la gestion des eaux souterraines|access-date=2026-03-09}}</ref> ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Simula Enero 1, 2024, ang Ponson-Dessus ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipal na densidad ng grid na tinukoy ng INSEE noong 2022.<ref>{{Cite web |url=https://www.insee.fr/fr/information/6439600|title=La grille communale de densité |website=le site de l'[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]]|date=Mayo 28, 2024 |access-date= Hunyo 29, 2024}}</ref> Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod.<ref name="AAV2020">{{Cite web|url=https://www.insee.fr/fr/information/4803954|title=Base des aires d'attraction des villes 2020.|date=Oktubre 20, 2020|website=le site de l'[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]] |access-date= Hunyo 29, 2024}}</ref><ref name="AAV20202b">{{Cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4806694 |title=En France, neuf personnes sur dix vivent dans l’aire d’attraction d’une ville |author=Marie-Pierre de Bellefon, Pascal Eusebio, Jocelyn Forest, Olivier Pégaz-Blanc et Raymond Warnod (Insee) |date=Oktubre 21, 2020|website=le site de l'[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]] |access-date= Hunyo 29, 2024}}</ref> ===Paggamit ng lupa=== [[File:64452-Ponson-Dessus-Sols.png|thumb|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 (Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa munisipalidad noong 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (78.1% noong 2018), isang pagbaba kumpara sa 1990 (79.9%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: lupang maaaring sakahin (51.5%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (26.6%), kagubatan (18.9%), at mga urbanisadong lugar (3%).<ref name="CLC">{{Cite web |url=https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/corine-land-cover-0 |title=CORINE Land Cover (CLC) - Répartition des superficies en 15 postes d'occupation des sols (métropole). |website=le site des données et études statistiques du ministère de la Transition écologique.|access-date= Abril 19, 2021}}</ref> Ang mga pagbabago sa takip ng lupa at imprastraktura sa loob ng munisipalidad ay maaaring maobserbahan sa iba't ibang mapa ng teritoryo: ang mapa ng Cassini (ika-18 siglo), ang mapa ng General Staff (1820-1866), at mga mapa ng IGN at mga litrato mula sa himpapawid para sa kasalukuyang panahon (1950 hanggang kasalukuyan).<ref name=Carte>{{Cite web |url= https://remonterletemps.ign.fr/comparer/basic?x=-0.0530555555556&y=43.3156&z=14&layer1=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.PLANIGNV2&layer2=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.ETATMAJOR40&mode=doubleMap|title=Évolution comparée de l'occupation des sols de la commune sur cartes anciennes|author=IGN |website=remonterletemps.ign.fr |access-date=Hulyo 17, 2023}}</ref> ===Mga lokalidad at nayon=== Boscq, Candele, Hos, Lanne-Dessus at Saint-Laurent. ===Mga ruta ng komunikasyon at transportasyon=== Ang bayan ay pinaglilingkuran ng mga kalsadang departamento na D 54, D 202, D 204 at D 311. ==Pangalan== Ang pangalan ng lugar na Ponson-Dessus ay lumilitaw sa mga anyong ''Ponzo'' (ika-12 siglo,<ref name="Raymond">[[Paul Raymond (archiviste)|Paul Raymond]], ''Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque''</ref> ayon kay Pierre de Marca<ref name="Marca">D'après [[Pierre de Marca]], ''Histoire de Béarn''</ref>), ''Ponsoo-Susoo'' (1376,<ref name="Raymond"/> Béarn military muster<ref name="Montre militaire">Manuscrit de 1376 - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques</ref>), ''Ponso-Dessus'' at ''Ponsa-Dessus'' (1385<ref name="Raymond"/> at 1402<ref name="Raymond"/> ayon sa pagkakabanggit, Béarn land register), ''Ponssoo-Dessus'', ''Ponsson-Dessuus'', ''Ponçon-Dessus'' (1538,<ref name="Raymond"/> 1546<ref name="Raymond"/> at 1675<ref name="Raymond"/> ayon sa pagkakabanggit, survey ng lupa ng Béarn). Ang pangalang Béarnese nito ay ''Ponson-Dessús'' o ''Pounsoû-Dessus''. ==Kasaysayan== Binanggit ni Paul Raymond<ref name="Raymond"/> na ang komyun ay may isang sekular na abbey, isang basalyo ng viscounty ng Béarn. Noong 1385, ang Ponson-Dessus ay may labinsiyam na kabahayan at bahagi ng balwarte ng Montaner. ==Lokal na kultura at pamana== [[File:Poey-Oloron eglise 002.JPG|thumb|Ang simbahan, tanaw sa gilid.]] Ang pista ng nayon ay ipinagdiriwang kasama ng [[Ponson-Debat-Pouts]] tuwing unang linggo ng Agosto. ===Pamana sibil=== Ang mga labi ng isang pinatibay<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=3&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=4&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Mérimée - Notices sur l'ensemble fortifié</ref> na complex sa lokalidad ng Saint-Laurent, na nagmula pa noong unang bahagi ng Gitnang Panahon, ay nagpapatotoo sa sinaunang nakaraan ng komyun. Itinatampok ng Ponson-Dessus ang isang koleksyon ng mga bahay-bukid<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=5&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=6&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=9&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Mérimée - Notices sur les fermes anciennes</ref> noong ika-18 at ika-19 na siglo. ===Pamana ng relihiyon=== Ang kasalukuyang simbahan ng Saint-Laurent,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=2&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous Ministère de la Culture, base Mérimée - Notice sur l'église Saint-Laurent]</ref> ang pangalawa na may ganitong pangalan sa bayan,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=2&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous Ministère de la Culture, base Mérimée - Notice sur l'église Saint-Laurent]</ref> deuxième du nom dans la commune, la première<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=1&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous Ministère de la Culture, base Mérimée - Notice sur l'ancienne église Saint-Laurent]</ref> ang una ay nawasak noong bandang 1880, at itinayo noong 1868. Naglalaman ito ng mga muwebles,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=1&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=12&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=13&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=14&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=15&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=18&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=20&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=22&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=23&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=24&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=25&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=26&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Palissy - Notices sur le mobilier de l'église Saint-Laurent</ref> estatwa,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=11&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=19&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=21&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Palissy - Notices sur les statues de l'église Saint-Laurent</ref> at mga bagay<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=17&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Palissy - Notices sur les objets référencés de l'église Saint-Laurent</ref> na nakalista sa pangkalahatang imbentaryo ng pamana ng kultura. ==Kagamitan== ===Edukasyon=== May paaralang elementarya ang Ponson-Dessus. ===Mga Libangan=== Isang bulwagan ng komunidad ang matatagpuan sa gitna ng nayon. Maaaring magdaos ang bulwagang ito ng lahat ng uri ng mga pagdiriwang. Ang operasyon nito ay pinamamahalaan ng ''L'association de gestion du foyer des deux Ponson'' ('''AGF2P''') ''en gère le fonctionnement''.<ref>[http://pagesperso-orange.fr/ponson/agf2p Site de l'association AGF2P]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ponson-Dessus]] [[Kategorya:Pyrénées-Atlantiques]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] lt7qgidh6bji8r9w4fd2ea3nyce6pez 2224226 2224221 2026-09-08T14:40:47Z TentingZones1 122212 /* Pamana ng relihiyon */ 2224226 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Ponson-Dessus |native_name = Ponson-Dessús, Pounsoû-Dessus |settlement_type = Bayan |image_skyline = L'église Saint Laurent, Ponson-Dessus.jpg |image_caption = Simbahan ni Saint-Laurent |image_shield = |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |map_caption = Lokasyon ng Ponson-Dessus |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Pyrénées-Atlantiques]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Pau|Pau]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Serge Parzani<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 10.77 |population_as_of = 2023 |population_total = 261 |population_density_km2 = 24 |website = |population_demonym = Ponsonnais |coordinates = {{coord|43.3156|-0.0531|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = |elevation_min_m = 285 |elevation_max_m = 389 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 64452/64460 }} Ang '''Ponson-Dessus''' (sa [[Wikang Bearnes|Bearnes]] ''Ponson-Dessús'' o ''Pounsoû-Dessus'') ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa [[Mga departamento ng Pransiya|departamento]] ng [[Pyrénées-Atlantiques]], sa [[Mga rehiyon ng Pransiya|rehiyon]] ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. Ang mga naninirahan dito tinatawag ay ''Ponsonnais''.<ref>[http://www.habitants.fr/habitants_departement_pyrenees-atlantiques_64.html#COMA Gentilé sur habitants.fr]</ref> ==Heograpiya== Ang komuna ng Ponson-Dessus ay matatagpuan sa departamento ng Pyrénées-Atlantiques, sa rehiyon ng Nouvelle-Aquitaine. Ito ay 34 km sa pamamagitan ng kalsada mula sa Pau, ang prefecture ng departamento, at 20 km mula sa Pontacq, ang sentral na istasyon ng botohan para sa canton ng Vallées de l'Ousse et du Lagoin, kung saan umaasa ang komunidad para sa mga halalan sa departamento mula noong 2015. Ang komunidad ay bahagi din ng Vic-en-Bigorre catchment area. Ang pinakamalapit na mga komunidad ay: [[Ponson-Debat-Pout]] (2.0 km), [[Oroix]] (2.5 km), Séron (3.8 km), [[Tarasteix]] (3.8 km), [[Escaunets]] (4.0 km), [[Aast]] (4.1 km), [[Pintac]] (4.9 km), at [[Montaner]] (5.0 km). Sa kasaysayan at kultura, ang Ponson-Dessus ay bahagi ng lalawigan ng Béarn, na dating isang estado rin at nagpapakita ng pagkakaisang pangkasaysayan at pangkultura na kabaligtaran ng kapansin-pansing pagkakaiba-iba ng mga tanawin na may naghihirap na kaluwagan. Ang mga kalapit na munisipalidad ay ang [[Aast]], [[Ger, Pyrénées-Atlantiques|Ger]], [[Oroix]], [[Ponson-Debat-Pouts]], [[Saubole]], [[Séron]] at [[Tarasteix]]. ==Hidrograpiya== [[File:64452-Ponson-Dessus-Routes-Hydro.png|thumb|alt=Carte en couleur présentant le réseau hydrographique de la commune|Mga network ng hidrograpiko at kalsada ng Ponson-Dessus.]] Ang komyun ay dinadaluyan ng ilog Carbouère, ilog Lys Darré at iba't ibang maliliit na daluyan ng tubig, na bumubuo ng isang hydrographic network na may kabuuang haba na 11 km.<ref>{{Cite web |url=https://www.siges.fr/fr/fiche-territoire/commune/64452|title= Fiche communale de Ponson-Dessus|website=le système d’information pour la gestion des eaux souterraines|access-date=2026-03-09}}</ref> ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Simula Enero 1, 2024, ang Ponson-Dessus ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipal na densidad ng grid na tinukoy ng INSEE noong 2022.<ref>{{Cite web |url=https://www.insee.fr/fr/information/6439600|title=La grille communale de densité |website=le site de l'[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]]|date=Mayo 28, 2024 |access-date= Hunyo 29, 2024}}</ref> Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod.<ref name="AAV2020">{{Cite web|url=https://www.insee.fr/fr/information/4803954|title=Base des aires d'attraction des villes 2020.|date=Oktubre 20, 2020|website=le site de l'[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]] |access-date= Hunyo 29, 2024}}</ref><ref name="AAV20202b">{{Cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4806694 |title=En France, neuf personnes sur dix vivent dans l’aire d’attraction d’une ville |author=Marie-Pierre de Bellefon, Pascal Eusebio, Jocelyn Forest, Olivier Pégaz-Blanc et Raymond Warnod (Insee) |date=Oktubre 21, 2020|website=le site de l'[[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]] |access-date= Hunyo 29, 2024}}</ref> ===Paggamit ng lupa=== [[File:64452-Ponson-Dessus-Sols.png|thumb|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 (Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa munisipalidad noong 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (78.1% noong 2018), isang pagbaba kumpara sa 1990 (79.9%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: lupang maaaring sakahin (51.5%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (26.6%), kagubatan (18.9%), at mga urbanisadong lugar (3%).<ref name="CLC">{{Cite web |url=https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/corine-land-cover-0 |title=CORINE Land Cover (CLC) - Répartition des superficies en 15 postes d'occupation des sols (métropole). |website=le site des données et études statistiques du ministère de la Transition écologique.|access-date= Abril 19, 2021}}</ref> Ang mga pagbabago sa takip ng lupa at imprastraktura sa loob ng munisipalidad ay maaaring maobserbahan sa iba't ibang mapa ng teritoryo: ang mapa ng Cassini (ika-18 siglo), ang mapa ng General Staff (1820-1866), at mga mapa ng IGN at mga litrato mula sa himpapawid para sa kasalukuyang panahon (1950 hanggang kasalukuyan).<ref name=Carte>{{Cite web |url= https://remonterletemps.ign.fr/comparer/basic?x=-0.0530555555556&y=43.3156&z=14&layer1=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.PLANIGNV2&layer2=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.ETATMAJOR40&mode=doubleMap|title=Évolution comparée de l'occupation des sols de la commune sur cartes anciennes|author=IGN |website=remonterletemps.ign.fr |access-date=Hulyo 17, 2023}}</ref> ===Mga lokalidad at nayon=== Boscq, Candele, Hos, Lanne-Dessus at Saint-Laurent. ===Mga ruta ng komunikasyon at transportasyon=== Ang bayan ay pinaglilingkuran ng mga kalsadang departamento na D 54, D 202, D 204 at D 311. ==Pangalan== Ang pangalan ng lugar na Ponson-Dessus ay lumilitaw sa mga anyong ''Ponzo'' (ika-12 siglo,<ref name="Raymond">[[Paul Raymond (archiviste)|Paul Raymond]], ''Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque''</ref> ayon kay Pierre de Marca<ref name="Marca">D'après [[Pierre de Marca]], ''Histoire de Béarn''</ref>), ''Ponsoo-Susoo'' (1376,<ref name="Raymond"/> Béarn military muster<ref name="Montre militaire">Manuscrit de 1376 - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques</ref>), ''Ponso-Dessus'' at ''Ponsa-Dessus'' (1385<ref name="Raymond"/> at 1402<ref name="Raymond"/> ayon sa pagkakabanggit, Béarn land register), ''Ponssoo-Dessus'', ''Ponsson-Dessuus'', ''Ponçon-Dessus'' (1538,<ref name="Raymond"/> 1546<ref name="Raymond"/> at 1675<ref name="Raymond"/> ayon sa pagkakabanggit, survey ng lupa ng Béarn). Ang pangalang Béarnese nito ay ''Ponson-Dessús'' o ''Pounsoû-Dessus''. ==Kasaysayan== Binanggit ni Paul Raymond<ref name="Raymond"/> na ang komyun ay may isang sekular na abbey, isang basalyo ng viscounty ng Béarn. Noong 1385, ang Ponson-Dessus ay may labinsiyam na kabahayan at bahagi ng balwarte ng Montaner. ==Lokal na kultura at pamana== [[File:Poey-Oloron eglise 002.JPG|thumb|Ang simbahan, tanaw sa gilid.]] Ang pista ng nayon ay ipinagdiriwang kasama ng [[Ponson-Debat-Pouts]] tuwing unang linggo ng Agosto. ===Pamana sibil=== Ang mga labi ng isang pinatibay<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=3&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=4&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Mérimée - Notices sur l'ensemble fortifié</ref> na complex sa lokalidad ng Saint-Laurent, na nagmula pa noong unang bahagi ng Gitnang Panahon, ay nagpapatotoo sa sinaunang nakaraan ng komyun. Itinatampok ng Ponson-Dessus ang isang koleksyon ng mga bahay-bukid<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=5&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=6&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=9&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Mérimée - Notices sur les fermes anciennes</ref> noong ika-18 at ika-19 na siglo. ===Pamana ng relihiyon=== Ang kasalukuyang simbahan ng Saint-Laurent,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=2&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous Ministère de la Culture, base Mérimée - Notice sur l'église Saint-Laurent]</ref> ang pangalawa na may ganitong pangalan sa bayan,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=2&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous Ministère de la Culture, base Mérimée - Notice sur l'église Saint-Laurent]</ref><ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=cmer1&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=cmer4&VALUE_2=&FIELD_3=cmer5&VALUE_3=&FIELD_4=AUTR&VALUE_4=&FIELD_5=cmer2&VALUE_5=&FIELD_6=titre&VALUE_6=&FIELD_7=date%20protection&VALUE_7=&FIELD_8=DOSURLP&VALUE_8=%20&NUMBER=1&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=100&MAX3=100&DOM=Tous Ministère de la Culture, base Mérimée - Notice sur l'ancienne église Saint-Laurent]</ref> ang una ay nawasak noong bandang 1880, at itinayo noong 1868. Naglalaman ito ng mga muwebles,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=1&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=12&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=13&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=14&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=15&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=18&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=20&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=22&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=23&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=24&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=25&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=26&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Palissy - Notices sur le mobilier de l'église Saint-Laurent</ref> estatwa,<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=11&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=19&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous][http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=21&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Palissy - Notices sur les statues de l'église Saint-Laurent</ref> at mga bagay<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/palissy_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_1=Cpal5&VALUE_1=Ponson%2dDessus&FIELD_2=EDIF&VALUE_2=&FIELD_3=Cpal1&VALUE_3=&FIELD_4=Cpal2&VALUE_4=&FIELD_5=Cpal3&VALUE_5=&FIELD_6=REPR&VALUE_6=&FIELD_7=Cpal4&VALUE_7=&FIELD_8=Adresse&VALUE_8=&FIELD_9=DOSURLP&VALUE_9=%20&NUMBER=17&GRP=0&REQ=%28%28Ponson%2dDessus%29%20%3aLOCA%2cPLOC%2cINSEE%20%29&USRNAME=nobody&USRPWD=4%2524%252534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=Tous] Ministère de la Culture, base Palissy - Notices sur les objets référencés de l'église Saint-Laurent</ref> na nakalista sa pangkalahatang imbentaryo ng pamana ng kultura. ==Kagamitan== ===Edukasyon=== May paaralang elementarya ang Ponson-Dessus. ===Mga Libangan=== Isang bulwagan ng komunidad ang matatagpuan sa gitna ng nayon. Maaaring magdaos ang bulwagang ito ng lahat ng uri ng mga pagdiriwang. Ang operasyon nito ay pinamamahalaan ng ''L'association de gestion du foyer des deux Ponson'' ('''AGF2P''') ''en gère le fonctionnement''.<ref>[http://pagesperso-orange.fr/ponson/agf2p Site de l'association AGF2P]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ponson-Dessus]] [[Kategorya:Pyrénées-Atlantiques]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] jk9sgcnfo9cixebkdptxpga2qr3v782 0 339266 2224223 2221442 2026-09-08T14:33:29Z TentingZones1 122212 /* */ 2224223 wikitext text/x-wiki {{Infobox German place |type = Stadt |image_photo = Pritzwalk town hall.jpg |image_caption = Bulwagan ng bayan |image_coa = Stadtwappen Pritzwalk.png |coordinates = {{coord|53|09|N|12|11|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Pritzwalk in PR.png |state = Brandenburg |district = [[Distrito ng Prignitz|Prignitz]] |elevation = 63 |area = 167.47 |postal_code = 16928 |area_code = 03395 |licence = PR (''old:'' PK) |Gemeindeschlüssel = 12 0 70 316 |website = [https://www.pritzwalk.de/ www.pritzwalk.de] |mayor = Dr. Ronald Thiel<ref>[https://wahlen.brandenburg.de/wahlen/de/kommunalwahlen/bm-wahlen/ergebnisse/~12070000 Landkreis Prignitz Wahl der Bürgermeisterin / des Bürgermeisters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116081652/https://wahlen.brandenburg.de/wahlen/de/kommunalwahlen/bm-wahlen/ergebnisse/~12070000 |date=2022-01-16 }}, accessed 2 July 2021.</ref> |leader_term = 2017&ndash;25 |party = }} Ang '''Pritzwalk''' ({{IPA|de|ˈpʁɪtsˌvalk|-|De-Pritzwalk.ogg}}) ay isang bayan sa [[distrito ng Prignitz]], sa [[Brandeburgo]], [[Alemanya]]. Ito ay matatagpuan 20 km sa kanluran ng [[Wittstock]], at 33 km sa hilagang-silangan ng [[Wittenberge]]. Ang [[ilog Dömnitz]] ay dumadaloy sa Pritzwalk. ==Heograpiya== Ang [[Dömnitz]], isang sanga ng [[Stepenitz (Elbe)|Stepenitz]], ay dumadaloy sa lungsod. ==Kasaysayan== [[File:Pritzwalk-1652-Merian.jpg|thumb|Pritzwalk noong 1650]] Ang mga natuklasan mula sa [[panahong Neolitiko]] (3000 hanggang 1800 BC) ay nagpapahiwatig ng sinaunang paninirahan ng dalawang tribong pre-Alemaniko (na may malalaking libingang bato o magkakahiwalay na libingan).<ref>Albert Guthke: ''Pritzwalk – Vorzeit und deutsche Frühe.'' In: ''700 Jahre Stadt Pritzwalk.'' Rat der Stadt Pritzwalk, 1956, S.&nbsp;5–9.</ref> Nanirahan dito ang mga tribong Aleman hanggang sa mga migrasyong Aleman (ika-4 hanggang ika-6 na siglo), at pagkatapos nito ay nanirahan din dito ang mga tribong Slabiko, lalo na ang maliit na tribo ng mga Britaniko. Nakuha ng Pritzwalk ang katayuang munisipal noong 1256.<ref>{{cite web | url=https://www.pritzwalk.de/seite/503678/wie-pritzwalk-das-stadtrecht-bekam.html | title=Pritzwalk - Wie Pritzwalk das Stadtrecht bekam }}</ref> Mula 1815 hanggang 1945, ang Pritzwalk ay bahagi ng [[Lalawigan ng Bradeburgo|Lalawigan ng Brandeburgo]] ([[Prusya]]). Halos lahat ng mga gusali sa sentro ng bayan ay nawasak ng sunog noong 1821.<ref>{{cite web | url=https://www.pritzwalk.de/seite/454718/pritzwalks-mitte-die-altstadt.html%20Men%C3%BC:%20Entdecken%20&%20Erleben%20-%3E%20Sehenswertes%20-%3E%20Pritzwalks%20Mitte%20-%20Die%20Altstadt | title=Pritzwalk - Pritzwalks Mitte - die Altstadt }}</ref> Ang Town Hall ay itinayo sa istilo ng [[Klaskio|klasiko]] noong 1829. Noong Marso 15, 1945, maraming bahay sa paligid ng istasyon ng tren ang nawasak ng isang malakas na pagsabog noong isang air raid nang sumabog ang isang tren ng munisyon matapos itong tamaan ng mga bomba. Mula 1952 hanggang 1990, ang Pritzwalk ay bahagi ng [[Bezirk Potsdam]] ng [[Silangang Alemanya]]. Noong dekada singkwenta, maraming bagong gusaling tirahan ang itinayo. ==Mga tanawin== [[File:Pfarrkirche St. Nikolai (Pritzwalk).JPG|thumb|Simbahang Parokya ni St. Nikolai]] Ang Simbahan ni [[Nikolaus von Myra|Sankt Nikolai]] ay itinatag noong bandang 1250. Noong 1451, ito ay pinalaki at ginawang isang malaking [[simbahan na may bulwagan]] ng Gotiko.<ref>{{cite web | url=https://www.pritzwalk.de/seite/429059/kirchen.html | title=Pritzwalk - Kirchen }}</ref> Sa sunog na sumira sa halos buong bayan noong 1821, ang simbahan ay lubhang napinsala. Ito ay muling itinayo sa istilong neogothic sa pagtatapos ng ika-19 na siglo. Ang tore nito na itinayo noong 1882 ay may taas na 72 metro. Ang Munisipyo ay itinayo sa istilong klasiko noong 1829. Pagkatapos ng sunog, maraming bahay ang muling itinayo sa tradisyonal na istilo. Maraming kalye ang sulit bisitahin, halimbawa ang Schützenstraße kasama ang mga bahay nitong kalahating-kahoy. Maraming bahay na itinayo sa istilong [[Art Nouveau]] o [[Gründerzeit]] pati na rin ang mga gusaling itinayo noong dekada singkwenta ang inayos pagkatapos ng muling pagsasama-sama ng Alemanya, halimbawa sa Hagenstraße. Ang Estasyon ng Tren ay itinayo noong 1955. Ang dating istasyon ng tren ay nawasak ng isang malakas na pagsabog kasunod ng isang pagsalakay sa himpapawid noong 1945. Ang Aklatan ay pinasinayaan noong 1978 at ang Kulturhaus (Sentrong Pangkultura), na pinasinayaan noong 1959 at ipinangalan kay [[Erich Weinert]], isang komunistang manunulat, ay kumakatawan sa istilo ng [[Sosyalistang realismo]]. Nakuha ng Aklatan ang opisyal na titulo bilang isang monumento ng [[pamana ng Kultura]] noong 1999.<ref>{{cite web | url=https://www.pritzwalk.de/news/1/470714/nachrichten/pritzwalker-bibliothek-feiert-%E2%80%9E40.%E2%80%9C-mit-vielen-treuen-nutzerinnen-und-nutzern.html | title=Pritzwalk - Pritzwalker Bibliothek feiert "40." mit vielen treuen Nutzerinnen und Nutzern | date=18 October 2018 }}</ref> Ang lumang sentro ng bayan ay napapalibutan ng mga parke at parang na mga labi ng isang medyebal na sistema ng depensa ng mga kanal at tambak. Ang isang bahagi ng medyebal na pader, na itinayo noong ika-14 na siglo, ay naiwan na may isang tore sa hilagang-silangan ng sentro. Maraming nayon na isinama sa Pritzwalk ang may mga lumang simbahan sa nayon na sulit bisitahin, halimbawa ang Sarnow. ==Mga Museo== Ang Museo ng Pritzwalk, na pinapatakbo ng ''Gesellschaft für Heimatgeschichte Pritzwalk und Umgebung e. V.'', ay matatagpuan sa Meyenburger Tor 3a. Noong 2018, ang dating museo ng bayan at brewery, na nakalagay sa dating opisina ng ''Brauerei'', ay pinalawak upang maisama ang mga silid mula sa dating pabrika ng tela ng Gebr. Draeger at mula noon ay tinawag na [[Pabrika ng Museo ng Pritzwalk]].<ref>[https://www.museum-pritzwalk.de/ Museumsfabrik Pritzwalk.]</ref> Ang Museo ng Gilingan ng Kathfelder Mühle, sa ilalim ng parehong pamamahala, ay nagpapakita ng teknolohiya ng isang gilingan ng butil mula noong dekada 1930 bilang isang teknikal na monumento. Ang eksibisyon ay nagbibigay ng impormasyon tungkol sa kasaysayan ng mga gilingang tubig sa loob at paligid ng Pritzwalk. Ang Kahon ng senyales ng dispatcher ng tren ng Pritzwalk B1 sa kanlurang dulo ng istasyon ng Pritzwalk ay kasalukuyang ginagawang isang espasyo para sa eksibisyon na nakatuon sa kasaysayan ng riles ng rehiyon ng Museo ng Pulisya ng Transportasyon at Riles ng Asosasyon ng Pritzwalk e. V. Ang seksyon ng kasaysayan ng riles ay nakatakdang magbukas sa Mayo 1, 2025, kung saan ang seksyon ay nakatuon sa transportasyon at pulisya ng riles na susunod mamaya.<ref>{{Cite web |author=Ingo Moschall |url=http://www.stellwerk-pritzwalk.de |title=START |language=de |access-date=2025-02-03}}</ref> ==Mga Parke== Ang mga medyebal na depensa ng lungsod (pader ng lungsod na may mga panlabas na kanal at mga kuta) ay giniba noong huling bahagi ng ika-19 na siglo at pinalitan ng mga parke. Ang mga ito ay halos napreserba hanggang sa kasalukuyan at nakapalibot sa sentro ng lungsod. ==Kultura== Ang programang pangkultura ay higit na hinubog ng Sentrong Pangkultura ng Pritzwalk, na pinasinayaan noong Abril 21, 1959. Simula noon, maraming kaganapan sa musika at sayaw ang ginanap doon. Sa panahon ng mga renobasyon na nagsimula noong 2003, isang modernong sinehan na may 102 upuan ang inilagay sa itaas na palapag. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pritzwalk]] [[Kategorya:Brandeburgo]] [[Kategorya:Mga bayan ng Alemanya]] pgpgvo07hs37cxt95wkw48mb37z854n 0 339434 2224230 2223332 2026-09-08T15:16:32Z ~2026-48568-13 166174 duplicate: [[Mga pagbaha sa Nepal noong 2026]] 2224230 wikitext text/x-wiki #redirect [[Mga pagbaha sa Nepal noong 2026]] 7uovycng6wo7209szeumylo9jb215if 1 339435 2224231 2223648 2026-09-08T15:16:53Z ~2026-48568-13 166174 Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina 2224231 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 339442 2224232 2223022 2026-09-08T15:20:53Z ~2026-48568-13 166174 /* Mga sanggunian */ 2224232 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = Mga pagbaha sa Nepal noong 2026 | image =Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png | image_size = | caption =Pagbaha na tumama sa tawiran ng Gyirong Port sa hangganan ng Tsina at Nepa, pitong minuto matapos ang isang lindol na may lakas na {{M|s|5.2|link=[[surface-wave magnitude]]}} | date = 26 Agosto 2026 – kasalukuyan | place = [[Nepal]] at [[Tibet]] | coordinates = | type = [[Flash flood]], [[pagguho ng lupa]] | deaths = Ipinagpapatuloy ang pagtataya | injuries = | missing = | property_damage = Malawakang pinsala sa imprastraktura, mga kalsada, at tulay | website = }} Ang '''mga pagbaha sa Nepal noong 2026''' ay serye ng mga malalang pabilisang [[pagbaha]] at [[pagguho ng lupa]] na nagsimula noong 26 Agosto 2026, matapos ang isang malawakang pagguho ng imbak na yelo at bato (glacier collapse) sa Langtang National Park malapit sa hangganan ng Nepal at Tsina. Ang mabilis na pag-apaw ng Ilog Trishuli at Lhende Khola ay nagdulot ng malawakang pinsala sa mga pamayanan, kalsada, at imprastraktura sa hilagang bahagi ng bansa, pati na rin sa border crossing sa daungan ng Gyirong. Hindi bababa sa 903 ang kumpirmadong nasawi at 4,247 ang nawawala sa Nepal, habang may karagdagang 16 na nasawi at 546 na nawawala sa rehiyon ng [[Tibet]].<ref name="NBC675">{{Cite news |last=Clayton |first=Freddie |date=29 Agosto 2026 |title=Nepal flood death toll rises to 734 as nearly 2,500 remain missing |language=en |website=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/world/asia/nepal-floods-death-toll-climbs-missing-rescue-efforts-rcna594990 |access-date=31 Agosto 2026}}</ref><ref name="ABC2000">{{Cite web |last1=Haworth |first1=Jon |last2=Fahrney |first2=Megan |date=28 Agosto 2026 |title=Hundreds dead as over 2,000 remain missing in massive Nepal-Tibet flood |url=https://abcnews.com/International/hundreds-dead-1000-remain-missing-massive-nepal-tibet/story?id=136022919 |access-date=31 Agosto 2026 |website=ABC News |language=en}}</ref> Tinangay ng baha ang mga labi ng ilang biktima nang hanggang 240 kilometro (150 milya) ang layo patungo sa kalapit na bansang Indiya. == Kaligiran == === Heograpiya at kasaysayan === Pinagsasamahan ang [[Ilog Trishuli]] ng Lhende Khola (kilala rin bilang Ilog Lende o Donglin Tsangpo sa wikang Lhasa Tibetan), na nagmumula sa kondado ng Gyirong, Tibet bago pumasok sa Nepal. Pagkatapos, dumadaloy ito lampas sa Dhunche, at sa gawing ibaba nito ay nagiging bahagi ito ng sistema ng Ilog Trishuli.<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2026 |title=रसुवामा भीषण बाढी, मुग्लिङसम्म सतर्कता |language=ne |trans-title=Heavy flood in Rasuwa, alert up to Muglin |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c3wjp107jy9o |access-date=31 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827045156/https://www.bbc.com/nepali/articles/c3wjp107jy9o |archive-date=27 Agosto 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Goldsmith |first1=Adam |last2=Atkinson |first2=Simon |date=27 August 2026 |title=Two teenagers, 13 and 14, among 33 UK nationals missing in Nepal floods |url=https://www.bbc.com/news/articles/cnvlde5075no |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827053510/https://www.bbc.com/news/articles/cnvlde5075no |archive-date=27 August 2026 |access-date=27 August 2026 |website=[[BBC]]}}</ref> Naganap ang mga biglaang pagbaha at pagguho ng lupa sa may hangganan ng Tsina at Nepal sa Gyirong Port—isang estratehikong tawiran na nag-uugnay sa distrito ng Rasuwa ng Nepal at kondado ng Gyirong. Dinadayo ang tawirang ito ng maraming tao araw-araw para sa kalakalan at turismo, partikular na para sa paglalakbay-pananampalataya patungong Bundok Kailash, isang banal na lugar sa mga relihiyong Bon, [[Budismo]], [[Hinduismo]], at [[Hainismo]].<ref>{{Cite news |last=Hernández |first=María Teresa |date=28 Agosto 2026 |title=What to know about the Mount Kailash pilgrimage site after floods in Nepal and Tibet |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/mount-kailash-sacred-pilgrims-nepal-tibet-floods-259253eafa9dd331ec71033296da7c36 |url-status=live |access-date=31 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260827200151/https://apnews.com/article/mount-kailash-sacred-pilgrims-nepal-tibet-floods-259253eafa9dd331ec71033296da7c36 |archive-date=27 Agosto 2026}}</ref> Mula noong 1900, dose-dosenang pagbaha na ang naganap malapit sa hangganan ng Nepal at Tsina.<ref name="Joselow-2026">{{Cite news |last1=Joselow |first1=Maxine |last2=Sands |first2=Leo |date=27 Agosto 2026 |title=Climate Change Raises Risk of Disasters Like Nepal Floods |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/climate/nepal-flooding-climate-change.html |url-access=subscription |access-date=31 Agosto 2026 |issn=0362-4331}}</ref> Ang Langtang Lirung, na malapit sa lokasyon ng pagguho ng lupa noong 2026, ay nakaranas ng malawakang pagguho ng glasyer at pagragasa ng mga debris na dulot ng mga lindol sa Nepal noong Abril at Mayo ng 2015. Winasak at natabunan ng pagguho ng lupa sa lambak ng Langtang ang ilang mga pamayanan, na ikinasawi ng mahigit 350 katao.<ref name="Lacroix16">{{cite journal |last1=Lacroix |first1=Pascal |date=2016 |title=Landslides triggered by the Gorkha earthquake in the Langtang valley, volumes and initiation processes |journal=Earth, Planets and Space |volume=68 |bibcode=2016EP&S...68...46L |doi=10.1186/s40623-016-0423-3 |doi-access=free |number=48 |article-number=46}}</ref> Tinangay ng baha noong Hulyo 2025 ang tulay sa tawiran sa hangganan dulot ng biglaang pag-apaw ng tubig mula sa isang lawa na mula sa glasyer.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Gopal |date=10 Hulyo 2025 |title=Tibetan glacial lake drainage triggered deadly flood in Nepal, climate body says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/tibetan-glacial-lake-drainage-triggered-deadly-flood-nepal-climate-body-says-2025-07-10/ |access-date=31 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Upendra Raj |date=27 Agosto 2026 |title=Bhotekoshi flood: What happened in Himalayas and what comes next? |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/27/bhotekoshi-flood-what-happened-in-nepal-s-himalayas-and-what-comes-next |access-date=31 Agosto 2026 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2026 sa Asya]] [[Kategorya:2026 sa Nepal]] [[Kategorya:Mga baha noong 2026]] [[Kategorya:Mga sakuna sa Nepal noong 2026]] [[Kategorya:Mga likas na sakuna noong 2026]] [[Kategorya:Mga kalamidad noong 2026]] [[Kategorya:Pagbaha sa bawat bansa at teritoryo]] pvff5xb5mj4vi903c8esjfgdpbcymfw 0 339461 2224330 2223732 2026-09-09T10:29:52Z RCJourn 148405 2224330 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Walter Navarro | image = | alt = | caption = | birth_name = Dominador Navarra Jr. | birth_date = Nobyembre 15, [[1952]] | birth_place = | death_date = Setyembre 08, [[1999]] | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | website = }} Si Walter Navarro (Nobyembre 15, 1952 – Setyembre 8, 1999) ay isang tanyag na Pilipinong aktor, mang-aawit, manunulat, at prodyuser. Siya ay kinilala noong dekada 1970 bilang isa sa mga pinakapogi at pinakasikat na "teenage heartthrob" sa industriya ng pelikulang Pilipino, kung saan binansagan siyang "prince charming" ng mga tagahanga dahil sa kanyang kakisigan at mestisong katangian<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/person/1287163-walter-navarro|title=Walter Navarro|website=tmdb.org}}</ref>.. ==Talambuhay at Karera== Nagsimula ang kanyang karera sa pelikula at musika noong huling bahagi ng dekada 1960 hanggang 1970<ref>{{Cite web|url=https://www.incluvie.com/actor/walter-navarro-1287163#:~:text=In%20the%201970s%2C%20he%20earned%20the%20nickname,Kodyak%22%20(1979)%2C%20%22How%20to%20Win%20a%20Billion|title=Walter Navarro|website=incluvie.com}}</ref>. Isa siya sa mga pangunahing artista na kontrata ng Lea Productions at nakagawa ng maraming markadong pelikula. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, humarap siya sa mga pagsubok sa kalusugan, personal na pakikibaka, at depresyon na nag-udyok sa kanyang pagliban sa limelight. ==Pelikula== * 1967: How to Win a Billion and Get Away with It * 1971: Crush Ko si Sir * 1971: Stardoom * 1972: Villa Miranda * 1972: Dalagang Nayon * 1972: Sweet Sweet Love * 1972: Dito Sa Aking Puso * 1972: Itik-Itik * 1973: May Isang Brilyante * 1973: Lupang Hinirang * 1973: Supergirl * 1973: Pamana ng Multo * 1973: Ganyan Daw ang Umibig * 1974: Somewhere Over The Rainbow * 1974: Batingaw * 1974: Pinoy Crazy Boys * 1974: Seven Crazy Dragons * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Teribol Dobol * 1975: Sangre Montilla * 1975: Dugo at Pag-ibig sa Kapirasong Lupa * 1975: Siya'y Umalis, Siya'y Dumating * 1975: Kapitan Kulas * 1975: Andalucia * 1976: Mister Yoso * 1976: Big Ike's Happening * 1976: Let's Do The Salsa * 1976: Boss, Basta Ikaw, Wa Na Ko Sey * 1976: Wanted...Ded or Alayb * 1976: Relax Lang, Mama... Sagot Kita * 1976: Nag-aapoy na Damdamin * 1979: Bakit May Putik ang Bulaklak * 1979: Boy Kodyak * 1979: Swing It Baby * 1984: Bitag ==Kamatayan== Si Walter Navarro ay pumanaw noong Setyembre 8, 1999 sa edad na 46 sa Pilipinas. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay mga komplikasyon sa puso, kasunod ng mga taon ng pagbaba ng kalusugan at pamumuhay na malayo sa sining at sikat na mundo ng pelikula. ==Talasanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0623028|name=Walter Navarro}} *[https://video48.blogspot.com/2017/01/the-seventies-503-vilma-santos-walter.html Vilma Santos, Walter Navarro (1972)] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Navarro, Walter]] fp5iocu6dmc0lbhjj8374l6umwhe17n 0 339544 2224310 2223920 2026-09-09T07:04:45Z TentingZones1 122212 logistik ng nowd = ginagamit ng transportasyon? palumpong na/ng karne = mga hayop na hinuhuli para sa pagkain ng tao ayon sa kamakailang pag-aalala tungkol dito. 2224310 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oyem | other_name = Nkoum Ekiègn | native_name = | type = Komunidad at kabisera ng probinsya |image = Oyem taxi.JPG | caption = |image_shield = Coat of arms of Oyem, Gabon.svg | pushpin_map = Gabon | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Gabon | coordinates = {{coord|1|35|58|N|11|34|46|E|region:GA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Gabon]] | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] | subdivision_type2 = [[Mga departmento ng Gabon|Departmento]] | subdivision_name2 = [[Departamento ng Woleu|Woleu]] | established_title = Itinatag bilang himpilan ng militar | established_date = 1904<ref name="BefeneBibang1992"/> | established_title2 = Itinatag bilang komyun | established_date2 = 1962 | elevation_m = 656 | population_total = 60,685 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name="RGPL2013"/> | timezone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | blank_name = Klima | blank_info = [[Tropical monsoon climate|Am]] | area_total_km2 = 13 | population_demonym = Oyémois(e) }} Ang '''Oyem''', na kilala rin sa pangalang Fang na '''Nkoum Ekiègn''', ay isang lungsod sa hilagang [[Gabon]] at ang kabisera ng [[Lalawigan ng Woleu-Ntem]] at ng [[Departamento ng Woleu]]. Matatagpuan sa isang talampas sa hilagang loob ng bansa, ito ay nasa kalsadang N2 na nag-uugnay sa [[Libreville]] sa hangganan ng [[Cameroon]] sa [[Kyé-Ossi]]. May 60,685 naninirahan na naitala sa pangkalahatang senso noong 2013, ang Oyem ay nasa ikalimang pinakamataong urban na komuna sa Gabon, kasunod ng [[Libreville]], [[Port-Gentil]], [[Franceville]] at [[Owendo]].<ref name="RGPL2013">{{cite report |author=Direction Générale de la Statistique |title=Résultats Globaux du Recensement Général de la Population et des Logements de 2013 du Gabon (RGPL-2013) |publisher=République Gabonaise, Commission Nationale du Recensement |location=Libreville |year=2015 |pages=47–48 |url=https://instatgabon.org/uploads/folder_1/RESULTATS-GLOBAUX-RGPL2013-OK_DECEMBRE-2015-1.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay nagsisilbing pangunahing sentro ng administratibo, komersyo, at relihiyon sa hilagang Gabon na nagsasalita ng [[Taong Fang|Fang]] at siyang luklukan ng [[Diyosesis ng Romano Katoliko ng Oyem]].<ref name="gcatholic">{{cite web |title=Diocese of Oyem, Gabon |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/oyem0.htm |website=GCatholic.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Ito ay itinatag bilang isang himpilang militar ng kolonyal na Pranses noong simula ng ikadalawampung siglo, inilipat sa [[Imperyong Aleman]] sa pagitan ng 1911 at 1916 bilang bahagi ng [[Neukamerun]], at nabawi ng mga puwersang Pranses noong [[ampanya ng Kamerun]] noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="Mveng">{{cite book |last1=Mveng |first1=Engelbert |last2=Beling-Nkoumba |title=Manuel d'histoire du Cameroun |year=1969 |publisher=Éditions CLÉ |location=Yaoundé |pages=187–188 |chapter=La grande guerre au Cameroun (1914–1916)}} Digitised extracts available at: {{cite web |url=https://worldviews.gei.de/open/CM_1969_MvengEtAl_ManuelDhistoireDuCameroun_187-188/11/eng/ |title=The Great War in Cameroon (1914–1916) |website=WorldViews |publisher=Georg Eckert Institute for International Textbook Research |access-date=2026-04-21}}</ref> Mula noong huling bahagi ng panahon ng kolonyal, ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem, na gumagawa ng karamihan ng kakaw at kape ng Gabon, at gumana bilang isang nowd ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang [[Cameroon]] at [[Ekwatoryal Guinea]].<ref name="OBG2016">{{cite report |title=The Report: Gabon 2016 |publisher=Oxford Business Group |year=2016 |section=Gabon boosts agricultural production and supports new farmers |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/gabon/2016-report/economy/seeds-of-growth-efforts-focus-on-boosting-production-and-encouraging-a-new-generation-of-farmers |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Pangalan== Ang toponym na ''Oyem'' ay hinango mula sa leksikon ng [[Wikang Fang|Fang]] at karaniwang ipinapaliwanag bilang ang pangalan ng isang malaki at matigas na puno na tumubo sa lugar ng orihinal na poste ng kolonyal at sa ilalim nito ay tradisyonal na ginaganap ang mga pagtitipon ng komunidad.<ref name="Fernandez1982">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Sa pilolohiya ng Fang, ang salita ay kabilang sa parehong ugat ng pandiwang ''ayem'' ("maging malakas, patigasin, patatagin"), kung saan nagmula rin ang pangngalang nagsasaad ng kaalaman at ang kahulugan ng metalurhiya na "timplahan (metal)"; ang polisemiyang ito ay ginamit ng mga lokal na historyador upang ipagtalo na ang lungsod ay nagtataglay sa mismong pangalan nito ng parehong botanikal at metalurhikong sanggunian.<ref name="mairie-oyem">{{cite web |title=Histoire de la ville |url=http://www.oyem.ga/histoire-de-la-ville |publisher=Mairie d'Oyem |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang alternatibong pangalang Fang na ''Nkoum Ekiègn'' (iba't ibang baybay na ''Nkoume Ekiègne'') ay malawakang ginagamit sa lokal. Karaniwan itong tinatawag na "Bundok ng bakal/metal [ninuno]" at binibigyang-kahulugan ng tradisyong pasalita ni Fang bilang isang pagtukoy kapwa sa burol kung saan itinayo ang lumang punong-himpilan ng distrito ng kolonyal at sa pamana ng metalurhiya ng mga taong Ekang.<ref name="mairie-oyem" /> ==Heograpiya== Ang Oyem ay matatagpuan sa hilagang loob ng Gabon, mga 272 km hilagang-silangan ng Libreville sa isang tuwid na linya (mga 373 km sa kalsada sa pamamagitan ng mga highway na N1 at N2), at humigit-kumulang 110 km timog ng poste ng hangganan ng Cameroon na Kyé-Ossi.<ref name="BefeneBibang1992">{{cite thesis |last=Befene-Bibang |first=Félix |title=Etude urbaine d'Oyem: ville du nord-Gabon |type=Doctoral thesis (2 vols., 652 pp.) |publisher=[[Université Bordeaux 3|Université Michel de Montaigne–Bordeaux III]] |year=1992 |url=https://theses.fr/1992BOR30030 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="WorldCatBefene">{{cite web |title=Etude urbaine d'Oyem, ville du nord-Gabon (OCLC 489883010) |url=https://search.worldcat.org/title/etude-urbaine-doyem-ville-du-nord-gabon/oclc/489883010 |website=WorldCat |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay sumasakop sa isang serye ng mababang burol, taluktok at maliliit na lambak sa katimugang gilid ng South Cameroon Plateau, sa isang average na elevation na humigit-kumulang 650 m sa ibabaw ng antas ng dagat, bagaman ang mga mapagkukunan ay nagbibigay ng mga altitude mula 635 m hanggang 910 m (3,000 talampakan) depende sa reference point sa loob ng komyun. Ayon sa pag-aaral sa kalunsuran ni Befene-Bibang noong 1992, ang komyun ay sumasaklaw sa mahigit 1,300 ektarya at nahahati sa labingwalong quartier, kung saan ang Centre-Ville ang bumubuo sa administratibo, komersyal, at residensyal na sentro, habang ang mga mas lumang quartier populaires—na nagmula sa mga nayon ng Fang bago ang kolonyalismo—ay nananatili ang semi-rural na katangian na may karaniwang mapanganib na pabahay at kakulangan ng mga network ng tubig, kuryente, at telepono. ==Kasaysayan== Ang hilaga ng kasalukuyang Gabon ay tinirhan noong ikalawang kalahati ng ikalabinsiyam na siglo ng mga alon ng mga migranteng Fang na kabilang sa mas malawak na kumpol ng Beti-Pahuin ng mga magsasakang nagsasalita ng Bantu sa hilagang-kanluran. Mula sa mga talampas ng timog Adamawa sa hilagang Cameroon at itinulak patimog ng mga jihad ni Usman dan Fodio at ng mga pagsalakay ng Vute at Fulbe, ang Fang at ang kanilang mga pinsan na Bulu at Ntumu ay lumipat pababa sa lambak ng Ilog Dja at patungo sa kagubatan ng ekwador, na umabot sa mga pinagmumulan ng Ntem at Woleu sa panahon ng ikalabinsiyam na siglo.<ref name="Fernandez1982" /><ref name="MbaMbegha2023">{{cite thesis |last=Mba Mbegha |first=Kévin-Colbert |title=Étude des légendes en fang de Mimbeng dans le Nord du Gabon: pour une approche anthropologique |type=Doctoral thesis |publisher=Université de Lorraine / Université Omar Bongo |year=2024 |url=https://theses.hal.science/tel-04885582v1/file/MBA_MBEGHA_kevin-colbert_vavd.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Itinala ng mga tradisyong pasalita na nakolekta sa canton Nyè na noong 1840s, ang lugar ng modernong Oyem ay sinakop ng mga nayon ng mga angkan ng Nkodjeign at Essangui, na ang mga punong nayon (Mendoung/Akwakam, Adjougou, Keng-Akoa at iba pa) ay itinatag ng mga anak ng ninunong si Ndong Owono.<ref name="mairie-oyem" /> Isang malaki at nakatayong puno ng oyem ang nakatayo sa kasalukuyang kinaroroonan ng lumang tirahan ng komisyoner ng distrito at nagsilbing tagpuan ng mga palavers.<ref name="mairie-oyem" /> Dahil sa kanilang kalayuan mula sa baybayin ng Atlantiko, ang mga Pangil ng Woleu-Ntem ay halos walang direktang pakikipag-ugnayan sa mga Europeo hanggang sa mga huling dekada ng ikalabinsiyam na siglo, at, hindi tulad ng mga nasa baybaying Mpongwe at Orungu, hindi sila lumahok sa kalakalan ng alipin sa Atlantiko bilang mga tagapamagitan.<ref name="Fernandez1982" /> Nakamit ng Gabon ang ganap na kalayaan mula sa Pransya noong Agosto 17, 1960. Pormal na itinayo ang Oyem bilang isang komyun noong 1962, isang katayuan na nagbigay sa lungsod ng isang ganap na konseho ng munisipyo at isang direktang inihalal na alkalde. Noong Mayo 29, 1969, inalis ni [[Papa Pablo VI]] ang hilagang bahagi ng Arkidiyosesis ng Libreville upang likhain ang [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]], kasama ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga (itinalaga noong 1967) bilang obispo nitong sede. Ang diyosesis, na binawasan noong 2003 dahil sa paglilipat ng teritoryo sa bagong Apostolic Prefecture ng Makokou, ay kasinlawak ng lalawigan ng Woleu-Ntem; sa pagtatapos ng 2022, ito ay may bilang na 176,630 Katoliko (humigit-kumulang 98 porsyento ng kabuuang populasyon na 179,740).<ref name="catholic-hierarchy">{{cite web |title=Diocese of Oyem |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/doyem.html |website=Catholic-Hierarchy.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Kasunod ng [[2023 Gabonese coup d'état|kudeta ng militar noong Agosto 30, 2023]] na nagtapos sa 56-taong pamumuno ng pamilyang Bongo, ang Oyem ay naging isa sa mga sentro ng programa ng pampublikong pamumuhunan na inanunsyo ng pinuno ng transisyon at, pagkatapos ng halalan sa pagkapangulo noong Abril 12, 2025, inihalal niya ang pangulo na si [[Brice Oligui Nguema]], na ang tagumpay ay kinumpirma ng Korte Konstitusyonal noong Abril 25, 2025 at nanumpa noong Mayo 3, 2025.<ref name="Reuters2025">{{cite news |title=Gabon's constitutional court confirms Nguema's presidential win |url=https://www.reuters.com/world/africa/gabons-constitutional-court-confirms-nguemas-presidential-win-2025-04-25/ |work=Reuters |date=25 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="AP2025">{{cite news |title=Provisional results show Gabon's coup leader Oligui Nguema elected president in a landslide |url=https://www.pbs.org/newshour/world/provisional-results-show-gabons-coup-leader-oligui-nguema-elected-president-in-a-landslide |agency=Associated Press |publisher=PBS News |date=13 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref> Noong 2025, inilunsad ng [[Agence Française de Développement]] at ng gobyerno ng Gabon ang pagtatayo ng isang bagong ''Centre Hospitalier Universitaire (CHU) d'Oyem'', na nilayong maglingkod sa mga populasyon ng hilagang Gabon at sa mga katabing lugar na tumatawid sa hangganan ng Cameroon at Ekwatoryal Guinea.<ref name="CHU2025">{{cite news |title=Oyem: La ministre de la santé sur le chantier du futur CHU d'Oyem |url=https://gabonactu.com/blog/2026/02/09/oyem-le-ministre-de-la-sante-sur-chantier-du-futur-chu-doyem |work=Gabon Actu |date=9 February 2026 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Administrasyon== Ang Oyem ay kasabay na kabisera ng Lalawigan ng Woleu-Ntem, isa sa siyam na lalawigan ng Gabon, at ang punong-himpilan ng Kagawaran ng Woleu, isa sa limang departamento ng lalawigan (Woleu, Ntem, Okano, Haut-Ntem at Haut-Komo). Ang lokal na pamahalaan ay pinapatakbo ng ''Commune d'Oyem'', na simula noong mga repormang teritoryal noong dekada 1970 ay hinati na sa dalawang Arrondissement; ang bawat arrondissement ay may sariling munisipalidad (''mairie d'arrondissement'') na nasasakupan ng sentral na ''Mairie d'Oyem''.<ref name="mairie-oyem" /> Kasunod ng kudeta noong 2023, ang konseho ng munisipyo ay pinalitan ng isang ''Délégation Spéciale'' (espesyal na delegasyon) na pinamumunuan ni Jean-Christophe Owono Nguema. Noong Nobyembre 2025, isang bagong halal na konseho ng komunidad ang pumili kay Chen Sylvestre Mezui M'Obiang bilang alkalde ng Oyem, ang unang halal na alkalde ng lungsod sa ilalim ng mga bagong institusyong republikano.<ref name="GabonMail2025">{{cite news |title=Chen Sylvestre Mezui M'Obiang: Nouveau maire d'Oyem |url=https://gabonmailinfos.com/chen-sylvestre-mezui-mobiang-nouveau-maire-doyem/ |work=Gabon Mail Infos |date=9 November 2025 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Ang Oyem ay ang sentro ng komersyo at serbisyo para sa matagal nang tinatawag ng mga administrador at heograpo na "kabisera ng agrikultura sa hilaga". Ang matabang at maayos na pinatuyo na mga lupa ng talampas ng Woleu-Ntem ang dahilan kung bakit ito ang pangunahing sona ng pagtatanim ng kakaw at kape ng mga magsasaka sa Gabon mula noong 1910s pataas, isang espesyalisasyon na ginamit ng mga Fang ng hilaga nang ipakilala ng mga administrador ng Aleman at Pranses ang mga pananim na pangkalakal. Ang kakaw at kape na ginawa sa magkahalong plantasyon sa paligid ng Oyem ay tradisyonal na dinadala sa hilaga-kanluran patungo sa mga daungan ng Kribi at Douala sa Cameroon para i-export, sa halip na dumaan sa Libreville. Kabilang sa mga pananim na pangkabuhayan ang kamoteng kahoy, saging, gabi at ubi, na kinukumpleto ng palumpong ng karne, habang ang goma at patatas ay itinatanim din sa komersyo. Noong 2004, kinuha ng Société d'Investissement pour l'Agriculture Tropicale (SIAT), isang grupong agro-industrial ng Belgium, ang dating mga plantasyon ng estado ng Gabon sa paligid ng Oyem, [[Bitam]], [[Mitzic]], [[Minvoul]] at [[Kango]], at mula noon ay binuhay muli ang produksyon ng goma at langis ng palma sa lugar. Sa ilalim ng mga patakarang "Gabon émergent" pagkatapos ng 2023, inilunsad din ng gobyerno ang Projet agricole d'Oyem, na naglalayong suportahan ang mga negosyo ng pamilya ng kakaw at paghahalaman sa merkado sa probinsya. ===Kalakalan at mga serbisyo=== Dahil sa kalapitan nito sa mga hangganan ng Cameroon at Equatoguinean, 110 km lamang mula sa Kyé-Ossi at Ebebiyín, ang Oyem ay makasaysayang nagsilbing sentro ng logistik at komersyo para sa sub-rehiyon ng CEMAC. Ang pagbubukas ng tulay na trans-boundary sa Eboro sa ibabaw ng Ntem noong 2005 ay pumalit sa dating tawiran ng ferry at ginawa ang Oyem na isang mahalagang hintuan sa kalsadang bitumen na nagdurugtong sa Libreville at Yaoundé sa pamamagitan ng Bitam, [[Kyé-Ossi]], [[Ambam]] at [[Ebolowa]].<ref name="CamerlexAmbam">{{cite news |title=Ambam en bref |url=https://www.camerlex.com/ambam-en-bref-226/ |work=Camerlex |date=19 January 2011 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang Marché d'Oyem ang pangunahing pamilihan ng pagkain at mga produktong pangkonsumo ng probinsya, habang ang serbisyo at aktibidad sa tingian ay nakatuon sa Centre-Ville at sa kahabaan ng N2 axis. Nanatiling katamtaman ang aktibidad sa pagmamanupaktura, at inilarawan ng pag-aaral ni Befene-Bibang noong 1992 ang maliitang industriya, komersyo, at transportasyon sa Oyem bilang "faiblement développés et mal organisés", isang sitwasyon na ipinahihiwatig ng mga pagtatasa sa ekonomiya ng Ministry of the Economy at ng Oxford Business Group na bahagyang bumuti lamang. ==Kultura== [[File:Église catholique Sainte Thérèse de l’Enfant Jésus d’Angone.jpeg|250px|thumb|Simbahang Katoliko ni Santa Teresa ng Batang Hesus ng Angone]] Ang Oyem ay malawakang itinuturing na isang pangunahing sentro ng kontemporaryong kulturang Fang sa Gabon. Ang [[Mvet]], ang walong-kuwerdas na harp-zither na tinutugtog ng mga espesyalistang bard, ang sumusuporta sa dakilang tradisyon ng epikong oral ng Fang (tulad ng siklo ng Engong), kung saan ang Woleu-Ntem ay isa sa mga huling kuta. Ang mga nayon ng Assok Ening sa distrito ng Oyem at ang lahi ni Mvok Mba M'Oye ang nagsilbing pangunahing lugar ng larangan ni Fernandez, na ang etnograpikong balangkas ay nakasaad sa mga unang kabanata ng Bwiti (pp. 14–16).<ref name="Fernandez1982pp14">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=14–16 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang relihiyong Fang bago ang Kristiyanismo ay umiikot sa kulto ng mga ninuno ng bieri—mga inukit na relikwaryo na gawa sa kahoy na nagbabantay sa mga bungo at mahahabang buto ng mga ninuno sa lahi—at sa hudisyal at laban sa pangkukulam na asosasyon ng ngi (o ngil), na tinalakay ni Fernandez sa mga kabanatang "Ang Kultong Laban sa Pangkukulam at ang Ebolusyon Nito" (pp. 221 ff.) at "Ang Pag-aapoteosis ng Kasamaan" (pp. 227 ff.).<ref name="Fernandez1982pp221">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=221, 225, 227–228 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang pagbagsak ng mga kultong ito sa ilalim ng kolonyal na presyur ay nagbukas ng daan para sa sinkretikong relihiyon ng Bwiti, na pinagsasama ang pagsamba sa mga ninuno sa simbolismong Kristiyano at ang ritwal na pagkonsumo ng psychoactive root bark ng ''[[Tabernanthe iboga]]''; Ang Fang Bwiti ay lalong mahusay na naidokumento sa mga distrito ng Oyem at Médouneu, at ang kilusang laban sa pangkukulam na kilala bilang Ndéndé ay nakarating sa Oyem noong huling bahagi ng 1957. Ang lungsod ay ang luklukan ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]] (Dioecesis Oyemensis), isang suffragan sede ng [[Romang Katolikong Arkodiyosesis ng Libreville|Metropolitan Arkodiyoesis ng Libreville]]. Ang diyosesis ay itinatag noong ika-29 ng Mayo 1969 at ang katedral nito, ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga, ay inialay sa martir na Ugandan na si Charles Lwanga noong 1967. Mula noong 2000, ito ay pinamahalaan ni Obispo Jean-Vincent Ondo Eyene. Ang mga komunidad ng Protestante, lalo na ang Christian and Missionary Alliance at mga independiyenteng ebanghelikal na simbahan na minana mula sa Paris Mission Society, ay matatag din sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Oyem]] [[Kategorya:Gabon]] t622mcynmi2sh43rfrjqfkn293z6ymp 2224311 2224310 2026-09-09T07:06:39Z TentingZones1 122212 /* */ Ang logistik ay maaaring mangahulugan ng paghahatid ng mga suplay ng produkto (concern) 2224311 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oyem | other_name = Nkoum Ekiègn | native_name = | type = Komunidad at kabisera ng probinsya |image = Oyem taxi.JPG | caption = |image_shield = Coat of arms of Oyem, Gabon.svg | pushpin_map = Gabon | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Gabon | coordinates = {{coord|1|35|58|N|11|34|46|E|region:GA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Gabon]] | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] | subdivision_type2 = [[Mga departmento ng Gabon|Departmento]] | subdivision_name2 = [[Departamento ng Woleu|Woleu]] | established_title = Itinatag bilang himpilan ng militar | established_date = 1904<ref name="BefeneBibang1992"/> | established_title2 = Itinatag bilang komyun | established_date2 = 1962 | elevation_m = 656 | population_total = 60,685 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name="RGPL2013"/> | timezone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | blank_name = Klima | blank_info = [[Tropical monsoon climate|Am]] | area_total_km2 = 13 | population_demonym = Oyémois(e) }} Ang '''Oyem''', na kilala rin sa pangalang Fang na '''Nkoum Ekiègn''', ay isang lungsod sa hilagang [[Gabon]] at ang kabisera ng [[Lalawigan ng Woleu-Ntem]] at ng [[Departamento ng Woleu]]. Matatagpuan sa isang talampas sa hilagang loob ng bansa, ito ay nasa kalsadang N2 na nag-uugnay sa [[Libreville]] sa hangganan ng [[Cameroon]] sa [[Kyé-Ossi]]. May 60,685 naninirahan na naitala sa pangkalahatang senso noong 2013, ang Oyem ay nasa ikalimang pinakamataong urban na komuna sa Gabon, kasunod ng [[Libreville]], [[Port-Gentil]], [[Franceville]] at [[Owendo]].<ref name="RGPL2013">{{cite report |author=Direction Générale de la Statistique |title=Résultats Globaux du Recensement Général de la Population et des Logements de 2013 du Gabon (RGPL-2013) |publisher=République Gabonaise, Commission Nationale du Recensement |location=Libreville |year=2015 |pages=47–48 |url=https://instatgabon.org/uploads/folder_1/RESULTATS-GLOBAUX-RGPL2013-OK_DECEMBRE-2015-1.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay nagsisilbing pangunahing sentro ng administratibo, komersyo, at relihiyon sa hilagang Gabon na nagsasalita ng [[Taong Fang|Fang]] at siyang luklukan ng [[Diyosesis ng Romano Katoliko ng Oyem]].<ref name="gcatholic">{{cite web |title=Diocese of Oyem, Gabon |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/oyem0.htm |website=GCatholic.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Ito ay itinatag bilang isang himpilang militar ng kolonyal na Pranses noong simula ng ikadalawampung siglo, inilipat sa [[Imperyong Aleman]] sa pagitan ng 1911 at 1916 bilang bahagi ng [[Neukamerun]], at nabawi ng mga puwersang Pranses noong [[ampanya ng Kamerun]] noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="Mveng">{{cite book |last1=Mveng |first1=Engelbert |last2=Beling-Nkoumba |title=Manuel d'histoire du Cameroun |year=1969 |publisher=Éditions CLÉ |location=Yaoundé |pages=187–188 |chapter=La grande guerre au Cameroun (1914–1916)}} Digitised extracts available at: {{cite web |url=https://worldviews.gei.de/open/CM_1969_MvengEtAl_ManuelDhistoireDuCameroun_187-188/11/eng/ |title=The Great War in Cameroon (1914–1916) |website=WorldViews |publisher=Georg Eckert Institute for International Textbook Research |access-date=2026-04-21}}</ref> Mula noong huling bahagi ng panahon ng kolonyal, ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem, na gumagawa ng karamihan ng kakaw at kape ng Gabon, at gumana bilang isang sentro ng transportasyon na tumatawid sa hangganan kasama ang [[Cameroon]] at [[Ekwatoryang Guinea]].<ref name="OBG2016">{{cite report |title=The Report: Gabon 2016 |publisher=Oxford Business Group |year=2016 |section=Gabon boosts agricultural production and supports new farmers |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/gabon/2016-report/economy/seeds-of-growth-efforts-focus-on-boosting-production-and-encouraging-a-new-generation-of-farmers |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Pangalan== Ang toponym na ''Oyem'' ay hinango mula sa leksikon ng [[Wikang Fang|Fang]] at karaniwang ipinapaliwanag bilang ang pangalan ng isang malaki at matigas na puno na tumubo sa lugar ng orihinal na poste ng kolonyal at sa ilalim nito ay tradisyonal na ginaganap ang mga pagtitipon ng komunidad.<ref name="Fernandez1982">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Sa pilolohiya ng Fang, ang salita ay kabilang sa parehong ugat ng pandiwang ''ayem'' ("maging malakas, patigasin, patatagin"), kung saan nagmula rin ang pangngalang nagsasaad ng kaalaman at ang kahulugan ng metalurhiya na "timplahan (metal)"; ang polisemiyang ito ay ginamit ng mga lokal na historyador upang ipagtalo na ang lungsod ay nagtataglay sa mismong pangalan nito ng parehong botanikal at metalurhikong sanggunian.<ref name="mairie-oyem">{{cite web |title=Histoire de la ville |url=http://www.oyem.ga/histoire-de-la-ville |publisher=Mairie d'Oyem |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang alternatibong pangalang Fang na ''Nkoum Ekiègn'' (iba't ibang baybay na ''Nkoume Ekiègne'') ay malawakang ginagamit sa lokal. Karaniwan itong tinatawag na "Bundok ng bakal/metal [ninuno]" at binibigyang-kahulugan ng tradisyong pasalita ni Fang bilang isang pagtukoy kapwa sa burol kung saan itinayo ang lumang punong-himpilan ng distrito ng kolonyal at sa pamana ng metalurhiya ng mga taong Ekang.<ref name="mairie-oyem" /> ==Heograpiya== Ang Oyem ay matatagpuan sa hilagang loob ng Gabon, mga 272 km hilagang-silangan ng Libreville sa isang tuwid na linya (mga 373 km sa kalsada sa pamamagitan ng mga highway na N1 at N2), at humigit-kumulang 110 km timog ng poste ng hangganan ng Cameroon na Kyé-Ossi.<ref name="BefeneBibang1992">{{cite thesis |last=Befene-Bibang |first=Félix |title=Etude urbaine d'Oyem: ville du nord-Gabon |type=Doctoral thesis (2 vols., 652 pp.) |publisher=[[Université Bordeaux 3|Université Michel de Montaigne–Bordeaux III]] |year=1992 |url=https://theses.fr/1992BOR30030 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="WorldCatBefene">{{cite web |title=Etude urbaine d'Oyem, ville du nord-Gabon (OCLC 489883010) |url=https://search.worldcat.org/title/etude-urbaine-doyem-ville-du-nord-gabon/oclc/489883010 |website=WorldCat |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay sumasakop sa isang serye ng mababang burol, taluktok at maliliit na lambak sa katimugang gilid ng South Cameroon Plateau, sa isang average na elevation na humigit-kumulang 650 m sa ibabaw ng antas ng dagat, bagaman ang mga mapagkukunan ay nagbibigay ng mga altitude mula 635 m hanggang 910 m (3,000 talampakan) depende sa reference point sa loob ng komyun. Ayon sa pag-aaral sa kalunsuran ni Befene-Bibang noong 1992, ang komyun ay sumasaklaw sa mahigit 1,300 ektarya at nahahati sa labingwalong quartier, kung saan ang Centre-Ville ang bumubuo sa administratibo, komersyal, at residensyal na sentro, habang ang mga mas lumang quartier populaires—na nagmula sa mga nayon ng Fang bago ang kolonyalismo—ay nananatili ang semi-rural na katangian na may karaniwang mapanganib na pabahay at kakulangan ng mga network ng tubig, kuryente, at telepono. ==Kasaysayan== Ang hilaga ng kasalukuyang Gabon ay tinirhan noong ikalawang kalahati ng ikalabinsiyam na siglo ng mga alon ng mga migranteng Fang na kabilang sa mas malawak na kumpol ng Beti-Pahuin ng mga magsasakang nagsasalita ng Bantu sa hilagang-kanluran. Mula sa mga talampas ng timog Adamawa sa hilagang Cameroon at itinulak patimog ng mga jihad ni Usman dan Fodio at ng mga pagsalakay ng Vute at Fulbe, ang Fang at ang kanilang mga pinsan na Bulu at Ntumu ay lumipat pababa sa lambak ng Ilog Dja at patungo sa kagubatan ng ekwador, na umabot sa mga pinagmumulan ng Ntem at Woleu sa panahon ng ikalabinsiyam na siglo.<ref name="Fernandez1982" /><ref name="MbaMbegha2023">{{cite thesis |last=Mba Mbegha |first=Kévin-Colbert |title=Étude des légendes en fang de Mimbeng dans le Nord du Gabon: pour une approche anthropologique |type=Doctoral thesis |publisher=Université de Lorraine / Université Omar Bongo |year=2024 |url=https://theses.hal.science/tel-04885582v1/file/MBA_MBEGHA_kevin-colbert_vavd.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Itinala ng mga tradisyong pasalita na nakolekta sa canton Nyè na noong 1840s, ang lugar ng modernong Oyem ay sinakop ng mga nayon ng mga angkan ng Nkodjeign at Essangui, na ang mga punong nayon (Mendoung/Akwakam, Adjougou, Keng-Akoa at iba pa) ay itinatag ng mga anak ng ninunong si Ndong Owono.<ref name="mairie-oyem" /> Isang malaki at nakatayong puno ng oyem ang nakatayo sa kasalukuyang kinaroroonan ng lumang tirahan ng komisyoner ng distrito at nagsilbing tagpuan ng mga palavers.<ref name="mairie-oyem" /> Dahil sa kanilang kalayuan mula sa baybayin ng Atlantiko, ang mga Pangil ng Woleu-Ntem ay halos walang direktang pakikipag-ugnayan sa mga Europeo hanggang sa mga huling dekada ng ikalabinsiyam na siglo, at, hindi tulad ng mga nasa baybaying Mpongwe at Orungu, hindi sila lumahok sa kalakalan ng alipin sa Atlantiko bilang mga tagapamagitan.<ref name="Fernandez1982" /> Nakamit ng Gabon ang ganap na kalayaan mula sa Pransya noong Agosto 17, 1960. Pormal na itinayo ang Oyem bilang isang komyun noong 1962, isang katayuan na nagbigay sa lungsod ng isang ganap na konseho ng munisipyo at isang direktang inihalal na alkalde. Noong Mayo 29, 1969, inalis ni [[Papa Pablo VI]] ang hilagang bahagi ng Arkidiyosesis ng Libreville upang likhain ang [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]], kasama ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga (itinalaga noong 1967) bilang obispo nitong sede. Ang diyosesis, na binawasan noong 2003 dahil sa paglilipat ng teritoryo sa bagong Apostolic Prefecture ng Makokou, ay kasinlawak ng lalawigan ng Woleu-Ntem; sa pagtatapos ng 2022, ito ay may bilang na 176,630 Katoliko (humigit-kumulang 98 porsyento ng kabuuang populasyon na 179,740).<ref name="catholic-hierarchy">{{cite web |title=Diocese of Oyem |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/doyem.html |website=Catholic-Hierarchy.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Kasunod ng [[2023 Gabonese coup d'état|kudeta ng militar noong Agosto 30, 2023]] na nagtapos sa 56-taong pamumuno ng pamilyang Bongo, ang Oyem ay naging isa sa mga sentro ng programa ng pampublikong pamumuhunan na inanunsyo ng pinuno ng transisyon at, pagkatapos ng halalan sa pagkapangulo noong Abril 12, 2025, inihalal niya ang pangulo na si [[Brice Oligui Nguema]], na ang tagumpay ay kinumpirma ng Korte Konstitusyonal noong Abril 25, 2025 at nanumpa noong Mayo 3, 2025.<ref name="Reuters2025">{{cite news |title=Gabon's constitutional court confirms Nguema's presidential win |url=https://www.reuters.com/world/africa/gabons-constitutional-court-confirms-nguemas-presidential-win-2025-04-25/ |work=Reuters |date=25 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="AP2025">{{cite news |title=Provisional results show Gabon's coup leader Oligui Nguema elected president in a landslide |url=https://www.pbs.org/newshour/world/provisional-results-show-gabons-coup-leader-oligui-nguema-elected-president-in-a-landslide |agency=Associated Press |publisher=PBS News |date=13 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref> Noong 2025, inilunsad ng [[Agence Française de Développement]] at ng gobyerno ng Gabon ang pagtatayo ng isang bagong ''Centre Hospitalier Universitaire (CHU) d'Oyem'', na nilayong maglingkod sa mga populasyon ng hilagang Gabon at sa mga katabing lugar na tumatawid sa hangganan ng Cameroon at Ekwatoryal Guinea.<ref name="CHU2025">{{cite news |title=Oyem: La ministre de la santé sur le chantier du futur CHU d'Oyem |url=https://gabonactu.com/blog/2026/02/09/oyem-le-ministre-de-la-sante-sur-chantier-du-futur-chu-doyem |work=Gabon Actu |date=9 February 2026 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Administrasyon== Ang Oyem ay kasabay na kabisera ng Lalawigan ng Woleu-Ntem, isa sa siyam na lalawigan ng Gabon, at ang punong-himpilan ng Kagawaran ng Woleu, isa sa limang departamento ng lalawigan (Woleu, Ntem, Okano, Haut-Ntem at Haut-Komo). Ang lokal na pamahalaan ay pinapatakbo ng ''Commune d'Oyem'', na simula noong mga repormang teritoryal noong dekada 1970 ay hinati na sa dalawang Arrondissement; ang bawat arrondissement ay may sariling munisipalidad (''mairie d'arrondissement'') na nasasakupan ng sentral na ''Mairie d'Oyem''.<ref name="mairie-oyem" /> Kasunod ng kudeta noong 2023, ang konseho ng munisipyo ay pinalitan ng isang ''Délégation Spéciale'' (espesyal na delegasyon) na pinamumunuan ni Jean-Christophe Owono Nguema. Noong Nobyembre 2025, isang bagong halal na konseho ng komunidad ang pumili kay Chen Sylvestre Mezui M'Obiang bilang alkalde ng Oyem, ang unang halal na alkalde ng lungsod sa ilalim ng mga bagong institusyong republikano.<ref name="GabonMail2025">{{cite news |title=Chen Sylvestre Mezui M'Obiang: Nouveau maire d'Oyem |url=https://gabonmailinfos.com/chen-sylvestre-mezui-mobiang-nouveau-maire-doyem/ |work=Gabon Mail Infos |date=9 November 2025 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Ang Oyem ay ang sentro ng komersyo at serbisyo para sa matagal nang tinatawag ng mga administrador at heograpo na "kabisera ng agrikultura sa hilaga". Ang matabang at maayos na pinatuyo na mga lupa ng talampas ng Woleu-Ntem ang dahilan kung bakit ito ang pangunahing sona ng pagtatanim ng kakaw at kape ng mga magsasaka sa Gabon mula noong 1910s pataas, isang espesyalisasyon na ginamit ng mga Fang ng hilaga nang ipakilala ng mga administrador ng Aleman at Pranses ang mga pananim na pangkalakal. Ang kakaw at kape na ginawa sa magkahalong plantasyon sa paligid ng Oyem ay tradisyonal na dinadala sa hilaga-kanluran patungo sa mga daungan ng Kribi at Douala sa Cameroon para i-export, sa halip na dumaan sa Libreville. Kabilang sa mga pananim na pangkabuhayan ang kamoteng kahoy, saging, gabi at ubi, na kinukumpleto ng palumpong ng karne, habang ang goma at patatas ay itinatanim din sa komersyo. Noong 2004, kinuha ng Société d'Investissement pour l'Agriculture Tropicale (SIAT), isang grupong agro-industrial ng Belgium, ang dating mga plantasyon ng estado ng Gabon sa paligid ng Oyem, [[Bitam]], [[Mitzic]], [[Minvoul]] at [[Kango]], at mula noon ay binuhay muli ang produksyon ng goma at langis ng palma sa lugar. Sa ilalim ng mga patakarang "Gabon émergent" pagkatapos ng 2023, inilunsad din ng gobyerno ang Projet agricole d'Oyem, na naglalayong suportahan ang mga negosyo ng pamilya ng kakaw at paghahalaman sa merkado sa probinsya. ===Kalakalan at mga serbisyo=== Dahil sa kalapitan nito sa mga hangganan ng Cameroon at Equatoguinean, 110 km lamang mula sa Kyé-Ossi at Ebebiyín, ang Oyem ay makasaysayang nagsilbing sentro ng logistik at komersyo para sa sub-rehiyon ng CEMAC. Ang pagbubukas ng tulay na trans-boundary sa Eboro sa ibabaw ng Ntem noong 2005 ay pumalit sa dating tawiran ng ferry at ginawa ang Oyem na isang mahalagang hintuan sa kalsadang bitumen na nagdurugtong sa Libreville at Yaoundé sa pamamagitan ng Bitam, [[Kyé-Ossi]], [[Ambam]] at [[Ebolowa]].<ref name="CamerlexAmbam">{{cite news |title=Ambam en bref |url=https://www.camerlex.com/ambam-en-bref-226/ |work=Camerlex |date=19 January 2011 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang Marché d'Oyem ang pangunahing pamilihan ng pagkain at mga produktong pangkonsumo ng probinsya, habang ang serbisyo at aktibidad sa tingian ay nakatuon sa Centre-Ville at sa kahabaan ng N2 axis. Nanatiling katamtaman ang aktibidad sa pagmamanupaktura, at inilarawan ng pag-aaral ni Befene-Bibang noong 1992 ang maliitang industriya, komersyo, at transportasyon sa Oyem bilang "faiblement développés et mal organisés", isang sitwasyon na ipinahihiwatig ng mga pagtatasa sa ekonomiya ng Ministry of the Economy at ng Oxford Business Group na bahagyang bumuti lamang. ==Kultura== [[File:Église catholique Sainte Thérèse de l’Enfant Jésus d’Angone.jpeg|250px|thumb|Simbahang Katoliko ni Santa Teresa ng Batang Hesus ng Angone]] Ang Oyem ay malawakang itinuturing na isang pangunahing sentro ng kontemporaryong kulturang Fang sa Gabon. Ang [[Mvet]], ang walong-kuwerdas na harp-zither na tinutugtog ng mga espesyalistang bard, ang sumusuporta sa dakilang tradisyon ng epikong oral ng Fang (tulad ng siklo ng Engong), kung saan ang Woleu-Ntem ay isa sa mga huling kuta. Ang mga nayon ng Assok Ening sa distrito ng Oyem at ang lahi ni Mvok Mba M'Oye ang nagsilbing pangunahing lugar ng larangan ni Fernandez, na ang etnograpikong balangkas ay nakasaad sa mga unang kabanata ng Bwiti (pp. 14–16).<ref name="Fernandez1982pp14">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=14–16 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang relihiyong Fang bago ang Kristiyanismo ay umiikot sa kulto ng mga ninuno ng bieri—mga inukit na relikwaryo na gawa sa kahoy na nagbabantay sa mga bungo at mahahabang buto ng mga ninuno sa lahi—at sa hudisyal at laban sa pangkukulam na asosasyon ng ngi (o ngil), na tinalakay ni Fernandez sa mga kabanatang "Ang Kultong Laban sa Pangkukulam at ang Ebolusyon Nito" (pp. 221 ff.) at "Ang Pag-aapoteosis ng Kasamaan" (pp. 227 ff.).<ref name="Fernandez1982pp221">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=221, 225, 227–228 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang pagbagsak ng mga kultong ito sa ilalim ng kolonyal na presyur ay nagbukas ng daan para sa sinkretikong relihiyon ng Bwiti, na pinagsasama ang pagsamba sa mga ninuno sa simbolismong Kristiyano at ang ritwal na pagkonsumo ng psychoactive root bark ng ''[[Tabernanthe iboga]]''; Ang Fang Bwiti ay lalong mahusay na naidokumento sa mga distrito ng Oyem at Médouneu, at ang kilusang laban sa pangkukulam na kilala bilang Ndéndé ay nakarating sa Oyem noong huling bahagi ng 1957. Ang lungsod ay ang luklukan ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]] (Dioecesis Oyemensis), isang suffragan sede ng [[Romang Katolikong Arkodiyosesis ng Libreville|Metropolitan Arkodiyoesis ng Libreville]]. Ang diyosesis ay itinatag noong ika-29 ng Mayo 1969 at ang katedral nito, ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga, ay inialay sa martir na Ugandan na si Charles Lwanga noong 1967. Mula noong 2000, ito ay pinamahalaan ni Obispo Jean-Vincent Ondo Eyene. Ang mga komunidad ng Protestante, lalo na ang Christian and Missionary Alliance at mga independiyenteng ebanghelikal na simbahan na minana mula sa Paris Mission Society, ay matatag din sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Oyem]] [[Kategorya:Gabon]] sko9a2vsrkrw6uahrkjslq5rmne9b2t 0 339557 2224317 2224023 2026-09-09T07:26:39Z TentingZones1 122212 2224317 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = San Francisco de Macorís | image = San Francisco de Macoris Dominican Republic Duarte Province 4.jpg | image_flag = Flag of San Francisco de Macorís.png | image_shield = Escudo del Municipio San Francisco de Macorís.svg | seal_size = 100x80px | image_size = 280px | caption = Tanawin ng lungsod ng San Francisco de Macorís. | pushpin_map = Dominican Republic | pushpin_map_caption = Lokasyon sa loob ng Republikang Dominikano | pushpin_relief = 1 | map_size = | coordinates = {{coord|19|18|0|N|70|15|0|W|region:DO|display=inline}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = Republikang Dominikano | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Republikang Dominikano|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Duarte|Duarte]] | established_title = Itinatag | established_date = 20 September 1778<ref>{{cite web |last1=González Hernández |first1=Julio Amable |title=Familias de pueblos: San Francisco de Macorís |url=http://www.idg.org.do/capsulas/agosto2008/agosto200816.htm |publisher=Instituto Dominicano de Genealogía |access-date=24 August 2014 |work=Cápsulas Genealógicas en Areíto: Sección Sabatina del diario "Hoy" |language=es |date=16 August 2008}}</ref> | established_title2 = Munisipalidad simula noon | established_date2 = 1844 | area_total_km2 = 727.15 | area_footnotes = <ref name="listado">Superficies a nivel de municipios, [http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 Oficina Nacional de Estadistica] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090417021712/http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 |date=April 17, 2009 }}</ref> | elevation_m = 110 | elevation_footnotes = <ref>{{cite book | last = De la Fuente | first = Santiago | title = Geografía Dominicana | publisher = Editora Colegial Quisqueyana | year = 1976 | location = Santo Domingo, Dominican Republic | language = es }}</ref> | population_total = 202,716 | population_as_of = 2022 census | total_type = Kabuuan | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Demonym | population_blank1 = Francomacorisano(a) | population_footnotes = <ref name="censo">Citypopulation, [https://www.citypopulation.de/en/domrep/mun/admin/0601__san_francisco_de_macor%C3%ADs/ San Francisco de Macorís municipality]</ref> | blank_name = [[Talaan ng mga munisipalidad ng Republikang Dominikano#Administrasyon|Mga distrito ng munisipyo]] | blank_info = 4 }} <!-- Infobox ends --> Ang '''San Francisco de Macorís''' ({{IPA|es|saɱ fɾanˈsisko ðe makoˈɾis|lang}}) ay isang lungsod sa [[Republikang Dominikano]] na matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng bansa, sa rehiyon ng [[Cibao]]. Ito ang kabisera ng [[Lalawigan ng Duarte]] at ang pang-anim na pinakamataong lungsod sa bansa simula noong 2010.<ref>{{cite book|title=Expansión Urbana de las ciudades capitales de RD: 1988-2010|url=http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|publisher=Oficina Nacional de Estadística|date=1 May 2015|access-date=25 January 2016|location=Santo Domingo|language=es|isbn=978-9945-8984-3-9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714132107/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|archive-date=July 14, 2016|df=mdy-all}}</ref> Ang pangalang ''San Francisco de Macorís'' ay nagmula sa kombinasyon ng pangalan ni [[Francis ng Assisi|San Francisco]], [[patron]] ng [[Orden ng mga Franciscano]] (isang organisasyong pangrelihiyon mula sa Italya na dumating sa teritoryong ito noong panahon ng kolonisasyon) at ang lumang pangalan ng teritoryo, na ''[[Taong Macorix|Macorix]]''.<ref>{{Cite web |last=Valerio |first=Gregoria Altagracia |date=2019-09-11 |title=241 años de historia de San Francisco de Macorís |url=https://www.eljaya.com/105565/241-anos-de-historia-de-san-francisco-de-macoris/ |access-date=2024-04-18 |website=Periódico EL JAYA |language=es}}</ref> Ang lungsod ay kilala bilang ''Lupain ng Kakaw'' ("Tierra del Cacao").<ref>{{Cite web |last=Diario |first=Listin |date=2015-08-07 |title=Cacao de Macorís a la vista del mundo |url=https://listindiario.com/elnorte/2015/08/07/383262/cacao-de-macoris-a-la-vista-del-mundo.html |access-date=2024-04-18 |website=listindiario.com |language=ES}}</ref> Ang lugar na ito ay nagbubunga ng malalaking dami ng organikong kakaw, na ginagawa ang Republikang Dominikano na ika-10 pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw sa mundo.<ref>{{Cite web|url=https://listindiario.com/economia/2007/02/21/3857/nbspcapital-mundialdel-cacao-organico|title=Provincia Duarte: "Capital mundial"del cacao orgánico"}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/top-10-cocoa-producing-countries.html|title=Top 10 Cocoa Producing Countries}}</ref> ==Kasaysayan== Isang lungsod ang itinatag malapit sa San Francisco de Macorís noong 1497. Matapos maitatag ang La Vega, ang Cotuí ay kalaunan ay itinatag noong 1505 sa isang lugar na mayaman sa ginto. Sa loob ng maraming siglo, ang tinatawag ngayong San Francisco de Macorís at ang Lalawigan ng Duarte ay mga rural na labas ng La Vega at Cotuí ayon sa pagkakabanggit. Sa pagsisimula ng ika-18 siglo, ang dayuhang pamumuhunan mula sa mga Europeo ay lumikha ng isang merkado para sa produksyon ng kakaw, na nagpapahintulot sa mga lokal na makakuha ng isang bagong mapagkukunan ng kita bukod sa mga alagang hayop. Ang pamilihan ng kakaw ang nagbigay-daan sa komunidad sa paligid ng monasteryo ng Santa Ana na maging San Francisco de Macorís. Gayunpaman, noong dekada 1760 lamang nagkaroon ng monopolyo ang probinsya sa industriya ng kakaw at naging isang bayan para sa mga manlalakbay na Europeo na dumadaan. Ang Villa ng Santa Ana ng San Francisco de Macorís, na dati ring tinatawag na Hato Grande, ay pinangalanan ito hanggang sa ito ay pag-aari ni Francisco Ravelo Polanco, Panlalawigang Alkalde ng Santa Hermandad ng Santiago de los Caballeros,<ref>{{Cite web|url=http://eljaya.com/opinion/14498-la-historia-de-la-parroquia-santa-ana-2da-parte|title=La Historia de la Parroquia Santa Ana (2da Parte)|website=ElJaya|access-date=June 29, 2018|archive-date=June 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630024830/http://eljaya.com/opinion/14498-la-historia-de-la-parroquia-santa-ana-2da-parte|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.calameo.com/read/00034521460b5fbedbe91|title=Expansion fundacional y desarrollo en el norte dominicano (1680–1795) (p. 154)|last=Hernandez Gonzalez|first=Manuel Vicente}}</ref> at sa kalaunan ay itinuturo ng tradisyon si Juan de Alvarado at ang mga pamilyang Tejada at De Jesus bilang mga may-ari ng lupain at mga donor ng teritoryal na lugar para sa layunin ng pundasyon nito sa 1778 pundasyon nito.<ref>{{Cite web|url=http://francomacorisanos.com/Historia.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011042036/http://francomacorisanos.com/Historia.aspx|url-status=dead|archive-date=2012-10-11|title=Historia de San Francisco de Macorís}}</ref> Noong 1795, pinagtibay ang [[Kasunduan sa Basel]], na nagbigay sa Pransya ng teritoryo ng Espanya na [[Hispaniola]]. Sinakop ng Pransya ang panig ng Espanya noong 1801, at sa ilalim ng pamamahala nito, ang San Francisco de Macorís ay naging isang parokya na may sariling pamamahala. Ang opisyal na katitikan ng lungsod ay nagsimula pa noong 1811. Noong Oktubre 2, 1896, muling inorganisa ni [[Ulises Heureaux]] ang lungsod ng San Francisco de Macorís sa ilalim ng Distrito Panlalawigan na "Pacificador" (Tagapamayapa). Noong panahong iyon, ito ay itinalaga bilang komon sa Posisyon ng Kanton ng Matanzas, Seksyon Monte Abajo, Villa Riva, Canton Castillo, at iba pa. Ang pangalan ng District Pacificador ay tumagal hanggang Hulyo 26, 1926, nang palitan ng [[Kongreso ng Dominikano]] ang pangalan nito sa Lalawigan ng Duarte, na kasalukuyang ginagamit. Noong ika-20 ng Mayo 1963, inaprubahan ng konseho ng lungsod ang pagpapalit ng pangalan ng mga pangunahing kalye ng San Francisco de Macorís sa kahilingan ng Pundasyon ng mga Bayani ng Constanza, Maimon at Estero Hondo. ==Heograpiya== [[File:San Francisco Dominican Republic 1.jpg|thumb|Tanawin ng San Francisco de Macorís]] Ang lungsod ng San Francisco de Macorís ay matatagpuan sa Hilagang Rehiyon ng Republikang Dominika o (Rehiyon ng Cibao) sa pagitan ng ''Septentrional Mountain Range'' sa hilaga at ng Lambak ng Cibao sa katimugang bahagi. Ang San Francisco de Macorís ay may mga burol sa hilaga na nagbibigay ng magandang tanawin ng lungsod tuwing gabi. Ang Ilog Jaya ay kitang-kita sa kanlurang bahagi ng bayan. ===Distrito=== Ang lungsod ay may mga sumusunod na subdibisyon: {| class="wikitable sortable" !Dibisyon !Katayuan !Populasyon (2022)<ref>{{Cite web |title=San Francisco de Macorís (Municipality, Dominican Republic) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/domrep/mun/admin/0601__san_francisco_de_macor%C3%ADs/ |access-date=2024-08-17 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |- |Cenoví |Distrito |16,322 |- |Jaya |Distrito |5,529 |- |La Peña |Distrito |12,918 |- |Presidente Don Antonio Guzmán Fernández |Distrito |8,205 |- |San Francisco de Macorís |Kalagitnaan ng Munisipal |159,742 |} ===Kaluwagan=== Ang kaluwagan ng Lalawigan ng Duarte ay mula 17 hanggang 942 metro (56 hanggang 3,091 talampakan) sa ibabaw ng antas ng dagat, na umaabot sa pinakamataas na elebasyon nito sa "Loma Quita Espuela". Ang pangalang ito ay diumano'y nagmula sa panahon na ginalugad ng mga Kastila ang isla, dahil ang burol ay masyadong matarik para sakyan ang kanilang mga kabayo, kinailangan nilang bumaba at tanggalin ang kanilang mga spurs at umakyat nang naglalakad. Mayroong dalawang pangunahing rehiyong heolohikal: ang hilagang dalisdis ng Cordillera Septentrional at ang magaspang na topograpiya ng Delta del Yuna. Sa katimugang dalisdis ng Cibao Valley sa Yuna Subregion (Easter Cibao), makakakita tayo ng mga alluvial fan, kasama ang mga deposit hollow, mga lugar ng burol at mga plataporma, at pati na rin ang mga alluvial soil sa mga daluyan ng mga daloy ng mga ilog Camú at Yuna. Dalawang fault ang dumadaan sa Lalawigan ng Duarte mula silangan hanggang kanluran. Ang mga tectonic deformation na ito ay ang Septentrional fault, na dumadampi sa mga bayan ng Arenoso, Castillo at San Francisco de Macorís at ang Cibao fault na dumadaan sa mga bayan ng Las Guaranas, Castillo, at Villa Riva Pimentel. Ang Septentrional fault ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng lalawigan habang ang Cibao fault ay matatagpuan sa katimugang bahagi nito. ===Heomorpolohiya=== Ang Yuna River Delta ay bahagi ng Cibao Valley, at karamihan sa mga lugar na ito ay matatagpuan ilang metro sa ibabaw ng dagat at samakatuwid ay sagana ang mga basang lupa. Ang mga pangunahing ilog nito ay ang Great Yuna at Caño Estero, na siyang natural na daluyan ng tubig ng mga lupang ito sa lalawigan ng Maria Trinidad Sanchez. Ang lugar ay binubuo pangunahin ng mga latian na may banlik at luwad, at gayundin ng malalaking lugar ng mga deposito ng peat. Sa tabi ng mga ilog ay mga deposito ng alluvial. Ang Eastern Cibao Valley (bahagi rin ng Cibao Valle) ay nahahati sa mga lalawigan ng Santiago, Espaillat, Sánchez Ramírez, Sánchez at Duarte, ang huli ay may mas mataas na porsyento (mga 50%). Lahat ng lungsod sa lalawigang ito ay nakaugat sa lambak na ito maliban sa lungsod ng Arenoso. Ang mga kapatagan ng baha ng sistema ng Ilog Yuna ay sumasakop sa isang makitid na guhit sa timog na bahagi ng lambak at mayroon ding makitid na kadena ng mga burol, marahil mga gitnang batong-apog na Miocene, na katabi ng hilagang hanay ng bundok. Para sa probinsyang ito, ang lambak ay mayroon ding mga deposito ng lacustrine sa dagat na luwad, na karaniwang may dalawang uri: ang limestone at iba pang hindi calcareous. Ang mga Haitises ay binubuo ng isang karst platform, na binubuo ng matigas na limestone mula sa Oligocene-Miocene. Ang pinakamataas na elevation ay karaniwang 200 hanggang 250 metro (656 hanggang 820 talampakan) ang taas. Ang Ilog Payabo ay tumatawid sa rehiyon sa pamamagitan ng isang makitid na channel na puno ng mga alluvial deposit. Ang Northern Range ay isang hanay ng bundok ng mga sedimentary rock at mga highly faulted at folded fobáceas. Sa probinsyang ito, ang Northern Range ay umaabot sa taas na 942 metro (3,091 talampakan) (Quita Espuela); malapit sa San Francisco de Macorís ang taas ng tagaytay ay bahagyang mas mababa sa 300 metro (984 talampakan). Nagpapakita ito ng ilang mudstone, limestone at Miocene at Eocene oligocénicos. Sa timog ng Gaspar Hernandez at umaabot sa Ilog Nagua, mayroong isang napakasalimuot na lugar na may mabatong burol ng apog at tuff, malamang na may iba pang mga batong bulkaniko at metamorpiko, pangunahin na mula sa Upper Cretaceous. ===Hidrograpiya=== [[File:San Francisco de Macoris Dominican Republic.jpg|thumb|left|''City bank'']] Maraming ilog at sapa sa Lalawigan ng Duarte, ang pinakamahalaga ay ang Ilog Camú, ang Ilog Yuna at ang kanilang mga sanga (Jaya, Cuaba, Nigua, Payabo, at iba pa). Ang Ilog Yuna at Ilog Camú ay bumubuo ng mahahalagang pinagkukunan ng tubig, kapwa para sa pag-inom at para sa irigasyon. ===Pisyograpiya at kapaligiran=== Ang polusyon sa kapaligiran sa Lalawigan ng Duarte ay bunga ng ilang elemento, tulad ng hindi magandang kalagayan ng mga palikuran, hindi ginagamot na dumi sa alkantarilya, pag-apaw ng mga sapa, walang habas na paggamit ng mga agrochemical, mga tambak at paglalagay ng mga kulungan ng baboy sa mga pampang ng ilog, at dumi mula sa ilang pabrika sa probinsya na itinatapon sa mga ilog. Ang pagguho ng lupa mula sa [[pagkalbo ng kagubatan]] ay nakakaapekto rin sa kapaligiran ng Lalawigan ng Duarte. Gayundin, ang usok mula sa mga pabrika at mula sa pagsusunog ng basura, partikular sa munisipalidad ng San Francisco de Macorís, ay nakakaapekto sa mga naninirahan dito. ===Klima=== Ang temperatura ay pabago-bago sa pagitan ng 17 at 32 °C (63 at 90 °F), na may mas malamig na temperatura na apektado ng pag-ulan. Ito ay isang malaking liblib na paraiso dahil ang karamihan sa teritoryo ay hindi naaapektuhan ng mga bagyo o sobrang init na panahon. Ang paminsan-minsang pagbaha ay maaaring mangyari dahil sa tag-ulan na kadalasang nangyayari sa buwan ng Mayo. {{Weather box |location = San Francisco de Macorís (1961–1990) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 37.2 |Feb record high C = 35.0 |Mar record high C = 36.5 |Apr record high C = 37.4 |May record high C = 37.5 |Jun record high C = 37.5 |Jul record high C = 38.0 |Aug record high C = 38.5 |Sep record high C = 39.5 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 38.5 |Dec record high C = 39.5 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 28.3 |Feb high C = 28.7 |Mar high C = 29.6 |Apr high C = 30.5 |May high C = 30.9 |Jun high C = 31.7 |Jul high C = 31.9 |Aug high C = 32.0 |Sep high C = 32.2 |Oct high C = 31.9 |Nov high C = 29.9 |Dec high C = 28.6 |year high C = |Jan mean C = 23.0 |Feb mean C = 23.1 |Mar mean C = 23.6 |Apr mean C = 24.6 |May mean C = 25.4 |Jun mean C = 26.2 |Jul mean C = 26.3 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 26.4 |Oct mean C = 26.0 |Nov mean C = 24.7 |Dec mean C = 23.5 |Jan low C = 17.7 |Feb low C = 17.4 |Mar low C = 17.7 |Apr low C = 18.7 |May low C = 20.0 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 20.8 |Aug low C = 20.6 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 20.1 |Nov low C = 19.4 |Dec low C = 18.4 |year low C = |Jan record low C = 12.2 |Feb record low C = 12.0 |Mar record low C = 10.2 |Apr record low C = 12.3 |May record low C = 14.0 |Jun record low C = 16.0 |Jul record low C = 12.9 |Aug record low C = 16.0 |Sep record low C = 16.4 |Oct record low C = 16.4 |Nov record low C = 15.0 |Dec record low C = 12.7 |year record low C = 10.2 |rain colour = green |Jan rain mm = 82.1 |Feb rain mm = 72.8 |Mar rain mm = 64.6 |Apr rain mm = 97.2 |May rain mm = 192.6 |Jun rain mm = 115.8 |Jul rain mm = 125.8 |Aug rain mm = 163.2 |Sep rain mm = 121.8 |Oct rain mm = 128.1 |Nov rain mm = 173.6 |Dec rain mm = 110.4 |year rain mm = 1448.0 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 8.8 |Feb rain days = 7.2 |Mar rain days = 8.2 |Apr rain days = 8.0 |May rain days = 12.6 |Jun rain days = 9.7 |Jul rain days = 12.2 |Aug rain days = 12.0 |Sep rain days = 9.5 |Oct rain days = 9.9 |Nov rain days = 12.6 |Dec rain days = 11.0 |year rain days = 121.7 |source 1 = [[NOAA]]<ref name= NOAA >{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/DR/00000045.TXT | title = S. F. Macoris Climate Normals 1961-1990 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031211932/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/DR/00000045.TXT | archive-date = 2020-10-31 | url-status = dead | access-date = September 19, 2016}}</ref> }} ==Montecito de Oración== Ang Munting Burol ng Panalangin (''Montecito de Oración''), na pagmamay-ari ni José Gregorio Martínez Frías at kilala rin bilang "Munting Burol ng Gethsemane," ay isang sentro ng pagmumuni-muni para sa mga residente ng San Francisco de Macorís at mga turista. Ito ay pinangangasiwaan ng orden ng relihiyon ng ''Instituto de los Sacerdotes Diocesanos de Schoentatt''. Ito ay pinasinayaan noong 1985. Tuwing Biyernes Santo, ang burol ay tumatanggap ng daan-daang peregrino sa madaling araw na lumalahok sa isang prusisyon ng Istasyon ng Krus, na bumabalik sa paglalakbay ni Hesukristo mula sa kani-kanilang mga parokya. ==Ang Palasyo ng Munisipyo at ang sikat na ''Sirena del ayuntamiento''== [[File:Ayuntamiento-sfm.png|thumb|Bulwagan ng Lungsod sa San Francisco de Macorís]] Ang Bulwagan ng Lungsod ng San Francisco de Macorís ang luklukan ng konseho ng lungsod at ng alkalde. Sa makasaysayang gusaling ito, ang mga pulitikong namamahala sa Lalawigan ng Duarte ang namamahala sa munisipalidad. Ang gusali ay matatagpuan sa sentro ng lungsod, napapaligiran sa hilaga ng 27 de Febrero Street at sa kanluran ng Restauración Street, na nakaharap sa Parke ng Duarte. Itinayo ito noong 1945 ng inhinyero na si Enrique Arturo Curiel Rojas, mula sa Moca, sa utos ng diktador na si Rafael Leónidas Trujillo. Ang kahanga-hangang gusaling ito, na gawa sa reinforced concrete, ay nananatili ang natatanging "T" (para sa Trujillo) sa harapan nito, gayundin ang lahat ng mga pampublikong palasyo na itinayo noong panahon ng diktador. Ang sirena ng munisipyo, na karaniwang tinatawag na ''Sirena del ayuntamiento o Sirena de los bomberos'', ay inilagay noong Pebrero 27, 1950, sa gusali ng munisipyo. Isang salaysay ang nagsasaad na ang sirena ay ipinadala ni Pangulong Harry Truman ng Estados Unidos sa San Francisco, California, at nagkamaling napunta sa Santo Domingo. Sa pamamagitan ng pagsisikap ng dating Senador Chilín Camilo, isang kaibigan ng diktador na si Trujillo, ito ay inilagay sa lungsod na ito. Dati, isang kampana, na inilagay noong 1936 sa pabrika ng Piña, ang nagsilbing tawag sa mga manggagawa ng 6:45 a.m., 12:00 p.m., at 6:00 p.m. Nangyari ito noong panahon ng pagka-alkalde ni Manuel De Jesús Bonó (Masú). ==Katedral ng Santa Ana== [[File:CatedralSantaAna2006.jpg|thumb|left|200px|Katedral ng Santa Ana]] Ang Katedral ng Santa Ana ay pinaghalong arkitekturang Gotiko at modernong arkitektura. Sinasaklaw nito ang isang kumpletong bloke ng lungsod, na napapaligiran sa hilaga ng Kalye Santa Ana, sa timog ng Kalye Colon, sa kanluran ng Kalye Papi Olivier at sa silangan ng Kalye Restauración. Ang Katedral ng Santa Ana ang punong-himpilan ng ''Obispo de la Diócesis de San Francisco'' at tahanan ng humanistang si ''Monseñor [[Jesús María de Jesús Moya]]''. ==Komunikasyon== Ang San Francisco de Macorís ay may ilang mga istasyon ng radyo at publikasyon. Ang pinakamatagal nitong pahayagan ay ang [http://www.eljaya.com El Jaya], na itinatag noong Nobyembre 20, 1985. Ang direktor at tagapagtatag nito ay ang mamamahayag na si Adriano Cruz Marte. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:San Francisco de Macorís]] [[Kategorya:Mga munisipaldad ng Republikang Dominikano]] rlmxbcnmif8njvuzmfzdqwce70j4wr6 1 339577 2224218 2026-09-08T14:12:29Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2224218 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Starbucks}} j0loo7id58n8flky3t607eadxhvkb54 0 339578 2224219 2026-09-08T14:16:52Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Starbucks]] 2224219 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Starbucks]] g0javrni3rrgl651oyhexg2ntjys72h 0 339579 2224220 2026-09-08T14:17:16Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Starbucks]] 2224220 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Starbucks]] g0javrni3rrgl651oyhexg2ntjys72h 14 339580 2224248 2026-09-09T00:04:47Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{hiddencat}} 2224248 wikitext text/x-wiki {{hiddencat}} mdqcre2adnm3tk2f0vjo85c3plgs38y 14 339581 2224253 2026-09-09T00:51:05Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{hiddencat}} 2224253 wikitext text/x-wiki {{hiddencat}} mdqcre2adnm3tk2f0vjo85c3plgs38y 828 339582 2224254 2026-09-09T00:57:01Z Jojit fb 38 Bagong pahina: -- This implements Template:navboxes local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local Navbox = require('Module:Navbox') local function isnotempty(s) return s and s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) ~= '' end local function navboxes(args, list) local navbar = (args['state'] and args['state'] == 'off') and 'off' or 'plain' local title = args['title'] or 'Links to related articles' local titlestyle = 'background:' .. (args['bg'] or '#e8e8ff') .. ';' .. (isno... 2224254 Scribunto text/plain -- This implements Template:navboxes local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local Navbox = require('Module:Navbox') local function isnotempty(s) return s and s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) ~= '' end local function navboxes(args, list) local navbar = (args['state'] and args['state'] == 'off') and 'off' or 'plain' local title = args['title'] or 'Links to related articles' local titlestyle = 'background:' .. (args['bg'] or '#e8e8ff') .. ';' .. (isnotempty(args['fg']) and ('color:' .. args['fg'] .. ';') or 'color:inherit;') .. (isnotempty(args['bordercolor']) and ('border: 1px solid ' .. args['bordercolor'] .. ';') or '') .. (args['titlestyle'] or '') return Navbox._navbox({ navbar = navbar, title = title, list1 = list, state = args['state'] or 'collapsed', titlestyle = titlestyle, liststyle = 'font-size:114%', listpadding = '0px', tracking = 'no' }) end function p.top(frame) local args = getArgs(frame) local parts = mw.text.split(navboxes(args, '<ADD LIST HERE>'), '<ADD LIST HERE>') return parts[1] end function p.bottom(frame) local args = {} local parts = mw.text.split(navboxes(args, '<ADD LIST HERE>'), '<ADD LIST HERE>') return parts[2] end function p.navbox(frame) local args = getArgs(frame) local list = args['list1'] or args['list'] or '' local track_cats = '' if list == '' then if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then track_cats = '[[Category:Navboxes template with no content]]' end end return navboxes(args, list) .. track_cats end return p frfr6ox3qbhn09hykjp6ovhac525rlp 0 339583 2224262 2026-09-09T03:06:55Z TentingZones1 122212 /* */ 2224262 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Stadt |image_photo = Verl - St. Anna Kirche - Blick auf den Turm.jpg |image_caption = Simbahan ni Santa Ana sa Verl |image_flag = Flagge der Stadt Verl.svg |image_coa = Wappen der Stadt Verl.svg |coordinates = {{coord|51|52|59|N|08|31|00|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Verl in GT.svg |state = North Rhine-Westphalia |region = Detmold |district = Gütersloh |elevation = 85 |area = 71.37 |postal_code = 33415 |area_code = 05246 |licence = GT |Gemeindeschlüssel = 05 7 54 044 |divisions = 5 |website = [http://www.verl.de www.verl.de] |mayor = Robin Rieksneuwöhner<ref>[https://www.die-glocke.de/lokalnachrichten/die-buergermeisterwahl-in-verl-ist-in-vollem-gange-1705837090 Die Glocke: Verls neuer Bürgermeister heißt Robin Rieksneuwöhner]</ref> |leader_term = 2020&ndash;25 |party = CDU }} Ang '''Verl''' ({{IPA|de|fɛʁl|lang|De-Verl.ogg}}) ay isang bayan sa [[distrito ng Gütersloh]] sa estado ng [[Hilagang Renania-Westfalia]], [[Alemanya]]. Ito ay humigit-kumulang 15 km sa timog ng [[Bielefeld]] at 10 km sa silangan ng [[Gütersloh]]. ==Heograpiya== Ang Verl ay matatagpuan sa [[Ostwestfalen-Lippe]] sa isang tatsulok na nabuo sa pagitan ng [[Gütersloh]] (9.2 km), [[Bielefeld]] (15.4 km), at [[Paderborn]] (25.1 km). Ang rehiyong administratibo para sa bayan ay ang Detmold. Ang urban area para sa bayan ay matatagpuan sa malawak na lugar ng tanawin ng [[Hilagang Kapatagan ng Aleman]], sa isang subarea ng [[Mababang lupain ng Westfalia]]. Ang mga ilog na tumatawid sa bayan ay ang mga ilog ng [[Dalke]], [[Menkebach]], [[Ellbach (Rot)|Ellbach]], [[Sennebach]], [[Furlbach]], at [[Wapelbach]]. Ang Ellbach ay pinagsasama ng [[Landerbach]] habang ang Wapelbach ay pinagsasama ng [[Rodenbach (Wapelbach)|Rodenbach]]. Ang Sennebach ay direktang dumadaloy sa [[Ilog Ems|Ems]], kung saan ang lahat ng mga ilog na tumatawid sa Verl ay dumadaloy pahilagang-silangan/timog-kanluran mula sa Kagubatan ng Teutoburg. Upang protektahan ang mga kalapit na bayan mula sa pagbaha, isang flood basin na tinatawag na ''Wapelbecken I'' ang itinatag noong 2011, na sinundan ng ''Wapelbecken II'' noong 2023. Ang bayan ay sumasaklaw sa isang lawak na 71.36 km². Ang karamihan sa lawak ng bayan ay binubuo ng lupang pang-agrikultura, mga gusali, at mga bukas na espasyo, na sama-samang bumubuo ng humigit-kumulang 86%, na sinusundan ng mga lugar ng kagubatan at trapiko, na bumubuo ng humigit-kumulang 8.5%. Ang Verl ay kalat-kalat ang kagubatan kumpara sa iba pang bahagi ng distrito ng Gütersloh, na may takip ng kagubatan na nasa humigit-kumulang 6.4% lamang. ==Kasaysayan== Ang pangalang Verl ay unang nabanggit sa ekspresyong 'Henricus de Verlo', na matatagpuan sa isang karta mula 1264.<ref name=":0">{{Cite web |title=Stadtgeschichte |url=http://www.verl.de/index.php?id=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221145244/http://www.verl.de/index.php?id=23 |archive-date=21 December 2015 |access-date=4 June 2025 |website=Stadt Verl |language=German |publication-place=[[Verl]]}}</ref> Ang katawagan ay malamang na may kaugnayan sa lupain ng sakahan na Meier zu Verl, na kabilang sa isang grupo ng apat na lupain na malamang na umiral noong pagpasok ng unang milenyo. Ang ilang naunang dokumentadong pagtukoy sa mga lupain sa lugar na ito ay maaaring mapetsahan pabalik sa taong 1188. Noong 1512, isang kapilya ang itinayo sa komunidad ng mga magsasaka. Ang kapilya na ito ay ginawang simbahan ng parokya noong 1577 at, mula noon, ay minarkahan ang sentrong panlipunan para sa mga komunidad ng Verl, Sende at Bornholte. Si Count [[Wenzel Anton von Kaunitz-Rietberg]] ang nag-sponsor sa pagtatayo ng simbahan ng St. Anna sa lokasyon ng dating kapilya noong 1792. Ang pagtatayo ng simbahang klasikal na bulwagan na ito ay natapos noong 1801.<ref name=":0" /> [[Image:Grafschaft Rietberg.jpg|thumb|left|Kondado ng Rietberg na nagpapakita ng Latin na "Verle" sa itaas na gitna]] Hanggang sa pagkakatatag ng [[Kaharian ng Westfalia]] noong 1807 noong panahon ni Napoleon, ang Verl ay kabilang sa Kondado ng [[Rietberg]]. Mula 1807, ang kondado ay hinati sa dalawang distritong administratibo (tinatawag na mga kanton) -- Rietberg at Neuenkirchen—na binubuo ng mga independiyenteng munisipalidad na ngayon ay Verl, Bornholte, Sende, Liemke, at Österwiehe. Pagkatapos ng [[Kongreso ng Vienna]] noong 1815, ang mga distrito ay isinama sa bagong likhang distrito ng Wiedenbrück. Noong Hulyo 1, 1838, ang administrasyon ng kanton ay inilipat mula sa [[Neuenkirchen, Westfalia|Neuenkirchen]] patungong Verl at, bilang karagdagan sa mga nabanggit na munisipalidad, ang nayon ng Kaunitz ay idinagdag sa bagong likhang kanton ng Verl. Sa pagpapakilala ng isang bagong kodigo ng lokal na pamahalaan sa Kaharian ng Prussia noong Oktubre 31, 1841, ang pangalan ng kanton ay binago sa Amt Verl (nangangahulugang departamento). Sa panahong ito, ang Verl ay mayroon nang 6,786 na naninirahan. Noong Unang Digmaang Pandaigdig, mahigit 350 mamamayan ang naging biktima ng tunggalian, at ang mga sumunod na pangyayari ay nagdulot ng matinding kahirapan sa ekonomiya sa distrito.<ref>{{Cite web |last=Thöring |first=Von Roland |title=Als der Erste Weltkrieg nach Verl kam |url=https://www.nw.de/lokal/kreis_guetersloh/verl/verl/11121930_Als-der-Erste-Weltkrieg-nach-Verl-kam.html |access-date=2025-06-25 |website=Neue Westfälische |language=de}}</ref> Matapos ang pag-agaw ng kapangyarihan ng mga Nazi, ang plasa ng bayan ay pinalitan ng pangalan bilang "Hindenburg-Hitler-Platz" bilang bahagi ng isang kampanya ng pagpapalit ng pangalan sa buong bansa.<ref>{{Cite web |title=Verl |url=https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/nstopo/strnam/Kommune_219.html |access-date=2025-06-25 |website=www.lwl.org}}</ref> Nanatili ang pangalan hanggang sa pagbagsak ng [[Alemanyang Nazi]]. Isa pang pagsasaayos sa kodigo ng lokal na pamahalaan ang isinagawa noong Enero 1, 1970, na bumubuo sa kasalukuyang mga hangganan ng lungsod. Ngayon ay tinatawag na lamang na Verl, ang munisipalidad ay binubuo ng limang yunit administratibo (Verl, Bornholte, Sürenheide, Sende, at Kaunitz) at kabilang sa distrito ng Gütersloh. Ang Verl ay isang bayan noong Enero 1, 2010. Noong 2017, ang bayan ay idineklara na "makabuluhang kultural" ng organisasyong LWL-Geodaten Kultur.<ref>{{Cite web |title=Kulturlandschaftlich bedeutsamer Stadt- und Ortskern Verl |url=https://www.lwl.org/geodatenkultur/objekt/264982 |access-date=2025-06-18 |website=www.lwl.org |publisher=Landschaftsverband Westfalen‑Lippe (LWL)}}</ref> ==Kultura== ===Mga pagdiriwang ng musika=== Sa bayan, ang Asosasyon ng Musika ng Verl ay nagho-host ng taunang konsiyerto tuwing Enero. Sa Sentro ng Pedagohikal ng Komprehensibong Paaralan ng Verl, ang brass band ay nagtatanghal ng taunang programa ng mga pagtatanghal ng marching band, polka, at samba, pati na rin ang mga pelikula at mga hit na musikal. Simula noong 1970, ang Teatro ng Verl Kolping ay nagtatanghal ng isang dula taun-taon. Tuwing tagsibol, sa loob ng dalawang linggo, ang awditoryum ng paaralan ay ginagawang isang maliit na teatro. ===Mga lugar na interesante=== * Simbahan ni San Ana * Mga bahay na gawa sa kahoy mula ika-16 na siglo * Pamilihan ng pulgas "Hobbymarkt" - isa sa pinakamalaking pamilihan ng pulgas sa Alemanya, tuwing unang Sabado ng buwan<ref>{{Cite web |title=Ostwestfalenhalle {{!}} Stadt Verl |url=https://www.verl.de/freizeit-kultur/ostwestfalenhalle.html |access-date=2025-07-01 |website=www.verl.de |language=de-de}}</ref> * Museo ng Butones ng Verl - itinatag sa isang dating gusali ng palimbagan noong 2014<ref>{{Cite web |last=Glocke |first=Die |date=2014-09-04 |title=Knopfmanufaktur ist mehr als Museum |url=https://www.die-glocke.de/lokalnachrichten/knopfmanufaktur-ist-mehr-als-museum-1623255686 |access-date=2025-06-18 |website=www.die-glocke.de |language=de}}</ref> * Gilingan ng Nayon - Pinakamatandang gilingan sa munisipal na lugar ng Verl, nakalista bilang isang monumento ng arkitektura mula noong 1991 [[File:Verl - alte Dorfmühle an der Hauptstraße.jpg|left|thumb|Gilingan ng Ngayon ng Verl]] ==Pulitika== ===Eskudo de armas=== Noong 1970, nagpasya ang konseho ng bagong tatag na munisipalidad ng Verl na magpatupad ng isang [[eskudo de armas]] at bandila.<ref>{{Cite web |last=Verl |first=Stadt |title=Stadt Verl · Das Wappen der Stadt Verl |url=http://www.verl.de/index.php?id=24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826185546/http://www.verl.de/index.php?id=24 |archive-date=2015-08-26 |access-date=2025-06-18 |website=www.verl.de |language=de}}</ref> Ang eskudo de armas ng bayan ng Verl ay nahahati sa apat na lugar. Sa gitna ng eskudo de armas ay isang ginintuang kalasag. Ang una at ikaapat na lugar ng eskudo de armas ay may berdeng background na may mga puno ng silver oak na may dalawang ginintuang bunga ng oak, habang ang pangalawa at pangatlo ay may parehong imahe na may magkasalungat na kulay. Sa eskudo de armas ng Distrito ng Verl ay may limang diyamante na kumakatawan sa limang munisipalidad na kabilang sa Amt Verl sa Kaharian ng Pruso; Verl, [[Bornholt]], [[Senden, Hilagang-Renania, Westfalia|Senden]], Liemke, at Österwiehe. <gallery> File:DEU Verl COA.svg|Eskudo de armas ng Bayan ng Verl File:Banner der Stadt Verl.svg|Bandila ng Bayan File:Flagge der Stadt Verl.svg|Watawat ng Bayan File:Wappen Amt Verl.svg|Eskudo de armas ng Distrito ng Verl </gallery> ===Logo=== Mula noong 2014, gumamit ang bayan ng Verl ng isang logo upang kumatawan sa sarili nito sa publiko.<ref>{{Cite web |title=Stadt Verl · Das Logo |url=http://www.verl.de/index.php?id=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917004223/http://www.verl.de/index.php?id=61 |archive-date=2015-09-17 |access-date=2025-06-18 |website=www.verl.de}}</ref> Napili ang logo matapos ang isang kompetisyon na naganap sa pagitan ng ilang ahensya at kinatawan.<ref>{{Cite web |last=THÖRING |first=VON ROLAND |title=Elegant und stark zugleich |url=https://www.nw.de/lokal/kreis_guetersloh/verl/verl/8883938_Elegant-und-stark-zugleich.html |access-date=2025-06-18 |website=Neue Westfälische |language=de}}</ref> Ang logo ay naglalaman ng limang linyang may iba't ibang kulay na may iba't ibang haba at ang slogan na "Lungsod ng Verl – Isang Mabuting Dahilan" ({{Langx|de|Stadt Verl – Ein guter Grund}}). ==Ekonomiya== Hanggang sa katapusan ng ika-19 na siglo, ang Verl ay binubuo lamang ng maliliit na negosyo ng mga kagamitang pangkamay, na pangunahing nakatuon sa pagproseso ng kahoy at karne na may ilang pagawaan ng ladrilyo. Sa kasalukuyan, ang bayan ay tahanan ng ilang mahahalagang kumpanya at kanilang mga punong-tanggapan/sangay kabilang ang Beckhoff New Automation Technology,<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Company |url=https://www.beckhoff.com/en-us/company/ |access-date=2025-06-22 |website=Beckhoff Automation |publisher=Beckhoff Automation GmbH & Co KG |language=en-US |publication-place=Hülshorstweg 20, 33415 Verl, Germany}}</ref> Bertelsmann Financial Services,<ref>{{Cite web |title=Locations – |url=https://arvato.com/about/locations |access-date=2025-06-22 |website=arvato.com |language=en}}</ref> Teckentrup,<ref>{{Cite web |title=Garage doors, doors and industrial doors from Teckentrup |url=https://www.teckentrup.biz/en |access-date=2025-06-22 |website=www.teckentrup.biz}}</ref> Heroal,<ref>{{Cite web |title=Über heroal {{!}} Familienunternehmen mit langer Tradition |url=https://www.heroal.de/de/unternehmen/ueber-heroal/index.php |access-date=2025-06-22 |website=www.heroal.de |language=de}}</ref> at Nobilia.<ref>{{Cite web |title=Europe's leading kitchen manufacturer |url=https://www.nobilia.de/en/company/ |access-date=2025-06-22 |website=nobilia Küchen |language=en-GB}}</ref> Ang Verl ay isa sa pinakamalakas na munisipalidad sa estado ng Hilagang-Renanka Westfalia sa aspetong pinansyal, dahil sa patuloy na mataas na kita mula sa buwis sa kalakalan. Noong 2018, ang kabuuang kita na ito ay umabot sa [[€]]54.5 milyon, at ang equity ng badyet ng bayan ay umabot sa €237.8 milyon.<ref>{{Cite web |last1=Schmidt |first1=Barbara |last2=Schönauer |first2=Heribert |year=2019 |title=Haushaltsplan 2020 |trans-title=Budget 2020 |url=https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/Bilder/Rathaus/Haushaltsplan_2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029213247/https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/Bilder/Rathaus/Haushaltsplan_2020.pdf |archive-date=29 October 2020 |access-date=22 June 2025 |website=verl.de |publisher=Stadt Verl |place=Verl |language=German}}</ref> Ang bayan din ang may pangalawang pinakamababang pagtatasa ng buwis sa kalakalan sa lahat ng munisipalidad ng estado.<ref>{{Cite web |last=Esken |first=Michael |date=8 October 2019 |title=Haushaltsrede 2020: Bürgermeister Michael Esken |url=https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/PDF/Haushalt/Haushaltsrede_2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027100843/https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/PDF/Haushalt/Haushaltsrede_2020.pdf |archive-date=27 October 2020 |access-date=22 June 2025 |website=verl.de |language=German |publication-place=Verl}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Verl]] [[Kategorya:Mga bayan ng Alemanya]] mz6fv5rd92toxlbm841cvfvc7jccxwd 2224267 2224262 2026-09-09T03:15:40Z TentingZones1 122212 2224267 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Stadt |image_photo = Verl - St. Anna Kirche - Blick auf den Turm.jpg |image_caption = Simbahan ni Santa Ana sa Verl |image_flag = Flagge der Stadt Verl.svg |image_coa = Wappen der Stadt Verl.svg |coordinates = {{coord|51|52|59|N|08|31|00|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Verl in GT.svg |state = North Rhine-Westphalia |region = Detmold |district = Gütersloh |elevation = 85 |area = 71.37 |postal_code = 33415 |area_code = 05246 |licence = GT |Gemeindeschlüssel = 05 7 54 044 |divisions = 5 |website = [http://www.verl.de www.verl.de] |mayor = Robin Rieksneuwöhner<ref>[https://www.die-glocke.de/lokalnachrichten/die-buergermeisterwahl-in-verl-ist-in-vollem-gange-1705837090 Die Glocke: Verls neuer Bürgermeister heißt Robin Rieksneuwöhner]</ref> |leader_term = 2020&ndash;25 |party = CDU }} Ang '''Verl''' ({{IPA|de|fɛʁl|lang|De-Verl.ogg}}) ay isang bayan sa [[distrito ng Gütersloh]] sa estado ng [[Hilagang Renania-Westfalia]], [[Alemanya]]. Ito ay humigit-kumulang 15 km sa timog ng [[Bielefeld]] at 10 km sa silangan ng [[Gütersloh]]. ==Heograpiya== Ang Verl ay matatagpuan sa [[Ostwestfalen-Lippe]] sa isang tatsulok na nabuo sa pagitan ng [[Gütersloh]] (9.2 km), [[Bielefeld]] (15.4 km), at [[Paderborn]] (25.1 km). Ang rehiyong administratibo para sa bayan ay ang Detmold. Ang urban area para sa bayan ay matatagpuan sa malawak na lugar ng tanawin ng [[Hilagang Kapatagan ng Aleman]], sa isang subarea ng [[Mababang lupain ng Westfalia]]. Ang mga ilog na tumatawid sa bayan ay ang mga ilog ng [[Dalke]], [[Menkebach]], [[Ellbach (Rot)|Ellbach]], [[Sennebach]], [[Furlbach]], at [[Wapelbach]]. Ang Ellbach ay pinagsasama ng [[Landerbach]] habang ang Wapelbach ay pinagsasama ng [[Rodenbach (Wapelbach)|Rodenbach]]. Ang Sennebach ay direktang dumadaloy sa [[Ilog Ems|Ems]], kung saan ang lahat ng mga ilog na tumatawid sa Verl ay dumadaloy pahilagang-silangan/timog-kanluran mula sa Kagubatan ng Teutoburg. Upang protektahan ang mga kalapit na bayan mula sa pagbaha, isang flood basin na tinatawag na ''Wapelbecken I'' ang itinatag noong 2011, na sinundan ng ''Wapelbecken II'' noong 2023. Ang bayan ay sumasaklaw sa isang lawak na 71.36 km². Ang karamihan sa lawak ng bayan ay binubuo ng lupang pang-agrikultura, mga gusali, at mga bukas na espasyo, na sama-samang bumubuo ng humigit-kumulang 86%, na sinusundan ng mga lugar ng kagubatan at trapiko, na bumubuo ng humigit-kumulang 8.5%. Ang Verl ay kalat-kalat ang kagubatan kumpara sa iba pang bahagi ng distrito ng Gütersloh, na may takip ng kagubatan na nasa humigit-kumulang 6.4% lamang. ==Kasaysayan== Ang pangalang Verl ay unang nabanggit sa ekspresyong 'Henricus de Verlo', na matatagpuan sa isang karta mula 1264.<ref name=":0">{{Cite web |title=Stadtgeschichte |url=http://www.verl.de/index.php?id=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221145244/http://www.verl.de/index.php?id=23 |archive-date=21 December 2015 |access-date=4 June 2025 |website=Stadt Verl |language=German |publication-place=[[Verl]]}}</ref> Ang katawagan ay malamang na may kaugnayan sa lupain ng sakahan na Meier zu Verl, na kabilang sa isang grupo ng apat na lupain na malamang na umiral noong pagpasok ng unang milenyo. Ang ilang naunang dokumentadong pagtukoy sa mga lupain sa lugar na ito ay maaaring mapetsahan pabalik sa taong 1188. Noong 1512, isang kapilya ang itinayo sa komunidad ng mga magsasaka. Ang kapilya na ito ay ginawang simbahan ng parokya noong 1577 at, mula noon, ay minarkahan ang sentrong panlipunan para sa mga komunidad ng Verl, Sende at Bornholte. Si Count [[Wenzel Anton von Kaunitz-Rietberg]] ang nag-sponsor sa pagtatayo ng simbahan ng St. Anna sa lokasyon ng dating kapilya noong 1792. Ang pagtatayo ng simbahang klasikal na bulwagan na ito ay natapos noong 1801.<ref name=":0" /> [[Image:Grafschaft Rietberg.jpg|thumb|left|Kondado ng Rietberg na nagpapakita ng Latin na "Verle" sa itaas na gitna]] Hanggang sa pagkakatatag ng [[Kaharian ng Westfalia]] noong 1807 noong panahon ni Napoleon, ang Verl ay kabilang sa Kondado ng [[Rietberg]]. Mula 1807, ang kondado ay hinati sa dalawang distritong administratibo (tinatawag na mga kanton) -- Rietberg at Neuenkirchen—na binubuo ng mga independiyenteng munisipalidad na ngayon ay Verl, Bornholte, Sende, Liemke, at Österwiehe. Pagkatapos ng [[Kongreso ng Vienna]] noong 1815, ang mga distrito ay isinama sa bagong likhang distrito ng Wiedenbrück. Noong Hulyo 1, 1838, ang administrasyon ng kanton ay inilipat mula sa [[Neuenkirchen, Westfalia|Neuenkirchen]] patungong Verl at, bilang karagdagan sa mga nabanggit na munisipalidad, ang nayon ng Kaunitz ay idinagdag sa bagong likhang kanton ng Verl. Sa pagpapakilala ng isang bagong kodigo ng lokal na pamahalaan sa Kaharian ng Prussia noong Oktubre 31, 1841, ang pangalan ng kanton ay binago sa Amt Verl (nangangahulugang departamento). Sa panahong ito, ang Verl ay mayroon nang 6,786 na naninirahan. Noong Unang Digmaang Pandaigdig, mahigit 350 mamamayan ang naging biktima ng tunggalian, at ang mga sumunod na pangyayari ay nagdulot ng matinding kahirapan sa ekonomiya sa distrito.<ref>{{Cite web |last=Thöring |first=Von Roland |title=Als der Erste Weltkrieg nach Verl kam |url=https://www.nw.de/lokal/kreis_guetersloh/verl/verl/11121930_Als-der-Erste-Weltkrieg-nach-Verl-kam.html |access-date=2025-06-25 |website=Neue Westfälische |language=de}}</ref> Matapos ang pag-agaw ng kapangyarihan ng mga Nazi, ang plasa ng bayan ay pinalitan ng pangalan bilang "Hindenburg-Hitler-Platz" bilang bahagi ng isang kampanya ng pagpapalit ng pangalan sa buong bansa.<ref>{{Cite web |title=Verl |url=https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/nstopo/strnam/Kommune_219.html |access-date=2025-06-25 |website=www.lwl.org}}</ref> Nanatili ang pangalan hanggang sa pagbagsak ng [[Alemanyang Nazi]]. Isa pang pagsasaayos sa kodigo ng lokal na pamahalaan ang isinagawa noong Enero 1, 1970, na bumubuo sa kasalukuyang mga hangganan ng lungsod. Ngayon ay tinatawag na lamang na Verl, ang munisipalidad ay binubuo ng limang yunit administratibo (Verl, Bornholte, Sürenheide, Sende, at Kaunitz) at kabilang sa distrito ng Gütersloh. Ang Verl ay isang bayan noong Enero 1, 2010. Noong 2017, ang bayan ay idineklara na "makabuluhang kultural" ng organisasyong LWL-Geodaten Kultur.<ref>{{Cite web |title=Kulturlandschaftlich bedeutsamer Stadt- und Ortskern Verl |url=https://www.lwl.org/geodatenkultur/objekt/264982 |access-date=2025-06-18 |website=www.lwl.org |publisher=Landschaftsverband Westfalen‑Lippe (LWL)}}</ref> ==Kultura== ===Mga pagdiriwang ng musika=== Sa bayan, ang Asosasyon ng Musika ng Verl ay nagho-host ng taunang konsiyerto tuwing Enero. Sa Sentro ng Pedagohikal ng Komprehensibong Paaralan ng Verl, ang brass band ay nagtatanghal ng taunang programa ng mga pagtatanghal ng marching band, polka, at samba, pati na rin ang mga pelikula at mga hit na musikal. Simula noong 1970, ang Teatro ng Verl Kolping ay nagtatanghal ng isang dula taun-taon. Tuwing tagsibol, sa loob ng dalawang linggo, ang awditoryum ng paaralan ay ginagawang isang maliit na teatro. ===Mga lugar na interesante=== * Simbahan ni San Ana * Mga bahay na gawa sa kahoy mula ika-16 na siglo * Pamilihan ng pulgas "Hobbymarkt" - isa sa pinakamalaking pamilihan ng pulgas sa Alemanya, tuwing unang Sabado ng buwan<ref>{{Cite web |title=Ostwestfalenhalle {{!}} Stadt Verl |url=https://www.verl.de/freizeit-kultur/ostwestfalenhalle.html |access-date=2025-07-01 |website=www.verl.de |language=de-de}}</ref> * Museo ng Butones ng Verl - itinatag sa isang dating gusali ng palimbagan noong 2014<ref>{{Cite web |last=Glocke |first=Die |date=2014-09-04 |title=Knopfmanufaktur ist mehr als Museum |url=https://www.die-glocke.de/lokalnachrichten/knopfmanufaktur-ist-mehr-als-museum-1623255686 |access-date=2025-06-18 |website=www.die-glocke.de |language=de}}</ref> * Gilingan ng Nayon - Pinakamatandang gilingan sa munisipal na lugar ng Verl, nakalista bilang isang monumento ng arkitektura mula noong 1991 [[File:Verl - alte Dorfmühle an der Hauptstraße.jpg|left|thumb|Gilingan ng Ngayon ng Verl]] ==Pulitika== ===Eskudo de armas=== Noong 1970, nagpasya ang konseho ng bagong tatag na munisipalidad ng Verl na magpatupad ng isang [[eskudo de armas]] at bandila.<ref>{{Cite web |last=Verl |first=Stadt |title=Stadt Verl · Das Wappen der Stadt Verl |url=http://www.verl.de/index.php?id=24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826185546/http://www.verl.de/index.php?id=24 |archive-date=2015-08-26 |access-date=2025-06-18 |website=www.verl.de |language=de}}</ref> Ang eskudo de armas ng bayan ng Verl ay nahahati sa apat na lugar. Sa gitna ng eskudo de armas ay isang ginintuang kalasag. Ang una at ikaapat na lugar ng eskudo de armas ay may berdeng background na may mga puno ng silver oak na may dalawang ginintuang bunga ng oak, habang ang pangalawa at pangatlo ay may parehong imahe na may magkasalungat na kulay. Sa eskudo de armas ng Distrito ng Verl ay may limang diyamante na kumakatawan sa limang munisipalidad na kabilang sa Amt Verl sa Kaharian ng Pruso; Verl, [[Bornholt]], [[Senden, Hilagang Renania-Westfalia|Senden]], Liemke, at Österwiehe. <gallery> File:DEU Verl COA.svg|Eskudo de armas ng Bayan ng Verl File:Banner der Stadt Verl.svg|Bandila ng Bayan File:Flagge der Stadt Verl.svg|Watawat ng Bayan File:Wappen Amt Verl.svg|Eskudo de armas ng Distrito ng Verl </gallery> ===Logo=== Mula noong 2014, gumamit ang bayan ng Verl ng isang logo upang kumatawan sa sarili nito sa publiko.<ref>{{Cite web |title=Stadt Verl · Das Logo |url=http://www.verl.de/index.php?id=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917004223/http://www.verl.de/index.php?id=61 |archive-date=2015-09-17 |access-date=2025-06-18 |website=www.verl.de}}</ref> Napili ang logo matapos ang isang kompetisyon na naganap sa pagitan ng ilang ahensya at kinatawan.<ref>{{Cite web |last=THÖRING |first=VON ROLAND |title=Elegant und stark zugleich |url=https://www.nw.de/lokal/kreis_guetersloh/verl/verl/8883938_Elegant-und-stark-zugleich.html |access-date=2025-06-18 |website=Neue Westfälische |language=de}}</ref> Ang logo ay naglalaman ng limang linyang may iba't ibang kulay na may iba't ibang haba at ang slogan na "Lungsod ng Verl – Isang Mabuting Dahilan" ({{Langx|de|Stadt Verl – Ein guter Grund}}). ==Ekonomiya== Hanggang sa katapusan ng ika-19 na siglo, ang Verl ay binubuo lamang ng maliliit na negosyo ng mga kagamitang pangkamay, na pangunahing nakatuon sa pagproseso ng kahoy at karne na may ilang pagawaan ng ladrilyo. Sa kasalukuyan, ang bayan ay tahanan ng ilang mahahalagang kumpanya at kanilang mga punong-tanggapan/sangay kabilang ang Beckhoff New Automation Technology,<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Company |url=https://www.beckhoff.com/en-us/company/ |access-date=2025-06-22 |website=Beckhoff Automation |publisher=Beckhoff Automation GmbH & Co KG |language=en-US |publication-place=Hülshorstweg 20, 33415 Verl, Germany}}</ref> Bertelsmann Financial Services,<ref>{{Cite web |title=Locations – |url=https://arvato.com/about/locations |access-date=2025-06-22 |website=arvato.com |language=en}}</ref> Teckentrup,<ref>{{Cite web |title=Garage doors, doors and industrial doors from Teckentrup |url=https://www.teckentrup.biz/en |access-date=2025-06-22 |website=www.teckentrup.biz}}</ref> Heroal,<ref>{{Cite web |title=Über heroal {{!}} Familienunternehmen mit langer Tradition |url=https://www.heroal.de/de/unternehmen/ueber-heroal/index.php |access-date=2025-06-22 |website=www.heroal.de |language=de}}</ref> at Nobilia.<ref>{{Cite web |title=Europe's leading kitchen manufacturer |url=https://www.nobilia.de/en/company/ |access-date=2025-06-22 |website=nobilia Küchen |language=en-GB}}</ref> Ang Verl ay isa sa pinakamalakas na munisipalidad sa estado ng Hilagang Renania-Westfalia sa aspetong pinansyal, dahil sa patuloy na mataas na kita mula sa buwis sa kalakalan. Noong 2018, ang kabuuang kita na ito ay umabot sa [[€]]54.5 milyon, at ang equity ng badyet ng bayan ay umabot sa €237.8 milyon.<ref>{{Cite web |last1=Schmidt |first1=Barbara |last2=Schönauer |first2=Heribert |year=2019 |title=Haushaltsplan 2020 |trans-title=Budget 2020 |url=https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/Bilder/Rathaus/Haushaltsplan_2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029213247/https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/Bilder/Rathaus/Haushaltsplan_2020.pdf |archive-date=29 October 2020 |access-date=22 June 2025 |website=verl.de |publisher=Stadt Verl |place=Verl |language=German}}</ref> Ang bayan din ang may pangalawang pinakamababang pagtatasa ng buwis sa kalakalan sa lahat ng munisipalidad ng estado.<ref>{{Cite web |last=Esken |first=Michael |date=8 October 2019 |title=Haushaltsrede 2020: Bürgermeister Michael Esken |url=https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/PDF/Haushalt/Haushaltsrede_2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027100843/https://www.verl.de/fileadmin/user_upload/PDF/Haushalt/Haushaltsrede_2020.pdf |archive-date=27 October 2020 |access-date=22 June 2025 |website=verl.de |language=German |publication-place=Verl}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Verl]] [[Kategorya:Mga bayan ng Alemanya]] jbgt4lc4l0a2tca1hccpk3jgfsbznzj 0 339584 2224269 2026-09-09T03:17:21Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{use dmy dates}}{{IPA notice}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na may pagpígil''' sa mga [[katinig]] na [[Paraan ng artikulasyon|nabubuo]] sa pamamagitan ng pagpigil sa daloy ng hangin sa [[daanan ng boses]] sa [[bibig]], ngunit hindi sa [[ilong]].<ref>{{SOWL}}</ref> Tinatawag na ''pagpigil'' ang simula nito, habang ''pagbuga'' ang tawag naman sa pagtatapos nito. Kabaligtaran sila ng mga tunog... 2224269 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}{{IPA notice}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na may pagpígil''' sa mga [[katinig]] na [[Paraan ng artikulasyon|nabubuo]] sa pamamagitan ng pagpigil sa daloy ng hangin sa [[daanan ng boses]] sa [[bibig]], ngunit hindi sa [[ilong]].<ref>{{SOWL}}</ref> Tinatawag na ''pagpigil'' ang simula nito, habang ''pagbuga'' ang tawag naman sa pagtatapos nito. Kabaligtaran sila ng mga [[tunog na walang pagpigil]]. == Uri == Depende sa may-akda, maaaring tumukoy ang mga tunog na may pagpigil bilang mga sumusunod: * [[Katinig na pailong]], kung saan dumadaloy ang hangin sa ilong dahil sa pagpigil sa bibig. Halimbawa sa [[wikang Tagalog]] ang mga tunog na {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. * [[Katinig na pasara]], kung saan parehong pinipigilan ang daloy ng hangin sa bibig at ilong. Halimbawa sa wikang Tagalog ang mga pares ng tunog na {{IPA|/p b/}}, {{IPA|/t d/}}, at {{IPA|/k g/}}, gayundin sa [[impit]] {{IPA|/ʔ/}}. * [[Katinig na pasara-sutsot]], kung saan bahagyang pinipigilan ang daloy ng hangin sa bibig at ilong. Halimbawa sa wikang Tagalog ang pares ng tunog na {{IPA|/t͡ʃ d͡ʒ/}}. Bukod sa mga ito, inuuri din ang mga sumusunod bilang mga tunog na may pagpigil. Walang ganito sa wikang Tagalog. * [[Katinig na paloob]], kung saan pinipigilan ng pagbaba ng [[tagukan]] ang papalabas na hangin mula sa [[baga]]. * [[Katinig na palabas]], kung saan nagmumula ang paglabas ng hangin sa [[lalaugan]] upang makagawa ng tunog. * [[Katinig na papitik]], kung saan nagmumula naman ang tunog sa pamamagitan ng pagtama ng mga artikulador nang hindi nangangailangan ng hangin mula sa baga. Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa mundo ng mga tunog na may pagpigil.<ref>{{Cite book |last=König |first=Werner |url=https://archive.org/details/dtvatlaszurdeuts0000koni |title=Atlas zur deutschen Sprache |date=1978 |publisher=Deutscher Taschenbuch-Verlag |location=[[Munich]] |language=de |trans-title=Atlas ng Wikang Aleman |via=Internet Archive}}</ref> Karaniwan sa mga ito ang mga pailong {{IPA|[m]}} at {{IPA|[n]}} gayundin ang mga pasara {{IPA|[p]}}, {{IPA|[t]}}, at {{IPA|[k]}}. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} trckrot0zti3mydz4j5u1twc6uvyvz3 2224272 2224269 2026-09-09T03:50:46Z GinawaSaHapon 102500 2224272 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}{{IPA notice}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na may pagpígil''' o '''oklusíbo''' sa mga [[katinig]] na [[Paraan ng artikulasyon|nabubuo]] sa pamamagitan ng pagpigil sa daloy ng hangin sa [[daanan ng boses]] sa [[bibig]], ngunit hindi sa [[ilong]].<ref>{{SOWL}}</ref> Tinatawag na ''pagpigil'' ang simula nito, habang ''pagbuga'' ang tawag naman sa pagtatapos nito. Kabaligtaran sila ng mga [[tunog na walang pagpigil]]. == Uri == Depende sa may-akda, maaaring tumukoy ang mga tunog na may pagpigil bilang mga sumusunod: * [[Katinig na pailong]], kung saan dumadaloy ang hangin sa ilong dahil sa pagpigil sa bibig. Halimbawa sa [[wikang Tagalog]] ang mga tunog na {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. * [[Katinig na pasara]], kung saan parehong pinipigilan ang daloy ng hangin sa bibig at ilong. Halimbawa sa wikang Tagalog ang mga pares ng tunog na {{IPA|/p b/}}, {{IPA|/t d/}}, at {{IPA|/k g/}}, gayundin sa [[impit]] {{IPA|/ʔ/}}. * [[Katinig na pasara-sutsot]], kung saan bahagyang pinipigilan ang daloy ng hangin sa bibig at ilong. Halimbawa sa wikang Tagalog ang pares ng tunog na {{IPA|/t͡ʃ d͡ʒ/}}. Bukod sa mga ito, inuuri din ang mga sumusunod bilang mga tunog na may pagpigil. Walang ganito sa wikang Tagalog. * [[Katinig na paloob]], kung saan pinipigilan ng pagbaba ng [[tagukan]] ang papalabas na hangin mula sa [[baga]]. * [[Katinig na palabas]], kung saan nagmumula ang paglabas ng hangin sa [[lalaugan]] upang makagawa ng tunog. * [[Katinig na papitik]], kung saan nagmumula naman ang tunog sa pamamagitan ng pagtama ng mga artikulador nang hindi nangangailangan ng hangin mula sa baga. Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa mundo ng mga tunog na may pagpigil.<ref>{{Cite book |last=König |first=Werner |url=https://archive.org/details/dtvatlaszurdeuts0000koni |title=Atlas zur deutschen Sprache |date=1978 |publisher=Deutscher Taschenbuch-Verlag |location=[[Munich]] |language=de |trans-title=Atlas ng Wikang Aleman |via=Internet Archive}}</ref> Karaniwan sa mga ito ang mga pailong {{IPA|[m]}} at {{IPA|[n]}} gayundin ang mga pasara {{IPA|[p]}}, {{IPA|[t]}}, at {{IPA|[k]}}. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} lft6woeqir3fbcz5qxek7s1zrtp7l7d 2224305 2224272 2026-09-09T06:27:10Z GinawaSaHapon 102500 added [[Category:Ponetika]] using [[WP:HC|HotCat]] 2224305 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}{{IPA notice}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na may pagpígil''' o '''oklusíbo''' sa mga [[katinig]] na [[Paraan ng artikulasyon|nabubuo]] sa pamamagitan ng pagpigil sa daloy ng hangin sa [[daanan ng boses]] sa [[bibig]], ngunit hindi sa [[ilong]].<ref>{{SOWL}}</ref> Tinatawag na ''pagpigil'' ang simula nito, habang ''pagbuga'' ang tawag naman sa pagtatapos nito. Kabaligtaran sila ng mga [[tunog na walang pagpigil]]. == Uri == Depende sa may-akda, maaaring tumukoy ang mga tunog na may pagpigil bilang mga sumusunod: * [[Katinig na pailong]], kung saan dumadaloy ang hangin sa ilong dahil sa pagpigil sa bibig. Halimbawa sa [[wikang Tagalog]] ang mga tunog na {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. * [[Katinig na pasara]], kung saan parehong pinipigilan ang daloy ng hangin sa bibig at ilong. Halimbawa sa wikang Tagalog ang mga pares ng tunog na {{IPA|/p b/}}, {{IPA|/t d/}}, at {{IPA|/k g/}}, gayundin sa [[impit]] {{IPA|/ʔ/}}. * [[Katinig na pasara-sutsot]], kung saan bahagyang pinipigilan ang daloy ng hangin sa bibig at ilong. Halimbawa sa wikang Tagalog ang pares ng tunog na {{IPA|/t͡ʃ d͡ʒ/}}. Bukod sa mga ito, inuuri din ang mga sumusunod bilang mga tunog na may pagpigil. Walang ganito sa wikang Tagalog. * [[Katinig na paloob]], kung saan pinipigilan ng pagbaba ng [[tagukan]] ang papalabas na hangin mula sa [[baga]]. * [[Katinig na palabas]], kung saan nagmumula ang paglabas ng hangin sa [[lalaugan]] upang makagawa ng tunog. * [[Katinig na papitik]], kung saan nagmumula naman ang tunog sa pamamagitan ng pagtama ng mga artikulador nang hindi nangangailangan ng hangin mula sa baga. Nagtataglay ang lahat ng mga wika sa mundo ng mga tunog na may pagpigil.<ref>{{Cite book |last=König |first=Werner |url=https://archive.org/details/dtvatlaszurdeuts0000koni |title=Atlas zur deutschen Sprache |date=1978 |publisher=Deutscher Taschenbuch-Verlag |location=[[Munich]] |language=de |trans-title=Atlas ng Wikang Aleman |via=Internet Archive}}</ref> Karaniwan sa mga ito ang mga pailong {{IPA|[m]}} at {{IPA|[n]}} gayundin ang mga pasara {{IPA|[p]}}, {{IPA|[t]}}, at {{IPA|[k]}}. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Ponetika]] jjfx5f52bj435gl9hufkk65d12jiwr9 0 339585 2224270 2026-09-09T03:27:07Z TentingZones1 122212 /* */ 2224270 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_coa = DEU Egmating COA.svg |coordinates = {{coord|48|0|N|11|48|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Egmating in EBE.svg |image_photo = Egmating Kirche-1.jpg |image_caption = Simbahan ng mga Santo Juan Bautista at Miguel |state = Bayern |region = Oberbayern |district = Ebersberg |Verwaltungsgemeinschaft = Glonn |elevation = 620 |area = 19.16 |postal_code = 85658 |area_code = 08095 |licence = EBE |Gemeindeschlüssel = 09 1 75 116 |website = [http://www.egmating.de www.egmating.de] |mayor = Ingeborg Heiler<ref>[https://www.statistik.bayern.de/wahlen/kommunalwahlen/bgm/ Liste der ersten Bürgermeister/Oberbürgermeister in kreisangehörigen Gemeinden], [[Bayerisches Landesamt für Statistik]], accessed 19 July 2021.</ref> |leader_term = 2020&ndash;26 |party = }} Ang '''Egmating''' ay isang munisipalidad sa distrito ng Itaas na [[Baviera]] ng [[Distrito ng Ebersberg|Ebersberg]] sa [[Alemanya]]. Ito ay miyembro ng komunidad administratibo (''[[Verwaltungsgemeinschaft]]'') ng [[Glonn]]. ==Heograpiya== Ang Egmating ay nasa rehiyon ng Munich. Kabilang dito ang isang tradisyonal na yunit ng lupang rural – ang ''Gemarkung'' sa Aleman – na tinatawag ding Egmating. Ang mga bumubuong komunidad ng Orthofen, Neuorthofen, Lindach, Münster at Neumünster ay matatagpuan sa loob ng Egmating. ==Kasaysayan== Ang egmating ay pag-aari ng Panginoon (''Freiherr'') ng Hornstein. Ito ay bahagi ng mga Halalan ng Baviera at isang maharlikang ari-arian. ==Pulitika== Ang alkalde ng komunidad (''[[Bürgermeister]]'') ay Ingeborg Heiler (Aktive Bürgerliste Egmating). Ang kita sa buwis ng komunidad noong 1999, na na-konbert sa euro, ay €765,000, kung saan €45,000 ay mula sa mga buwis sa negosyo. ==Ekonomiya at imprastraktura== Noong 1998, ayon sa mga opisyal na estadistika, ang larangan ng industriya ay may 25 manggagawa sa mga listahan ng kontribusyon sa social insurance. Gayunpaman, wala ni isa sa kanila sa transportasyon at kalakalan. Gayundin, 547 katao sa mga nabanggit na listahan ang nagtrabaho mula sa kanilang mga tahanan, at 77 ang nagtatrabaho sa iba pang mga larangan. Mayroong apat na negosyo sa pagproseso. Mayroong limang negosyo sa pagkontrata. Bukod pa rito, noong 1999, mayroong 38 negosyo sa agrikultura na may kabuuang produktibong lupain na 744 ektarya, kung saan 494 ektarya ay parang. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Egmating]] [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Alemanya]] 99ag5mnebj7ojrqpj8ugefrv9l01eqv 2224316 2224270 2026-09-09T07:25:34Z TentingZones1 122212 /* Ekonomiya at imprastraktura */ 2224316 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_coa = DEU Egmating COA.svg |coordinates = {{coord|48|0|N|11|48|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Egmating in EBE.svg |image_photo = Egmating Kirche-1.jpg |image_caption = Simbahan ng mga Santo Juan Bautista at Miguel |state = Bayern |region = Oberbayern |district = Ebersberg |Verwaltungsgemeinschaft = Glonn |elevation = 620 |area = 19.16 |postal_code = 85658 |area_code = 08095 |licence = EBE |Gemeindeschlüssel = 09 1 75 116 |website = [http://www.egmating.de www.egmating.de] |mayor = Ingeborg Heiler<ref>[https://www.statistik.bayern.de/wahlen/kommunalwahlen/bgm/ Liste der ersten Bürgermeister/Oberbürgermeister in kreisangehörigen Gemeinden], [[Bayerisches Landesamt für Statistik]], accessed 19 July 2021.</ref> |leader_term = 2020&ndash;26 |party = }} Ang '''Egmating''' ay isang munisipalidad sa distrito ng Itaas na [[Baviera]] ng [[Distrito ng Ebersberg|Ebersberg]] sa [[Alemanya]]. Ito ay miyembro ng komunidad administratibo (''[[Verwaltungsgemeinschaft]]'') ng [[Glonn]]. ==Heograpiya== Ang Egmating ay nasa rehiyon ng Munich. Kabilang dito ang isang tradisyonal na yunit ng lupang rural – ang ''Gemarkung'' sa Aleman – na tinatawag ding Egmating. Ang mga bumubuong komunidad ng Orthofen, Neuorthofen, Lindach, Münster at Neumünster ay matatagpuan sa loob ng Egmating. ==Kasaysayan== Ang egmating ay pag-aari ng Panginoon (''Freiherr'') ng Hornstein. Ito ay bahagi ng mga Halalan ng Baviera at isang maharlikang ari-arian. ==Pulitika== Ang alkalde ng komunidad (''[[Bürgermeister]]'') ay Ingeborg Heiler (Aktive Bürgerliste Egmating). Ang kita sa buwis ng komunidad noong 1999, na na-konbert sa euro, ay €765,000, kung saan €45,000 ay mula sa mga buwis sa negosyo. ==Ekonomiya at imprastraktura== Noong 1998, ayon sa mga opisyal na estadistika, ang larangan ng industriya ay may 25 manggagawa sa mga listahan ng kontribusyon sa segurong panlipunan. Gayunpaman, wala ni isa sa kanila sa transportasyon at kalakalan. Gayundin, 547 katao sa mga nabanggit na listahan ang nagtrabaho mula sa kanilang mga tahanan, at 77 ang nagtatrabaho sa iba pang mga larangan. Mayroong apat na negosyo sa pagproseso. Mayroong limang negosyo sa pagkontrata. Bukod pa rito, noong 1999, mayroong 38 negosyo sa agrikultura na may kabuuang produktibong lupain na 744 ektarya, kung saan 494 ektarya ay parang. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Egmating]] [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Alemanya]] edxsrpwiqgap4c1s6nhnhhzgp7ayfv2 0 339586 2224273 2026-09-09T03:51:17Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Tunog na may pagpigil]] 2224273 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tunog na may pagpigil]] g62aehkey984lllfdce28rrjkzn1wh3 0 339587 2224274 2026-09-09T03:53:14Z TentingZones1 122212 /* */ 2224274 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_photo = Altstadt Bad Langensalza2.JPG |image_caption = Ang makasaysayang sentro ng Bad Langensalza |type = Stadt |image_coa = DEU Bad Langensalza COA.svg |coordinates = {{coord|51|6|29|N|10|38|48|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Bad Langensalza in UH.png |state = Thuringia |district = Unstrut-Hainich-Kreis |elevation = 202 |area = 129.37 |Gemeindeschlüssel = 16064003 |postal_code = 99941–99947 |area_code = 03603 |licence = UH, LSZ, MHL |website = {{URL|https://badlangensalza.de/}} |mayor = Matthias Reinz<ref>[https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=BM&wJahr=0000&zeigeErg=LAND&auswertung=2 Gewählte Bürgermeister - aktuelle Landesübersicht], Freistaat Thüringen. Retrieved 25 June 2024.</ref> |leader_term = 2024&ndash;30 |party = independent }} Ang '''Bad Langensalza''' ({{IPA|de|baːt laŋənˈzaltsa|-|De-Bad Langensalza.ogg}}; hanggang 1956: '''Langensalza''') ay isang [[bayan na spa]] (''Bad'') na may 17,500 na naninirahan sa [[distrito ng Unstrut-Hainich]], [[Turingia]], gitnang [[Alemanya]]. ==Heograpiya== Ang Bad Langensalza ay matatagpuan sa Thuringian Basin, ang matabang kapatagan sa tabi ng ilog Unstrut. Ang ilog [[Salza (Unstrut)|Salza]] ay dumadaloy sa bayan at sumasama sa Unstrut mga 2 kilometro (1.2 mi) sa silangan ng bayan. Ang Bad Langensalza ay nasa isang walang kakahuyan, masinsinang sinasaka at halos patag na tanawin na tumataas sa kanluran patungo sa [[Hainich]], sa hilaga patungo sa ''Heilinger Höhen'' (''Heilinger Heights'') at sa timog-silangan patungo sa ''Fahner Höhen'' (''Fahner Heights''). Dahil sa lokasyong ito, ang klima sa Bad Langensalza ay medyo banayad at, na may taunang presipitasyon na humigit-kumulang 500 milimetro (20 in), ay napakatuyo. Ang bayan mismo ay nahahati sa medyo malaki at lumang sentro ng bayan, na napapaligiran ng makasaysayang pader ng bayan, at ilang mga lugar ng pagpapalawak ng lungsod mula pa noong 1850 pataas. Sa una, ang bayan ay lumawak patimog at patimog-silangan patungo sa istasyon ng tren. Dito rin itinayo ang mga unang lugar na pang-industriya. Sinundan ito ng pagpapalawak patungong timog-kanluran, kung saan matatagpuan ang nayon ng Ufhoven, na isinama na sa pangunahing bayan. Mula noong 1950, ang Bad Langensalza ay lumawak pangunahin sa hilaga, kung saan naitayo ang ilang mga residensyal at komersyal na lugar. Ang mga repormang munisipal mula noong unang bahagi ng 1990s ay lubos na nagpalawak sa administratibong urban area, na ngayon ay umaabot mula sa mga kagubatan ng Hainich National Park hanggang sa silangang bahagi ng ilog Unstrut. ===Mga karatig-bayan=== Ang mga kalapit na bayan ng Bad Langensalza ay ang [[Mühlhausen]], 20 kilometro (12 mi) hilagang-kanluran, [[Eisenach]], 30 kilometro (19 mi) timog-kanluran, [[Gotha]], 20 kilometro (12 mi) timog, [[Erfurt]], 30 kilometro (19 mi) timog-silangan, [[Sömmerda]], 35 kilometro (22 mi) silangan, 25 kilometro silangan, [[Sondershausen]], at Sondershausen. Ang mga karatig na munisipyo ay (pakanan, simula sa kanluran): [[Schönstedt]], [[Unstrut-Hainich]], [[Nottertal-Heilinger Höhen]], [[Kirchheilingen, Sundhausen]], [[Tottleben]], [[Urleben]] at [[Großvargula]] sa [[distrito ng Unstrut-Hainich]], [[Tonna, Alemanya|Tonna]] at [[Nessetal]] sa [[distrito ng Gotha]] at [[Hörselberg]] sa [[distrito ng Wartburg]]. ===Dibisyong administratibo=== Ang Bad Langensalza ay nahahati sa kabuuang 15 kwarter (kasama ang pangunahing bayan): {| class="wikitable sortable" |- !Kwarter !Populasyon (31 Dec. 2020)<ref name="Population figures">{{Cite web |url=https://badlangensalza.de/die-stadt/wirtschaft/ |title=Wirtschaft – Standortinformationen |date=19 February 2020 |trans-title=Economy – location information |language=de |publisher=Stadt Bad Langensalza |access-date=2022-05-21}}</ref> !Petsa ng pagsasama |- |Pangunahing bayan |align=right|11532 | |- |[[Aschara]] |align=right|440 |1994-01-01 |- |[[Eckardtsleben]] |align=right|195 |1992-01-01 |- |[[Großwelsbach]] |align=right|253 |1994-01-01 |- |[[Grumbach, Bad Langensalza|Grumbach]] |align=right|221 |1993-04-01 |- |[[Henningsleben]] |align=right|228 |1993-04-01 |- |[[Illeben]] |align=right|148 |1992-01-01 |- |[[Klettstedt]] |align=right|206 |2019-01-01 |- |[[Merxleben]] |align=right|431 |1994-01-01 |- |[[Nägelstedt]] |align=right|704 |1993-07-01 |- |[[Thamsbrück]] |align=right|940 |1994-01-01 |- |[[Ufhoven]] |align=right|1545 |1950-07-01 |- |[[Waldstedt]] |align=right|98 |1992-07-01 |- |[[Wiegleben]] |align=right|342 |1993-09-01 |- |[[Zimmern, Bad Langensalza|Zimmern]] |align=right|308 |1994-01-01 |- |} ==Kasaysayan== [[File:Langensalza-in-1750-from-a-german-postcard-in-1900.jpg|thumb|left|Langensalza noong 1750]] Ang bayan ay unang nabanggit sa mga talaang pangkasaysayan noong bandang 932, bilang isang nayon na pinangalanang "Salzaha". Ang pangalan ng bayan ay pinalitan ng Langensalza noong bandang 1578, at ang "Bad" ("Spa") ay idinagdag sa pangalan noong 1956. Noong 1075, ang Langensalza ay naging lugar ng [[Labanan ng Langensalza (1075)|isang labanan]], kung saan napanalunan ni Emperador Henry IV ang mga nagrerebeldeng Sahon at Mga Turingia. Ang bayan ay sinamsam at nasira ng mga sunog noong [[Digmaang Tatlumpung Taon]] (bandang 1632). Muling sinira ng mga sunog ang malalaking bahagi ng bayan noong 1711, kabilang ang ganap na pagkawasak ng munisipyo, na muling itinayo sa pagitan ng 1742 at 1752. Muling naapektuhan ng digmaan ang bayan sa pagitan ng 1756 at 1763, noong Digmaang Pitong Taon; ito ang pinangyarihan ng [[Labanan ng Langensalza (1761)|isang labanan]] noong Pebrero 1761. Noong 1815, ang Langensalza ay naging bahagi ng Lalawigan ng Pruso ng Sahonya. Noong 1866, muli itong naging lugar ng isang labanan, sa pagkakataong ito sa pagitan ng Prusya at Hanover noong [[Digmaang Austro-Prusyano]].<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Langensalza|volume=16|page=174}}</ref> Ang [[Labanan ng Langensalza (1866)|Labanan ng Langensalza]] na ito ay kilala bilang ang huling pagkakataon na nagtagpo ang mga puwersang Aleman sa labanan. Noong Abril 5, 1945, ang Langensalza ay sinakop ng mga tropang Amerikano at ibinigay sa Pulang Hukbo noong unang bahagi ng Hulyo. Ito ay naging bahagi ng sona ng pananakop ng Sobyet (Ruso) at, mula 1949 hanggang 1990, ay bahagi ng [[Demokratikong Republika ng Alemanya]]. ==Mga pangunahing tanawin== Ang Langensalza ay isang sikat na destinasyon ng turista, na may maayos na napreserbang lumang bayan noong medyebal, ilang mga pampublikong hardin na may temang pang-tema, at isang thermal spa bath.<ref>{{cite web | url=https://www.badlangensalza.de/en/ | title=Bad Langensalza – Kur- und Rosenstadt | date=9 June 2021 }}</ref> Noong 2011, nanalo ito ng titulong "Pinakamagandang bayan sa Europa" bilang bahagi ng kompetisyon sa hortikultura sa buong Europa na ''Entente Florale''. Noong 2025, ito ay nakalista sa "Pinakamagandang maliliit na bayan ng Alemanya", kasama ang Brüggen sa Nordrhein-Westfalen at Rüdesheim sa Hessen.<ref>{{cite web |last1=Leuteritz |first1=Lisa-Marie Leuteritz |last2=Vetter |first2=Brigitte |title=Diese 17 Kleinstädte gehören zu den schönsten Deutschlands |url=https://www.reisereporter.de/reiseziele/europa/deutschland/deutschlands-schoenste-kleinstaedte-17-orte-mit-fachwerkhaeusern-und-verwinkelten-gassen-6KMJLZFOIMJIC2EXKKOUFGYGYJ.html |website=Reisereporter |language=de-DE}}</ref> Natuklasan ang mga bukal ng asupre noong 1811 at binuksan sa publiko bilang isang pampagaling na paliguan noong 1812. Isang bagong bersyon ng pampublikong paliguan ng asupre ang binuksan noong 1928. Natuklasan ang mga bukal ng tubig-alat at mineral noong 1996, na nag-udyok sa pagbubukas ng maraming bagong pasilidad sa pagpapagaling. Sa kasalukuyan, ang isang modernong thermal bath ay umaakit ng maraming bisita. Ang Bad Langensalza ay naglalaman ng isang malaking Hardin ng Rosas, isang Harding Botanikal, isang Hardin ng Magnolia, at isang ''Arboretum''. Ang tunay na Hardin ng Hapon nito ay isang pangunahing atraksyon ng turista. Malapit din ang Bad Langensalza sa [[Pambansang Parke ng Hainich]], ang pinakamatandang kagubatan ng Alemanya na nalalagas ang dahon. Tuwing Agosto, ang bayan ay nagdaraos ng isang Piyesta ng Gitnang Panahon (''Mittelalterstadtfest'') kung saan ang mga taga-bayan ay nagsusuot ng tradisyonal na damit at ang mga bisita ay maaaring makaranas ng mga medyebal na sining, gawaing-kamay, martial arts, pagkain at musika. Ang bayan ay nasa [[Kalsadang Kalahating-kahoy ng Alemanya]] (''Fachwerkstraße'') at kilala sa bilang ng mga maayos na napreserbang medyebal na kalahating-kahoy (''Fachwerk'') na mga bahay. Ang batong [[travertine]] ay mined sa bayan mula pa noong medyebal na panahon, at inukit pa rin doon hanggang ngayon. Ito ang bumubuo sa natatanging puting stonework ng lumang bayan, lalo na ang Marktkirche, Bergkirche at Rathaus. Ang travertine mula sa Langensalza ay ginamit sa pagtatayo ng Brandenburg Gate ng Berlin at sa isa sa mga pinakasikat na gawa ng modernong arkitektura, ang Barcelona Pavilion. ==Kultural== Ang noo'y paring Agustino na si [[Martin Luther]] ay bumisita sa Augustinian Cloister ng Langensalza<ref>{{cite web |url=https://www.lutherweg.de/lutherwege/thueringen/?id=40be12e0-f1ef-48f7-a390-2ca708f2f8f7 |title=Stadtmuseum im Augustinerkloster – Bad Langensalza |author=<!--Not stated--> |website=Lutherweg |language=de |access-date=4 December 2021}}</ref> (na napanatili pa rin) noong 1516 bilang Vikaryo ng Distrito. Dahil dito, ang bayan ngayon ay nasa Luther Trail.<ref>{{cite web |url=https://www.lutherweg.de/lutherwege/thueringen/ |title=Stationen – Auf dem Lutherweg in Thüringen |author=<!--Not stated--> |website=Lutherweg |language=de |access-date=4 December 2021}}</ref> Ang makata na si [[Friedrich Gottlieb Klopstock]] ay nanirahan sa Langensalza sa pagitan ng 1748 at 1750, kung saan niya isinulat ang ilan sa kanyang mga pinakatanyag na akda. Ang kanyang marangyang bahay ay nakatayo pa rin sa Salzstraße. Ang makata na si Novalis ay nanirahan nang ilang panahon sa Langensalza noong 1796 habang nag-aaral ng kemistri sa ilalim ni [[Johann Christian Wiegleb]] sa kanyang bahay sa Markstraße. Si [[Christoph Wilhelm Hufeland]], ang pinakatanyag na manggagamot na Aleman noong ika-19 na Siglo, ay ipinanganak sa Langensalza. Siya ay inilibing sa sikat na [[Sementeryo ng Dorotheenstadt]] sa Berlin. nfwkoskss2sh8g5ehegeer5r53m3vxx 2224313 2224274 2026-09-09T07:09:43Z TentingZones1 122212 /* Mga pangunahing tanawin */ per recent concern (not mentioned in [[Uspang_Wikipedia:Kapihan]]) 2224313 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_photo = Altstadt Bad Langensalza2.JPG |image_caption = Ang makasaysayang sentro ng Bad Langensalza |type = Stadt |image_coa = DEU Bad Langensalza COA.svg |coordinates = {{coord|51|6|29|N|10|38|48|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Bad Langensalza in UH.png |state = Thuringia |district = Unstrut-Hainich-Kreis |elevation = 202 |area = 129.37 |Gemeindeschlüssel = 16064003 |postal_code = 99941–99947 |area_code = 03603 |licence = UH, LSZ, MHL |website = {{URL|https://badlangensalza.de/}} |mayor = Matthias Reinz<ref>[https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=BM&wJahr=0000&zeigeErg=LAND&auswertung=2 Gewählte Bürgermeister - aktuelle Landesübersicht], Freistaat Thüringen. Retrieved 25 June 2024.</ref> |leader_term = 2024&ndash;30 |party = independent }} Ang '''Bad Langensalza''' ({{IPA|de|baːt laŋənˈzaltsa|-|De-Bad Langensalza.ogg}}; hanggang 1956: '''Langensalza''') ay isang [[bayan na spa]] (''Bad'') na may 17,500 na naninirahan sa [[distrito ng Unstrut-Hainich]], [[Turingia]], gitnang [[Alemanya]]. ==Heograpiya== Ang Bad Langensalza ay matatagpuan sa Thuringian Basin, ang matabang kapatagan sa tabi ng ilog Unstrut. Ang ilog [[Salza (Unstrut)|Salza]] ay dumadaloy sa bayan at sumasama sa Unstrut mga 2 kilometro (1.2 mi) sa silangan ng bayan. Ang Bad Langensalza ay nasa isang walang kakahuyan, masinsinang sinasaka at halos patag na tanawin na tumataas sa kanluran patungo sa [[Hainich]], sa hilaga patungo sa ''Heilinger Höhen'' (''Heilinger Heights'') at sa timog-silangan patungo sa ''Fahner Höhen'' (''Fahner Heights''). Dahil sa lokasyong ito, ang klima sa Bad Langensalza ay medyo banayad at, na may taunang presipitasyon na humigit-kumulang 500 milimetro (20 in), ay napakatuyo. Ang bayan mismo ay nahahati sa medyo malaki at lumang sentro ng bayan, na napapaligiran ng makasaysayang pader ng bayan, at ilang mga lugar ng pagpapalawak ng lungsod mula pa noong 1850 pataas. Sa una, ang bayan ay lumawak patimog at patimog-silangan patungo sa istasyon ng tren. Dito rin itinayo ang mga unang lugar na pang-industriya. Sinundan ito ng pagpapalawak patungong timog-kanluran, kung saan matatagpuan ang nayon ng Ufhoven, na isinama na sa pangunahing bayan. Mula noong 1950, ang Bad Langensalza ay lumawak pangunahin sa hilaga, kung saan naitayo ang ilang mga residensyal at komersyal na lugar. Ang mga repormang munisipal mula noong unang bahagi ng 1990s ay lubos na nagpalawak sa administratibong urban area, na ngayon ay umaabot mula sa mga kagubatan ng Hainich National Park hanggang sa silangang bahagi ng ilog Unstrut. ===Mga karatig-bayan=== Ang mga kalapit na bayan ng Bad Langensalza ay ang [[Mühlhausen]], 20 kilometro (12 mi) hilagang-kanluran, [[Eisenach]], 30 kilometro (19 mi) timog-kanluran, [[Gotha]], 20 kilometro (12 mi) timog, [[Erfurt]], 30 kilometro (19 mi) timog-silangan, [[Sömmerda]], 35 kilometro (22 mi) silangan, 25 kilometro silangan, [[Sondershausen]], at Sondershausen. Ang mga karatig na munisipyo ay (pakanan, simula sa kanluran): [[Schönstedt]], [[Unstrut-Hainich]], [[Nottertal-Heilinger Höhen]], [[Kirchheilingen, Sundhausen]], [[Tottleben]], [[Urleben]] at [[Großvargula]] sa [[distrito ng Unstrut-Hainich]], [[Tonna, Alemanya|Tonna]] at [[Nessetal]] sa [[distrito ng Gotha]] at [[Hörselberg]] sa [[distrito ng Wartburg]]. ===Dibisyong administratibo=== Ang Bad Langensalza ay nahahati sa kabuuang 15 kwarter (kasama ang pangunahing bayan): {| class="wikitable sortable" |- !Kwarter !Populasyon (31 Dec. 2020)<ref name="Population figures">{{Cite web |url=https://badlangensalza.de/die-stadt/wirtschaft/ |title=Wirtschaft – Standortinformationen |date=19 February 2020 |trans-title=Economy – location information |language=de |publisher=Stadt Bad Langensalza |access-date=2022-05-21}}</ref> !Petsa ng pagsasama |- |Pangunahing bayan |align=right|11532 | |- |[[Aschara]] |align=right|440 |1994-01-01 |- |[[Eckardtsleben]] |align=right|195 |1992-01-01 |- |[[Großwelsbach]] |align=right|253 |1994-01-01 |- |[[Grumbach, Bad Langensalza|Grumbach]] |align=right|221 |1993-04-01 |- |[[Henningsleben]] |align=right|228 |1993-04-01 |- |[[Illeben]] |align=right|148 |1992-01-01 |- |[[Klettstedt]] |align=right|206 |2019-01-01 |- |[[Merxleben]] |align=right|431 |1994-01-01 |- |[[Nägelstedt]] |align=right|704 |1993-07-01 |- |[[Thamsbrück]] |align=right|940 |1994-01-01 |- |[[Ufhoven]] |align=right|1545 |1950-07-01 |- |[[Waldstedt]] |align=right|98 |1992-07-01 |- |[[Wiegleben]] |align=right|342 |1993-09-01 |- |[[Zimmern, Bad Langensalza|Zimmern]] |align=right|308 |1994-01-01 |- |} ==Kasaysayan== [[File:Langensalza-in-1750-from-a-german-postcard-in-1900.jpg|thumb|left|Langensalza noong 1750]] Ang bayan ay unang nabanggit sa mga talaang pangkasaysayan noong bandang 932, bilang isang nayon na pinangalanang "Salzaha". Ang pangalan ng bayan ay pinalitan ng Langensalza noong bandang 1578, at ang "Bad" ("Spa") ay idinagdag sa pangalan noong 1956. Noong 1075, ang Langensalza ay naging lugar ng [[Labanan ng Langensalza (1075)|isang labanan]], kung saan napanalunan ni Emperador Henry IV ang mga nagrerebeldeng Sahon at Mga Turingia. Ang bayan ay sinamsam at nasira ng mga sunog noong [[Digmaang Tatlumpung Taon]] (bandang 1632). Muling sinira ng mga sunog ang malalaking bahagi ng bayan noong 1711, kabilang ang ganap na pagkawasak ng munisipyo, na muling itinayo sa pagitan ng 1742 at 1752. Muling naapektuhan ng digmaan ang bayan sa pagitan ng 1756 at 1763, noong Digmaang Pitong Taon; ito ang pinangyarihan ng [[Labanan ng Langensalza (1761)|isang labanan]] noong Pebrero 1761. Noong 1815, ang Langensalza ay naging bahagi ng Lalawigan ng Pruso ng Sahonya. Noong 1866, muli itong naging lugar ng isang labanan, sa pagkakataong ito sa pagitan ng Prusya at Hanover noong [[Digmaang Austro-Prusyano]].<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Langensalza|volume=16|page=174}}</ref> Ang [[Labanan ng Langensalza (1866)|Labanan ng Langensalza]] na ito ay kilala bilang ang huling pagkakataon na nagtagpo ang mga puwersang Aleman sa labanan. Noong Abril 5, 1945, ang Langensalza ay sinakop ng mga tropang Amerikano at ibinigay sa Pulang Hukbo noong unang bahagi ng Hulyo. Ito ay naging bahagi ng sona ng pananakop ng Sobyet (Ruso) at, mula 1949 hanggang 1990, ay bahagi ng [[Demokratikong Republika ng Alemanya]]. ==Mga pangunahing tanawin== Ang Langensalza ay isang sikat na destinasyon ng turista, na may maayos na napreserbang lumang bayan noong medyebal, ilang mga pampublikong hardin na may temang pang-tema, at isang thermal spa bath.<ref>{{cite web | url=https://www.badlangensalza.de/en/ | title=Bad Langensalza – Kur- und Rosenstadt | date=9 June 2021 }}</ref> Noong 2011, nanalo ito ng titulong "Pinakamagandang bayan sa Europa" bilang bahagi ng kompetisyon sa hortikultura sa buong Europa na ''Entente Florale''. Noong 2025, ito ay nakalista sa "Pinakamagandang maliliit na bayan ng Alemanya", kasama ang Brüggen sa Nordrhein-Westfalen at Rüdesheim sa Hessen.<ref>{{cite web |last1=Leuteritz |first1=Lisa-Marie Leuteritz |last2=Vetter |first2=Brigitte |title=Diese 17 Kleinstädte gehören zu den schönsten Deutschlands |url=https://www.reisereporter.de/reiseziele/europa/deutschland/deutschlands-schoenste-kleinstaedte-17-orte-mit-fachwerkhaeusern-und-verwinkelten-gassen-6KMJLZFOIMJIC2EXKKOUFGYGYJ.html |website=Reisereporter |language=de-DE}}</ref> Natuklasan ang mga bukal ng asupre noong 1811 at binuksan sa publiko bilang isang pampagaling na paliguan noong 1812. Isang bagong bersyon ng pampublikong paliguan ng asupre ang binuksan noong 1928. Natuklasan ang mga bukal ng tubig-alat at mineral noong 1996, na nag-udyok sa pagbubukas ng maraming bagong pasilidad sa pagpapagaling. Sa kasalukuyan, ang isang modernong thermal bath ay umaakit ng maraming bisita. Ang Bad Langensalza ay naglalaman ng isang malaking Hardin ng Rosas, isang Harding Botanikal, isang Hardin ng Magnolia, at isang ''Arboretum''. Ang tunay na Hardin ng Hapon nito ay isang pangunahing atraksyon ng turista. Malapit din ang Bad Langensalza sa [[Pambansang Parke ng Hainich]], ang pinakamatandang kagubatan ng Alemanya na nalalagas ang dahon. Tuwing Agosto, ang bayan ay nagdaraos ng isang Piyesta ng Gitnang Panahon (''Mittelalterstadtfest'') kung saan ang mga taga-bayan ay nagsusuot ng tradisyonal na damit at ang mga bisita ay maaaring makaranas ng mga medyebal na sining, gawaing-kamay, martial arts, pagkain at musika. Ang bayan ay nasa [[Kalsadang Kalahating-kahoy ng Alemanya]] (''Fachwerkstraße'') at kilala sa bilang ng mga maayos na napreserbang medyebal na kalahating-kahoy (''Fachwerk'') na mga bahay. Ang batong [[trabertin]] ay mined sa bayan mula pa noong medyebal na panahon, at inukit pa rin doon hanggang ngayon. Ito ang bumubuo sa natatanging puting stonework ng lumang bayan, lalo na ang Marktkirche, Bergkirche at Rathaus. Ang trabertin mula sa Langensalza ay ginamit sa pagtatayo ng [[Pasukan ng Brandeburgo]] ng Berlin at sa isa sa mga pinakasikat na gawa ng modernong arkitektura, ang Pabilyon ng Barcelona. ==Kultural== Ang noo'y paring Agustino na si [[Martin Luther]] ay bumisita sa Augustinian Cloister ng Langensalza<ref>{{cite web |url=https://www.lutherweg.de/lutherwege/thueringen/?id=40be12e0-f1ef-48f7-a390-2ca708f2f8f7 |title=Stadtmuseum im Augustinerkloster – Bad Langensalza |author=<!--Not stated--> |website=Lutherweg |language=de |access-date=4 December 2021}}</ref> (na napanatili pa rin) noong 1516 bilang Vikaryo ng Distrito. Dahil dito, ang bayan ngayon ay nasa Luther Trail.<ref>{{cite web |url=https://www.lutherweg.de/lutherwege/thueringen/ |title=Stationen – Auf dem Lutherweg in Thüringen |author=<!--Not stated--> |website=Lutherweg |language=de |access-date=4 December 2021}}</ref> Ang makata na si [[Friedrich Gottlieb Klopstock]] ay nanirahan sa Langensalza sa pagitan ng 1748 at 1750, kung saan niya isinulat ang ilan sa kanyang mga pinakatanyag na akda. Ang kanyang marangyang bahay ay nakatayo pa rin sa Salzstraße. Ang makata na si Novalis ay nanirahan nang ilang panahon sa Langensalza noong 1796 habang nag-aaral ng kemistri sa ilalim ni [[Johann Christian Wiegleb]] sa kanyang bahay sa Markstraße. Si [[Christoph Wilhelm Hufeland]], ang pinakatanyag na manggagamot na Aleman noong ika-19 na Siglo, ay ipinanganak sa Langensalza. Siya ay inilibing sa sikat na [[Sementeryo ng Dorotheenstadt]] sa Berlin. j8i9iaazxo1cp197421hngz591wxg9k 0 339588 2224278 2026-09-09T03:56:00Z JWilz12345 77302 Inilipat ni JWilz12345 ang pahinang [[Efren Reyes, Sr.]] sa [[Efren Reyes Sr.]]: itinulad sa enWiki 2224278 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Efren Reyes Sr.]] rf245ou719tcai1szoe0i2gek0cuz0l 0 339589 2224284 2026-09-09T04:12:28Z TentingZones1 122212 /* */ 2224284 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |image_photo = Wilhelmsfeld.jpg |image_caption = Tanawin ng bayan |image_coa = DEU Wilhelmsfeld COA.svg |coordinates = {{coord|49|28|18|N|08|45|20|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Wilhelmsfeld in HD.svg |state = Baden-Württemberg |region = Karlsruhe |district = Rhein-Neckar-Kreis |elevation = 386 |area = 4.75 |postal_code = 69259 |area_code = 06220 |licence = HD |Gemeindeschlüssel = 08 2 26 099 |divisions = <!-- Subdivisions within location (e.g. "XX [[Ortsteil]]e" or "[[Stadtbezirk]]e") --> |website = [https://www.wilhelmsfeld.de/ www.wilhelmsfeld.de] |mayor = Tobias Dangel<ref>[https://www.staatsanzeiger.de/wahl/buergermeisterwahl-wilhelmsfeld-2022/ Bürgermeisterwahl Wilhelmsfeld 2022], Staatsanzeiger.</ref> |leader_term = 2022&ndash;30 |party = |ruling_party1 = <!-- Leading political party currently in power – give abbreviations --> |ruling_party2 = <!-- 2nd ruling political party – give abbreviations --> |ruling_party3 = <!-- 3rd ruling political party – give abbreviations --> |year = 1710 |_noautocat = <!-- Enter "yes" here if you are working on a draft. This prevents auto-categorisation of this entry. --> }} Ang '''Wilhelmsfeld''' ay isang munisipalidad na may humigit-kumulang 3,300 naninirahan sa distrito ng [[Rhein-Neckar-Kreis]] sa hilagang-kanlurang [[Baden-Württemberg]], [[Alemanya]]. Ang kinikilalang resort para sa kalusugan ng estado ay nagmula noong simula ng ika-18 siglo sa lugar ng paglilinis ng kagubatan ng [[Odenwald]]. ==Heograpiya== Ang Wilhelmsfeld ay isang sertipikadong resort para sa kalusugang pangklima na matatagpuan sa mga burol ng katimugang [[Odenwald]], sa pagitan ng 260 at 533m sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang mga nakapalibot na komunidad ay ang [[Heidelberg]], [[Schriesheim]], [[Heiligkreuzsteinach]], at [[Schönau (Odenwald)|Schönau]]. ==Kasaysayan== Itinatag ang Wilhelmsfeld noong 1710, nang si [[Johann Wilhelm, Elektor ng Palatina|Johann Wilhelm]], prinsipe-halalan ng [[Elektorado ng Palatinado]], ay nagkaloob ng karapatang manirahan doon sa limang magsasaka mula sa lambak ng ilog Steinach. Ang pamayanan ay ipinangalan sa prinsipe-halalan, ngunit ito ay pag-aari ng Heiligkreuzsteinach sa administratibo. Naging malaya ang Wilhelmsfeld noong 1810, matapos ang rehiyon ay isama ng [[Baden]] ==Pulitika== {| border=0 |- bgcolor=#FFFFFF |- bgcolor=#CCDDEE | colspan=6 align=center | Municipal Council 2004 |- bgcolor=#CCDDEE |Partido||Mga Boto||Mga Upuan |- bgcolor=#DDEEFF |[[Alliance '90/The Greens|Berde]] ||align=right | %||align=right | 4 |- bgcolor=#DDEEFF |BGW ||align=right | %||align=right | 3 |- bgcolor=#DDEEFF |[[Christian Democratic Union (Germany)|CDU]] ||align=right | %||align=right | 3 |- bgcolor=#DDEEFF |Malaya (''Freie Wähler Verein'')||align=right | %||align=right | 3 |- bgcolor=#DDEEFF |[[Social Democratic Party of Germany|SPD]] ||align=right | %||align=right | 1 |- bgcolor=#CCDDEE | colspan=6 align=center | Pakikilahok ng Botante: % |} ===Eskudo de armas=== Ang eskudo de armas ay batay sa isang selyo mula 1818. Ang eskudo de armas ay nilikha ng Pangkalahatang Arkibos ng Estado noong 1911 batay sa selyo. Ang karit at ang palakol ay kumakatawan sa agrikultura at panggugubat, ang pinakamahalagang industriya sa Wilhelmsfeld noong ika-19 na siglo. Ang watawat ay puti at asul at iginawad ng Ministri ng Estado noong 1956. ==Kultura at mga atraksyon== [[File:Teltschik2.jpg|thumb|upright|Tore ng Teltschik]] Ang [[Tore ng Teltschik]] ay isang toreng bantayan na may taas na 41 metro, na nakatayo sa bundok na ''Schriesheimer Kopf'', sa taas na 530m mula sa antas ng dagat. Ang tore ay pinondohan ng isang donasyon mula sa [[Teltschik|pamilyang Teltschik]]. [[File:Jose Rizal statue in Wilhelmsfeld, Germany.jpg|thumb|Estatwa ni [[José Rizal]]]] Ang Odenwaldhalle ay pinasinayaan noong 1974. Bilang isang multi-purpose hall, nagsisilbi ito sa mga isports sa paaralan, mga konsiyerto, at mga kasiyahan. Katabi nito ang Parke ng José Rizal, na pinasinayaan noong 1978, na nagtatampok ng isang estatwa ni Rizal na gawa ni Anastacio Caedo. Noong 2003, itinayo ang mga busto ng apat sa mga kasamahan ni Rizal: sina Pastor Ullmer, Otto Becker, Ferdinand Blumentritt, at Rudolf Virchow.<ref>''Wilhelmsfeld: Die Geschichte der Gemeinde''. S. 241/242, 264/265.</ref> ==Mga kilalang tao== Ang doktor, makata, at pambansang bayani ng [[Pilipinas]] na si [[José Rizal]], ay gumugol ng mahalagang bahagi ng kanyang buhay sa Wilhelmsfeld. Nanatili siya ng ilang buwan noong 1886 kasama ang pamilya ng Protestanteng pastor na si Ullmer, habang nagsasagawa siya ng medisina sa klinika sa mata ng unibersidad sa Heidelberg. Natapos niya ang mga huling kabanata ng kanyang nobelang ''[[Noli Me Tángere]]'' habang namumuhay sa ilalim ng pastor. ==Mga kapatid na lungsod== * {{Flagicon|Philippines}} [[Calamba, Laguna|Calamba]], Pilipinas ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Wilhelmsfeld]] [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Alemanya]] dyg86ye42lcpizclkzfth5w7locep1b 0 339590 2224287 2026-09-09T04:29:08Z TentingZones1 122212 /* */ 2224287 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Stadt |image_photo = Bad Elster Kurhaus 1900.jpg |image_coa = DEU Bad Elster COA.svg |coordinates = {{coord|50|16|55|N|12|14|5|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Bad Elster in V.svg |state = Sachsen |district = Vogtlandkreis |elevation = 546 |area = 19.77 |postal_code = 08645 |area_code = 037437 |licence = V, AE, OVL, PL, RC |Gemeindeschlüssel = 14523040 |website = [http://www.badelster.de www.badelster.de] |mayor = Olaf Schlott<ref>[https://wahlen.sachsen.de/download/Buergermeister/statistik-sachsen_wahlen_buergermeister_uebersicht_aktuell.xlsx Gewählte Bürgermeisterinnen und Bürgermeister im Freistaat Sachsen, Stand: 17. Juli 2022], Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen.</ref> |leader_term = 2022&ndash;29 }} [[File:Bad-Elster-Kg-AlbertBad-Mittelteil123 2384.JPG|thumb|200px|right|König-Albert-Bad]] [[File:Bad-Elster-Kirche-(evang).JPG|thumb|200px|right|Simbahang Lutheran ng Bad Elster]] [[File:Bad-Elster-HMS.jpg|thumb|200px|right|1724 "Halbmeilensäule" na haligi sa kalapit na Kirchberg]] [[File:Weisse Elster Heissenstein Bad Elster.jpg|thumb|200px|right|[[Puting Elster]] sa Bad Elster/Heißenstein, malapit sa hangganan ng Tseko]] [[File:Stamps GDR, Fuenfjahrplan, 20 Pfennig, Buchdruck 1953, 1957.jpg|thumb|200px|Selyo ng GDR na may tekstong: "Elster Bad der Werktätigen" (Bayan ng mga manggagawa sa spa sa Elster), Limang taong plano ng 1953, Mga Manggagawa ng Kurhaus Elster (Health Resort)]] Ang '''Bad Elster''' ({{IPA|de|ˌbaːt ˈɛlstɐ|-|De-Bad Elster.ogg}}; hanggang 1875 '''Elster''') ay isang bayan ng spa sa distrito ng [[Vogtlandkreis]], sa [[Sahonya]], [[Alemanya]]. Ito ay nasa hangganan ng [[Sahonya]] at [[Republikang Tseko]] sa mga burol ng Elster gebirge. Ito ay matatagpuan sa ilog [[Puting Elster]], at protektado mula sa matinding temperatura ng mga nakapalibot na burol na may kakahuyan. Ito ay 25 kilometro (16 mi) timog-silangan ng [[Plauen]], at 25 kilometro (16 mi) hilagang-kanluran ng [[Cheb]]. Ito ay bahagi ng mikrorehiyon ng ''Freunde im Herzen'' Europas. ==Heograpiya== Ang Bad Elster ay matatagpuan sa itaas na lambak ng ilog [[Puting Elster]], direkta sa hangganan ng [[Republikang Tseko]], sa rehiyon ng tatlong hangganan sa pagitan ng [[Bohemya]], [[Baviera]], at [[Sahonya]], malapit sa [[Plauen]] at [[Hog, Alemanya|Hof]]. Ang bayan ay napapalibutan ng mas matataas at makahoy na mga bundok na nagpoprotekta dito mula sa matinding pagbabago-bago ng temperatura. ==Kasaysayan== ===Elster bago ang 1800=== Dalawang kilometro sa hilagang-kanluran ng sentro ng bayan ang naroon ang mga labi ng isang nayon na may pader noong ikalabindalawang siglo, na kilala ngayon bilang "Alte Schloss" o "Lumang Kastilyo". Ito ay unang naitala noong 1324. Noong 1412, isang manor ang naibenta sa pamilyang von Zedtwitz, na siyang naghawak nito hanggang 1800. Noong 1533, nakarating ang Repormasyon sa Adorf at sa simbahan ng anak nitong babae sa Elster, at ang unang Protestanteng pastor ay naitalaga noong 1540. Ang mga nakapagpapagaling na katangian ng tubig mula sa bukal na kilala ngayon bilang Moritzquelle ay kinilala na bago pa man isinulat ni Georg Leisner, manggagamot ng Duke Moritz von Sachsen-Zeitz, noong 1669 na ang mga naninirahan sa parehong Adorf at Elster ay pumupunta sa bukal upang kumuha ng tubig, at matagumpay niyang ginamit ang mga ito sa maraming iba't ibang mga pasyente. Ang isang sikat na bisita ay si Johann Wolfgang von Goethe, na dumating noong 1795. Binanggit niya ang bukal sa Elster sa kanyang akdang Hermann at Dorothea. ===(Bad) Elster noong ika-19 at ika-20 siglo=== Ang Elster ay naging isang malayang parokya noong 1851. Noong 1892, ang lumang simbahan nina San Pedro at Pablo ay giniba at pinalitan ng Revival Gothic, ang St. Trinitatiskirche. Ang Elster ay itinaas bilang "Königlich-Sächsischen Staatsbad", opisyal na maharlikang spa ng Saxony noong 1848. Kasabay nito, tumaas ang bilang ng mga bisita: 1848: 129; 1850: 378, 1860: 1,750, 1870: 2,450, 1890: 5,870, 1900: 8,900, 1990: 15,600. Pinalitan ng Elster ang ''Bad'', na nangangahulugang "spa", noong 1875, ang Bad Elster ay naging opisyal na pangalan nito noong 1935. Noong 1880, binuksan ang [[Bademuseum Bad Elster]]; Ito ang unang museo sa bayan at sa [[Vogtland]], ngunit panandalian lamang ang itinagal. Isang bagong museo ang binuksan noong 1993. ==Negosyo== Ang mga pangunahing industriya ay turismo at kalusugan. Mayroong pitong klinika na dalubhasa sa pagpapagaling. Noong 2005, mayroong 35 establisyimento na nag-aalok ng akomodasyon na may 2,400 na kama, at tumatanggap ng 540,000 na tulugan. Ang bayan ay malapit sa B 92. Mayroong dalawang bukas na tawiran sa hangganan papunta sa Republika ng Czcech; bukas para sa mga naglalakad at bisikleta ngunit hindi para sa mga kotse, bagaman pagkatapos ng Schengen, kahit ang harang ay inalis na. Ang istasyon ay 2.5 km mula sa sentro ng bayan sa Mühlhausen sa linya ng Plauen Eger kung saan mayroong dalawang oras na serbisyo. ==Mga atraksyon== Ang pinakamahalagang mga gusali sa Bad Elster ay mula sa huling bahagi ng ika-19 na siglo. * Ang Royal Spa House (''Königliches Kurhaus'') ay isang mahalagang halimbawa ng neoclassicism sa pagpasok ng ika-20 siglo, na nagpapakita ng kahalagahan ng pagtatayo ng spa sa estado. * Ang Albert Baths (''Albert Bad'') ay itinayo sa Jugendstil * Ang King Albert Theatre (''König Albert Theater''), na dating tinatawag na spa theater (''Kurtheater''), ay binuksan noong 1914 at kamakailan lamang ay ginawang moderno. Si Alexander, Prinsipe ng Saxony, ang patron ng mga teatro. Ito rin ay isang mahalagang lugar para sa kumperensya para sa Saxony at sa Euroregion. * Ang Nature Theatre (''NaturTheater'') ay matatagpuan sa isang kapaligirang kakahuyan. Ito ang pinakamatandang open-air theater sa Saxony. Noong 2007, ito ay inangkop upang matugunan ang mga modernong pamantayan at muling binuksan, na nag-aalok ng anim na buwang season ng opera, teatro, konsiyerto at sinehan. * Ang 1892 Lutheran church ng Holy Trinity (''St.-Trinitatis-Kirche'') ay itinayo sa istilong Gothic Revival. Naglalaman ito ng mga artifact mula sa dating gusali tulad ng mga estatwa ng Gotiko nina SS Peter at Paul mula noong bandang 1490. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bad Elster]] [[Kategorya:Mga bayan ng Alemanya]] lup4m0s049ubcboziintwytw8s49b0a 2224312 2224287 2026-09-09T07:07:26Z TentingZones1 122212 /* */ per recent concern 2224312 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Stadt |image_photo = Bad Elster Kurhaus 1900.jpg |image_coa = DEU Bad Elster COA.svg |coordinates = {{coord|50|16|55|N|12|14|5|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Bad Elster in V.svg |state = Sachsen |district = Vogtlandkreis |elevation = 546 |area = 19.77 |postal_code = 08645 |area_code = 037437 |licence = V, AE, OVL, PL, RC |Gemeindeschlüssel = 14523040 |website = [http://www.badelster.de www.badelster.de] |mayor = Olaf Schlott<ref>[https://wahlen.sachsen.de/download/Buergermeister/statistik-sachsen_wahlen_buergermeister_uebersicht_aktuell.xlsx Gewählte Bürgermeisterinnen und Bürgermeister im Freistaat Sachsen, Stand: 17. Juli 2022], Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen.</ref> |leader_term = 2022&ndash;29 }} [[File:Bad-Elster-Kg-AlbertBad-Mittelteil123 2384.JPG|thumb|200px|right|König-Albert-Bad]] [[File:Bad-Elster-Kirche-(evang).JPG|thumb|200px|right|Simbahang Lutheran ng Bad Elster]] [[File:Bad-Elster-HMS.jpg|thumb|200px|right|1724 "Halbmeilensäule" na haligi sa kalapit na Kirchberg]] [[File:Weisse Elster Heissenstein Bad Elster.jpg|thumb|200px|right|[[Puting Elster]] sa Bad Elster/Heißenstein, malapit sa hangganan ng Tseko]] [[File:Stamps GDR, Fuenfjahrplan, 20 Pfennig, Buchdruck 1953, 1957.jpg|thumb|200px|Selyo ng GDR na may tekstong: "Elster Bad der Werktätigen" (Bayan ng mga manggagawa sa spa sa Elster), Limang taong plano ng 1953, Mga Manggagawa ng Kurhaus Elster (Health Resort)]] Ang '''Bad Elster''' ({{IPA|de|ˌbaːt ˈɛlstɐ|-|De-Bad Elster.ogg}}; hanggang 1875 '''Elster''') ay isang [[bayan ng bukal na mineral]] sa distrito ng [[Vogtlandkreis]], sa [[Sahonya]], [[Alemanya]]. Ito ay nasa hangganan ng [[Sahonya]] at [[Republikang Tseko]] sa mga burol ng Elster gebirge. Ito ay matatagpuan sa ilog [[Puting Elster]], at protektado mula sa matinding temperatura ng mga nakapalibot na burol na may kakahuyan. Ito ay 25 kilometro (16 mi) timog-silangan ng [[Plauen]], at 25 kilometro (16 mi) hilagang-kanluran ng [[Cheb]]. Ito ay bahagi ng mikrorehiyon ng ''Freunde im Herzen'' Europas. ==Heograpiya== Ang Bad Elster ay matatagpuan sa itaas na lambak ng ilog [[Puting Elster]], direkta sa hangganan ng [[Republikang Tseko]], sa rehiyon ng tatlong hangganan sa pagitan ng [[Bohemya]], [[Baviera]], at [[Sahonya]], malapit sa [[Plauen]] at [[Hog, Alemanya|Hof]]. Ang bayan ay napapalibutan ng mas matataas at makahoy na mga bundok na nagpoprotekta dito mula sa matinding pagbabago-bago ng temperatura. ==Kasaysayan== ===Elster bago ang 1800=== Dalawang kilometro sa hilagang-kanluran ng sentro ng bayan ang naroon ang mga labi ng isang nayon na may pader noong ikalabindalawang siglo, na kilala ngayon bilang "Alte Schloss" o "Lumang Kastilyo". Ito ay unang naitala noong 1324. Noong 1412, isang manor ang naibenta sa pamilyang von Zedtwitz, na siyang naghawak nito hanggang 1800. Noong 1533, nakarating ang Repormasyon sa Adorf at sa simbahan ng anak nitong babae sa Elster, at ang unang Protestanteng pastor ay naitalaga noong 1540. Ang mga nakapagpapagaling na katangian ng tubig mula sa bukal na kilala ngayon bilang Moritzquelle ay kinilala na bago pa man isinulat ni Georg Leisner, manggagamot ng Duke Moritz von Sachsen-Zeitz, noong 1669 na ang mga naninirahan sa parehong Adorf at Elster ay pumupunta sa bukal upang kumuha ng tubig, at matagumpay niyang ginamit ang mga ito sa maraming iba't ibang mga pasyente. Ang isang sikat na bisita ay si Johann Wolfgang von Goethe, na dumating noong 1795. Binanggit niya ang bukal sa Elster sa kanyang akdang Hermann at Dorothea. ===(Bad) Elster noong ika-19 at ika-20 siglo=== Ang Elster ay naging isang malayang parokya noong 1851. Noong 1892, ang lumang simbahan nina San Pedro at Pablo ay giniba at pinalitan ng Revival Gothic, ang St. Trinitatiskirche. Ang Elster ay itinaas bilang "Königlich-Sächsischen Staatsbad", opisyal na maharlikang spa ng Saxony noong 1848. Kasabay nito, tumaas ang bilang ng mga bisita: 1848: 129; 1850: 378, 1860: 1,750, 1870: 2,450, 1890: 5,870, 1900: 8,900, 1990: 15,600. Pinalitan ng Elster ang ''Bad'', na nangangahulugang "spa", noong 1875, ang Bad Elster ay naging opisyal na pangalan nito noong 1935. Noong 1880, binuksan ang [[Bademuseum Bad Elster]]; Ito ang unang museo sa bayan at sa [[Vogtland]], ngunit panandalian lamang ang itinagal. Isang bagong museo ang binuksan noong 1993. ==Negosyo== Ang mga pangunahing industriya ay turismo at kalusugan. Mayroong pitong klinika na dalubhasa sa pagpapagaling. Noong 2005, mayroong 35 establisyimento na nag-aalok ng akomodasyon na may 2,400 na kama, at tumatanggap ng 540,000 na tulugan. Ang bayan ay malapit sa B 92. Mayroong dalawang bukas na tawiran sa hangganan papunta sa Republika ng Czcech; bukas para sa mga naglalakad at bisikleta ngunit hindi para sa mga kotse, bagaman pagkatapos ng Schengen, kahit ang harang ay inalis na. Ang istasyon ay 2.5 km mula sa sentro ng bayan sa Mühlhausen sa linya ng Plauen Eger kung saan mayroong dalawang oras na serbisyo. ==Mga atraksyon== Ang pinakamahalagang mga gusali sa Bad Elster ay mula sa huling bahagi ng ika-19 na siglo. * Ang Royal Spa House (''Königliches Kurhaus'') ay isang mahalagang halimbawa ng neoclassicism sa pagpasok ng ika-20 siglo, na nagpapakita ng kahalagahan ng pagtatayo ng spa sa estado. * Ang Albert Baths (''Albert Bad'') ay itinayo sa Jugendstil * Ang King Albert Theatre (''König Albert Theater''), na dating tinatawag na spa theater (''Kurtheater''), ay binuksan noong 1914 at kamakailan lamang ay ginawang moderno. Si Alexander, Prinsipe ng Saxony, ang patron ng mga teatro. Ito rin ay isang mahalagang lugar para sa kumperensya para sa Saxony at sa Euroregion. * Ang Nature Theatre (''NaturTheater'') ay matatagpuan sa isang kapaligirang kakahuyan. Ito ang pinakamatandang open-air theater sa Saxony. Noong 2007, ito ay inangkop upang matugunan ang mga modernong pamantayan at muling binuksan, na nag-aalok ng anim na buwang season ng opera, teatro, konsiyerto at sinehan. * Ang 1892 Lutheran church ng Holy Trinity (''St.-Trinitatis-Kirche'') ay itinayo sa istilong Gothic Revival. Naglalaman ito ng mga artifact mula sa dating gusali tulad ng mga estatwa ng Gotiko nina SS Peter at Paul mula noong bandang 1490. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bad Elster]] [[Kategorya:Mga bayan ng Alemanya]] 79zux49gom3qqha354ibqno796jmrcy 0 339591 2224289 2026-09-09T04:43:30Z TentingZones1 122212 /* */ 2224289 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Bounkiling |other_name = Bunkilling |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = Bayan at [[Mga komuna ng Senegal|komyun]]<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |total_type = Bayan at [[Mga komuna ng Senegal|komyun]] |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = <!-- SN-Bakel.png --> |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Senegal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Senegal |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{SEN}} |subdivision_type1 = [[Mga rehiykn ng Senegal|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Sédhiou Region|Sédhiou]] |subdivision_type2 = [[Mga departmento ng Senegal|Departmento]] |subdivision_name2 = [[Departamento ng Bounkiling|Bounkiling]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = Alkalde (2014–20--) |leader_name = Yacouba Gassama |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = metric |area_footnotes = <ref name="pop"/> |area_total_km2 = 3.419 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2023 census |population_footnotes = <ref name="pop">[https://www.citypopulation.de/en/senegal/mun/admin/sédhiou/SN11015100__bounkiling/ Citypopulation.de] Population and area of Bounkiling Commune</ref> |population_note = |population_total = 9969 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = +0 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|13|3|N|15|42|W|region:SN|display=inline}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = 34 |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} Ang '''Bounkiling''' ay isang bayan sa Gitnang [[Casamance]] ([[Senegal]]), na matatagpuan sa [[departamento ng Bounkiling]] – kung saan ito ang kabisera<ref>Décret no. 2008-747 du 10 juillet 2008 portant création de départements et d'arrondissements, ''Journal officiel'', no. 6446 du 31 décembre 2008</ref> – at sa [[rehiyon ng Sédhiou]]. Matatagpuan malapit sa [[Soungrougrou]], isang sanga ng [[Ilog Casamance]], ito ay tinatawid ng Pambansang Ruta N4, na nagdurugtong sa [[Kaolack]] at [[Ziguinchor]]. Ang nayon ay itinatag bilang isang munisipalidad noong Hulyo 2008.<ref>Décret no. 2008-748 du 10 juillet 2008 portant création de communes dans les régions de Fatick, Kaffrine, Kaolack, Kédougou, Kolda, Louga, Matam, Saint-Louis, Sédhiou, Tambacounda, Thiès et Ziguinchor, ''Journal officiel de la République du Sénégal'', no. 6446 du 31 décembre 2008</ref> Ayon sa isang opisyal na mapagkukunan,<ref>PEPAM (Programme d'eau potable et d'assainissement du Millénaire) [http://www.pepam.gouv.sn/acces.php?idloc=10212010]</ref> ang Bounkiling ay may 2,651 na naninirahan at 246 na kabahayan. Sa madaling salita,<ref>Maps, weather and airports for Bounkiling [http://www.fallingrain.com/world/SG/11/Bounkiling.html]</ref> ang pinakamalapit na mga bayan ay: Vélingara, Kadialin, Tabayel, Kandiounkou, at Kampoto. Ang Bounkiling (nayon) ay itinatag ng mga taong Mandinka (ang pamilyang Faty) na nagmula sa [[Gabou]] sa [[Guinea-Bissau]]. Di-nagtagal, sinamahan sila ng mga taong Mandinka mula sa Pakao, pangunahin na ang pamilyang Solly mula sa Karamtaba, na gaganap bilang imam (namumuno sa mga panalangin sa moske ng nayon), at ang pamilya ng guro ng Quran, si Serif Mahfouj Dramé, mula sa Pakao Mankonomba, na gaganap bilang guro ng Quran sa nayon. Ang guro ng Quran na ito, si Mahfouj Dramé, ay pamilyar na tinatawag na Serif Salimata hango sa kanyang ina, si Salimata Cissé, ay kabilang sa malaking pamilyang Fodé (mga guro ng Quran sa Mandinka) ng Pakao Mankonomba. Kinailangang umalis ni Serif Mahfouj ang kanyang katutubong nayon dahil sa isang hindi pagkakasundo sa lokal na pinuno ng kanton. Kaya naman nanirahan siya sa Bounkiling sa paanyaya ng lokal na pinuno ng kanton, si Baba Doumbouya, na ang marabout ay isa rin. Ang nayon ay matatagpuan sa mas mataas na bahagi ng bundok, patungo sa nayon ng Tobor na sakop ng Bainouk. Ang lugar na ito, na ngayon ay tinatawag na Soukoto (ang lumang lungsod, sa Mandinka), ay mayroon pa ring mga labi ng nakaraan ni Bounkiling. Hanggang noon, sa kasalukuyang lugar, na noon ay tinatawag na "Campoto," mayroon lamang isang gusali (boung kiling sa Mandinka) na nagsilbing tuluyan para sa mga manlalakbay. Dahil sa pagsemento ng Trans-Gambia Highway, ang populasyon ay lumipat mula Soukoto patungong Campoto, ang kasalukuyang lugar. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bounkiling]] [[Kategorya:Senegal]] 3zg1trucob9ah9ceuux9c6ooniwug0i 0 339592 2224290 2026-09-09T05:15:53Z TentingZones1 122212 /* */ 2224290 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Fada N'gourma <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> | official_name = | other_name = | native_name = {{native name|mos|Nũngu}} | nickname = | type = [[Talaan ng mga lungsod sa Burkina Faso|Lungsod]] | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | image = Fada N Gourma.JPG | image_size = 250px | caption = Pasukan sa pamilihan sa Fada N'Gourma | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | map_size = | map_caption = | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Burkina Faso <!-- name of a location map as per Template:Location_map --> | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Matatagpuan sa loob ng [[Burkina Faso]] <!-- Location ------------------>| subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Burkina Faso}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Burkina Faso|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Goulmou]] | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Burkina Faso|Lalawigan]] | subdivision_name2 = [[Lalawigan ng Gourma]] | subdivision_type3 = [[Mga departamento ng Burkina Faso|Departmento]] | subdivision_name3 = [[Departamento ng Fada N'Gourma]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> | seat_type = | seat = | parts_type = | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = | p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = Alkalde | leader_name = Yendifimba Jean-Claude Louari<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/article/africa-burkina-faso-37d0e10ebedf1a925dc14155c3bc74ce |publisher=[[The Associated Press]] |title=Two Spanish reporters, Irish activist killed in Burkina Faso |first=Sam |last=Mednick |first2=Aritz |last2=Parra |date=April 27, 2021 |quote=Burkina Faso's special military wildlife unit was ambushed Monday morning while traveling with the foreigners, 15 kilometers (9 miles) from their base at the eastern town of Natiaboni, Yendifimba Jean-Claude Louari, the mayor of Fada N'Gourma, the main town in the east, told AP.}}</ref> | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = <!-- Nanirahan --> | established_date = | established_title1 = <!-- Isinama (bayan) --> | established_date1 = | established_title2 = Isinama | established_date2 = 1970 | established_title3 = | established_date3 = | founder = | named_for = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 36 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_dunam = <!--Used in Middle East articles only--> | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 294 | elevation_ft = | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2019 census | population_footnotes = <ref>[https://www.citypopulation.de/en/burkinafaso/cities/ Citypopulation.de] Population of the major cities in Burkina Faso</ref> | population_note = | population_total = 73200 | population_density_km2 = <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = +0 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> | coordinates = {{coord|12|03|N|0|22|E|region:BF|display=inline}} <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | twin1 = | twin1_country = | twin2 = | twin2_country = | custom_label_sec1 = | custom_data_sec1 = | custom_label1_sec1 = | custom_data1_sec1 = | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | website = | footnotes = }} Ang '''Fada N'gourma''', na isinasalin din bilang '''Fada-Ngourma''', '''Fada Ngurma''' o '''Noungu''' ({{langx|mos|Nũngu}}), ay isang lungsod at isang mahalagang bayan ng pamilihan sa silangang [[Burkina Faso]], na nakahiga 219 kilometro (136 mi) sa silangan ng [[Ouagadougou]], sa lugar ng [[Gourmantché]]. Ito ang kabisera ng [[Rehiyon ng Goulmou]] at [[Lalawigan ng Gourma]], at ito rin ang luklukan ng hari ng Gurma at ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Fada N'Gourma]]. Pangunahin itong kilala sa paggawa ng kumot at karpet pati na rin sa paggawa ng pulot-pukyutan. ==Pangalan== Sa [[Wikang Hausa|Hausa]], ang ''Fada N'Gourma'' ay nangangahulugang "tirahan ng pinuno ng Gourma", o "lugar kung saan nagbabayad ng buwis".<ref name = Hunwick>{{cite book |last1=Hunwick |first1=John |title=Timbuktu And The Songhay Empire: Al Sa' Di's Ta' Rikh Al Sudan Down To 1613 And Other Contemporary Documents |date=2003 |publisher=Brill Academic |page=199 |url=https://archive.org/details/john-o.-hunwick-timbuktu-and-the-songhay-empire-al-sa-dis-ta-rikh-al-sudan-down-/page/199/mode/1up |access-date=11 May 2024}}</ref><ref name = Dict>Historical Dictionary of Burkina Faso, by Lawrence Rupley, Lamissa Bangali, Boureima Diamitani, 2013, Third edition, Scarecrow Press, Inc. {{ISBN|978-0-8108-6770-3}}</ref> ==Kasaysayan== Ang bayan ay itinatag ni [[Diaba Lompo]] bilang Bingo noong simula ng ika-13 siglo.<ref name = Dict/> Noong ika-16 at ika-17 siglo, ito ang kabisera ng isang estadong Gourmantché na madalas makipagdigma sa [[Imperyong Songhai]].<ref name = Hunwick/> Dumating ang mga Pranses sa bayan noong Enero 1895 at tinanggap ng lokal na pinunong [[Taong Gurma|Gurma]] ang proteksyon ng mga Pranses.<ref name = Dict/> ==Klima== Ang Fada N'Gourma ay may tropikal na savanna na klima ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Aw''). {{Weather box|width = auto |location = Fada N'gourma (1991–2020, mga sukdulan 1919–kasalukuyan) |single line = Yes |metric first = Yes |Jan record high C = 41.0 |Feb record high C = 44.4 |Mar record high C = 44.1 |Apr record high C = 45.2 |May record high C = 44.4 |Jun record high C = 41.4 |Jul record high C = 39.4 |Aug record high C = 37.0 |Sep record high C = 38.8 |Oct record high C = 41.8 |Nov record high C = 42.0 |Dec record high C = 40.4 |year record high C = 45.2 | Jan high C = 33.8 | Feb high C = 36.9 | Mar high C = 39.8 | Apr high C = 40.1 | May high C = 37.7 | Jun high C = 34.6 | Jul high C = 31.9 | Aug high C = 30.6 | Sep high C = 32.1 | Oct high C = 35.4 | Nov high C = 36.9 | Dec high C = 34.7 | year high C = 35.4 | Jan mean C = 25.5 | Feb mean C = 28.6 | Mar mean C = 32.0 | Apr mean C = 33.0 | May mean C = 31.5 | Jun mean C = 29.1 | Jul mean C = 27.0 | Aug mean C = 26.1 | Sep mean C = 26.7 | Oct mean C = 28.2 | Nov mean C = 28.0 | Dec mean C = 26.0 | year mean C = 28.5 | Jan low C = 18.3 | Feb low C = 21.3 | Mar low C = 24.9 | Apr low C = 27.1 | May low C = 26.4 | Jun low C = 24.5 | Jul low C = 23.3 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 22.8 | Oct low C = 23.0 | Nov low C = 20.4 | Dec low C = 18.5 | year low C = 22.8 |Jan record low C = 10.7 |Feb record low C = 11.4 |Mar record low C = 15.8 |Apr record low C = 17.5 |May record low C = 13.5 |Jun record low C = 15.0 |Jul record low C = 17.0 |Aug record low C = 18.5 |Sep record low C = 18.0 |Oct record low C = 15.2 |Nov record low C = 11.8 |Dec record low C = 8.4 |year record low C = 8.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 0.0 | Feb precipitation mm = 2.1 | Mar precipitation mm = 6.9 | Apr precipitation mm = 29.0 | May precipitation mm = 81.8 | Jun precipitation mm = 114.8 | Jul precipitation mm = 177.5 | Aug precipitation mm = 249.3 | Sep precipitation mm = 142.9 | Oct precipitation mm = 46.3 | Nov precipitation mm = 0.5 | Dec precipitation mm = 0.0 | year precipitation mm = 851.1 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 0.0 | Feb precipitation days = 0.1 | Mar precipitation days = 0.8 | Apr precipitation days = 2.7 | May precipitation days = 6.7 | Jun precipitation days = 7.9 | Jul precipitation days = 11.2 | Aug precipitation days = 14.1 | Sep precipitation days = 10.0 | Oct precipitation days = 4.5 | Nov precipitation days = 0.1 | Dec precipitation days = 0.0 | year precipitation days = 58.1 |Jan humidity = 26 |Feb humidity = 25 |Mar humidity = 27 |Apr humidity = 43 |May humidity = 58 |Jun humidity = 69 |Jul humidity = 78 |Aug humidity = 84 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 71 |Nov humidity = 46 |Dec humidity = 31 |year humidity = 53 | Jan sun = 268.8 | Feb sun = 245.3 | Mar sun = 249.0 | Apr sun = 238.6 | May sun = 254.7 | Jun sun = 238.2 | Jul sun = 217.0 | Aug sun = 192.1 | Sep sun = 214.5 | Oct sun = 260.6 | Nov sun = 271.1 | Dec sun = 274.4 | year sun = 2924.3 |source 1 = [[World Meteorological Organization]],<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/BurkinaFaso/CSV/FADA-NGOURMA_65507.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Fada N'gourma |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = January 4, 2024}}</ref> Meteo Climat (record highs and lows)<ref name = meteoclimat> {{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=1560 | title = Station Fada N'Gourma | publisher = Meteo Climat |language = fr | access-date = 13 June 2016}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] (humidity, 1961–1967)<ref name = DWD> {{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_655070_kt.pdf | title = Klimatafel von Fada N'Gourma / Burkina Faso (Obervolta) | work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = 13 June 2016}}</ref> }} ==Kalusugan== Ang lungsod ay mayroong mga pasilidad pangkalusugan ng estado at pribado. Ang lungsod ay ang kinaroroonan ng isang Sentro ng Ospital ng Rehiyon, ang sangguniang ospital para sa rehiyon ng Silangan. ==Mga larawan== <gallery> File:Fada N Gourma 2.JPG|Pangunahing kalye sa Fada N'Gourma File:Bienenstoecke Fada Bild1067.jpg|Mga bahay-pukyutan sa Fada N'Gourma File:Markt Fada NGourma MS 10181.jpg|Palengke sa Fada N'Gourma </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Fada N'Gourma]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Burkina Faso]] [[Kategorya:Burkina Faso]] 20hl46nu1g3jodny7uuyzgv19wz5vd6 2224291 2224290 2026-09-09T05:16:50Z TentingZones1 122212 /* */ 2224291 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Fada N'gourma <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> | official_name = | other_name = | native_name = {{native name|mos|Nũngu}} | nickname = | type = [[Talaan ng mga lungsod sa Burkina Faso|Lungsod]] | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | image = Fada N Gourma.JPG | image_size = 250px | caption = Pasukan sa pamilihan sa Fada N'Gourma | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | map_size = | map_caption = | image_map1 = | map_size1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Burkina Faso <!-- name of a location map as per Template:Location_map --> | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Matatagpuan sa loob ng [[Burkina Faso]] <!-- Location ------------------>| subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Burkina Faso}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Burkina Faso|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Goulmou]] | subdivision_type2 = [[Mga lalawigan ng Burkina Faso|Lalawigan]] | subdivision_name2 = [[Lalawigan ng Gourma]] | subdivision_type3 = [[Mga departamento ng Burkina Faso|Departmento]] | subdivision_name3 = [[Departamento ng Fada N'Gourma]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> | seat_type = | seat = | parts_type = | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = | p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = Alkalde | leader_name = Yendifimba Jean-Claude Louari<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/article/africa-burkina-faso-37d0e10ebedf1a925dc14155c3bc74ce |publisher=[[The Associated Press]] |title=Two Spanish reporters, Irish activist killed in Burkina Faso |first=Sam |last=Mednick |first2=Aritz |last2=Parra |date=April 27, 2021 |quote=Burkina Faso's special military wildlife unit was ambushed Monday morning while traveling with the foreigners, 15 kilometers (9 miles) from their base at the eastern town of Natiaboni, Yendifimba Jean-Claude Louari, the mayor of Fada N'Gourma, the main town in the east, told AP.}}</ref> | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = <!-- Nanirahan --> | established_date = | established_title1 = <!-- Isinama (bayan) --> | established_date1 = | established_title2 = Isinama | established_date2 = 1970 | established_title3 = | established_date3 = | founder = | named_for = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 36 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_dunam = <!--Used in Middle East articles only--> | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 294 | elevation_ft = | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2019 census | population_footnotes = <ref>[https://www.citypopulation.de/en/burkinafaso/cities/ Citypopulation.de] Population of the major cities in Burkina Faso</ref> | population_note = | population_total = 73200 | population_density_km2 = <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset = +0 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> | coordinates = {{coord|12|03|N|0|22|E|region:BF|display=inline}} <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | twin1 = | twin1_country = | twin2 = | twin2_country = | custom_label_sec1 = | custom_data_sec1 = | custom_label1_sec1 = | custom_data1_sec1 = | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | website = | footnotes = }} Ang '''Fada N'Gourma''', na isinasalin din bilang '''Fada-Ngourma''', '''Fada Ngurma''' o '''Noungu''' ({{langx|mos|Nũngu}}), ay isang lungsod at isang mahalagang bayan ng pamilihan sa silangang [[Burkina Faso]], na nakahiga 219 kilometro (136 mi) sa silangan ng [[Ouagadougou]], sa lugar ng [[Gourmantché]]. Ito ang kabisera ng [[Rehiyon ng Goulmou]] at [[Lalawigan ng Gourma]], at ito rin ang luklukan ng hari ng [[Taong Gurma|Gurma]] at ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Fada N'Gourma]]. Pangunahin itong kilala sa paggawa ng kumot at karpet pati na rin sa paggawa ng [[pulot-pukyutan]]. ==Pangalan== Sa [[Wikang Hausa|Hausa]], ang ''Fada N'Gourma'' ay nangangahulugang "tirahan ng pinuno ng Gourma", o "lugar kung saan nagbabayad ng buwis".<ref name = Hunwick>{{cite book |last1=Hunwick |first1=John |title=Timbuktu And The Songhay Empire: Al Sa' Di's Ta' Rikh Al Sudan Down To 1613 And Other Contemporary Documents |date=2003 |publisher=Brill Academic |page=199 |url=https://archive.org/details/john-o.-hunwick-timbuktu-and-the-songhay-empire-al-sa-dis-ta-rikh-al-sudan-down-/page/199/mode/1up |access-date=11 May 2024}}</ref><ref name = Dict>Historical Dictionary of Burkina Faso, by Lawrence Rupley, Lamissa Bangali, Boureima Diamitani, 2013, Third edition, Scarecrow Press, Inc. {{ISBN|978-0-8108-6770-3}}</ref> ==Kasaysayan== Ang bayan ay itinatag ni [[Diaba Lompo]] bilang Bingo noong simula ng ika-13 siglo.<ref name = Dict/> Noong ika-16 at ika-17 siglo, ito ang kabisera ng isang estadong Gourmantché na madalas makipagdigma sa [[Imperyong Songhai]].<ref name = Hunwick/> Dumating ang mga Pranses sa bayan noong Enero 1895 at tinanggap ng lokal na pinunong [[Taong Gurma|Gurma]] ang proteksyon ng mga Pranses.<ref name = Dict/> ==Klima== Ang Fada N'Gourma ay may tropikal na savanna na klima ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Aw''). {{Weather box|width = auto |location = Fada N'gourma (1991–2020, mga sukdulan 1919–kasalukuyan) |single line = Yes |metric first = Yes |Jan record high C = 41.0 |Feb record high C = 44.4 |Mar record high C = 44.1 |Apr record high C = 45.2 |May record high C = 44.4 |Jun record high C = 41.4 |Jul record high C = 39.4 |Aug record high C = 37.0 |Sep record high C = 38.8 |Oct record high C = 41.8 |Nov record high C = 42.0 |Dec record high C = 40.4 |year record high C = 45.2 | Jan high C = 33.8 | Feb high C = 36.9 | Mar high C = 39.8 | Apr high C = 40.1 | May high C = 37.7 | Jun high C = 34.6 | Jul high C = 31.9 | Aug high C = 30.6 | Sep high C = 32.1 | Oct high C = 35.4 | Nov high C = 36.9 | Dec high C = 34.7 | year high C = 35.4 | Jan mean C = 25.5 | Feb mean C = 28.6 | Mar mean C = 32.0 | Apr mean C = 33.0 | May mean C = 31.5 | Jun mean C = 29.1 | Jul mean C = 27.0 | Aug mean C = 26.1 | Sep mean C = 26.7 | Oct mean C = 28.2 | Nov mean C = 28.0 | Dec mean C = 26.0 | year mean C = 28.5 | Jan low C = 18.3 | Feb low C = 21.3 | Mar low C = 24.9 | Apr low C = 27.1 | May low C = 26.4 | Jun low C = 24.5 | Jul low C = 23.3 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 22.8 | Oct low C = 23.0 | Nov low C = 20.4 | Dec low C = 18.5 | year low C = 22.8 |Jan record low C = 10.7 |Feb record low C = 11.4 |Mar record low C = 15.8 |Apr record low C = 17.5 |May record low C = 13.5 |Jun record low C = 15.0 |Jul record low C = 17.0 |Aug record low C = 18.5 |Sep record low C = 18.0 |Oct record low C = 15.2 |Nov record low C = 11.8 |Dec record low C = 8.4 |year record low C = 8.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 0.0 | Feb precipitation mm = 2.1 | Mar precipitation mm = 6.9 | Apr precipitation mm = 29.0 | May precipitation mm = 81.8 | Jun precipitation mm = 114.8 | Jul precipitation mm = 177.5 | Aug precipitation mm = 249.3 | Sep precipitation mm = 142.9 | Oct precipitation mm = 46.3 | Nov precipitation mm = 0.5 | Dec precipitation mm = 0.0 | year precipitation mm = 851.1 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 0.0 | Feb precipitation days = 0.1 | Mar precipitation days = 0.8 | Apr precipitation days = 2.7 | May precipitation days = 6.7 | Jun precipitation days = 7.9 | Jul precipitation days = 11.2 | Aug precipitation days = 14.1 | Sep precipitation days = 10.0 | Oct precipitation days = 4.5 | Nov precipitation days = 0.1 | Dec precipitation days = 0.0 | year precipitation days = 58.1 |Jan humidity = 26 |Feb humidity = 25 |Mar humidity = 27 |Apr humidity = 43 |May humidity = 58 |Jun humidity = 69 |Jul humidity = 78 |Aug humidity = 84 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 71 |Nov humidity = 46 |Dec humidity = 31 |year humidity = 53 | Jan sun = 268.8 | Feb sun = 245.3 | Mar sun = 249.0 | Apr sun = 238.6 | May sun = 254.7 | Jun sun = 238.2 | Jul sun = 217.0 | Aug sun = 192.1 | Sep sun = 214.5 | Oct sun = 260.6 | Nov sun = 271.1 | Dec sun = 274.4 | year sun = 2924.3 |source 1 = [[World Meteorological Organization]],<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/BurkinaFaso/CSV/FADA-NGOURMA_65507.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Fada N'gourma |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = January 4, 2024}}</ref> Meteo Climat (record highs and lows)<ref name = meteoclimat> {{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=1560 | title = Station Fada N'Gourma | publisher = Meteo Climat |language = fr | access-date = 13 June 2016}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] (humidity, 1961–1967)<ref name = DWD> {{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_655070_kt.pdf | title = Klimatafel von Fada N'Gourma / Burkina Faso (Obervolta) | work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = 13 June 2016}}</ref> }} ==Kalusugan== Ang lungsod ay mayroong mga pasilidad pangkalusugan ng estado at pribado. Ang lungsod ay ang kinaroroonan ng isang Sentro ng Ospital ng Rehiyon, ang sangguniang ospital para sa rehiyon ng Silangan. ==Mga larawan== <gallery> File:Fada N Gourma 2.JPG|Pangunahing kalye sa Fada N'Gourma File:Bienenstoecke Fada Bild1067.jpg|Mga bahay-pukyutan sa Fada N'Gourma File:Markt Fada NGourma MS 10181.jpg|Palengke sa Fada N'Gourma </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Fada N'Gourma]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Burkina Faso]] [[Kategorya:Burkina Faso]] 6z1079q5twfqv7eee119gg6m0wtaa9c 0 339593 2224292 2026-09-09T05:18:41Z TentingZones1 122212 /* */ 2224292 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Fada N'Gourma]] 2rprei2m516qdsgc3b67g9znsccg3ls 1 339594 2224295 2026-09-09T05:55:16Z JWilz12345 77302 Bagong pahina: {{Translated page|en|Ang Daigdig Ko'y Ikaw}} 2224295 wikitext text/x-wiki {{Translated page|en|Ang Daigdig Ko'y Ikaw}} jm9kkm58bzgx7w46u5ypw8i8edqtnnv 0 339595 2224298 2026-09-09T06:18:04Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na walang pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kab... 2224298 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na walang pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kabilang rito maliban sa mga [[katinig na pailong]], [[Katinig na pasara|pasara]], at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]].<ref>{{cite book |last=Hayes |first=Bruce |url=https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 |title=Introductory Phonology |publisher=Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-8411-3 |page=[https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 78] |language=en |trans-title=Panimula sa Ponolohiya |url-access=registration |authorlink=}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Matthews |first=P.H. |title=The Concise Oxford English Dictionary of Linguistics |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780191753060 |edition=3 |language=en |trans-title=Ang Malaman na Diksiyonaryong Ingles ng Oxford sa Lingguwistika}}</ref> Ayon naman sa isang mas mahigpit na kahulugan, tanging mga katinig lamang na may bahagyang pagpigil ang kabilang rito; sa pananaw na ito, tanging mga [[katinig na palapit]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] ang masasama,<ref name=":0" /> gayundin sa mga [[matinding katinig na pakatal]] ayon sa ilang mga lingwista.<ref>{{Citation |last1=Anderson |first1=Catherine |title=3.4 Describing consonants: Manner |date=2022-02-28 |url=https://ecampusontario.pressbooks.pub/essentialsoflinguistics2/chapter/3-4-describing-consonants-manner/ |work=Essentials of Linguistics |edition=2nd |publisher=McMaster University |language=en |access-date=2023-08-28 |last2=Bjorkman |first2=Bronwyn |last3=Denis |first3=Derek |last4=Doner |first4=Julianne |last5=Grant |first5=Margaret |last6=Sanders |first6=Nathan |last7=Taniguchi |first7=Ai}}</ref> Kabaligtaran ito ng mga [[tunog na may pagpigil]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} ms1uerzp3gyfp4in6ej1nc3d930gdac 2224299 2224298 2026-09-09T06:20:41Z GinawaSaHapon 102500 2224299 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na waláng pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kabilang rito maliban sa mga [[katinig na pailong]], [[Katinig na pasara|pasara]], at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]].<ref>{{cite book |last=Hayes |first=Bruce |url=https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 |title=Introductory Phonology |publisher=Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-8411-3 |page=[https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 78] |language=en |trans-title=Panimula sa Ponolohiya |url-access=registration |authorlink=}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Matthews |first=P.H. |title=The Concise Oxford English Dictionary of Linguistics |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780191753060 |edition=3 |language=en |trans-title=Ang Malaman na Diksiyonaryong Ingles ng Oxford sa Lingguwistika}}</ref> Ayon naman sa isang mas mahigpit na kahulugan, tanging mga katinig lamang na may bahagyang pagpigil ang kabilang rito; sa pananaw na ito, tanging mga [[katinig na palapit]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] ang masasama,<ref name=":0" /> gayundin sa mga [[matinding katinig na pakatal]] ayon sa ilang mga lingwista.<ref>{{Citation |last1=Anderson |first1=Catherine |title=3.4 Describing consonants: Manner |date=2022-02-28 |url=https://ecampusontario.pressbooks.pub/essentialsoflinguistics2/chapter/3-4-describing-consonants-manner/ |work=Essentials of Linguistics |edition=2nd |publisher=McMaster University |language=en |access-date=2023-08-28 |last2=Bjorkman |first2=Bronwyn |last3=Denis |first3=Derek |last4=Doner |first4=Julianne |last5=Grant |first5=Margaret |last6=Sanders |first6=Nathan |last7=Taniguchi |first7=Ai}}</ref> Kabaligtaran ito ng mga [[tunog na may pagpigil]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} dqzs7lg97a6xt6e51bp77j5pevrmumr 2224300 2224299 2026-09-09T06:20:50Z GinawaSaHapon 102500 2224300 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na waláng pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kabilang rito maliban sa mga [[katinig na pailong]], [[Katinig na pasara|pasara]], at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]].<ref>{{cite book |last=Hayes |first=Bruce |url=https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 |title=Introductory Phonology |publisher=Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-8411-3 |page=[https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 78] |language=en |trans-title=Panimula sa Ponolohiya |url-access=registration |authorlink=}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Matthews |first=P.H. |title=The Concise Oxford English Dictionary of Linguistics |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780191753060 |edition=3 |language=en |trans-title=Ang Malaman na Diksiyonaryong Ingles ng Oxford sa Lingguwistika}}</ref> Ayon naman sa isang mas mahigpit na kahulugan, tanging mga katinig lamang na may bahagyang pagpigil ang kabilang rito; sa pananaw na ito, tanging mga [[katinig na palapit]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] ang masasama,<ref name=":0" /> gayundin sa mga [[matinding katinig na pakatal]] ayon sa ilang mga lingwista.<ref>{{Citation |last1=Anderson |first1=Catherine |title=3.4 Describing consonants: Manner |date=2022-02-28 |url=https://ecampusontario.pressbooks.pub/essentialsoflinguistics2/chapter/3-4-describing-consonants-manner/ |work=Essentials of Linguistics |edition=2nd |publisher=McMaster University |language=en |access-date=2023-08-28 |last2=Bjorkman |first2=Bronwyn |last3=Denis |first3=Derek |last4=Doner |first4=Julianne |last5=Grant |first5=Margaret |last6=Sanders |first6=Nathan |last7=Taniguchi |first7=Ai}}</ref> Kabaligtaran ito ng mga [[tunog na may pagpigil]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} cxkavrdkoxqdulyv4rg5fz4pcj28sbs 2224301 2224300 2026-09-09T06:22:31Z GinawaSaHapon 102500 2224301 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na waláng pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kabilang rito maliban sa mga [[katinig na pailong]], [[Katinig na pasara|pasara]], at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]].<ref>{{cite book |last=Hayes |first=Bruce |url=https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 |title=Introductory Phonology |publisher=Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-8411-3 |page=[https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 78] |language=en |trans-title=Panimula sa Ponolohiya |url-access=registration |authorlink=}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Matthews |first=P.H. |title=The Concise Oxford English Dictionary of Linguistics |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780191753060 |edition=3 |language=en |trans-title=Ang Malaman na Diksiyonaryong Ingles ng Oxford sa Lingguwistika}}</ref> Ayon naman sa isang mas mahigpit na kahulugan, tanging mga katinig lamang na may bahagyang pagpigil ang kabilang rito; sa pananaw na ito, tanging mga [[katinig na palapit]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] ang masasama,<ref name=":0" /> gayundin sa mga [[matinding katinig na pakatal]] ayon sa ilang mga lingwista.<ref>{{Citation |last1=Anderson |first1=Catherine |title=3.4 Describing consonants: Manner |date=2022-02-28 |url=https://ecampusontario.pressbooks.pub/essentialsoflinguistics2/chapter/3-4-describing-consonants-manner/ |work=Essentials of Linguistics |edition=2 |publisher=McMaster University |language=en |access-date=2023-08-28 |last2=Bjorkman |first2=Bronwyn |last3=Denis |first3=Derek |last4=Doner |first4=Julianne |last5=Grant |first5=Margaret |last6=Sanders |first6=Nathan |last7=Taniguchi |first7=Ai}}</ref> Kabaligtaran ito ng mga [[tunog na may pagpigil]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} 8mpk6q1hc1m95wyde8hxuvvqo9khuhz 2224302 2224301 2026-09-09T06:23:39Z GinawaSaHapon 102500 2224302 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na waláng pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kabilang rito maliban sa mga [[katinig na pailong]], [[Katinig na pasara|pasara]], at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]].<ref>{{cite book |last=Hayes |first=Bruce |url=https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 |title=Introductory Phonology |publisher=Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-8411-3 |page=[https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 78] |language=en |trans-title=Panimula sa Ponolohiya |url-access=registration |authorlink=}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Matthews |first=P.H. |title=The Concise Oxford English Dictionary of Linguistics |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780191753060 |edition=3 |language=en |trans-title=Ang Malaman na Diksiyonaryong Ingles ng Oxford sa Lingguwistika}}</ref> Ayon naman sa isang mas mahigpit na kahulugan, tanging mga katinig lamang na may bahagyang pagpigil ang kabilang rito; sa pananaw na ito, tanging mga [[katinig na palapit]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] ang masasama,<ref name=":0" /> gayundin sa mga [[matinding katinig na pakatal]] ayon sa ilang mga lingwista.<ref>{{Citation |last1=Anderson |first1=Catherine |title=Describing consonants: Manner |date=2022-02-28 |url=https://ecampusontario.pressbooks.pub/essentialsoflinguistics2/chapter/3-4-describing-consonants-manner/ |work=Essentials of Linguistics |edition=2 |publisher=McMaster University |language=en |last2=Bjorkman |first2=Bronwyn |last3=Denis |first3=Derek |last4=Doner |first4=Julianne |last5=Grant |first5=Margaret |last6=Sanders |first6=Nathan |last7=Taniguchi |first7=Ai|trans-title=Paglalarawan sa mga katinig: Paraan}}</ref> Kabaligtaran ito ng mga [[tunog na may pagpigil]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} 79vfoeku390qw8kzonoza8fploiy0q4 2224304 2224302 2026-09-09T06:26:48Z GinawaSaHapon 102500 added [[Category:Ponetika]] using [[WP:HC|HotCat]] 2224304 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> Sa [[ponetika]], tumutukoy ang '''tunóg na waláng pagpígil''' o '''kontínuwánte''' sa mga [[katinig]] na walang nagaganap na pagpigil sa daloy ng hangin sa [[bibig]]. Kabilang sa grupo na ito ang mga [[patinig]], na nabubuo nang walang kahit anong pagharang sa daloy. Ayon sa isang kahulugan, kabilang din rito ang mga tunog na may bahagyang pagpigil; ibig sabihin, lahat ng tunog ay kabilang rito maliban sa mga [[katinig na pailong]], [[Katinig na pasara|pasara]], at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]].<ref>{{cite book |last=Hayes |first=Bruce |url=https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 |title=Introductory Phonology |publisher=Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-8411-3 |page=[https://archive.org/details/introductoryphon00haye/page/78 78] |language=en |trans-title=Panimula sa Ponolohiya |url-access=registration |authorlink=}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Matthews |first=P.H. |title=The Concise Oxford English Dictionary of Linguistics |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780191753060 |edition=3 |language=en |trans-title=Ang Malaman na Diksiyonaryong Ingles ng Oxford sa Lingguwistika}}</ref> Ayon naman sa isang mas mahigpit na kahulugan, tanging mga katinig lamang na may bahagyang pagpigil ang kabilang rito; sa pananaw na ito, tanging mga [[katinig na palapit]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] ang masasama,<ref name=":0" /> gayundin sa mga [[matinding katinig na pakatal]] ayon sa ilang mga lingwista.<ref>{{Citation |last1=Anderson |first1=Catherine |title=Describing consonants: Manner |date=2022-02-28 |url=https://ecampusontario.pressbooks.pub/essentialsoflinguistics2/chapter/3-4-describing-consonants-manner/ |work=Essentials of Linguistics |edition=2 |publisher=McMaster University |language=en |last2=Bjorkman |first2=Bronwyn |last3=Denis |first3=Derek |last4=Doner |first4=Julianne |last5=Grant |first5=Margaret |last6=Sanders |first6=Nathan |last7=Taniguchi |first7=Ai|trans-title=Paglalarawan sa mga katinig: Paraan}}</ref> Kabaligtaran ito ng mga [[tunog na may pagpigil]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Ponetika]] 6221rd6yf18q5dpz4ig03exrbfr9mb7 0 339596 2224303 2026-09-09T06:24:12Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Tunog na walang pagpigil]] 2224303 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tunog na walang pagpigil]] tdovhtxuc83o2fagkucoze7s7sz7q60 3 339597 2224307 2026-09-09T06:33:02Z JWilz12345 77302 /* Notice of discussion */ bagong seksiyon 2224307 wikitext text/x-wiki == Notice of discussion == You are invited to participate in a discussion at this wiki's village pump, regarding an issue which you are/may have been involved. The discussion link is [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Geography articles contributed by TentingZones1|here]]. Regards, <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 06:33, 9 Setyembre 2026 (UTC) lz0y1mqlalazsc3udpqe06og8qv0how