Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Valenzuela 0 10043 2224799 2224538 2026-09-12T21:44:08Z ~2026-49177-71 166264 Kinansela ang pagbabagong 2224538 ni [[Special:Contributions/~2026-49154-15|~2026-49154-15]] ([[User talk:~2026-49154-15|Usapan]]) 2224799 wikitext text/x-wiki {{confuse|Venezuela}} {{Infobox settlement | name = {{PH wikidata|name}} | native_name = ᜊᜎᜒᜈ᜔ᜐᜓᜁᜎ | image_skyline = Valenzuela PH montage 2016.jpg | image_caption = Mula sa taas, kaliwa-pakanan: Bulwagan ng Katarungan; Tahanan ni Pío Valenzuela; People's Park; Simbahan ng San Diego de Alcala; Gusaling Panlungsod ng Valenzuela | image_flag = Valenzuela_City_Flag.svg | flag_size = 120x80px | image_seal = Valenzuela_Seal.svg | seal_size = 100x80px | image_map = [[Talaksan:Ph locator ncr valenzuela.png]] | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}} | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250}}{{hidden end}} | pushpin_map = Philippines | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Kinaroroonan sa {{PH wikidata|country}} | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Philippines}} | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | subdivision_type2 = [[Provinces of the Philippines|Lalawigan]] | subdivision_name2 = ''wala'' | official_name = {{PH wikidata|official_name}} | etymology = <!--origin of name--> | named_for = [[Pío Valenzuela]] | other_name = ''Polo'' | nickname = "Northern Gateway to Metropolitan Manila"; "The Vibrant City"; "The City of Discipline" | motto = "Tayo na, Valenzuela!'' "Valenzuela, May Disiplina" | anthem = [[#"Himig Valenzuela"|Himig Valenzuela]] | subdivision_type3 = [[House of Representatives of the Philippines#District representation|Distritong pambatas]] | subdivision_name3 = Ika-1 at Ika-2 distrito | established_title = ''Meycauayan'' | established_date = ''1578'' | established_title1 = Polo | established_date1 = 12 Nobyembre 1623 | founder = Padre Juan Taranco at Don Juan Monsód | parts_type = [[Barangay]] | parts_style = para | p1 = 33 (tignan [[#Mga Baranggay|mga barangay]]) | leader_title = [[Punong-bayan|Punong Lungsod]] | leader_name = [[Rex Gatchalian|Rexlon T. Gatchalian]] | leader_title1 = Pangalawang Punong Lungsod | leader_name1 = Lorena C. Natividad-Borja | leader_title2 = [[House of Representatives of the Philippines#Current composition|Kinatawan]] <!--congressman or congresswoman -->, Ika-1 Distrito | leader_name2 = Weslie T. Gatchalian | leader_title3 = [[House of Representatives of the Philippines#Current composition|Kinatawan]] <!--congressman or congresswoman -->, Ika-2 Distrito | leader_name3 = Eric M. Martinez | leader_title4 = Mga Botante | leader_name4 = {{PH wikidata|electorate}} voters ([[Philippine general election, {{PH wikidata|electorate_point_in_time}}|{{PH wikidata|electorate_point_in_time}}]]) | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | government_footnotes = {{thinsp}}<ref>{{DILG detail}}</ref> | elevation_m = 22 | elevation_max_m = | elevation_min_m = | elevation_max_rank = | elevation_min_rank = | elevation_footnotes = | elevation_max_footnotes= | elevation_min_footnotes= | area_rank = Ika-119 sa [[List of cities in the Philippines|145 na lungsod]] | area_footnotes = | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_blank1_title= Kabahayan | population_blank1 = {{PH wikidata|household}} | population_blank2_title= | population_blank2 = | population_density_km2 = auto | population_demonym = Valenzuelaño <br /> Valenzuelano | population_rank = Ika-13 sa [[List of Philippine cities and municipalities by population|145 na lungsod]] | population_note = | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = Kodigo postal | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | postal2_code_type = {{PSGCstyle}} | postal2_code = {{PSGC detail}} | area_code_type = | area_code = 02 | website = {{PH wikidata|website}} | demographics_type1 = [[Ekonomiya ng Pilipinas|Ekonomiya]] | demographics1_title1 = {{PH wikidata|income_class_title}} | demographics1_info1 = {{PH wikidata|income_class}} | demographics1_title2 = [[Measuring poverty|Insidente ng kahirapan]] | demographics1_info2 = 3.56% (2015)<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/City%20and%20Municipal-level%20Small%20Area%20Poverty%20Estimates_%202009%2C%202012%20and%202015_0.xlsx|title=PSA releases the 2015 Municipal and City Level Poverty Estimates|location=Quezon City, Philippines |access-date=1 January 2020}}</ref> | demographics1_title3 = [[Kita]] | demographics1_info3 = {{PH wikidata|revenue}} {{PH wikidata|revenue_point_in_time}} | demographics1_title4 = Revenue rank | demographics1_info4 = | demographics1_title5 = [[Asset]]s | demographics1_info5 = {{PH wikidata|assets}} {{PH wikidata|assets_point_in_time}} | demographics1_title6 = Assets rank | demographics1_info6 = | demographics1_title7 = [[Internal Revenue Allotment|IRA]] | demographics1_info7 = | demographics1_title8 = IRA rank | demographics1_info8 = | demographics1_title9 = [[Expenditure]] | demographics1_info9 = {{PH wikidata|expenditure}} {{PH wikidata|expenditure_point_in_time}} | demographics1_title10 = [[Liability (financial accounting)|Liabilities]] | demographics1_info10 = {{PH wikidata|liabilities}} {{PH wikidata|liabilities_point_in_time}} | demographics_type2 = Mga tagapagbigay ng serbisyo | demographics2_title1 = Elektrisidad | demographics2_info1 = [[Meralco]] | demographics2_title2 = Tubig | demographics2_info2 =Maynilad | demographics2_title3 = Telekomunikasyon | demographics2_info3 = | demographics2_title4 = Cable TV | demographics2_info4 = | blank_name_sec1 = {{PH wikidata|climate_title}} | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|climate_type}} | blank1_name_sec1 = [[Languages of the Philippines|Katutubong Wika]] | blank1_info_sec1 = {{PH wikidata|language}} | blank2_name_sec1 = [[Crime index]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = Mga relihiyon | blank1_info_sec2 =[[Katolisismo]], [[Kristiyanismo]], [[Islam]] | blank2_name_sec2 = Araw ng pista | blank2_info_sec2 = 12 Nobyembre | blank3_name_sec2 = Romano Katolikong Diyosesis | blank3_info_sec2 =Diyosesis ng Malolos | blank4_name_sec2 = Patron santo | blank4_info_sec2 = San Diego de Alcalá | blank5_name_sec2 = | blank5_info_sec2 = | blank6_name_sec2 = | blank6_info_sec2 = | blank7_name_sec2 = | blank7_info_sec2 = | short_description = | footnotes = |established_title2=Valenzuela |established_date2=11 Setyembre 1963|established_title3=Lungsod (HUC) - Pagsasabatas|established_date3=14 Pebrero 1998|established_title4=Lungsod (HUC) - Ratipikasyon|established_date4=30 Disyembre 1998}} Ang '''Valenzuela''' ay isang lungsod pang-industriya na matatagpuan sa [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]]. May populasyon itong 714,978 katao (2020) at ang ika-13 [[Mga lungsod ng Pilipinas|pinakamataong lungsod sa Pilipinas]]. Ito ay may layong 14 kilometro mula sa kabisera ng bansa, ang [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. [[Talaksan:Tagalag Fishing Village, Valenzuela City.jpg|thumb|277x277px|Palaisdaang pook ng Barangay Tagalag]] Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Kasaysayang Pampook == ===Catangalan, Meycauayan=== Ang kasalukuyang pook na kinasasakupan ngayon ng Lungsod ng Valenzuela, bayan ng [[Obando, Bulacan|Obando]], at Novaliches ng [[Lungsod Quezon]], ay iisa lamang at tinawag ito noon bilang '''Catangalan''' o '''Catanghalan''', isa sa mga barrio sa ilalim ng pueblo ng [[Meycauayan]]. Sinasabing nagmula ang ngalan ng barrio mula sa tangal, isang uri ng [[bakawan]] na may pulang balat na ginagamit sa pagkulay ng [[lambanog]].<ref>{{cite web |url=https://www.philstar.com/opinion/2010/05/29/579102/triumvirate-obando |title= The triumvirate of Obando |last=Roces |first=Alejandro |date=May 29, 2010 |website= |publisher= |access-date=July 11, 2021 |quote=}} </ref> Ang pueblo o bayan ng Meycauayan ay unang itinatag noong 1578&nbsp;ng mga paring Pransiskano na sina Padre Juan de Placencia at Padre Diego de Oropesa. Ang patron santo ng bayan si [[Francisco ng Asisi|San Francisco ng Asís]]. Ang ngalan ng bayan ay nangangahulugang ''may kawayan''. ===Polo, Bulacán=== Noong 12 Nobyembre 1623, sa pagtutulungan nina Don Juan Monsod at ang Kastilang [[Franciscano|Pransiskanong]] prayle na si Padre Juan Taranco OFM, ihiniwalay ang Sitio Polo mula sa Catangalan, [[Meycauayan]] bilang isang sariling pueblo o bayan. Itinalaga Padre Juan Tarancon bilang unang ministro, si Don Juan Tibay bilang unang gobernadorcillo ng pueblo, at si Don Juan Monsod bilang unang cabeza de barangay. Sa pangunguna ni Padre Juan Taranco, ipinatayo sa Población ang [[:en:Polo Church,|Parokyang Simbahan ng San Diego ng Alcalá,]] ang patron santo ng bayan ng Polo. Tinawag ang pook bilang Polo dahil sa mga katubigang nakapalibot dito —ang [[Ilog Tullahan]] sa timog at mga sanga-sangang ilog at sapa mula sa silangan at hilaga. Dahil dito, ang anyo ng kalupaan sa pook na ito ay maihahalintulad sa isang pulô o isla, na siyang ipinangalan sa pook at isinulat ayon sa ortograpiyang Espanyol na “Polo”.<ref>{{cite web |url=https://www.valenzuela.gov.ph/the_city/history |title= History |last= |first= |date= |website= |publisher=City Government of Valenzuela |access-date=July 11, 2021 |quote=}} </ref> ===Obando, Bulacán=== Noong 14 Mayo 1753, sa utos ng [[Mga Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral]] Francisco José de Ovando y Solís, ang hilaga-kanlurang bahagi ng Polo ay ihiniwalay at itinatag bilang bagong bayan. Ipinangalan ito sa nagtatag ng bayan, Obando. Ang pagtatag ng bayan ay pinangasiwaan at dinaluhan ng alkalde mayor ng lalawigan na si Don Francisco Morales y Mozabe, minstro panlalawigan na si Rev. Fr. Alejandro Ferrer, at iba pang deboto. Ang itinalagang unang ministro ng bayan ay si Rev. Fr. Manuel de Olivencia. ===Novaliches, Bulácan=== Ang pook na kinasasakupan ngayon ng [[Lungsod Quezon|Novaliches, Lungsod Quezon]] at [[Caloocan|Hilagang Lungsod ng Caloocan]] ay sinasabing dating nabibilang sa bayan ng Polo o ng Catangalan. Noong 22 Setyembre 1855, itinatag ang Novaliches bilang isa sa mga bayan ng [[Bulacan]]. Ito ay ipinangalan kay Manuel Pavía y Lacy, ang unang Marquis ng Novaliches. Ngunit, makaraan ang tatlong taon, ang bayan ay inilipat sa ilalim ng [[Maynila (lalawigan)|lalawigan ng Maynila]], na isa sa mga walong lalawigang nag-alsa laban sa mga Kastila noong 23 Agosto 1896.<ref>{{cite web |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1039629 |title= The checkered history of Novaliches as a town |last=Samonte |first=Severino |date=July 27, 2018 |website=pna.gov.ph |publisher=Philippine News Agency |access-date=July 11, 2021 |quote=}} </ref> Inilipat ang Novaliches sa ilalim ng bagong tatag na [[Rizal|lalawigan ng Rizal]] (na dati’y lalawigan ng Morong) at inilipat muli ngunit bilang barrio na lamang ng [[Caloocan]]. Nahati ang Novaliches nang isama ang malaking bahagi nito (na noo’y bahagi na ng Caloocan) sa bagong tatag na [[Lungsod Quezon]] noong 1948, bilang bagong kabisera ng bansa. Nananatiling hati at distrito lamang ng Lungsod Quezon at Lungsod ng Caloocan ang Novaliches sa ngayon. ===Ang Pagkakahati: Polo, Bulacan at Valenzuela, Bulacan=== Noong 1953, ipinanukala ni Eusebio de Leon ang paghihiwalay ng 14 na silangang barrio ng Polo dahil sa nadaramang kapabayaan dito. Ang mga barrio na ipinapanukalang ihiwalay ay Bignay, Punturin, Lawang Bato, Lingunan, Bagbaguin, Canumay, Caruhatan, Malinta, Maysan, Mapulang Lupa, Paso de Blas, Torres Bugallon (ngayo’y Hen. T. de Leon) at Ugong. Ngunit, ito ay sinalungat ng alkalde na si Arsenio Sebastian at ang panukala ay isinantabi. Noong 11 Enero 1959, binuhay muli ang panukala ngunit mula sa 14 na silangang barrio ay ibinaba ito sa 10 na silangang barrio na lamang. Ito ay ipinasa ng kinatawan ng ika-2 distrito ng [[Bulacan]] na si Rogaciano Mercado kahit na halos lahat ng Sangguniang Pambayan, maliban sa isa, ay salungat sa panukala. Ang panukala ay ipinagtibay lalo ng Sangguniang Panlalawigan na Bulacan ngunit ito ay hindi sinangayunan ng Pangulong [[Carlos P. Garcia|Carlos Garcia]]. Bukod dito, ito ay pinawalambisa ng mga konsehal. Dagdag pa rito, naglabas ang Sangguniang Panlalawigan ng Bulacan noong 8 Pebrero 1960&nbsp;ng Resolusyon Blg. 177 na nagsasaad ng pagtutol sa paghati ng Polo. Noong 1960 Abril 29, binuhay muli sa ikatlong pagkakataon ang panukala at ipinasa sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng kinatawan]] ang Panukalang Batas Blg. 4885 o ang paglikha ng Munisipalidad ng Hen. Pio Valenzuela kasama ang mga sumusunod na barrio mula Polo: Malinta, Marulas, Caruhatan, Torres Bugallon, Ugong, Mapulang Lupa, Bagbaguin, Paso de Blas, Canumay at Maysan. Ito ay pumasa sa ikatlong pagbasa sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kamara]] noong 18 Mayo 1960. Noong 21 Hulyo 1960, nilagdaan ng Pangulong Garcia ang [https://www.officialgazette.gov.ph/1960/07/21/executive-order-no-401-s-1960/ Kautusang Tagapagpaganap Blg. 401, s. 1960] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710180226/https://www.officialgazette.gov.ph/1960/07/21/executive-order-no-401-s-1960/ |date=2021-07-10 }} na nagsasaad ng paglikha ng Munisipalidad ng Valenzuela. Ang mga susunod na buwan at taon ay naging magulo dahil marami ang umaangkin sa pagka-alkalde ng bayan. Noong 11 Hulyo 1962, binisita ni Pangulong [[Diosdado Macapagal]] ang bayan ng Valenzuela upang tanungin ang kanilang saloobin sa pagkakaisa muli ng dalawang bayan ng Polo at Valenzuela. Marami ang nagpahiwatig ng pagsang-ayon sa mga kondisyon na mananatili ang pangalang Valenzuela at ang pagtayo ng bagong gusaling pambayan o ''munisipyo'' sa silangang bahagi ng bayan. Kaya noong 11 Setyembre 1963, nilagdaan ng Pangulong Macapagal ang [https://www.officialgazette.gov.ph/1963/09/11/executive-order-no-46-s-1963/ Kautusang Tagagpagpaganap Blg. 46, s. 1963] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710180226/https://www.officialgazette.gov.ph/1963/09/11/executive-order-no-46-s-1963/ |date=2021-07-10 }} na muling pagsasama ng bayan ng Polo at bayan ng Valenzuela sa ilalim ng iisang bayan ng Valenzuela. Nagtagal ang bayan ng Valenzuela, bilang hiwalay na bayan mula sa Polo, nang higit tatlong taon, mula 21 Hulyo 1960 hanggang 11 Setyembre 1963. Mula sa lumang gusaling pambayan sa Población, pinasinayaan ang bagong gusaling pambayan o ''munisipyo'' ng Valenzuela sa Población II, Malinta, na nasa silangang bahagi alinsunod sa kondisyon.<ref>{{cite web |url=http://museovalenzuela.blogspot.com/2012/09/from-polo-to-valenzuela-brief.html |title= 132nd Birth Anniversary of Dr. Pio Valenzuela Souvenir Program |last=Galinato |first=Epifanio |date=2001 |website= |publisher= |access-date=July 11, 2021 |quote=}}</ref> ===Valenzuela, Kalakhang Maynila=== Noong 7 Nobyembre 1975, ang Valenzuela ay hiniwalay mula sa [[Bulacan|lalawigan ng Bulacan]] at naging bahagi ng [[Kalakhang Maynila]] sa pamamagitan ng [https://www.officialgazette.gov.ph/1975/11/07/presidential-decree-no-824-s-1975/ Batas ng Pangulo Blg. 824 o ang paglika ng Kalakhang Maynila at Metropolitan Manila Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903201253/http://www.officialgazette.gov.ph/1975/11/07/presidential-decree-no-824-s-1975/ |date=2017-09-03 }}. Noong 14 Pebrero 1998, nilagdaan ng Pangulong Fidel Ramos ang [https://laws.chanrobles.com/republicacts/86_republicacts.php?id=8383 Batas Republika Blg. 8526 o ang pagsasalungsod ng Valenzuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710180227/https://laws.chanrobles.com/republicacts/86_republicacts.php?id=8383 |date=2021-07-10 }}. Ang nasabing batas ay naratipikahan noong 30 Disyembre 1998. Sa kasalukuyan, inilipat muli ang gusaling panlungsod sa higit na malawak na lupain sa karatig pook ilang metro pabalik ng kanluran, na nakapaloob sa barangay ng Karuhatan. == Talaan ng mga Alkalde ng Valenzuela == {{Main|Talaan ng mga Alkalde ng Lungsod ng Valenzuela}} == Mga Nahalal, 2007-2010 == {|class=wikitable size="12" !Position !Name |- |'''Alkalde'''||Sherwin T. Gatchalian |- |'''Bise Alkalde'''||Eric M. Martinez |- |'''Kinatawan ng Unang Distrito'''||Rexlon T. Gatchalian |- |span="5"|''Mga Konsehal ng Unang Distrito''||Marcelino G. Morelos |- | ||Ritche D. Cuadra |- | ||Gerald A. Esplana |- | ||Katherine C. Pineda |- | ||Ignacio G. Santiago, Jr. |- | ||Corazon A. Cortez |- |'''Kinatawan ng Ikalawang Distrito'''||Magtanggol M. Gunigundo II |- |''Mga Konsehal ng Ikalawang Distrito''||Shalani Lani R. Soledad |- | ||Kate Abigael G. Coseteng |- | ||Rosalie S.D. Esteban |- | ||Maria Cecilia V. Mayo |- | ||Fernando D.G. Padrinao |- | ||Adrian C. Dapat |- |'''Karagdagang Miyembro ng Konseho'''||'''Pangulo ng Pederasyong Sangguniang Kabataan'''<br />Ricmar C. Enriquez |- | ||'''Pangulo ng Samahan ng mga Kapitan ng Barangay''' <br />Alvin S. Feliciano |} == Mga Barangay == [[Talaksan:Ph fil valenzuela barangays.png|thumb|300px|Mapang politikal ng Valenzuela]] {| |----- | valign="top" | '''Unang Distrito''' * Arkong Bato * [[Balangkas, Lungsod ng Valenzuela|Balangkas]] * Bignay * Bisig * Canumay East * Canumay West * Coloong * Dalandanan * Isla * Lawang Bato * Lingunan * Mabolo * Malanday * Malinta * Palasan * Pariancillo Villa * Pasolo * Poblacion * Polo * Punturin * Rincon * Tagalag * Veinte Reales * Wawang Pulo | valign="top" | '''Ikalawang Distrito''' * Gen. T. De Leon * Karuhatan * Bagbaguin * Mapulang Lupa * Marulas * Maysan * Parada * Paso de Blas * Ugong |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga kilalang tao== {{Div col}} * Atty. Santiago San Andres de Guzman, Alkalde ng Munisipyo mula 1988 hanggang 1992 * Virgilio "Billy" Abarrientos, miyembro ng [[Crispa Redmanizers]] * Eugenio Angeles (1868-1977), dating [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] mula 1967 hanggang 1968<ref>{{cite web|title=Katuwang Mahistrado Eugenio Angeles|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/144|publisher=E-Library ng Korte Suprema|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Oktubre 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010045/http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/144|url-status=dead}}</ref> * [[Jose Emmanuel Carlos|Bobbit Carlos]] (ipinanganak noong 1957), dating alkalde (1995-2004) at kinatawan (2004-2007) * [[Danilo Concepcion]], dating kabataan kinatawan ng sektor sa [[Interim Batasang Pambansa]] (1978-1984), dating Bise Presidente para sa Legal na Affairs ng [[University of the Philippines]], Dean ng [[University of the Philippines College of Law|UP College of Law]] mula noong 2011, at kasabay nito [[Presidente ng Unibersidad ng Pilipinas]] mula noong 2017 * [[Glaiza de Castro]] (born 1988), actress and singer starred Heidi Fernandez-Montreal on Temptation Of Wife Philippines<ref>{{Cite news |last=Ruiz |first=Marah |date=February 13, 2020 |title=Glaiza de Castro, binisita ang kanyang childhood home sa Valenzuela |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/59471/glaiza-de-castro-binisita-ang-kanyang-childhood-home-sa-valenzuela/story |access-date=July 27, 2025 |publisher=[[GMA Network (kumpanya)|GMA Network]] |language=tl}}</ref> * [[Gerald Esplana|Gerard "Gerry" Esplana]] (ipinanganak noong 1966), dating atleta (1993-2003), dating miyembro ng [[Presto Tivolis]], [[Santa Lucia Realtors]] at [[Shell Turbo Chargers]], at dating konsehal ng lungsod (2004-2013) * [[Franzen Fajardo]] (ipinanganak noong 1982), aktor, host sa TV, at dating kalahok sa reality show * [[Florentino Floro|Florentino V. Floro Jr.]] (ipinanganak noong 1953), dating [[hukom]] * [[Rex Gatchalian]] (ipinanganak noong 1979), dating alkalde (2013-2022), kinatawan (2007-2013, 2022-2023) at [[Kalihim ng Kagalingang Panlipunan at Pagpapaunlad]] simula noong 2023 * [[Sherwin Gatchalian|Win Gatchalian]] (ipinanganak noong 1974), dating alkalde (2004-2013), kinatawan (2001-2004, 2013-2016) at [[Senador ng Pilipinas]] simula noong 2016 * Roberto "Bobby" Jose, miyembro ng 1989 [[Petron Blaze Boosters]] Grand Slam team at naging [[Philippine Basketball Association|PBA]] All Star noong kanyang rookie year * [[Charee Pineda]] (ipinanganak noong 1990), aktres at konsehal ng lungsod simula noong 2013 * [[Ignacio Santiago Sr.]], dating alkalde (1956-1959 at 1964-1967) ng Valenzuela, noon ay gobernador ng [[Bulacan]] mula 1968 hanggang 1986<ref>{{cite web|url=http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=23|title=Ignacio Santiago (1968-1986)|publisher=Pamahalaan ng Bulacan|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Abril 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402140929/http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=23|url-status=dead}}</ref> * Pablo Santiago Sr. (namatay noong 1998), direktor at prodyuser ng pelikula * [[Randy Santiago]] (ipinanganak noong 1960), aktor, host sa telebisyon, mang-aawit, manunulat ng kanta, prodyuser, direktor at negosyante * [[Raymart Santiago]] (ipinanganak noong 1973), action star at komedyante * Guillermo S. Santos (1915-1991), dating Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema mula 1977 hanggang 1980<ref>{{cite web|title=Katuwang Mahistrado Guillermo S. Santos|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/124|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Oktubre 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010412/http://elibrary.judiciary.gov.ph/supremecourtjustices/associatejustice/124|url-status=dead}}</ref> * José Serapio, dating alkalde (1912-1917) at dating gobernador ng Bulacan (1900-1901)<ref name="jose serapio gobernador">{{cite web|title=Jose Serapio (1900-1901)|url=http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=27|work=Mga Gobernador ng Lalawigan ng Bulacan|access-date=Mayo 23, 2013|archive-date=Abril 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426211210/http://www.bulacan.gov.ph/generalinfo/governor.php?id=27|url-status=dead}}</ref> * [[Shalani Soledad]] (Shalani Soledad-Romulo) (ipinanganak noong 1980), dating konsehal ng lungsod (2004-2013) at personalidad sa TV * [[Boyband PH|Ford Valencia]] (ipinanganak noong 1995), nagwagi sa [[Pinoy Boyband Superstar]], miyembro ng [[Boyband PH]] * [[Pío Valenzuela]] (1869-1956), manggagamot, makabayan, manunulat at miyembro ng samahang [[Katipunan]], kapangalan ng Valenzuela {{Div col end}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Canadian City Geographic Location (8-way) |North=''[[Lungsod ng Meycauayan|Meycauayan]]'' |West=''[[Obando, Bulacan|Obando]]''<br />''[[Lungsod ng Navotas|Navotas]]'' |Center=Lungsod ng Valenzuela |East=''[[Lungsod ng Quezon]]'' |South=''[[Lungsod ng Malabon|Malabon]]''<br />''[[Lungsod ng Kalookan|Caloocan]]'' |Northwest=''[[Marilao, Bulacan|Marilao]]'' |Northeast=''[[Lungsod ng Kalookan|Caloocan]]'' |Southwest=''[[Lungsod ng Navotas|Navotas]]'' |Southeast=''[[Lungsod ng Kalookan|Caloocan]]'' |image=Ph flag manila.gif }} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]] hxw2ks53oz412cafkuw13cvjm9pwenr Wikang Catalan 0 11368 2225075 2087687 2026-09-13T11:23:21Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Wikang Katalan]] sa [[Wikang Catalan]] mula sa redirect 2087687 wikitext text/x-wiki {{Interwiki|code=ca}} {{Infobox language |name=Katalan |boxsize=200px |nativename = ''català'' |altname = ''Catalan-Valencian-Balear'' |pronunciation = {{IPA-ca|kətəˈla|}} ([[Silangang Katalan|EC]]) ~ {{IPA-ca|kataˈla|}} ([[Kanlurang Katalan|WC]]) |states = [[Andorra]], [[Pransya]], [[Italya]], [[Espanya]] |region = [[Països Catalans|Mga bansang Katalan]], distribusyong heograpiko'' Hilagang-silangan, sa kapalibutan ng Barselona; Katalunya, Mga lalawigang Balensyano, Kapuluan ng Balearo; Rehiyong Kartse, Lalawigan ng Murcia sa Espanya.<ref name=e18/> |ethnicity = [[Mamamayang Katalan]] |speakers = {{sigfig|4.08|2}} million<!-- see also sources (and links) in the section [[#Number of speakers]] below --> |ref = e18 |date = 2012 |speakers2 = [[L2 tagapagsalita]]: 5.1 million sa Espanya (2012) |familycolor = Indo-European |fam1 = [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]] |fam2 = [[Mga wikang Italiko|Italiko]] |fam3 = [[Mga wikang Romanse|Romanse]] |fam4 = [[Mga wikang Kanlurang Romanse|Kanlurang Romanse]] |fam5 = [[Mga wikang Galyo-Romanse|Galyo-Romanse]] |fam6 = [[Mga wikang Oksitano-Romanse|Oksitano-Romanse]] <small>(alternatibong klasipikasyon)</small> |ancestor = [[Lumang Katalan]] |stand1 = Katalan (pinangangasiwaan ng [[Institut d'Estudis Catalans|IEC]]) |stand2 = [[Balensyano]] (pinangangasiwaan ng [[Acadèmia Valenciana de la Llengua|AVL]]) |script = [[Eskritong Latin|Latin]] ([[Alpabetong Katalan]])<br>[[Braylyeng Katalan]] |sign = [[Tatak Katalan]] |nation = [[Unyong Latin]]<br> [[Andorra]]<br> [[Espanya]] : [[Katalunya]] : [[Kapuluang balearo]] : [[Pamayanang Balensyano]] |minority = [[Pransya]] : <small>kinkilala sa kagawaran ng [[Pyrénées-Orientales]]</small> [[Italya]] : <small>ka-opisyal sa ''comune'' ng [[Alghero|Algero]] sa [[Sardinia|Serdenya]]</small> [[Espanya]] : [[Aragon]] |agency = [[Institut d'Estudis Catalans]]<br>[[Acadèmia Valenciana de la Llengua]] |iso1 = ca |iso2 = cat |iso3 = cat |glotto=stan1289 |glottorefname=Pamantayang Catalan |lingua = 51-AAA-e |map = Catalan_Countries.svg |mapsize = 260 |notice = IPA }} Ang '''Katalan''' (Katalan: català; bigkas [ka·ta·lá]) ay isang [[Mga wikang Romanse|wikang Romanse]] (mga wikang nag-ugat sa [[Latin]]). Ito ang opisyal na wika ng bansang [[Andorra]] at kapwa-[[opisyal na wika|opisyal]] sa mga [[Mga awtonomong pamayanan at lungsod ng Espanya|awtonomong pamayanan]] ng [[Espanya]] ng [[Kapuluang Balear]] at [[Katalunya]]. Kapwa-opisyal din ito sa [[Pamayanang Valenciano|Pamayanang Balensyano]], kung saan tinatawag itong '''Balensyano''' (Katalan: valencià; bigkas [va·len·syá]). Ang Espanya ang may pinakamaraming pang-araw-araw na tagapagsalita ng Katalan. Sinasalita ito ng mahigit-kumulang 9 milyong tao na naninirahan hindi lamang sa Andorra at Espanya kundi maging din sa [[Pransya]] at [[Italya]]. Mayroon itong katayuang semi-opisyal sa lungsod ng [[Alghero|Algero]] sa Italyanong pulo ng [[Serdenya]]. ==Etimolohiya at pagbigkas== {{main|Cataluña#Etimolohiya at pagbigkas}} Ang salitang ''Katalan'' ({{lang-es|catalán}}) ay hango sa teritoryal na pangalang [[Cataluña]], kung kaninong etimolohiya ay di-tiyak. Ang pangunahing teorya ay nagmumungkahi na {{lang|ca|Catalunya}} ({{lang-la|Gathia Launia}}) ay hango sa pangalang ''Gothia'' o ''Gauthia'' ("Lupain ng [[Mga Visigodo|mga Godo]]") dahil sa mga pinagmulan ng mga Katalang konde, maharlika at tao ay nahanap sa [[Martsang Espanyol]] ({{lang-ca|Marca Hispànica}}), kaya (ayon sa teorya) ''Gothland'' → ''Gothlandia'' → ''Gothalania'' → ''Catalonia''.{{sfn|García Venero|2006}}{{sfn|Burke|1900|p=154}} Ang [[endonimo]] ay binibigkas {{IPA-ca|kətəˈla|}} sa Silangang mga diyalekto, at {{IPA-ca|kataˈla|}} sa Kanlurang mga diyalekto. Sa [[Comunidad Valenciana]] at [[Carche]], madalas na ginagamit ang terminong {{lang|ca|valencià}} {{IPA-ca|valensiˈa, ba-|}} imbes. Kaya ang pangalang "[[Balensyano]]", maski madalas na ginagamit para mangahulugan ng mga diyalekto ng Comunidad Valenciano at Carche, ginagamit din ng mga Balensyano bilang isang pangalan para sa wika bilang isang buo, kumbaga, Katalan. Ang parehong mga paggamit ng termino ay itinatala sa mga [[talahuluganan]] ng [[Acadèmia Valenciana de la Llengua]] at [[Institut d'Estudis Catalans]]. ==Kasaysayan== ===Gitnang Kapanahunan=== {{further|Lumang Katalan}} Sa ika-9 na siglo, nag-evolve ang Katalan mula sa [[Bulgar na Latin]] sa parehong mga tabi ng silangang dulo ng mga [[Pirineos]], at saka mga teritoryo ng Romanon probinsya ng [[Hispania Tarraconensis]] sa timog. Mula sa ika-8 na siglo ang mga kondeng Katalan ay nagpahaba ng nilang teritoryo sa timog at kanluran sa kapinsalaan ng mga [[Muslim]], at sumama nila ang kaniyang wika. Ang itong proseso ay tinulungan ng paghihiwalay ng [[Kondado ng Barcelona]] mula sa [[Imperyong Karolinhiyo]] noong 988. Noong ika-11 na siglo, ang mga dokumento na sinulat sa [[wikang makaroniko|Lating makaroniko]] ay nagsimula ipakita ang mga elementong Katalan, at ang mga teksto na halos kumpleto na sinulat sa [[mga wikang Romanse|Romanse]] ay nagpakita noong 1080. Noong ika-11 at ika-12 na mga siglo ang mga haring Katalan ay lumawak ng nilang teritoryo hanggang sa [[Ebro]], at noong ika-13 na siglo sumakap ng [[Kaharian ng Balensiya]] at mga [[Baleares]]. Ang lungsod ng [[Alghero]] sa [[Cerdeña]] ay tinirhan ng mga tagapagsalita ng Katalan noong ika-14 na siglo. Umabot din ang wika sa [[Murcia, Espanya|Murcia]], na naging Hispanoparlante noong ika-15 na siglo. Noong [[Huling Gitnang Kapanahunan]], dumanas ang Katalan ng isang [[ginintuang panahon]] kung saan umabot sa tugatog ng pagkahinog at [[kultura]]l na yaman. Sumasaklaw ang mga halimbawa ng obra ni [[Ramon Llull]] (1232–1315), ng Apat na Dakilang Kronika (ika-13–14 na mga siglo), at ng obra ni [[Ausiàs March]] (1397–1459). Noong ika-15 na siglo, ang lungsod ng [[València (lungsod)|Valencia]] ay naging ang sentrong sosyokultural ng [[Korona ng Aragon]], at narito ang Katalan sa buong mundong [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]]. Habang itong panahon, isinulong ng Maharlikang Kansilyeriya ({{lang-ca|Cancelleria Reial}}) ang mataas na uliran para sa wika. Malawak na ginagamit ang Katalan bilang [[opisyal na wika]] sa [[Sicilia]] hanggang sa ika-15 na siglo, at sa Cerdeña hanggang sa ika-17. Habang itong panahon, ang itong wika ay ang tinatawag ni Costas Carreras na "isa sa mga 'dakilang wika' ng mediebal na Europa."{{sfn|Costa Carreras|Yates|2009|pp=6–7|loc="one of the 'great languages' of medieval Europe"}} Ang [[nobela]]ng [[kagalantihan]]g ''[[Tirant lo Blanc]]'' (ni [[Joanot Martorell]], noong 1490) ay ipinakita ang isang transisyon mula sa Mediebal hanggang sa Renasimiyentong mga [[asal]]. Ito ay naaninag din sa obra ni [[Bernat Metge]]. Nilimbag sa Katalan ang unang aklat na inilathala sa ''movable type'' sa [[Tangway ng Iberia]].<ref>''Trobes en llaors de la Verge Maria'' ("Poems of praise of the Virgin Mary") 1474.</ref>{{sfn|Costa Carreras|Yates|2009|pp=6–7}} ===Simula ng modernong kapanahunan=== ====Espanya==== Salamat sa unyon ng mga [[korona]] ng [[Korona ng Kastila|Kastila]] at [[Korona ng Aragon|Aragon]] noong 1479, naghari ang mga haring Espanyol sa magkakaibang kaharian. Ang bawa't isa ay nagkaroon ng mga sariling kultural, lingguwistikong at politikal na katangian, at kailangan nilang manumpa sa [[Batas]] ng bawa't isang teritoryo sa harap ng kani-kanilang mga [[Parlamento]]. Pero pagkatapos ng [[Digmaan ng Paghalili sa Espanya]] naging [[Espanya]] isang [[ganap na monarkiya]] sa ilalim ng [[Felipe V ng Espanya]], at ito nagdulot ng asimilasyon ng Korona ng Aragon sa Korona ng Kastila sa pamamagitan ng [[mga dekreto ng Nueva Planta]], bilang unang hakbang sa kreasyon ng isang [[nasyon]]g Espanyol. Bilang sa ibang mga kontemporanyong Europeong estado, nangahulugan ito ng pagpapataw ng mga politikal at kultural na katangian ng mga dominanteng grupo. Mula sa politikal na pagkakasundo ng 1714, patuloy ang mga polisiya ng asimilasyon ng mga Espanyol sa mga nasyonal na minorya. Nagsimula ang prosesong pang-asimilasyon sa pamamagitan ng lihim na tagubilin sa mga {{lang|es|corregidor}} ng teritoryong Katalan: "Masusing magtatrabaho [isang {{lang|es|corregidor}}] para magpasok ng wikang Kastila. Para sa itong hangad ibibigay niya ang mga pinakaiingat-ingatang at pinakahihinahong paraan, upang ang epekto ay nakakamit, nang hindi napansin ang pag-aalaga [na kinabibilangan]." Galing doon, itinuloy ang mga gawain para sa asimilasyon, kung maiingat o mapupusok, tulad ng, noong 1799, Utos ng Hari ({{lang-ca|Reial Decret}}) na ipinagbawal "ang representasyon, pag-awit, at pagsayaw ng mga piyesa [ng musika]] hindi sa [[wikang Kastila|Kastila]]." Kaya, kaunting-unting naging mas prestihiyoso ang paggamit ng Kastila, at nagsimula humina ang paggamit ng Katalan. Noong ika-16 na siglo, ang [[panitikan]]g Katalan ay inimpluwensyahan ng Kastila, at naging [[bilingguwal]] ang mga [[noble]], isang bahagi ng mga klaseng edukado. ====Pransiya==== Sa pamamagitan ng [[Tratado ng Pirineos]], nawalan ang [[Espanya]] ng [[Hilagang Cataluña]] sa [[Pransiya]], at ang [[wikang Hilagang Katalan]] ay agad na inimpluwensyahan ng [[wikang Pranses|Pranses]], na noong 1700 naging ang nag-iisang [[opisyal na wika]] ng rehiyon. Pagkatapos ng [[Himagsikang Pranses]] (1789) ipinagbawal ng [[Unang Republika ng Pransiya]] ang rehiyonal na mga wika ng Pransiya, hindi lang ang Katalan, kundi pati ang [[wikang Alsasyano|Alsasyano]], [[wikang Breton|Breton]], [[wikang Oksitano|Oksitano]], [[wikang Plamenko|Plamenko]], at [[wikang Basko|Basko]]. ===Pransiya: Ika-19–20 na siglo=== Pagkatapos ng [[kolonisasyon]]g Pranses ng [[Algeria]] noong 1830, sinundan mga alon ng mga [[kolonista]]ng {{lang|ca|catalanoparlants}} ({{lang-tl|(na) nag-Katalan}}). Tumanggap ang [[Oran]] ang mga tao mula sa [[Alicante]], yamang tumanggap ang [[Algiers]] ng [[pandarayuhan]] mula sa [[Hilagang Cataluña]] at [[Menorca]]. Kilala ang kanilang pagsasalita bilang ''[[patuet]]''. Noong 1911, ang dami ng mga tagapagsalita ng Katalan ay humigit-kumulang 100,000. Pagkatapos ng [[pagpapahayag ng kalayaan]] ng Algeria mula sa Pransiya noong 1962, tumakas ang halos lahat ng mga tagapagsalita ng Katalan sa Hilagang Cataluña (bilang ''[[Pieds-Noirs]]'') o sa [[Alacant]]. Pormal na tinatanggap ng gobyerno ng Pransiya ang Pranses, at lamang Pranses, bilang isang opisyal na wika. Gayunman, noong 10 Disyembre 2007, ang Pangkalahatang Konseho ng Pyrénées-Orientales ({{lang-fr|Conseil départemental des Pyrénées-Orientales}}, {{lang-ca|Consell Departamental dels Pirineus Orientals}}) ay opisyal na tinanggap ang Katalan bilang isa sa mga wika ng departamento at hinahangad ang kaniyang pagtaas sa publikong buhay at sa edukasyon. ===Espanya: Ika 18–20 na siglo=== Noong 1807, ang Opisina ng Estadistika ng Ministrong Panloob ng Pransiya ay humingi, sa mga {{lang|fr|préfet}}, ng opisyal na ''survey'' tungkol sa mga hangganan ng [[wikang Pranses]]. Humanap ang survey na sa [[Roussillon]], sinalita halos lang ang Katalan, at dahil ang nais ni Napoleon ang inkorporasyon ng Cataluña sa Pransiya, bilang nangyari noong 1812, hiningi din ang [[konsul]] ng [[Barcelona]]. Ayon sa kanya, "[ang Katalan] ay itinuturo sa mga [[paaralan]], nililimbag at sinasalita, hindi lang sa loob ng mga mas mababang klase, kundi pati sa loob ng mga tao ng unang kalidad, at saka sa mga sosyal na lipon, bilang sa mga bisita at kongreso," na ipinahiwatig na sinalita sa lahat ng dako "maliban na lang sa mahaharlikang korte". Ipinahiwatig din ng konsul na nag-Katalan "sa [[Kaharian ng Balensiya]], sa mga [[pulo]] ng [[Mallorca]], [[Menorca]], [[Ibiza]] [kumbaga, mga [[Baleares]]], [[Cerdeña]], [[Corsica]] [ang [[lugar ng kapanganakan]] ni [[Napoleon]]], at malaking bahagi ng [[Sicilia]], sa [[Vall d'Aran]], at [[Cerdaña]]". Ang pagkatalo ng koalisyong pro-[[Habsburg]] sa [[Digmaan ng Paghalili sa Espanya]] (1714) ay nagdulot ng isang serye ng [[mga dekreto ng Nueva Planta|batas]] na, bukod sa iba pang mga panukala, ipinataw ang paggamit ng [[wikang Kastila]] sa legal na dokumentasyon sa buong Espanya. Dahil sa ito, humina ang paggamit ng wikang Katalan noong ika-18 na siglo. Gayunman, nakita ng ika-19 na siglo ang isang Katalang pampanitikang pagbuhay (ang ''[[Renaixença]]'') na ngayong itinutuloy. Nagsimula ang itong panahon sa ''Oda sa Tinubuang-Lupa'' ({{lang-ca|Oda a la pàtria}}) (1833) at, noong huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 na mga siglo, ang obra nina [[Jacint Verdaguer]] ([[panulaan]]), [[Narcís Oller]] (mga [[nobela]]ng [[Realismong pampanitikan|realista]]), at [[Àngel Guimerà]] ([[drama]]). Noong ika-19 na siglo, ang rehiyon ng [[Carche]], sa [[Rehiyon ng Murcia]], ay nakita ang dagsa ng mga nag-Balensiya. Para sa [[ortograpiya ng Katalan]] itinayo ang uliran noong 1913 at naging opisyal ang wika habang [[Ikalawang Republikang Kastila]] (1931–1939). Nakita ng Ikalawang Republikang Kastila ang maiksing panahon ng pagtanggap, na may pagtanggal ng karamihang mga paghihigpit sa Katalan. Sinimangot ang Katalang wika at kultura habang [[Digmaang Sibil ng Espanya]] (1936–1939) at habang kasunod ng mga dekada sa Cataluña sa ilalim ni [[Francisco Franco]]. Sa panahon ng kaniyang [[diktadura]] (1939–1975) ipinataw ang paggamit ng Kastila, at ipinagbawal ang paggamit ng Katalan, sa mga [[paaralan]] at publikong administrasyon sa lahat ng [[Espanya]]. Gayunman, noong 1944, naging sapilitan (sa batas) na ang mga [[unibersidad]] na may [[Pilolohiya]]ng [[Mga wikang Romanse|Romanse]] ay sumasaklaw ng Pilolohiyang Katalan.{{citation needed}} Maraming at prestihiyosong mga kultural na paligsahan ay nilalang para gantimpalaan ang mga obra na inilathala sa Katalan. Noong Enero 1944 nilalang ang premyong "Eugenio Nadal". Noong 1945, sa pamamagitan ng pahintulot at subsidyo ng gobyerno, ipinagdiwang ang sentenaryo ni [[Mossèn Cinto Verdaguer]]. Noong 1947 iginawad ang premyo ni [[Joan Martorell]] para sa mga [[nobela]] sa Katalan. Noong 1949, nilalang ang premyong {{lang|ca|Víctor Català}} para sa mga maikling nobela sa Katalan, ang premyo ni [[Josep Ysart]] para sa mga [[sanaysay]], at ang premyong {{lang|ca|Ossa Menor}} (mamayang Carles Riba). Noong 1951, iginawad ang isang premyong pambansa, sa panulaan sa Katalan, na may mismong pinansiyal na dami bilang panulaan sa Kastila. Noong mismong taon, itinayo {{lang|ca|Selecta Editions}} para sa mga obra na nakasulat sa Katalan, at iginawad ni [[Josep Pla]] ang premyo ni [[Joanot Martorell]] para sa kaniyang panulaang {{lang|ca|El carrer estret}}. Noong kasunod na mga taon (mga dekada 50, 60, at 70) nilanang yuta-yutang premyo: ang {{lang|ca|Lletra d'Or}}, ang {{lang|ca|Amadeu Oller}} para sa panulaan, ang {{lang|ca|Sant Jordi}} (na may 150,000 [[Peseta ng Espanya|peseta]]) para sa mga nobela, ang Honor Award of Catalan Letters, ang {{lang|ca|Verdaguer}}, ang Premyo ni Josep Pla, at ang Premyo ni Mercè Rodoreda para sa mga [[maikling kuwento]] at naratibo. Ang unang [[palatuntunang pantelebisyon]] sa Katalan ay inere sa panahong Franco, noong 1964. Sabay-sabay, ginanap ang pagsupil ng Katalang wika at identidad sa mga paaralan at sentrong relihiyoso, at saka sa pamamagitan ng gobyerno. Ang nais ni Franco para isang populasyong Espanyol homoheno ay nakaakit ng mga ilang Katalan na sumuporta ng niyang rehimen. Mga ito ay pangunahing mga miyembro ng itaas na klase, na nagsimula talikdan ang Katalan. Sa kabila ng lahat ng mga kahirapan, patuloy na ginamit ang Katalan sa pribadong paraan, at nakasurvive ng diktadura ni Franco. Sa katunayan nakatiis ng pagsupil ang mararaming prominenteng Katalang awtor sa pamamagitan ng panitikan. Bukod pa sa pagkalugi ng prestihiyo para sa Katalan at kaniyang pagsaway sa mga paaralan, ang [[migrasyon]] noong dekada 1950 hanggang sa Cataluña mula sa ibang mga bahagi ng Espanya nag-ambag din sa bawas ng paggamit ng Katalan. Ang itong mga migrante ay madalas na hindi nahalata ang Katalan at kaya hindi nakaramdan ang kailangan para mag-aral o gumamit ito. Ang Cataluña ay ekonomikong ''powerhouse'' ng Espanya, kaya patuloy na nangyari ang itong mga migrasyon mula sa lahat ng sulok ng bansa. Binawasan ang mga oportunidad para sa trabaho, para mga taong di-[[bilingguwal]]. ===Ang kasalukuyang panahon=== Mula sa [[transisyong Espanya sa demokrasiya]] (1975–1982, {{lang-es|la Transición española}}) tinanggap ang Katalan bilang isang [[opisyal na wika]], wikang [[pang-edukasyon]], at wikang [[midyang pangmasa]]. Nag-ambag ang lahat ng mga ito sa kaniyang prestihiyong nabawi. Nasa Cataluña may isang malaking lingguwistikong komunidad na walang estado, isang sitwasyong walang paralelo sa Europa. Sapilitan ang pagtuturo ng Katalan sa lahat ng paaralan, pero puwede gumamit ng Kastila para mag-aral sa sistemang publikong pang-edukasyon ng Cataluña sa dalawang sitwasyon — kung ipinasiya ang guro gumamit ng Kastila, o kung kamakailang dumating isa o mas imigrante mag-aaral. Sa pagitan ng mga henerasyon may din isang kambiyo sa Katalan. Mas kamakailan na, ang ilang mga puwersang politikal Espanyol ay nagtangka damihan ang paggamit ng Kastila sa sistemang Katalang pang-edukasyon. Dahil sa ito, noong Mayo 2022 hinimok ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Espanya]] ang Katalang rehiyonal na gobyerno pagtibayin ang isang panukala na ang 25% ng lahat ng mga leksyon ay itinuturo sa Kastila. Ayon sa Institutong Estadistikal ng Cataluña, noong 2013 ang wikang Katalan ay pangalawa sa pinaka karaniwang ginagamit na wika sa Cataluña, pagkatapos ng Kastila, bilang mga natibong tagapagsalita. Ang 7% ng populasyon ay bilingguwal, ang 36.4% ay monolingguwal sa Katalan, at ang 47.5% ay monolingguwal sa Kastila. Noong 2003 ang mismong mga estudyo ay nagpahayag na walang mahalagang diperensiya pagdating sa pagtukoy sa sarili ng mga taong 15 pataas: ang 5% ay bilingguwal, ang 44.3% ay monolingguwal sa Katalan, at ang 47.5% ay monolingguwal sa Kastila. Para isulong ang paggamit ng Katalan, ang [[Generalitat de Cataluña]] (ang opisyal na awtonomong pamahalaan ng Cataluña) ay gumagastos ng isang bahagi ng niyang taunang [[badyet]] para sa pagsusulong ng Katalan sa Cataluña at sa ibang mga teritoryo, sa pamamagitan ng mga entidad tulad ng {{lang|ca|Consorci per a la Normalització Lingüística}} ({{lang-tl|Consortium para sa Normalisasyong Lingguwistika}}). Nasa [[Andorra]] ang Katalan ay nag-iisang opisyal na wika. Mula sa pagpapahayag ng [[Saligang Batas ng Andorra]] ng 1993, pinagtibay ang maraming polisiya pabor sa Katalan, tulad ng edukasyon sa Katalan. Sa kabilang banda, sa kasalukuyan nangyayari maraming proseso ng [[kambiyong lingguwistiko]]. Sa [[Hilagang Cataluña]] (Pransiya) sumunod ang Katalan sa mismong uso bilang iba pang mga minoridad lingguwistika ng Pransiya, at kaya ang karamihang mga natibong tagapagsalita ay 60 pataas (noong 2004). Pinag-aaralan ang Katalan bilang isang wikang banyaga ng 30% ng mga estudyante sa [[edukasyong elementarya]], at ng 15% sa [[edukasyong sekundarya]]. Isinusulong ng kultural na asosyasyong [[La Bressola]] ang isang network ng mga paaralang lokal na pinatatakbo ang mga programa para sa imersiyon sa wikang Katalan. Sa lalawigang [[Alicante]], ang Katalan ay pinapalitan ng Kastila, at sa [[Alghero]], ng [[wikang Italyano|Italyano]]. May rin [[diglosiya]] nasa [[Comunidad Valenciana]], [[Ibiza]], at sa mas mababang lawak, sa nalalabing bahagi ng [[Baleares]]. Noong ika-20 na siglo umalis ng Cataluña ang mararaming Katalan para sa [[Venezuela]], [[Mehiko]], [[Cuba]], [[Arhentina]], at mga ibang bayan ng [[Timog Amerika]]. Bumuo sila ng mararaming [[kolonya]]ng Katalan na ngayon patuloy sa pinananatili ang wikang Katalan. Nagtatag din sila ng mararaming Katalang {{lang|ca|casal}} (asosasyon). ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Malayang pagbabasa== {{refbegin}} * {{Cite book |last=Institut d'Estudis Catalans |title=Gramàtica de la llengua catalana |date=2017a |isbn=978-84-9965-316-7 |location=Barcelona |language=ca}} * {{Cite book |last=Institut d'Estudis Catalans |url=https://www.iec.cat/llengua/documents/ortografia_catalana_versio_digital.pdf |title=Ortografia catalana |date=2017b |isbn=978-84-9965-360-0 |location=Barcelona |language=ca |doi=10.2436/10.2500.03.1 |doi-access=free |access-date=2021-07-17 |archive-date=2021-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712081928/http://www.iec.cat/llengua/documents/ortografia_catalana_versio_digital.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Wheeler |first=Max |title=Catalan: A Comprehensive Grammar |last2=Yates |first2=Alan |last3=Dols |first3=Nicolau |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=0-415-20777-0 |location=London |language=en}} * {{Cite book |last=Wheeler |first=Max |url=https://archive.org/details/phonologycatalan00whee |title=The Phonology of Catalan |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-925814-7 |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/phonologycatalan00whee/page/n66 54] |language=en |url-access=limited }} {{refend}} ==Mga kawing panlabas== * [https://geiec.iec.cat/ Gramàtica essencial de la llengua catalana 2018] {{in lang|ca}} – Institut d'Estudis Catalans * [https://dlc.iec.cat/ Diccionari de la llengua catalana de l'Institut d'Estudis Catalans] {{in lang|ca}} {{commons category|Catalan language}} {{stub|Wika|Espanya|Pransiya|Italya}} [[Kategorya:Mga wikang Occitano-Romance]] [[Kategorya:Mga wika ng Espanya]] [[Kategorya:Mga wika ng Pransiya]] [[Kategorya:Mga wika ng Italya]] ghw4hd7zd4q96d8kgoi4qrb5dj5wwtf 2225077 2225075 2026-09-13T11:23:58Z Ryomaandres 8044 2225077 wikitext text/x-wiki {{Interwiki|code=ca}} {{Infobox language |name=Katalan |boxsize=200px |nativename = ''català'' |altname = ''Catalan-Valencian-Balear'' |pronunciation = {{IPA-ca|kətəˈla|}} ([[Silangang Katalan|EC]]) ~ {{IPA-ca|kataˈla|}} ([[Kanlurang Katalan|WC]]) |states = [[Andorra]], [[Pransya]], [[Italya]], [[Espanya]] |region = [[Països Catalans|Mga bansang Katalan]], distribusyong heograpiko'' Hilagang-silangan, sa kapalibutan ng Barselona; Katalunya, Mga lalawigang Balensyano, Kapuluan ng Balearo; Rehiyong Kartse, Lalawigan ng Murcia sa Espanya.<ref name=e18/> |ethnicity = [[Mamamayang Katalan]] |speakers = {{sigfig|4.08|2}} million<!-- see also sources (and links) in the section [[#Number of speakers]] below --> |ref = e18 |date = 2012 |speakers2 = [[L2 tagapagsalita]]: 5.1 million sa Espanya (2012) |familycolor = Indo-European |fam1 = [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]] |fam2 = [[Mga wikang Italiko|Italiko]] |fam3 = [[Mga wikang Romanse|Romanse]] |fam4 = [[Mga wikang Kanlurang Romanse|Kanlurang Romanse]] |fam5 = [[Mga wikang Galyo-Romanse|Galyo-Romanse]] |fam6 = [[Mga wikang Oksitano-Romanse|Oksitano-Romanse]] <small>(alternatibong klasipikasyon)</small> |ancestor = [[Lumang Katalan]] |stand1 = Katalan (pinangangasiwaan ng [[Institut d'Estudis Catalans|IEC]]) |stand2 = [[Balensyano]] (pinangangasiwaan ng [[Acadèmia Valenciana de la Llengua|AVL]]) |script = [[Eskritong Latin|Latin]] ([[Alpabetong Katalan]])<br>[[Braylyeng Katalan]] |sign = [[Tatak Katalan]] |nation = [[Unyong Latin]]<br> [[Andorra]]<br> [[Espanya]] : [[Katalunya]] : [[Kapuluang balearo]] : [[Pamayanang Balensyano]] |minority = [[Pransya]] : <small>kinkilala sa kagawaran ng [[Pyrénées-Orientales]]</small> [[Italya]] : <small>ka-opisyal sa ''comune'' ng [[Alghero|Algero]] sa [[Sardinia|Serdenya]]</small> [[Espanya]] : [[Aragon]] |agency = [[Institut d'Estudis Catalans]]<br>[[Acadèmia Valenciana de la Llengua]] |iso1 = ca |iso2 = cat |iso3 = cat |glotto=stan1289 |glottorefname=Pamantayang Catalan |lingua = 51-AAA-e |map = Catalan_Countries.svg |mapsize = 260 |notice = IPA }} Ang '''Catalan''' o '''Katalan''' (Katalan: català; bigkas [ka·ta·lá]) ay isang [[Mga wikang Romanse|wikang Romanse]] (mga wikang nag-ugat sa [[Latin]]). Ito ang opisyal na wika ng bansang [[Andorra]] at kapwa-[[opisyal na wika|opisyal]] sa mga [[Mga awtonomong pamayanan at lungsod ng Espanya|awtonomong pamayanan]] ng [[Espanya]] ng [[Kapuluang Balear]] at [[Katalunya]]. Kapwa-opisyal din ito sa [[Pamayanang Valenciano|Pamayanang Balensyano]], kung saan tinatawag itong '''Balensyano''' (Katalan: valencià; bigkas [va·len·syá]). Ang Espanya ang may pinakamaraming pang-araw-araw na tagapagsalita ng Katalan. Sinasalita ito ng mahigit-kumulang 9 milyong tao na naninirahan hindi lamang sa Andorra at Espanya kundi maging din sa [[Pransya]] at [[Italya]]. Mayroon itong katayuang semi-opisyal sa lungsod ng [[Alghero|Algero]] sa Italyanong pulo ng [[Serdenya]]. ==Etimolohiya at pagbigkas== {{main|Cataluña#Etimolohiya at pagbigkas}} Ang salitang ''Katalan'' ({{lang-es|catalán}}) ay hango sa teritoryal na pangalang [[Cataluña]], kung kaninong etimolohiya ay di-tiyak. Ang pangunahing teorya ay nagmumungkahi na {{lang|ca|Catalunya}} ({{lang-la|Gathia Launia}}) ay hango sa pangalang ''Gothia'' o ''Gauthia'' ("Lupain ng [[Mga Visigodo|mga Godo]]") dahil sa mga pinagmulan ng mga Katalang konde, maharlika at tao ay nahanap sa [[Martsang Espanyol]] ({{lang-ca|Marca Hispànica}}), kaya (ayon sa teorya) ''Gothland'' → ''Gothlandia'' → ''Gothalania'' → ''Catalonia''.{{sfn|García Venero|2006}}{{sfn|Burke|1900|p=154}} Ang [[endonimo]] ay binibigkas {{IPA-ca|kətəˈla|}} sa Silangang mga diyalekto, at {{IPA-ca|kataˈla|}} sa Kanlurang mga diyalekto. Sa [[Comunidad Valenciana]] at [[Carche]], madalas na ginagamit ang terminong {{lang|ca|valencià}} {{IPA-ca|valensiˈa, ba-|}} imbes. Kaya ang pangalang "[[Balensyano]]", maski madalas na ginagamit para mangahulugan ng mga diyalekto ng Comunidad Valenciano at Carche, ginagamit din ng mga Balensyano bilang isang pangalan para sa wika bilang isang buo, kumbaga, Katalan. Ang parehong mga paggamit ng termino ay itinatala sa mga [[talahuluganan]] ng [[Acadèmia Valenciana de la Llengua]] at [[Institut d'Estudis Catalans]]. ==Kasaysayan== ===Gitnang Kapanahunan=== {{further|Lumang Katalan}} Sa ika-9 na siglo, nag-evolve ang Katalan mula sa [[Bulgar na Latin]] sa parehong mga tabi ng silangang dulo ng mga [[Pirineos]], at saka mga teritoryo ng Romanon probinsya ng [[Hispania Tarraconensis]] sa timog. Mula sa ika-8 na siglo ang mga kondeng Katalan ay nagpahaba ng nilang teritoryo sa timog at kanluran sa kapinsalaan ng mga [[Muslim]], at sumama nila ang kaniyang wika. Ang itong proseso ay tinulungan ng paghihiwalay ng [[Kondado ng Barcelona]] mula sa [[Imperyong Karolinhiyo]] noong 988. Noong ika-11 na siglo, ang mga dokumento na sinulat sa [[wikang makaroniko|Lating makaroniko]] ay nagsimula ipakita ang mga elementong Katalan, at ang mga teksto na halos kumpleto na sinulat sa [[mga wikang Romanse|Romanse]] ay nagpakita noong 1080. Noong ika-11 at ika-12 na mga siglo ang mga haring Katalan ay lumawak ng nilang teritoryo hanggang sa [[Ebro]], at noong ika-13 na siglo sumakap ng [[Kaharian ng Balensiya]] at mga [[Baleares]]. Ang lungsod ng [[Alghero]] sa [[Cerdeña]] ay tinirhan ng mga tagapagsalita ng Katalan noong ika-14 na siglo. Umabot din ang wika sa [[Murcia, Espanya|Murcia]], na naging Hispanoparlante noong ika-15 na siglo. Noong [[Huling Gitnang Kapanahunan]], dumanas ang Katalan ng isang [[ginintuang panahon]] kung saan umabot sa tugatog ng pagkahinog at [[kultura]]l na yaman. Sumasaklaw ang mga halimbawa ng obra ni [[Ramon Llull]] (1232–1315), ng Apat na Dakilang Kronika (ika-13–14 na mga siglo), at ng obra ni [[Ausiàs March]] (1397–1459). Noong ika-15 na siglo, ang lungsod ng [[València (lungsod)|Valencia]] ay naging ang sentrong sosyokultural ng [[Korona ng Aragon]], at narito ang Katalan sa buong mundong [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]]. Habang itong panahon, isinulong ng Maharlikang Kansilyeriya ({{lang-ca|Cancelleria Reial}}) ang mataas na uliran para sa wika. Malawak na ginagamit ang Katalan bilang [[opisyal na wika]] sa [[Sicilia]] hanggang sa ika-15 na siglo, at sa Cerdeña hanggang sa ika-17. Habang itong panahon, ang itong wika ay ang tinatawag ni Costas Carreras na "isa sa mga 'dakilang wika' ng mediebal na Europa."{{sfn|Costa Carreras|Yates|2009|pp=6–7|loc="one of the 'great languages' of medieval Europe"}} Ang [[nobela]]ng [[kagalantihan]]g ''[[Tirant lo Blanc]]'' (ni [[Joanot Martorell]], noong 1490) ay ipinakita ang isang transisyon mula sa Mediebal hanggang sa Renasimiyentong mga [[asal]]. Ito ay naaninag din sa obra ni [[Bernat Metge]]. Nilimbag sa Katalan ang unang aklat na inilathala sa ''movable type'' sa [[Tangway ng Iberia]].<ref>''Trobes en llaors de la Verge Maria'' ("Poems of praise of the Virgin Mary") 1474.</ref>{{sfn|Costa Carreras|Yates|2009|pp=6–7}} ===Simula ng modernong kapanahunan=== ====Espanya==== Salamat sa unyon ng mga [[korona]] ng [[Korona ng Kastila|Kastila]] at [[Korona ng Aragon|Aragon]] noong 1479, naghari ang mga haring Espanyol sa magkakaibang kaharian. Ang bawa't isa ay nagkaroon ng mga sariling kultural, lingguwistikong at politikal na katangian, at kailangan nilang manumpa sa [[Batas]] ng bawa't isang teritoryo sa harap ng kani-kanilang mga [[Parlamento]]. Pero pagkatapos ng [[Digmaan ng Paghalili sa Espanya]] naging [[Espanya]] isang [[ganap na monarkiya]] sa ilalim ng [[Felipe V ng Espanya]], at ito nagdulot ng asimilasyon ng Korona ng Aragon sa Korona ng Kastila sa pamamagitan ng [[mga dekreto ng Nueva Planta]], bilang unang hakbang sa kreasyon ng isang [[nasyon]]g Espanyol. Bilang sa ibang mga kontemporanyong Europeong estado, nangahulugan ito ng pagpapataw ng mga politikal at kultural na katangian ng mga dominanteng grupo. Mula sa politikal na pagkakasundo ng 1714, patuloy ang mga polisiya ng asimilasyon ng mga Espanyol sa mga nasyonal na minorya. Nagsimula ang prosesong pang-asimilasyon sa pamamagitan ng lihim na tagubilin sa mga {{lang|es|corregidor}} ng teritoryong Katalan: "Masusing magtatrabaho [isang {{lang|es|corregidor}}] para magpasok ng wikang Kastila. Para sa itong hangad ibibigay niya ang mga pinakaiingat-ingatang at pinakahihinahong paraan, upang ang epekto ay nakakamit, nang hindi napansin ang pag-aalaga [na kinabibilangan]." Galing doon, itinuloy ang mga gawain para sa asimilasyon, kung maiingat o mapupusok, tulad ng, noong 1799, Utos ng Hari ({{lang-ca|Reial Decret}}) na ipinagbawal "ang representasyon, pag-awit, at pagsayaw ng mga piyesa [ng musika]] hindi sa [[wikang Kastila|Kastila]]." Kaya, kaunting-unting naging mas prestihiyoso ang paggamit ng Kastila, at nagsimula humina ang paggamit ng Katalan. Noong ika-16 na siglo, ang [[panitikan]]g Katalan ay inimpluwensyahan ng Kastila, at naging [[bilingguwal]] ang mga [[noble]], isang bahagi ng mga klaseng edukado. ====Pransiya==== Sa pamamagitan ng [[Tratado ng Pirineos]], nawalan ang [[Espanya]] ng [[Hilagang Cataluña]] sa [[Pransiya]], at ang [[wikang Hilagang Katalan]] ay agad na inimpluwensyahan ng [[wikang Pranses|Pranses]], na noong 1700 naging ang nag-iisang [[opisyal na wika]] ng rehiyon. Pagkatapos ng [[Himagsikang Pranses]] (1789) ipinagbawal ng [[Unang Republika ng Pransiya]] ang rehiyonal na mga wika ng Pransiya, hindi lang ang Katalan, kundi pati ang [[wikang Alsasyano|Alsasyano]], [[wikang Breton|Breton]], [[wikang Oksitano|Oksitano]], [[wikang Plamenko|Plamenko]], at [[wikang Basko|Basko]]. ===Pransiya: Ika-19–20 na siglo=== Pagkatapos ng [[kolonisasyon]]g Pranses ng [[Algeria]] noong 1830, sinundan mga alon ng mga [[kolonista]]ng {{lang|ca|catalanoparlants}} ({{lang-tl|(na) nag-Katalan}}). Tumanggap ang [[Oran]] ang mga tao mula sa [[Alicante]], yamang tumanggap ang [[Algiers]] ng [[pandarayuhan]] mula sa [[Hilagang Cataluña]] at [[Menorca]]. Kilala ang kanilang pagsasalita bilang ''[[patuet]]''. Noong 1911, ang dami ng mga tagapagsalita ng Katalan ay humigit-kumulang 100,000. Pagkatapos ng [[pagpapahayag ng kalayaan]] ng Algeria mula sa Pransiya noong 1962, tumakas ang halos lahat ng mga tagapagsalita ng Katalan sa Hilagang Cataluña (bilang ''[[Pieds-Noirs]]'') o sa [[Alacant]]. Pormal na tinatanggap ng gobyerno ng Pransiya ang Pranses, at lamang Pranses, bilang isang opisyal na wika. Gayunman, noong 10 Disyembre 2007, ang Pangkalahatang Konseho ng Pyrénées-Orientales ({{lang-fr|Conseil départemental des Pyrénées-Orientales}}, {{lang-ca|Consell Departamental dels Pirineus Orientals}}) ay opisyal na tinanggap ang Katalan bilang isa sa mga wika ng departamento at hinahangad ang kaniyang pagtaas sa publikong buhay at sa edukasyon. ===Espanya: Ika 18–20 na siglo=== Noong 1807, ang Opisina ng Estadistika ng Ministrong Panloob ng Pransiya ay humingi, sa mga {{lang|fr|préfet}}, ng opisyal na ''survey'' tungkol sa mga hangganan ng [[wikang Pranses]]. Humanap ang survey na sa [[Roussillon]], sinalita halos lang ang Katalan, at dahil ang nais ni Napoleon ang inkorporasyon ng Cataluña sa Pransiya, bilang nangyari noong 1812, hiningi din ang [[konsul]] ng [[Barcelona]]. Ayon sa kanya, "[ang Katalan] ay itinuturo sa mga [[paaralan]], nililimbag at sinasalita, hindi lang sa loob ng mga mas mababang klase, kundi pati sa loob ng mga tao ng unang kalidad, at saka sa mga sosyal na lipon, bilang sa mga bisita at kongreso," na ipinahiwatig na sinalita sa lahat ng dako "maliban na lang sa mahaharlikang korte". Ipinahiwatig din ng konsul na nag-Katalan "sa [[Kaharian ng Balensiya]], sa mga [[pulo]] ng [[Mallorca]], [[Menorca]], [[Ibiza]] [kumbaga, mga [[Baleares]]], [[Cerdeña]], [[Corsica]] [ang [[lugar ng kapanganakan]] ni [[Napoleon]]], at malaking bahagi ng [[Sicilia]], sa [[Vall d'Aran]], at [[Cerdaña]]". Ang pagkatalo ng koalisyong pro-[[Habsburg]] sa [[Digmaan ng Paghalili sa Espanya]] (1714) ay nagdulot ng isang serye ng [[mga dekreto ng Nueva Planta|batas]] na, bukod sa iba pang mga panukala, ipinataw ang paggamit ng [[wikang Kastila]] sa legal na dokumentasyon sa buong Espanya. Dahil sa ito, humina ang paggamit ng wikang Katalan noong ika-18 na siglo. Gayunman, nakita ng ika-19 na siglo ang isang Katalang pampanitikang pagbuhay (ang ''[[Renaixença]]'') na ngayong itinutuloy. Nagsimula ang itong panahon sa ''Oda sa Tinubuang-Lupa'' ({{lang-ca|Oda a la pàtria}}) (1833) at, noong huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 na mga siglo, ang obra nina [[Jacint Verdaguer]] ([[panulaan]]), [[Narcís Oller]] (mga [[nobela]]ng [[Realismong pampanitikan|realista]]), at [[Àngel Guimerà]] ([[drama]]). Noong ika-19 na siglo, ang rehiyon ng [[Carche]], sa [[Rehiyon ng Murcia]], ay nakita ang dagsa ng mga nag-Balensiya. Para sa [[ortograpiya ng Katalan]] itinayo ang uliran noong 1913 at naging opisyal ang wika habang [[Ikalawang Republikang Kastila]] (1931–1939). Nakita ng Ikalawang Republikang Kastila ang maiksing panahon ng pagtanggap, na may pagtanggal ng karamihang mga paghihigpit sa Katalan. Sinimangot ang Katalang wika at kultura habang [[Digmaang Sibil ng Espanya]] (1936–1939) at habang kasunod ng mga dekada sa Cataluña sa ilalim ni [[Francisco Franco]]. Sa panahon ng kaniyang [[diktadura]] (1939–1975) ipinataw ang paggamit ng Kastila, at ipinagbawal ang paggamit ng Katalan, sa mga [[paaralan]] at publikong administrasyon sa lahat ng [[Espanya]]. Gayunman, noong 1944, naging sapilitan (sa batas) na ang mga [[unibersidad]] na may [[Pilolohiya]]ng [[Mga wikang Romanse|Romanse]] ay sumasaklaw ng Pilolohiyang Katalan.{{citation needed}} Maraming at prestihiyosong mga kultural na paligsahan ay nilalang para gantimpalaan ang mga obra na inilathala sa Katalan. Noong Enero 1944 nilalang ang premyong "Eugenio Nadal". Noong 1945, sa pamamagitan ng pahintulot at subsidyo ng gobyerno, ipinagdiwang ang sentenaryo ni [[Mossèn Cinto Verdaguer]]. Noong 1947 iginawad ang premyo ni [[Joan Martorell]] para sa mga [[nobela]] sa Katalan. Noong 1949, nilalang ang premyong {{lang|ca|Víctor Català}} para sa mga maikling nobela sa Katalan, ang premyo ni [[Josep Ysart]] para sa mga [[sanaysay]], at ang premyong {{lang|ca|Ossa Menor}} (mamayang Carles Riba). Noong 1951, iginawad ang isang premyong pambansa, sa panulaan sa Katalan, na may mismong pinansiyal na dami bilang panulaan sa Kastila. Noong mismong taon, itinayo {{lang|ca|Selecta Editions}} para sa mga obra na nakasulat sa Katalan, at iginawad ni [[Josep Pla]] ang premyo ni [[Joanot Martorell]] para sa kaniyang panulaang {{lang|ca|El carrer estret}}. Noong kasunod na mga taon (mga dekada 50, 60, at 70) nilanang yuta-yutang premyo: ang {{lang|ca|Lletra d'Or}}, ang {{lang|ca|Amadeu Oller}} para sa panulaan, ang {{lang|ca|Sant Jordi}} (na may 150,000 [[Peseta ng Espanya|peseta]]) para sa mga nobela, ang Honor Award of Catalan Letters, ang {{lang|ca|Verdaguer}}, ang Premyo ni Josep Pla, at ang Premyo ni Mercè Rodoreda para sa mga [[maikling kuwento]] at naratibo. Ang unang [[palatuntunang pantelebisyon]] sa Katalan ay inere sa panahong Franco, noong 1964. Sabay-sabay, ginanap ang pagsupil ng Katalang wika at identidad sa mga paaralan at sentrong relihiyoso, at saka sa pamamagitan ng gobyerno. Ang nais ni Franco para isang populasyong Espanyol homoheno ay nakaakit ng mga ilang Katalan na sumuporta ng niyang rehimen. Mga ito ay pangunahing mga miyembro ng itaas na klase, na nagsimula talikdan ang Katalan. Sa kabila ng lahat ng mga kahirapan, patuloy na ginamit ang Katalan sa pribadong paraan, at nakasurvive ng diktadura ni Franco. Sa katunayan nakatiis ng pagsupil ang mararaming prominenteng Katalang awtor sa pamamagitan ng panitikan. Bukod pa sa pagkalugi ng prestihiyo para sa Katalan at kaniyang pagsaway sa mga paaralan, ang [[migrasyon]] noong dekada 1950 hanggang sa Cataluña mula sa ibang mga bahagi ng Espanya nag-ambag din sa bawas ng paggamit ng Katalan. Ang itong mga migrante ay madalas na hindi nahalata ang Katalan at kaya hindi nakaramdan ang kailangan para mag-aral o gumamit ito. Ang Cataluña ay ekonomikong ''powerhouse'' ng Espanya, kaya patuloy na nangyari ang itong mga migrasyon mula sa lahat ng sulok ng bansa. Binawasan ang mga oportunidad para sa trabaho, para mga taong di-[[bilingguwal]]. ===Ang kasalukuyang panahon=== Mula sa [[transisyong Espanya sa demokrasiya]] (1975–1982, {{lang-es|la Transición española}}) tinanggap ang Katalan bilang isang [[opisyal na wika]], wikang [[pang-edukasyon]], at wikang [[midyang pangmasa]]. Nag-ambag ang lahat ng mga ito sa kaniyang prestihiyong nabawi. Nasa Cataluña may isang malaking lingguwistikong komunidad na walang estado, isang sitwasyong walang paralelo sa Europa. Sapilitan ang pagtuturo ng Katalan sa lahat ng paaralan, pero puwede gumamit ng Kastila para mag-aral sa sistemang publikong pang-edukasyon ng Cataluña sa dalawang sitwasyon — kung ipinasiya ang guro gumamit ng Kastila, o kung kamakailang dumating isa o mas imigrante mag-aaral. Sa pagitan ng mga henerasyon may din isang kambiyo sa Katalan. Mas kamakailan na, ang ilang mga puwersang politikal Espanyol ay nagtangka damihan ang paggamit ng Kastila sa sistemang Katalang pang-edukasyon. Dahil sa ito, noong Mayo 2022 hinimok ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Espanya]] ang Katalang rehiyonal na gobyerno pagtibayin ang isang panukala na ang 25% ng lahat ng mga leksyon ay itinuturo sa Kastila. Ayon sa Institutong Estadistikal ng Cataluña, noong 2013 ang wikang Katalan ay pangalawa sa pinaka karaniwang ginagamit na wika sa Cataluña, pagkatapos ng Kastila, bilang mga natibong tagapagsalita. Ang 7% ng populasyon ay bilingguwal, ang 36.4% ay monolingguwal sa Katalan, at ang 47.5% ay monolingguwal sa Kastila. Noong 2003 ang mismong mga estudyo ay nagpahayag na walang mahalagang diperensiya pagdating sa pagtukoy sa sarili ng mga taong 15 pataas: ang 5% ay bilingguwal, ang 44.3% ay monolingguwal sa Katalan, at ang 47.5% ay monolingguwal sa Kastila. Para isulong ang paggamit ng Katalan, ang [[Generalitat de Cataluña]] (ang opisyal na awtonomong pamahalaan ng Cataluña) ay gumagastos ng isang bahagi ng niyang taunang [[badyet]] para sa pagsusulong ng Katalan sa Cataluña at sa ibang mga teritoryo, sa pamamagitan ng mga entidad tulad ng {{lang|ca|Consorci per a la Normalització Lingüística}} ({{lang-tl|Consortium para sa Normalisasyong Lingguwistika}}). Nasa [[Andorra]] ang Katalan ay nag-iisang opisyal na wika. Mula sa pagpapahayag ng [[Saligang Batas ng Andorra]] ng 1993, pinagtibay ang maraming polisiya pabor sa Katalan, tulad ng edukasyon sa Katalan. Sa kabilang banda, sa kasalukuyan nangyayari maraming proseso ng [[kambiyong lingguwistiko]]. Sa [[Hilagang Cataluña]] (Pransiya) sumunod ang Katalan sa mismong uso bilang iba pang mga minoridad lingguwistika ng Pransiya, at kaya ang karamihang mga natibong tagapagsalita ay 60 pataas (noong 2004). Pinag-aaralan ang Katalan bilang isang wikang banyaga ng 30% ng mga estudyante sa [[edukasyong elementarya]], at ng 15% sa [[edukasyong sekundarya]]. Isinusulong ng kultural na asosyasyong [[La Bressola]] ang isang network ng mga paaralang lokal na pinatatakbo ang mga programa para sa imersiyon sa wikang Katalan. Sa lalawigang [[Alicante]], ang Katalan ay pinapalitan ng Kastila, at sa [[Alghero]], ng [[wikang Italyano|Italyano]]. May rin [[diglosiya]] nasa [[Comunidad Valenciana]], [[Ibiza]], at sa mas mababang lawak, sa nalalabing bahagi ng [[Baleares]]. Noong ika-20 na siglo umalis ng Cataluña ang mararaming Katalan para sa [[Venezuela]], [[Mehiko]], [[Cuba]], [[Arhentina]], at mga ibang bayan ng [[Timog Amerika]]. Bumuo sila ng mararaming [[kolonya]]ng Katalan na ngayon patuloy sa pinananatili ang wikang Katalan. Nagtatag din sila ng mararaming Katalang {{lang|ca|casal}} (asosasyon). ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Malayang pagbabasa== {{refbegin}} * {{Cite book |last=Institut d'Estudis Catalans |title=Gramàtica de la llengua catalana |date=2017a |isbn=978-84-9965-316-7 |location=Barcelona |language=ca}} * {{Cite book |last=Institut d'Estudis Catalans |url=https://www.iec.cat/llengua/documents/ortografia_catalana_versio_digital.pdf |title=Ortografia catalana |date=2017b |isbn=978-84-9965-360-0 |location=Barcelona |language=ca |doi=10.2436/10.2500.03.1 |doi-access=free |access-date=2021-07-17 |archive-date=2021-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712081928/http://www.iec.cat/llengua/documents/ortografia_catalana_versio_digital.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Wheeler |first=Max |title=Catalan: A Comprehensive Grammar |last2=Yates |first2=Alan |last3=Dols |first3=Nicolau |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=0-415-20777-0 |location=London |language=en}} * {{Cite book |last=Wheeler |first=Max |url=https://archive.org/details/phonologycatalan00whee |title=The Phonology of Catalan |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-925814-7 |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/phonologycatalan00whee/page/n66 54] |language=en |url-access=limited }} {{refend}} ==Mga kawing panlabas== * [https://geiec.iec.cat/ Gramàtica essencial de la llengua catalana 2018] {{in lang|ca}} – Institut d'Estudis Catalans * [https://dlc.iec.cat/ Diccionari de la llengua catalana de l'Institut d'Estudis Catalans] {{in lang|ca}} {{commons category|Catalan language}} {{stub|Wika|Espanya|Pransiya|Italya}} [[Kategorya:Mga wikang Occitano-Romance]] [[Kategorya:Mga wika ng Espanya]] [[Kategorya:Mga wika ng Pransiya]] [[Kategorya:Mga wika ng Italya]] nafs4czrxvd4f894b8ow6ctxj0ft9pb Berlin 0 11824 2224829 2224607 2026-09-13T07:31:24Z Jojit fb 38 /* Estadong lungsod */ 2224829 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]]. Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013 at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026. Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin. Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]]. Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010. May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta, at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta. == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] kt4cwkmntzm5ycamg7k5nc0d5r87uru 2224830 2224829 2026-09-13T07:33:59Z Jojit fb 38 /* Pagbibisikleta */ 2224830 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]]. Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013 at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026. Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin. Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 September 2008 |access-date=19 August 2008 |website=Treehugger}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 March 2011 |access-date=22 March 2011 |website=Neues Deutschland}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 March 2016 |access-date=14 February 2016 |website=Senate Department of Urban Development}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 May 2010 |access-date=15 June 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] eom1od964ozy6gc1rg4mroo7knk1riz 2224831 2224830 2026-09-13T07:36:39Z Jojit fb 38 /* Pagbibisikleta */ 2224831 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]]. Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013 at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026. Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin. Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 71et71mshxcwbaeubndw2j9m6k5jco3 2224832 2224831 2026-09-13T07:41:22Z Jojit fb 38 /* Pagbibisikleta */ 2224832 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]]. Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013 at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026. Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin. Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi. Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado. == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] fyzpxh2ovmdzq0hvg8n87tryelqbwj1 2224833 2224832 2026-09-13T07:42:01Z Jojit fb 38 /* Mga taksi */ 2224833 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]]. Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013 at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026. Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin. Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=July 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] fl4dj90navsmsg2jy89jge5uhhs7vma 2224834 2224833 2026-09-13T07:43:03Z Jojit fb 38 /* Mga taksi */ 2224834 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]]. Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013 at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026. Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin. Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] egpl2ad0rptifjn02w2nkugk36tcmgp 2224835 2224834 2026-09-13T07:44:08Z Jojit fb 38 /* Kabiserang lungsod */ 2224835 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 March 2020 |access-date=7 April 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 July 2016 |access-date=20 September 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 October 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=20 November 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] m4qo2wkob5fyxryvpmeek742tewp3ys 2224836 2224835 2026-09-13T07:45:48Z Jojit fb 38 /* Kabiserang lungsod */ 2224836 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 March 2016 |website=Credit Suisse}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] blaaoc0u4qzpvsykvaedgw8nxeqsmq4 2224837 2224836 2026-09-13T07:46:53Z Jojit fb 38 /* Ekonomiya */ 2224837 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km<sup>2</sup> tungo 883&nbsp;km<sup>2</sup> (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km<sup>2</sup>. Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Taon <ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 |- |Bahagdan ng walang trabaho sa % |15.8 |16.1 |16.9 |18.1 |17.7 |19.0 |17.5 |15.5 |13.8 |14.0 |13.6 |13.3 |12.3 |11.7 |11.1 |10.7 |9.8 |9.0 |8.1 |7.8 |} == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] io6wlcqiluqzkk3pjtb4u39h24iyv42 One Piece 0 19067 2224818 2223716 2026-09-13T03:08:09Z Stephan1000000 98632 1178 2224818 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Agosto 2011}} {{Infobox animanga/Header | title = One Piece | image = | caption = | ja_kanji = ONE PIECE（ワンピース） | ja_romaji = Wan Pīsu | genre = <!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.-->[[Action (genre)|Action]], [[Adventure (genre)|Adventure]], [[Comedy-drama]]<!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.--> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Eiichiro Oda]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}, {{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Gollancz Manga]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' | magazine = [[Weekly Shōnen Jump]] | magazine_en = [[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}) | first = 4 July 1997 | last = | volumes = 115 | volume_list = List of One Piece manga volumes }} {{Infobox animanga/Video | type = Serye | director = [[Kōnosuke Uda]] (1999–2006)<br/>Munehisa Sakai (2006–2008)<br />Hiroaki Miyamoto (2008–present) | producer = Yoshihiro Suzuki | writer = Hirohiko Uesaka<br/>Tatsuya Hamazaki | music = | studio = [[Toei Animation]] | licensor = [[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[4Kids Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}} , {{abbr|CAN|Canada}})(2004–2007)<br />[[Funimation Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}})(2007–present) | network = [[Animax]], [[Fuji TV]] | network_en = [[Toonami (UK)|Toonami]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[CN Too]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[YTV (TV channel)|YTV]] ({{abbr|CAN|Canada}})<br/>[[Cartoon Network (United States)|Cartoon Network]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2007)<br/>[[Toonami]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2008)<br/>[[Fox Broadcasting Company]] ({{abbr|USA|United States}}, 2003–2005)<br/>[[Cartoon Network (Australia)|Cartoon Network]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[Network Ten]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | first = 20 Oktubre 1999 | last = | episodes = 1178 | episode_list = List of One Piece episodes }} {{Infobox animanga/Other | title = Related works | content = * [[List of One Piece films|''One Piece'' films]] * [[List of One Piece video games|''One Piece'' video games]] }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang '''One Piece''' ay isang seryeng '''Japanese Shonen Manga''' at '''Anime''' na nilikha ng Hapon na si '''Eichiro Oda''' na naging seryal na sa '''Weekly Shonen Jump''' mula pa noong 4 July 1997. Ang bawat kabanata ay inilalathala sa '''takobon''' volumes ni '''Shueisha''', sa una nitong release noong 24 Disyembre 1997, at ang ika-60 bolyum ay noong Nobyembre 2010. Pagdaan ng 2010, inanunsiyo ng '''Shueisha''' na naipagbili na nila ang mahigit sa 200 milyong bolyum ng '''One Piece''' sa ngayon; ang ika-60 na volume ay nakapagtala ng bagong record para sa pinakamataas na initial print run sa lahat ng aklat sa Japan sa kasaysayan na may 3.4 milyong kopya. Ito rin ang unang aklat na naibenta ng mahigit 2 milyong kopya sa Opening Week ng '''Oricon Book Ranking''' ng Japan. Hango ang One Piece sa paglalakbay ni '''Monkey D. Luffy''', isang 17 taong gulang na lalaki na nakakain ng sinumpaang prutas (Hapon: 悪魔の実, ''Akuma no Mi'', [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Devil Fruit'') na tinatawag na '''Gomu Gomu no Mi''' (Sa Pilipinas: Sinumpaang Prutas ng Goma Goma) na naging daan upang ang katawan niya ay humaba at ma-deform na parang Goma, at ang kanyang itinatag na grupo, ang '''Straw Hat Pirates'''. Nilakbay ni Luffy ang karagatan upang mahanap ang pinakatago-tagong at ang pinakamalaking kayamanan na tinawag na '''One Piece''' at upang hirangin siya bilang ang susunod na '''Hari ng mga Pirata'''. Sinimulan ang pagpapalabas ng One Piece sa Pilipinas noong 2003&nbsp;ng '''GMA Network 7'''. Nakailan na rin itong pag-uulit ng mga episodes dahil sa pagbaba ng ratings nito sa kalabang Network na '''ABS-CBN'''. Ang kasalukuyang episode nito sa Pilipinas ay sa pakikipagsapalaran sa '''Enies Lobby''' at sa '''CP9'''. At sa kabila ng maraming udlot sa telebisyon, unti-unting tumataas ang ratings ito sa 17% kumpara sa kabilang estasyon na 12-15%. == Buod == Ang kuwento ay hango sa 17 taong gulang na si [[:en:Monkey D. Luffy|Monkey D. Luffy]] na pinukaw ng kanyang idolo noong bata pa sya na si [[:en:List of One Piece characters#Shanks|Red Haired Shanks]] na naglalakbay upang hanapin ang '''One Piece'''. Sa paglalakbay ni Luffy, bumuo siya ng isang samahang pirata na tinawag niyang '''Straw Hat Pirates'''. Ang grupo ay binubuo nila: *Pirate Hunter [[:en:List of One Piece characters#Roronoa Zoro|Roronoa Zoro]] *Cat Thief [[:en:List of One Piece characters#Nami|Nami]] (Ang Tagapaglayag) *Sharpshooter Sogeking [[:en:List of One Piece characters#Usopp|Usopp]] (Ang Sniper) *Black Leg [[:en:List of One Piece characters#Sanji|Sanji]] (Ang Tagapagluto) *Cotton Candy Lover [[:en:List of One Piece characters#Tony Tony Chopper|Chopper]] (Ang Manggagamot) *[[:en:List of One Piece characters#Nico Robin|Nico Robin]] (Ang Arkeyolohista) *Cyborg [[:en:List of One Piece characters#Franky|Franky]] (Ang Shipwright) *Humming [[:en:List of One Piece characters#Brook|Brook]] (Ang Musikero). *Jinbei (Ang Helmsman) Humarap din sila sa maraming pagsubok sa lahat ng sulok ng mundo. Ang pinakamalaki nilang kalaban ay ang mga [[:en:List of One Piece characters#Marines|Marino]] na hawak ng [[:en:List of One Piece characters#World Government|Pamahalaang Pandaigdig]] na naghahanap ng hustisya upang tuldukan ang [[:en:Golden Age of Piracy|Ginintuang Yugto ng mga Pirata]]. Marami ring ibang istorya ang hango sa paglalaban ng Gobyerno ,Pitong Warlord at ng Apat na Emperador, ang apat na pinakamalakas na pirata sa buong mundo. Matapos ang pagkamatay nila [[:en:List of One Piece characters#Portgas D. Ace|Portgas D. Ace]] (Ang kapatid ni Luffy na hindi niya kadugo) at ni [[:en:List of One Piece characters#Whitebeard|Whitebeard]], ang bawat miyembro ng Strawhats ay sumailalim sa matinding pagsasanay. Matapos ang dalawang taon, nabuo ulit sila sa '''Sabaody Archipelago''' at tinuloy ang paglalakbay sa Bagong Daigdig ('''New World'''). [[Kategorya:Shōnen manga]] 4g6rc5zl9pk2j3r4ei6fuhkknpxqtcy Lalawigan ng Carbonia-Iglesias 0 20802 2224939 1813767 2026-09-13T09:41:40Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Carbonia-Iglesias]] sa [[Lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] 1813767 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Carbonia-Iglesias''' ay isang dating lalawigan ng rehyon ng [[Sardegna]] sa [[Italya]]. Ang mga lungsod ng [[lungsod ng Carbonia|Carbonia]] at [[lungsod ng Iglesias|Iglesias]] ang mga [[kabisera]] nito. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga comune ng Lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] {{stub|Italya}} [[Kaurian:Mga lalawigan ng Italya]] d9gbx3s3pme9sone33xt3hbooud9s2a 2224942 2224939 2026-09-13T09:44:58Z Ryomaandres 8044 2224942 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Carbonia-Iglesias''' ay isang dating lalawigan ng rehyon ng [[Sardegna]] sa [[Italya]]. Ang mga lungsod ng [[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]] at [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]] ang mga [[kabisera]] nito. Bubuuin ng teritoryo nito ang magiging [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] 'Noong 2015, mayroon itong populasyon na 127,857 na naninirahan sa lawak na 1,499.71 kilometro kuwadrado (579.04 mi²), na nagbibigay dito ng densidad ng populasyon na 85.25 katao bawat kilometro kuwadrado. Ang pangulo ng probinsiya ay si Salvatore Cherchi.<ref name="tutt">{{cite web |title=Provincia di Carbonia-Iglesias |url=http://www.tuttitalia.it/sardegna/provincia-di-carbonia-iglesias/ |publisher=Tutt Italia |accessdate=18 August 2015}}</ref> Mayroon itong dalawang kabesera ng probinsiya, ang Carbonia at Iglesias, na may populasyon na 29,007 at 27,332 noong 2015, ayon sa pagkakabanggit.<ref name="tutt2">{{cite web |title=Provincia di Carbonia-Iglesias |url=http://www.tuttitalia.it/sardegna/provincia-di-carbonia-iglesias/ |publisher=Tutt Italia |accessdate=18 August 2015}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga kolonya sa probinsiya ay itinatag ng mga Fenicio at Cartago noong ika-9 o ika-8 siglo BK. Ang industriya ng pagmimina nito ay umunlad noong ikalabinsiyam na siglo dahil sa mga deposito ng bario, tanso, tingga, pilak, at zinc, ngunit ang industriyang ito ay bumagsak pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref name="italia">{{cite web |title=Province of Carbonia-Iglesias |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/carbonia-iglesias.html |publisher=Italia.it |accessdate=18 August 2015}}</ref> Ito ay itinatag noong 2001 sa pamamagitan ng isang batas panrehiyon ng Cerdeña at gumagana noong 2005.<ref name="italia2">{{cite web |title=Province of Carbonia-Iglesias |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/carbonia-iglesias.html |publisher=Italia.it |accessdate=18 August 2015}}</ref> == Tingnan din == * [[Talaan ng mga comune ng Lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] {{stub|Italya}} [[Kaurian:Mga lalawigan ng Italya]] ae0j4h0m30lo5f7jhek4cd8a82bqhx5 Padron:Country data Alemanya 10 21676 2224849 2217844 2026-09-13T08:21:15Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Flag_of_West_Germany;_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]] with [[File:Flag_of_East_Germany_(1949–1959),_Flag_of_West_Germany_(1949–1990),_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR| 2224849 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Alemanya | flag alias = Flag of Germany.svg | flag alias-1866 = Flag of the German Empire.svg | flag alias-empire = Flag of the German Empire.svg | flag alias-1919 = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | flag alias-weimar = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | flag alias-1933 = Flag of Germany (1933-1935).svg | flag alias-1935 = Flag of Germany (1935–1945).svg | flag alias-Nazi = Flag of Germany (1935–1945).svg | flag alias-1946 = Merchant Flag of Germany (1946-1949).svg | flag alias-1949 = Flag of Germany.svg | flag alias-EUA = German Olympic flag (1959-1968).svg | flag alias-gold = Flag of East Germany (1949–1959), Flag of West Germany (1949–1990), Flag of Germany (1990–1996).svg | flag alias-state = Flag of Germany (state).svg | flag alias-navy = Naval Ensign of Germany.svg | link alias-naval = German Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1866 | var2 = empire | var3 = 1919 | var4 = weimar | var5 = 1933 | var6 = 1935 | var7 = Nazi | var8 = 1946 | var9 = 1949 | var10 = EUA | var11 = gold | var12 = state | var13 = navy | redir1 = DEU | redir2 = GER | related1 = Imperyong Aleman | related2 = Republikang Weimar | related3 = Alemanyang Nazi | related4 = Kanlurang Alemanya | related5 = Silangang Alemanya </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> kcf0erw6qim4ygq9fo8z5cgcwqkiylz Santa Cruz, Laguna 0 22929 2224798 2224319 2026-09-12T21:42:22Z ~2026-49177-71 166264 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2224233|2224233]] until [[Special:Diff/2224319|2224319]] 2224798 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Oktubre 2020}} {{cleanup|date=Oktubre 2020}} {{better translation|date=Oktubre 2020}} }} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Santa Cruz | native_name = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ | sealfile = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz. | region = [[CALABARZON]] (Region IV-A) | province = [[Laguna]] | districts = | barangays = 26 | class = Unang Klase | mayor = Hon. Edgar S. San Luis. | founded = 1602 | areakm2 = 526234 | population_as_of = 2000 | population_total = 92694 | population_density_km2 = |vice_mayor=Laarni A. Malibiran}} Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Kasaysayan== Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal. Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945. Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon. Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan. ==Heograpiya== Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna. Lawak ng Lupa: 3,860 hectares Tirahan: 381.97 Komersyal: 35.96 Institusyon: 92.17 Functional Open Space: 31.27 Mga Kalsada: 157.73 Kabuuang Built-up: 696.10 Pang-agrikultura: 3,048.57 Espesyal na Paggamit: 115.33 ==Geology== Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale. ==Klima== Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula Enero hanggang Abril at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 27.2 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !Year |- !Average high °C (°F) |26 (79) |27 (81) |29 (84) |31 (88) |31 (88) |30 (86) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |29 (84) |28 (82) |26 (79) |29 (84) |- !Average low °C (°F) |22 (72) |22 (72) |22 (72) |23 (73) |24 (75) |25 (77) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |24 (75) |23 (73) |23 (74) |- !Average [[precipitation]] mm (inches) |58 (2.3) |41 (1.6) |32 (1.3) |29 (1.1) |91 (3.6) |143 (5.6) |181 (7.1) |162 (6.4) |172 (6.8) |164 (6.5) |113 (4.4) |121 (4.8) |1,307 (51.5) |- !Average rainy days |13.4 |9.3 |9.1 |9.8 |19.1 |22.9 |26.6 |24.9 |25.0 |21.4 |16.5 |16.5 |214.5 |- | colspan="14" |Source: Meteoblue |} ==Mga Barangay== Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]]. [[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]] <table border=0><tr> <td valign=top> * Alipit * Bagumbayan * Bubukal * Calios * Duhat * Gatid * Jasaan * Labuin * Malinao * Oogong * Pagsawitan * Palasan * Patimbao </td><td valign=top> * Barangay I (Pob.) * Barangay II (Pob.) * Barangay III (Pob.) * Barangay IV (Pob.) * Barangay V (Pob.) * San Jose * San Juan * San Pablo Norte * San Pablo Sur * Santisima Cruz * Santo Angel Central * Santo Angel Norte * Santo Angel Sur </td></tr></table> [[Talaksan:Pila & Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]] ==Demograpiko== {{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile. ==Economy== Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan: 2008 - ₱ 160,196,679.38 2007 - ₱ 135,792,097.46 2006 - ₱ 128,812,429.41 2005 - ₱ 117,351,293.14 ==Commerce== Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito. Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan. Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market. Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna, ==Mga punto ng interes== Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao. * Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine. * Emilio Jacinto Shrine Burial Site * Villa Valenzuela * Santa Cruz Town Plaza * Immaculate Concepcion Parish Church * Kesong puti Festival - Abril 4–11 * Anilag Festival - Marso 8-17 * Camp Allen Training & Development Center ==Mga Kaganapan== Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9] ==Edukasyon== ===Mga paaralang kindergarten=== Pampubliko: 35 Pribado: 10 ===Elementary=== Pampubliko: 16 Pribado: 11 ===Mataas na paaralan=== Pampubliko: 2 Pribado: 6 ===Mga Kolehiyo=== Pampubliko: 2 Pribado: 8 Bokasyonal: Pampubliko: 1 Pribado: 2 Bilang ng mga mag-aaral: Elementarya: 15,291 High school: 8,155 Tertiary: 10,914 ==Bahagyang listahan ng mga paaralan== * Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz) * Bagumbayan Elementary School * Bubukal Elementary School * Elementary School ng Calios * Duhat Elementary School * Gatid Elementary School * Oogong Elementary School * Pagsawitan Elementary School * Palasan Elementary School * Patimbao Elementary School * Paaralang Elementarya ng San Jose * Santisima Cruz Elementary School * Santo Angel Central Elementary School * Santo Angel Norte Elementary School * Santo Angel Sur Elementary School * Silangan Elementary School * Pedro Guevara Memorial National High School * Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc. * ACTS Computer College * AMA Computer University * AMA Computer Learning Center * Capitol View Christian School * Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School) * Laguna Santiago Educational Foundation Inc. * Laguna Senior High School * Laguna State Polytechnic University * Laguna University * Little Javannah Montessori School * Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc. * Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas * Maranatha Christian Academy * SHARPMINDS Tutorial Center * STI College * St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School * United Evangelical Church School * Union College ng Laguna * Southbay Montessori School * GOAL-DEN Learners Center * iExcel Learning Hub * Mind Builders Academy * Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano ==Mga Ospital== # Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26 # Laguna Medical Center # Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc. # Laguna Doctors Hospital # Laguna Holy Family Hospital # Jesus the Savior Hospital == Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz == * [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist * [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010 *Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado *[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas *Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} {{Laguna}} {{Philippine Provincial Capitals}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] huzqb4pmj0e08abbxdq6g4uo3j3kcwy Igat 0 39987 2224819 2199649 2026-09-13T03:13:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224819 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Igat}} {{otheruses|Palos}} {{Automatic taxobox | name = Mga igat | fossil_range = Senomaniyano–kasalukuyan<ref name=FB>{{FishBase order|order= Anguilliformes |year=2009|month=Enero}}</ref> | image = Anguilla japonica 1856.jpg | image_caption = ''Anguilla japonica'' | image_upright = 1.1 | taxon = Anguilliformes | authority = [[Lev Berg|L. S. Berg]], 1943 | subdivision_ranks = Mga suborden | subdivision = :[[Protanguilloidei]] :[[Synaphobranchoidei]] :[[Muraenoidei]] :[[Chlopsoidei]] :[[Congroidei]] :[[Moringuoidei]] :[[Saccopharyngoidei]] :[[Anguilloidei]] | type_genus = ''[[Anguillidae|Anguilla]]'' | type_genus_authority = [[François Alexandre Pierre de Garsault|Garsault]], 1764<ref>Pl. 661 sa [http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN496755056 Garsault, F. A. P. de 1764.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016091341/http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN496755056 |date=2019-10-16 }} Les figures des plantes et animaux d'usage en medecine, décrits dans la Matiere Medicale de Mr. Geoffroy medecin, dessinés d'après nature par Mr. de Gasault, gravés par Mrs. Defehrt, Prevost, Duflos, Martinet &c. Niquet scrip. [5]. - pp. [1-4], index [1-20], Pl. 644–729. Paris. (sa Pranses)</ref> }} [[File:Bulakan_Bulacan_Municipality_22.jpg|150px|thumbnail|right|Palos (Malabanos) ]] Ang '''igat''' ay isang uri ng maitim at maliit na isdang '''palos'''. ''Palos'' ang karaniwang katawagan sa uri ng malaking igat.<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> Ang '''mga igat''' ay [[Actinopterygii|mga isdang may mala-sinag na palikpik]] na kabilang sa [[Orden (biyolohiya)|orden]] na '''Anguilliformes''', na binubuo ng walong suborden, 20 [[Pamilya (biyolohiya)|pamilya]], 164 [[Genus|henera]], at humigit-kumulang 1000 [[Sarihay|espesye]].<ref>{{Cite web |title=WoRMS - World Register of Marine Species - Anguilliformes |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=10295 |website=www.marinespecies.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=WoRMS - World Register of Marine Species - Saccopharyngiformes |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=10296 |website=www.marinespecies.org |language=en}}</ref> Sumailalim ang mga igat sa medyo malaking paglaki mula sa maagang yugto ng [[larba]] hanggang sa huling yugto ng pang-adulto at kadalasan na mga [[Pandaragit|mandaragit]] sila. Ginagamit din ang katawagang "igat" para sa iba pang ilang hugis-igat na isda, tulad ng mga igat eletriko (''electric eels'', genus ''Electrophorus''), mga igat sa latian (orden Synbranchiformes), at mga matinik na igat sa kalaliman ng dagat (''deep-sea spiny eels'', pamilya Notacanthidae). Gayunpaman, ang iba pang klado na ito, maliban sa mga matinik na igat sa kalaliman ng dagat, na nasa orden na Notacanthiformes ay kapatid na klado sa totoong igat, na [[Ebolusyong komberhente|hiwalay ang kanilang ebolusyon na mala-igat na hugis]] mula sa mga tunay na igat. Bilang pangunahing tuntunin, nasa dagat ang karamihan sa mga igat. Ang mga eksepsiyon ay ang henerong katadromo na ''Anguilla'' at ang tubig-tabang na moray,<ref>{{Cite journal |last=Ebner |first=Brendan C. |last2=Donaldson |first2=James A. |last3=Courtney |first3=Robert |last4=Fitzpatrick |first4=Richard |last5=Starrs |first5=Danswell |last6=Fletcher |first6=Cameron S. |last7=Seymour |first7=Jamie |date=23 Setyembre 2019 |title=Averting danger under the bridge: video confirms that adult small-toothed morays tolerate salinity before and during tidal influx |url=https://www.publish.csiro.au/pc/PC19023 |journal=Pacific Conservation Biology |language=en |volume=26 |issue=2 |pages=182–189 |doi=10.1071/PC19023 |via=www.publish.csiro.au}}</ref> na gumugugol ng halos lahat ng kanilang buhay sa tubig-tabang, ang anadromong igat sa palayan, na nangingitlog sa tubig-tabang, at ang igat ahas sa tubig-tabang na Stictorhinus.<ref>{{Cite web |title=Family OPHICHTHIDAE |url=https://etyfish.org/ETYFish_Ophichthidae.pdf |language=en}}</ref> == Paglalarawan == [[Talaksan:Conger_conger_Gervais.jpg|left|thumb|253x253px| Ang konggriyong Europeo ay ang pinakamabigat sa lahat ng igat.]] Ang igat ay pinahabang isda, mula {{Cvt|5|cm|0}} ang haba sa mga igat na may isang panga (''Monognathus ahlstromi'') hanggang {{Cvt|4|m}} sa mga payat na higanteng moray.<ref name="EoF">{{Cite book |last=McCosker, John F. |title=Encyclopedia of Fishes |url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi00unse |publisher=Academic Press |year=1998 |isbn=0-12-547665-5 |editor-last=Paxton, J.R. |location=San Diego |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi00unse/page/86 86]–90 |language=en |editor-last2=Eschmeyer, W.N.}}</ref> Ang mga nasa hustong gulang ay may timbang mula {{Cvt|30|g|0}} hanggang higit sa {{Cvt|25|kg}}. Wala silang mga palikpik na [[pelbiko]], at maraming espesye ang kulang din mga palikpik na [[pektoral]]. Pinagsama ang mga palikpik sa likod (dorsal) at puwitan (anal) sa palikpik na kaudal, na bumubuo ng isang laso na nakalagay sa kahabaan ng haba ng hayop. Lumalangoy ang mga igat sa pamamagitan ng paggawa ng mga alon na lumalakbay sa haba ng kanilang mga katawan. Maaari silang lumangoy nang paatras sa pamamagitan ng pagbaligtad sa direksyon ng [[alon]].<ref>Long Jr, J. H., Shepherd, W., & Root, R. G. (Loot). [https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA330550.pdf Manueuverability and reversible propulsion: How eel-like fish swim forward and backward using travelling body waves".] In: ''Proc. Special Session on Bio-Engineering Research Related to Autonomous Underwater Vehicles'', 10th Int. Symp. (pp. 118–134). (sa Ingles)</ref> Nananirahan ang karamihan sa mga igat sa mababaw na tubig ng [[karagatan]] at nakabaon sa buhangin, putik, o sa gitna ng mga bato. Karamihan aktibo sa gabi ang mga espesye ng igat at sa gayon, bihirang makita. Minsan, nakikita silang magkakasamang nakatira sa mga butas o "hukay ng igat". Nabubuhay din ang ilang mga igat sa mas malalim na tubig sa mga [[kalapagang panlupalop]] at sa ibabaw ng mga dalisdis na may lalim na {{Cvt|4000|m}}. Ang mga kasapi lamang ng ''Anguilla'' ang regular na naninirahan sa sariwang tubig, subalit bumabalik din sa dagat upang magparami.<ref name="EoG">{{Cite book |last=Prosek, James |title=Eels: An Exploration |url=https://archive.org/details/eelsexplorationf00jame |publisher=HarperCollins |year=2010 |isbn=978-0-06-056611-1 |location=New York |language=en}}</ref> Ang pinakamabigat na tunay na igat ay ang konggriyong Europeo (''Conger conger''). Naiulat ang pinakamataas na laki ng espesye na ito na umaabot sa haba ng {{Cvt|3|m|0}} at bigat na {{Cvt|110|kg}}.<ref>[http://www.fishbase.org/summary/speciessummary.php?id=301 Conger conger, European conger: fisheries, gamefish, aquarium]. Fishbase.org (sa Ingles)</ref> Ang iba pang mga igat ay mas mahaba, subalit hindi tumitimbang ng ganoong bigat, tulad ng payat na higanteng moray, na umaabot sa {{Cvt|4|m}}. == Siklo ng buhay == Nagsisimula ang buhay ng mga igat bilang sapad at aninawing [[larba]], na tinatawag na ''leptocephali''. Umaanod ang larba ng igat sa ibabaw ng tubig ng dagat, kumakain sa niyebeng marina, maliliit na [[partikula]] na lumulutang sa tubig. Nagbabagong-anyo (''metamorphose'') ang larbang igat sa naaninag na igat at nagiging mga munting palos o ''elver'' bago tuluyang hanapin ang kanilang mga tirahang pambata at pangmatanda.<ref name="EoF"/> Nananatili ang ilang mga indibiduwal na mga palos na anguillid sa maalat at dagat na mga lugar na malapit sa mga baybayin,<ref>{{Cite journal |last=Arai |first=Takaomi |date=1 October 2020 |title=Ecology and evolution of migration in the freshwater eels of the genus Anguilla Schrank, 1798 |journal=Heliyon |language=en |volume=6 |issue=10 |pages=e05176 |doi=10.1016/j.heliyon.2020.e05176 |pmc=7553983 |pmid=33083623 |doi-access=free}}</ref> subalit pumapasok karamihan sa kanila sa tubig-tabang kung saan naglalakbay sila sa itaas ng agos at napipilitang umakyat sa mga sagabal, tulad ng mga ''weir'' o mababang dam, mga pader ng dam, at natural na mga [[talon]]. [[Talaksan:Eel-life-circle1.svg|left|thumb|310x310px|{{Center|Ikot ng buhay ng tipikal na igat (na katadromo)}}]]   == Taksonomiya == Ang pinakaunang [[posil]] ng igat ay kilala mula sa Huling [[Kretasiko]] (Senomanyiano) ng [[Lebanon]]. Napanatili ng mga sinaunang igat na ito ang mga katangiang primitibo tulad ng mga palikpik na pelbiko at sa gayon, mukhang hindi malapit na nauugnay sa anumang umiiral na mga takson. Hindi lumitaw sa mga [[posil]] ng katawan ng mga modernong igat hanggang noong [[Eoseno]], bagaman ang mga otolito na naitatalaga sa umiiral na mga pamilya ng igat at maging ang ilang henera ay nakita sa Kampaniyano at Maastritstiyano, na nagpapahiwatig ng ilang antas ng pagkakaiba-iba sa mga umiiral na grupo bago ang [[pagkalipol noong panahong Kretasiko–Paleoheno]], na kung saan, sinusuportahan din ng mga pagtatantya ng pagkakaibang pilohenetiko. Ang isa sa mga takson na otolito, ang ''Pythonichthys arkansasensis'' na naninirahan sa putik, ay lumilitaw na nabuhay pagkatapos ng pagkalipol noong panahong Kretasiko–Paleoheno, batay sa dami nito.<ref>{{Cite journal |last=Pfaff |first=Cathrin |last2=Zorzin |first2=Roberto |last3=Kriwet |first3=Jürgen |date=2016-08-11 |title=Evolution of the locomotory system in eels (Teleostei: Elopomorpha) |journal=BMC Evolutionary Biology |language=en |volume=16 |issue=1 |pages=159 |doi=10.1186/s12862-016-0728-7 |issn=1471-2148 |pmc=4981956 |pmid=27514517 |doi-access=free}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Near |first=Thomas J |last2=Thacker |first2=Christine E |date=18 Abril 2024 |title=Phylogenetic classification of living and fossil ray-finned fishes (Actinopterygii) |journal=Bulletin of the Peabody Museum of Natural History |language=en |volume=65 |doi=10.3374/014.065.0101 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Schwarzhans |first=Werner W. |last2=Jagt |first2=John W. M. |date=2021-11-01 |title=Silicified otoliths from the Maastrichtian type area (Netherlands, Belgium) document early gadiform and perciform fishes during the Late Cretaceous, prior to the K/Pg boundary extinction event |journal=Cretaceous Research |language=en |volume=127 |pages=104921 |doi=10.1016/j.cretres.2021.104921 |issn=0195-6671 |doi-access=free}}</ref> === Ang umiiral na mga takson === Ang taksonomiya batay sa Nelson, Grande at Wilson noong 2016.<ref name="Nelson">{{Cite book |last=Nelson |first=Joseph S. |title=''Fishes of the World'' |last2=Grande |first2=Terry C. |last3=Wilson |first3=Mark V. H. |publisher=John Wiley & Sons |year=2016 |isbn=9781118342336 |edition=ika-5 |language=en}}</ref> * '''Suborden Protanguilloidei''' ** Pamilya Protanguillidae * '''Suborden Synaphobranchoidei''' ** Pamilya Synaphobranchidae (igat na ''cutthroat e'') [kabilang ang Dysommidae, Nettodaridae, at Simenchelyidae] * '''Suborden na Muraenoidei''' ** Pamilya Heterenchelyidae (mga igat sa putik) ** Pamilya Myrocongridae (manipis na mga igat) ** Pamilya Muraenidae (mga igat na ''moray'') * '''Suborden Chlopsoidei''' ** Pamilya Chlopsidae (huwad na mga ''moray'') * '''Suborden Congroidei''' ** Pamilya Colocongridae (igat na may ulong parang palaka, mga igat na maikli ang buntot) ** Pamilya Congridae (mga konggriyo) [kabilang ang Macrocephenchelyidae] *** Subpamilya Heterocongrinae (mga igat sa hardin) ** Pamilya Derichthyidae (mga igat na mahaba ang leeg) [kabilang ang Nessorhamphidae] ** Pamilya Muraenesocidae (konggriyong patulis) ** Pamilya Nettastomatidae (mga igat na na may parang tuka ng itik) ** Pamilya Ophichthidae (mga igat na malaahas) * '''Suborden Moringuoidei''' ** Pamilya Moringuidae (mga igat na mala-spaghetti) * '''Suborden Saccopharyngoidei''' ** Pamilya Eurypharyngidae (mga igat na pelikano, mga gulper na may bungangang parang payong) ** Pamilya Saccopharyngidae ** Pamilya Monognathidae (mga gulper na isang bagang) ** Pamilya Cyematidae (mga igat na ''bobtail snipe'') * '''Suborden Anguilloidei''' ** Pamilya Anguillidae (mga igat na tubig-tabang) ** Pamilya Nemichthyidae (mga igat na ''snipe'') ** Pamilya Serrivomeridae (mga igat na may ngipin na parang lagari) === Piloheniya === Ang Piloheniya batay kay Johnson et al. 2012.{{Clade|{{clade |label1=Protanguilloidei |1=[[Protanguillidae]] |2={{clade |label1=Synaphobranchoidei |1=[[Synaphobranchidae]] |2={{clade |label1=Muraenoidei |1={{clade |1=[[Heterenchelyidae]] |2={{clade |1=[[Myrocongridae]] |2=[[Muraenidae]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Echidna xanthospilos.jpg|70 px]]</span> }} }} |2={{clade |label1=Chlopsoidei |1=[[Chlopsidae]] |2={{clade |label1=Congroidei |1={{clade |1=[[Derichthyidae]] |2={{clade |1=[[Nettastomatidae]] |2={{clade |1=[[Congridae]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Conger conger Gervais.jpg|70 px]]</span> |2={{clade |1=[[Ophichthidae]] |2=[[Muraenesocidae]] }} }} }} }} |2={{clade |label1=Moringuoidei |1=[[Moringuidae]] |2={{clade |label1=Saccopharyngoidei |1={{clade |1={{clade |1=[[Eurypharyngidae]] |2=[[Saccopharyngidae]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saccopharynx.JPG|70 px]]</span> }} |2={{clade |1=[[Monognathidae]] |2=[[Cyematidae]] [[File:Cyema atrum (par Zugmayer).jpg|70 px]] }} }} |label2=Anguilloidei |2={{clade |1=[[Nemichthyidae]] |2={{clade |1=[[Serrivomeridae]] |2=[[Anguillidae]] [[File:Anguilla rostrata GLERL 1.jpg|70 px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }}|style=font-size:80%;line-height:100%;width:900px;|label1='''Anguilliformes'''}} === Mga takson na lipol na === [[Talaksan:Anguillavus.jpg|thumb| ''Ang Anguillavus'', isa sa mga pinakaunang kilalang eel mula sa Apog ng Sannine]] Batay sa ''Paleobiology Database'':<ref>{{Cite web |title=PBDB |url=https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=35343 |access-date=2024-02-21 |website=paleobiodb.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pfaff |first=Cathrin |last2=Zorzin |first2=Roberto |last3=Kriwet |first3=Jürgen |date=2016-08-11 |title=Evolution of the locomotory system in eels (Teleostei: Elopomorpha) |journal=BMC Evolutionary Biology |language=en |volume=16 |issue=1 |pages=159 |doi=10.1186/s12862-016-0728-7 |issn=1471-2148 |pmc=4981956 |pmid=27514517 |doi-access=free}}</ref> * Henero † ''Abisaadia'' * Henero † ''Bolcanguilla'' * Henero † ''Eomuraena'' * Henero † ''Eomyrophis'' * Henero † ''Gazolapodus'' * Henero † ''Hayenchelys'' * Henero † ''Luenchelys'' * Henero † ''Mastygocercus'' * Henero † ''Micromyrus'' * Henero † ''Mylomyrus'' * Henero † ''Palaeomyrus'' * Henero † ''Parechelus'' * Henero † ''Proserrivomer'' * Pamilya † Anguillavide * Pamilya † Anguilloididae * Pamilya † Libanechelyidae * Pamilya † Milananguillidae * Pamilya † Paranguillidae * Pamilya † Patavichthyidae * Pamilya † Proteomyridae * Pamilya † Urenchelyidae == Mga espesyeng pangkomersyo == {| class="wikitable collapsible" ! colspan="11" |Pangunahing espesyeng pangkomersyo |- !Karinawang pangalan !Siyentipikong pangalan !Pinakamahabang haba !Karaniwang haba !Pinakamabigat na bigat !Pinakamatandang gulang !Antas tropiko !FishBase ![[Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura|FAO]] !ITIS ![[International Union for Conservation of Nature|Katayuang IUCN]] |- |Igat Amerikano |''Anguilla rostrata'' <small>(Lesueur, 1817)</small> | align="right" |152&nbsp;cm | align="right" |50&nbsp;cm | align="right" |7.33&nbsp;kg | align="right" |43 taon | align="center" |3.7 | align="center" |<ref name="FishBaserostrata">{{Fishbase|genus=Anguilla|species=rostrata|month=Mayo|year=2012}}</ref> | align="center" | | align="center" | | align="center" |[[Talaksan:EN_IUCN_3_1.svg|EN IUCN 3 1.svg]] <br />Nanganganib☃☃ |- |Igat Europeo |''Anguilla anguilla'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> | align="right" |150&nbsp;cm | align="right" |35&nbsp;cm | align="right" |6.6&nbsp;kg | align="right" |88 taon | align="center" |3.5 | align="center" |<ref name="FishBaseanguilla">{{Fishbase|genus=Anguilla|species=anguilla|month=Mayo|year=2012}}</ref> | align="center" | | align="center" | | align="center" |[[Talaksan:CR_IUCN_3_1.svg|CR IUCN 3 1.svg]] <br /><br />Kritikal na nanganganib |- |Igat Hapon |''Anguilla japonica'' <small>Temminck & Schlegel, 1846</small> | align="right" |150&nbsp;cm | align="right" |40&nbsp;cm | align="right" |1.89&nbsp;kg | align="right" | | align="center" |3.6 | align="center" |<ref name="FishBasejaponica">{{Fishbase|genus=Anguilla|species=japonica|month=Mayo|year=2012}}</ref> | align="center" | | align="center" | | align="center" |[[Talaksan:EN_IUCN_3_1.svg|EN IUCN 3 1.svg]] <br />Nanganganib☃☃ |- |Igat na may maikling palikpik |''Anguilla australis'' <small>Richardson, 1841</small> | align="right" |130&nbsp;cm | align="right" |45&nbsp;cm | align="right" |7.48&nbsp;kg | align="right" |32 taon | align="center" |4.1 | align="center" |<ref name="FishBaseaustralis">{{Fishbase|genus=Anguilla|species=australis|month=May|year=2012}}</ref> | align="center" | | align="center" | | align="center" |[[Talaksan:NT_IUCN_3_1.svg|EN IUCN 3 1.svg]] <br /><br /><small>Malapit nang Mabantaan</small> |} == Mga sanggunian == {{Reflist|25em}} [[Kategorya:Igat]] ag0378a3217pn6mnzy6shv5bfviico6 Odobenus rosmarus 0 41312 2224874 1977112 2026-09-13T08:44:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224874 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Walrus | status = DD | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Lowry, L., Kovacs, K. & Burkanov, V. (IUCN SSC Pinniped Specialist Group)|year=2008|id=15106|title=Odobenus rosmarus|downloaded=22 March 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of data deficient</ref> | image = Noaa-walrus22.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''O. rosmarus divergens'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | subordo = [[Caniformia]] | superfamilia = [[Pinnipedia]] | familia = '''Odobenidae''' | familia_authority = Allen, 1880 | genus = '''''Odobenus''''' | genus_authority = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1762 | species = '''''O. rosmarus''''' | binomial = ''Odobenus rosmarus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | range_map = Odobenus rosmarus distribution.png | range_map_caption = Distribusyon ng Walrus | subdivision_ranks = Sub-uri | subdivision = ''O. rosmarus rosmarus''<br /> ''O. rosmarus divergens''<br /> ''O. rosmarus laptevi'' (pinagtatalunan) }} Ang '''walrus''' (''Odobenus rosmarus'') ay isang malaking [[mamalya]]ng pantubig na may mga [[palikpik]] na kabilang sa pamilyang [[Odobenidae]]. Kasama sa mga pamilyang ito ang walrus ng [[Atlantiko]] (''[[O. rosmarus rosmarus]]''), ng [[Pasipiko]] (''[[O. rosmarus divergens]]'') at ng [[Dagat Laptev]] (''O. rosmarus laptevi''). == Mga katangian == Mayroong mga [[pangil]] (Ingles: ''tusk''), [[bigote]] (Ingles: ''whisker''), at malaking mabigat na pangangatawan ang mga walrus.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.walruses.net/ |access-date=2008-02-10 |archive-date=2008-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117171037/http://www.walruses.net/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117171037/http://www.walruses.net/ |date=2008-01-17 }}</ref> Makapal, matibay, at makulubot ang kanilang mga balat na halos walang balahibo.<ref name=NBK>''The New Book of Knowledge'' (Ang Bagong Aklat ng Kaalaman), nasa wikang Ingles, Grolier Incorporated, 1977, ISBN 0-7172-0508-8</ref> Nabubuhay ang mga karniborong ito sa karagatan ng [[Artiko]], malapit sa mga [[baybayin]] ng [[Hilagang Amerika]] at Hilagang-silangan ng [[Siberia]]. Umaabot ang mga ito sa habang 8 hanggang 12 [[piye]] at bumibigat hanggang 3,000 [[libra]].<ref name=NBK/> Mas nahihigitan lamang sila sa laki ng mga [[elephant seal]].<ref name="Fay85">Fay, F.H. (1985). ''[http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/default.html Odobenus rosmarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915093329/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/default.html |date=2013-09-15 }}''. ''[[Mammalian Species]]''. No. 238, pp. 1-7.</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{English2}} {{Commons|Odobenus rosmarus}} {{Wikispecies|Odobenus rosmarus}} [[Kategorya:Odobenidae]] [[Kategorya:Karnerong-Dagat]] 2vrez51nqcois1z4zpol6ngy0c7djbu Alan Turing 0 98740 2224806 2224378 2026-09-12T22:12:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224806 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] s32nkhcqi6luo0e1x9hl3dwj3kjzdfd Mga lalawigan ng Italya 0 129165 2224869 2162818 2026-09-13T08:41:57Z Ryomaandres 8044 /* Rehiyon ng Cerdeña (Sardegna) */ 2224869 wikitext text/x-wiki Sa '''[[Italya]]''', ang '''[[lalawigan]]''' (sa Wikang Italyano: ''provincia'') ay isang dibisyong administratibo ng kalagitnaan sa pagitan ng munisipalidad (''[[comune]]'') at [[Mga Rehiyon ng Italya|rehiyon]] (''regione''). {{combi}} |[[Talaksan:Italy provinces.png|right|300px]] {{endcombi}} == [[Abruzzo|Rehiyon ng Abruzzo]] == [[Talaksan:Map of region of Abruzzo, Italy, with provinces-it.svg|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Abruzzo.]] * [[Lalawigan ng Chieti|Chieti]] (CH) * '''[[Lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]]''' (AQ) * [[Lalawigan ng Pescara|Pescara]] (PE) * [[Lalawigan ng Teramo|Teramo]] (TE) {{clear}} == [[Apulia|Rehiyon ng Apulia]] (Puglia) == [[Talaksan:Apulia Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Apulia.]] * '''[[Kalakhang Lungsod ng Bari|Bari]]''' (BA) * [[Lalawigan ng Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]] (BT) * [[Lalawigan ng Brindisi|Brindisi]] (BR) * [[Lalawigan ng Foggia|Foggia]] (FG) * [[Lalawigan ng Lecce|Lecce]] (LE) * [[Lalawigan ng Tarento|Tarento]] (TA) {{clear}} == [[Basilicata|Rehiyon ng Basilicata]] == [[Talaksan:Basilicata Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Basilicata.]] * [[Lalawigan ng Matera|Matera]] (MT) * '''[[Lalawigan ng Potenza|Potenza]]''' (PZ) {{clear}} == [[Calabria|Rehiyon ng Calabria]] == [[Talaksan:Calabria Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Calabria.]] * '''[[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]]''' (CZ) * [[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS) * [[Lalawigan ng Crotone|Crotone]] (KR) * [[Kalakhang Lungsod ng Reggio Calabria|Regio de Calabria]] (RC) * [[Lalawigan ng Vibo Valentia|Vibo Valentia]] (VV) {{clear}} == [[Campania|Rehiyon ng Campania]] == [[Talaksan:Campania Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Campania.]] * [[Lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV) * [[Lalawigan ng Benevento|Benevento]] (BN) * [[Lalawigan ng Caserta|Caserta]] (CE) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Napoles|Napoles]]''' (NA) * [[Lalawigan ng Salerno|Salerno]] (SA) {{clear}} == [[Sardinia|Rehiyon ng Cerdeña]] (Sardegna) == [[Talaksan:Map of region of Sardinia, Italy, with provinces-it (2025-).svg|thumb|385x385px|Mga Lalawigan ng Cerdeña.]] * '''[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]]''' (CA) * [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] * [[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]] * [[Lalawigan ng Nuoro|Nuoro]] (NU) * [[Lalawigan ng Ogliastra|Ogliastra]] * [[Lalawigan ng Oristano|Oristan]] (OR) * [[Lalawigan ng Sassari|Sacer]] (SS) * [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] == [[Emilia-Romagna|Rehiyon ng Emilia-Romaña]] == [[Talaksan:Emilia-Romagna Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Emilia-Romagna.]] * '''[[Kalakhang Lungsod ng Bolonia|Bolonia]]''' (BO) * [[Lalawigan ng Ferrara|Ferrara]] (FE) * [[Lalawigan ng Forlì-Cesena|Forlì-Cesena]] (FC) * [[Lalawigan ng Modena|Modena]] (MO) * [[Lalawigan ng Parma|Parma]] (PR) * [[Lalawigan ng Piacenza|Plasencia]] (PC) * [[Lalawigan ng Ravenna|Ravena]] (RA) * [[Lalawigan ng Reggio Emilia|Reggio Emilia]] (RE) * [[Lalawigan ng Rimini|Rimini]] (RN) {{clear}} == [[Friuli-Venezia Giulia|Rehiyon ng Friul-Venecia Julia]] == * [[Lalawigan ng Gorizia|Gorizia]] (GO) * [[Lalawigan ng Pordenone|Pordenone]] (PN) * '''[[Lalawigan ng Trieste|Trieste]]''' (TS) * [[Lalawigan ng Udine|Udine]] (UD) {{clear}} == [[Lazio|Rehiyon ng Lazio]] == [[Talaksan:Latium Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Lazio.]] * [[Lalawigan ng Frosinone|Frosinone]] (FR) * [[Lalawigan ng Latina|Latina]] (LT) * [[Lalawigan ng Rieti|Rieti]] (RI) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Roma Capital|Roma]]''' (RM) * [[Lalawigan ng Viterbo|Viterbo]] (VT) {{clear}} == [[Liguria|Rehiyon ng Liguria]] == [[Talaksan:Liguria Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Liguria.]] * '''[[Kalakhang Lungsod ng Genova|Genova]]''' (GE) * [[Imperia (lalawigan)|Imperia]] (IM) * [[Lalawigan ng La Spezia|La Spezia]] (SP) * [[Lalawigan ng Savona|Savona]] (SV) {{clear}} == [[Lombardy|Rehiyon ng Lombardia]] == [[Talaksan:Lombardy Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Lombardia.]] * [[Lalawigan ng Bergamo|Bergamo]] (BG) * [[Lalawigan ng Brescia|Brescia]] (BS) * [[Lalawigan ng Como|Como]] (CO) * [[Lalawigan ng Cremona|Cremona]] (CR) * [[Lalawigan ng Lecco|Lecco]] (LC) * [[Lalawigan ng Lodi|Lodi]] (LO) * [[Lalawigan ng Mantua|Mantua (Mantova)]] (MN) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Milano|Milan]]''' (MI) * [[Lalawigan ng Monza at Brianza|Monza at Brianza]] (MB) * [[Lalawigan ng Pavia|Pavia]] (PV) * [[Lalawigan ng Sondrio|Sondrio]] (SO) * [[Lalawigan ng Varese|Varese]] (VA) {{clear}} == [[Marche|Rehiyon ng Marcas]] == [[Talaksan:Marche Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Marche.]] * '''[[Lalawigan ng Ancona|Ancona]]''' (AN) * [[Lalawigan ng Ascoli Piceno|Ascoli Piceno]] (AP) * [[Lalawigan ng Fermo|Fermo]] (FM) * [[Lalawigan ng Macerata|Macerata]] (MC) * [[Lalawigan ng Pesaro and Urbino|Pesaro at Urbino]] (PU) {{clear}} == [[Molise|Rehiyon ng Molise]] == [[Talaksan:Molise Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Molise.]] * '''[[Lalawigan ng Campobasso|Campobasso]]''' (CB) * [[Lalawigan ng Isernia|Isernia]] (IS) {{clear}} == [[Piedmont|Rehiyon ng Piamonte]] == [[Talaksan:Piedmont Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Piedmont.]] * [[Lalawigan ng Alessandria|Alessandria]] (AL) * [[Lalawigan ng Asti|Asti]] (AT) * [[Lalawigan ng Biella|Biella]] (BI) * [[Lalawigan ng Cuneo|Cuneo]] (CN) * [[Lalawigan ng Novara|Novara]] (NO) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Turin|Turin]]''' (TO) * [[Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola|Verbano-Cusio-Ossola]] (VB) * [[Lalawigan ng Vercelli|Vercelli]] (VC) {{clear}} * {{clear}} == [[Sicily|Rehiyon ng Sicilia]] == [[Talaksan:Provinces of Sicily map.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Sicilia.]] * [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Agrigento|Agrigento]] (AG) * [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Caltanissetta|Caltanissetta]] (CL) * [[Kalakhang Lungsod ng Catania|Catania]] (CT) * [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Enna|Enna]] (EN) * [[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Palermo|Palermo]]''' (PA) * [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Ragusa|Ragusa]] (RG) * [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Siracusa|Siracusa]] (SR) * [[Malayang Konsorsiyong Komunal ng Trapani|Trapani]] (TP) {{clear}} == [[Trentino-Alto Adigio|Rehiyon ng Trentino-Alto Adigio]] == [[Talaksan:Trentino-South Tyrol Provinces.png|thumb|right|300px|Mga Lalawigan ng Trentino-Alto Adige/Südtirol.]] * [[Lalawigan ng Bolzano-Bozen|Bolzano-Bozen]] (Alto Adige/Südtirol) (BZ) * '''[[Lalawigan ng Trento|Trento]]''' (Trentino) (TN) {{clear}} == [[Tuscany|Rehiyon ng Toscana]] == [[Talaksan:Provinces of Tuscany map.png|thumb|right|300px|Lalawigan ng Tuscany.]] * [[Lalawigan ng Arezzo|Arezzo]] (AR) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Florencia|Florencia]]''' (FI) * [[Lalawigan ng Grosseto|Grosseto]] (GR) * [[Lalawigan ng Livorno|Livorno]] (LI) * [[Lalawigan ng Lucca|Lucca]] (LU) * [[Lalawigan ng Massa-Carrara|Massa-Carrara]] (MS) * [[Lalawigan ng Pisa|Pisa]] (PI) * [[Lalawigan ng Pistoia|Pistoia]] (PT) * [[Lalawigan ng Prato|Prato]] (PO) * [[Lalawigan ng Siena|Siena]] (SI) {{clear}} == [[Umbria|Rehiyon ng Umbria]] == [[Talaksan:Umbria Provinces.png|thumb|right|300px|Lalawigan ng Umbria.]] * '''[[Lalawigan ng Perugia|Perugia]]''' (PG) * [[Lalawigan ng Terni|Terni]] (TR) {{clear}} == [[Veneto|Rehiyon ng Veneto]] == [[Talaksan:Provinces of Veneto map.png|thumb|right|300px|Lalawigan ng Veneto.]] * [[Lalawigan ng Belluno|Belluno]] (BL) * [[Lalawigan ng Padua|Padua (Padova)]] (PD) * [[Lalawigan ng Rovigo|Rovigo]] (RO) * [[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] (TV) * '''[[Kalakhang Lungsod ng Venecia|Venecia]]''' (VE) * [[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR) * [[Lalawigan ng Vicenza|Vicenza]] (VI) {{clear}} == Talababa == {{Reflist}} == Tignan din == * [[Mga Rehiyon ng Italya|Mga rehiyon ng Italya]] * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] * [[ISO 3166-2:IT]] {{Articles on second-level administrative divisions of European countries}} [[Kategorya:Italya]] 8vu063nx83d6v2j9wyxju1j2wq0032t Cerdeña 0 129770 2224921 1973665 2026-09-13T09:16:55Z Ryomaandres 8044 2224921 wikitext text/x-wiki {{Infobox Region of Italy |Name = Cerdeña |Italian_name = {{lang|sc|Sardigna / Sardinnya}} {{in lang|sc}}<br /> {{lang|it|Sardegna}} {{in lang|it}}<br /> {{lang|ca|Sardenya}} {{in lang|ca}} |Sardinian_name = Sardinnya |region_coa = Sardegna-Stemma.svg |coa_size = |map = Map Region of Sardegna.svg |flag = Bandiera ufficiale RAS.svg |flag_link = |capital = Cagliari |area = 24090 |Official Languages = Italyano, Sardinyan at Katalan |Other languages = Ingles (sa antas ng turismo at pangkalakalan ''(commercial)'') |area_source = |area_rank = Ikatlo |area_percent = 8.0 |population = 1670219 |pop_rank = Ikalabing-isa |pop_percent = 2.8 |pop_ref = |pop_date = 2008-10-31 |population_demonym= Sardinian |citizenship_it = 98% |citizenship_ref = <ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/str2007/query.php?lingua=ita&Rip=S5&Reg=R20&Pro=P000&Com=&paese=A9999&submit=Tavola |title=Statistiche demografiche ISTAT |publisher=Demo.istat.it |date= |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927123046/http://demo.istat.it/str2007/query.php?lingua=ita&Rip=S5&Reg=R20&Pro=P000&Com=&paese=A9999&submit=Tavola |url-status=dead }}</ref> |autonomous = autonomous |GDP = 34 |GDP_year = 2007 |GDP_percent = | GSPRank = |GDP_per_capita = 20,627 [[Purchasing power parity|PPP]] |GDP_cap_year = 2009 |GDP_cap_rank = |GSPPerCapita = | GSPPerCapitaRank = |Website = [http://www.regione.sardegna.it/ www.regione.sardegna.it] |leader_title = |leader = Francesco Pigliaru |leader_party = PD |ruling_party1 = |ruling_party2 = |NUTS = ITG |iso region = }} [[Talaksan:San Bartolomé - Calle Doctor Cerdeña Bethencourt 03 ies.jpg|thumb|Kalye ng Doctor Cerdeña Bethencourt sa Cerdena, sa mga isla ng Kanarya]] Ang '''Cerdeña''', '''Sardinia''', o '''Serdenya''' (Italyano: ''Sardegna''; [[Ingles]]: ''Sardinia'') ay ang pangalawang-pinakamalaking [[pulo]] sa [[Dagat Mediterraneo]] (mas maliit sa [[Sicilia]] ngunit mas malaki sa [[Chipre]]). Ito ay isang lalawigang bahagi ng bansang [[Italya]], at ang pinakamalalapit na mga lupain dito ay (mula sa hilaga) ang pulo ng [[Corcega]] (bahagi ng [[Pransiya]]), ang [[Tangway ng Italya]], ang Sicilia, ang [[Tunez]] at ang mga [[Pulong Baleares]] (bahagi ng [[Espanya]]). Ang pangunahing lungsod ay '''Cagliari''', o ''Caller'' sa lumang [[Kastila]]. Ito ay isa sa limang rehiyon ng Italy na may ilang antas ng [[Nagsasariling administratibong dibisyon|domestikong awtonomiya]] na ipinagkaloob ng isang [[Mga rehiyon ng Italya|espesyal na batas]].<ref>{{Cite web |title=Statuto - Regione Autonoma della Sardegna |url=https://www.regione.sardegna.it/regione/statuto/ |website=www.regione.sardegna.it}}</ref> Ang opisyal na pangalan nito, '''Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña''', ay bilingual sa [[Wikang Italyano|Italian]] at [[Wikang Sardo|Sardo]]: {{Lang|it|Regione Autonoma della Sardegna}} / {{Lang|sc|Regione Autònoma de Sardigna}}.<ref>{{Cite web |title=Delibera della Giunta regionale del 26 giugno 2012 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_73_20120703172407.pdf}}</ref> Ito ay nahahati sa apat na [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] ([[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], [[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]], [[Lalawigan ng Nuoro|Nuoro]], [[Lalawigan ng Ogliastra|Ogliastra]], [[Lalawigan ng Oristan|Oristan]], [[Lalawigan ng Sacer|Sacer]], at [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]) at isang [[Mga kalakhang lungsod ng Italya|kalakhang lungsod]] ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]]. Ang kabesera ng rehiyon ng Cerdeña—at ang pinakamalaking lungsod nito—ay [[Cagliari]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png/220px-Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png|thumb|Monte Corru Tundu Menhir sa [[Villa Sant'Antonio]] (5.75 metro ang taas)]] === Prehistoriko === Ang Cerdeña ay isa sa mga pinaka-geologically sinaunang katawan ng lupa sa Europa. Ang pulo ay naninirahan sa iba't ibang mga alon ng imigrasyon mula sa prehistory hanggang sa kamakailang mga panahon. Sa paglipas ng panahon, ang iba't ibang populasyon ng Cerdeña ay lumilitaw na naging nagkakaisa sa mga kaugalian, ngunit nanatiling politikal na nahahati sa iba't ibang maliliit, mga pangkat ng tribo, kung minsan ay nagsasama-sama laban sa mga sumasalakay na puwersa mula sa dagat, at sa iba ay nakikipagdigma sa isa't isa. Ang mga tirahan ay binubuo ng mga bilog na kubo na batong pawid. ==Talababa== {{reflist}} {{Sardinia}} {{Regions of Italy}} [[Kategorya:Sardinia| ]] [[Kategorya:Mga pulo ng Italya]] {{Stub|Italya}} j4xtfvx2s8nsdlgcc7bvtbft3cpqxr7 Padron:Sardinia 10 129774 2224923 1894763 2026-09-13T09:23:25Z Ryomaandres 8044 2224923 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Cerdeña |state = {{{state|}}} |title = {{flagicon|Sardinia}} [[Cerdeña]] |image = [[File:Sardegna-Stemma.svg|35px]] |groupstyle = padding:0.2em 1.0em; line-height:1.1em; <!--reduces wide gap between wrapped groupname lines--> |liststyle = padding:0.4em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> |oddstyle = background:#f7f7f7; |evenstyle = background:transparent; |group1 = [[Mga lalawigan ng Italya|Lalawigan<br>at Lugar]] |list1 = [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] • [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] • [[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]] • [[Lalawigan ng Nuoro|Nuoro]] • [[Lalawigan ng Ogliastra|Ogliastra]] • [[Lalawigan ng Oristano|Oristan]] • [[Lalawigan ng Sacer|Sacer]] • [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] |group2 = [[Kasaysayan ng Cerdeña |Kasaysayan]] |list2 = [[Kasaysayan ng pagmimina sa Cerdeña|Pagmimina]] • [[Kaharian ng Cerdeña|Kaharian]] • [[Talaan ng mga monarko ng Cerdeña|Monarko]] • [[Talaan ng mga viceroy ng Cerdeña|Viceroy]] |group3 = [[Politika ng Cerdeña|Politika at<br/>Gobyerno]] |list3 = [[Eleksiyon sa Cerdeña]] • [[Talaan ng mga pangulo ng Cerdeña]] • [[Talaan ng mga partido pampolitika sa Cerdeña |Partido Pampolitika]] |group4 = '''Kultura''' |list4 = [[Wikang Sardo|Wika]] • [[Talaan ng mga arkeyolohikal at artistikong lugar sa Cerdeña |Arkeyolohikal at Artistikong Lugar]] •[[Musika ng Cerdeña |Musika]] • [[Talaan ng mga atraksiyong pangturista ng Cerdeña |Atraksiyong Pangturista]] • [[Talaan ng mga mamamayang Cerdeña |Tao]] }}<noinclude> [[Category:Suleras ng mga Rehiyon ng Italya|Cerdeña]] </noinclude> odjrw58x9oo1lt607m5ipzukynlkxnv Padron:Lalawigan ng Cagliary 10 129784 2224876 1324819 2026-09-13T08:45:14Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Padron:Metropolitan City of Cagliari]] 2224876 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Metropolitan City of Cagliari]] bhneu76ktgb541asi1hewau98hsec7e 2225035 2224876 2026-09-13T10:36:16Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] 2225035 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] 74b881euxazg7vt66dz8blxiq8pyd2s Lalawigan ng Medio Campidano 0 130369 2224920 1872632 2026-09-13T09:12:28Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1360105567|Province of Medio Campidano]]" 2224920 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Medio Campidano|native_name=<small>{{native name|it|Provincia del Medio Campidano}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de su Campidanu de Mesu}}</small>|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Campidano di Sanluri (02).jpg|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Medio Campidano in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Location of the province of Medio Campidano in Italy|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Region]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title=Established|established_date=May 2005|established_title1=Disestablished|established_date1=4 February 2016|established_title2=Re-established|established_date2=16 April 2021|established_title3=Functional since|established_date3=1 June 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Sanluri]] at [[Villacidro]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=28|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Presidente|leader_name=|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=1517.34|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_total=89155|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref name=":0">[https://stats.oecd.org/ Regions and Cities > Regional Statistics > Regional Economy > Regional Gross Domestic Product (Small regions TL3)], OECD.Stats. Accessed on 16 November 2018.</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€1.434 bilyon (2015)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€14,379 (2015)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=|area_code_type=Telephone prefix|area_code=|iso_code=[[ISO 3166-2:IT|VS]]|registration_plate=|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=117|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Medio Campidano''' ( {{Langx|it|provincia del Medio Campidano}}; {{Langx|sc|provìntzia de su Campidanu de Mesu}} ; <small>parehong</small> {{Literal na pagsasalin|lalawigan ng Gitnang [[Campidano]]}}) ay isang lalawigan sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Noong 2026, ang probinsiya ay may populasyon na 89,155 sa lawak na {{Convert|1517.34|km2|mi2}}, na nagbibigay dito ng densidad ng populasyon na 58 naninirahan bawat kilometro kuwadrado.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source"><span class="cx-segment" data-segmentid="459">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="460">[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]].</span></cite></ref> Ito ay may dalawang kabisera, [[Villacidro]] at [[Sanluri]]. Mayroon itong 28 munisipalidad at ang pambihirang administrador ng lalawigan ay si Roberto Cadeddu.<ref>{{Cite web |title=Amministratore Straordinario |url=https://www.provincia.mediocampidano.it/it/unita_organizzative/amministratore-straordinario |publisher=Province of Medio Campidano |language=it}}</ref> Ito ay itinatag noong 2005 mula sa isang bahagi ng [[lalawigan ng Cagliari]]. Ang Medio Campidano ay binuwag bilang isang lalawigan sa pamamagitan ng isang Dekretong Rehiyonal noong 2016 at isinama sa bagong itinatag na [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], gayunpaman, ito ay muling itinatag noong Hunyo 1, 2025 ayon sa isang dekreto noong 2021.<ref name="1giugno2025">{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 54/21 del 30 dicembre 2024. Trasferimento alle Province del Sulcis Iglesiente, del Medio Campidano e alla Città metropolitana di Cagliari del personale della Provincia del Sud Sardegna. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://files.regione.sardegna.it/squidex/api/assets/redazionaleras/50cc6bdb-b790-47b3-81a3-2891f78e56d0/decreto-della-presidente-della-regione-del-16-maggio-2025-n.-52.pdf |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naglalaman halimbawa ng [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahikong]] pook arkeolohiko na Su Nuraxi sa [[Barumini]], na isinama sa talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO noong 199.<ref name="italia">{{Cite web |title=Medio Campidano |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/medio-campidano.html |access-date=18 August 2015 |publisher=Italia.it}}</ref> == Heograpiya == [[File:Mediacampidano_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada ng lalawigan ng Medio Campidano]] == Pamahalaan == === Mga munisipalidad === {{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Medio Campidano}} Ang lalawigan ay may 28 munisipalidad:   == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 89,155, kung saan 49.7% ay lalaki, at 50.3% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 11.4% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 30.1%.<templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{Historical populations|1861|50800|1871|50468|1881|54109|1901|58545|1911|66268|1921|65759|1931|73980|1936|79418|1951|97687|1961|103896|1971|103268|1981|109383|1991|109785|2001|105400|2011|101256|2021|92660|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 2,689, na bumubuo sa 3.0% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e6suekrla7iksw8fksl45lx593n5b9r 2224922 2224920 2026-09-13T09:18:09Z Ryomaandres 8044 2224922 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Medio Campidano|native_name=<small>{{native name|it|Provincia del Medio Campidano}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de su Campidanu de Mesu}}</small>|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Campidano di Sanluri (02).jpg|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Medio Campidano in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Location of the province of Medio Campidano in Italy|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Region]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title=Established|established_date=May 2005|established_title1=Disestablished|established_date1=4 February 2016|established_title2=Re-established|established_date2=16 April 2021|established_title3=Functional since|established_date3=1 June 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Sanluri]] at [[Villacidro]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=28|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Presidente|leader_name=|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=1517.34|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_total=89155|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref name=":0">[https://stats.oecd.org/ Regions and Cities > Regional Statistics > Regional Economy > Regional Gross Domestic Product (Small regions TL3)], OECD.Stats. Accessed on 16 November 2018.</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€1.434 bilyon (2015)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€14,379 (2015)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=|area_code_type=Telephone prefix|area_code=|iso_code=[[ISO 3166-2:IT|VS]]|registration_plate=|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=117|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Medio Campidano''' ( {{Langx|it|provincia del Medio Campidano}}; {{Langx|sc|provìntzia de su Campidanu de Mesu}} ; <small>parehong</small> {{Literal na pagsasalin|lalawigan ng Gitnang [[Campidano]]}}) ay isang lalawigan sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Noong 2026, ang probinsiya ay may populasyon na 89,155 sa lawak na {{Convert|1517.34|km2|mi2}}, na nagbibigay dito ng densidad ng populasyon na 58 naninirahan bawat kilometro kuwadrado.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source"><span class="cx-segment" data-segmentid="459">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="460">[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]].</span></cite></ref> Ito ay may dalawang kabesera, [[Villacidro]] at [[Sanluri]]. Mayroon itong 28 munisipalidad at ang pambihirang administrador ng lalawigan ay si Roberto Cadeddu.<ref>{{Cite web |title=Amministratore Straordinario |url=https://www.provincia.mediocampidano.it/it/unita_organizzative/amministratore-straordinario |publisher=Province of Medio Campidano |language=it}}</ref> Ito ay itinatag noong 2005 mula sa isang bahagi ng [[lalawigan ng Cagliari]]. Ang Medio Campidano ay binuwag bilang isang lalawigan sa pamamagitan ng isang Dekretong Rehiyonal noong 2016 at isinama sa bagong itinatag na [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], gayunpaman, ito ay muling itinatag noong Hunyo 1, 2025 ayon sa isang dekreto noong 2021.<ref name="1giugno2025">{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 54/21 del 30 dicembre 2024. Trasferimento alle Province del Sulcis Iglesiente, del Medio Campidano e alla Città metropolitana di Cagliari del personale della Provincia del Sud Sardegna. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://files.regione.sardegna.it/squidex/api/assets/redazionaleras/50cc6bdb-b790-47b3-81a3-2891f78e56d0/decreto-della-presidente-della-regione-del-16-maggio-2025-n.-52.pdf |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naglalaman halimbawa ng [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahikong]] pook arkeolohiko na Su Nuraxi sa [[Barumini]], na isinama sa talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO noong 199.<ref name="italia">{{Cite web |title=Medio Campidano |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/medio-campidano.html |access-date=18 August 2015 |publisher=Italia.it}}</ref> == Heograpiya == [[File:Mediacampidano_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada ng lalawigan ng Medio Campidano]] == Pamahalaan == === Mga munisipalidad === {{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Medio Campidano}} Ang lalawigan ay may 28 munisipalidad:   == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 89,155, kung saan 49.7% ay lalaki, at 50.3% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 11.4% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 30.1%.<templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{Historical populations|1861|50800|1871|50468|1881|54109|1901|58545|1911|66268|1921|65759|1931|73980|1936|79418|1951|97687|1961|103896|1971|103268|1981|109383|1991|109785|2001|105400|2011|101256|2021|92660|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 2,689, na bumubuo sa 3.0% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}}{{Province of Medio Campidano}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fe53l60ag3k8oomz8v9dwg6xv8z3wvd 2224996 2224922 2026-09-13T10:13:19Z Ryomaandres 8044 2224996 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Medio Campidano|native_name=<small>{{native name|it|Provincia del Medio Campidano}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de su Campidanu de Mesu}}</small>|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Campidano di Sanluri (02).jpg|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Medio Campidano in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Location of the province of Medio Campidano in Italy|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Region]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title=Established|established_date=May 2005|established_title1=Disestablished|established_date1=4 February 2016|established_title2=Re-established|established_date2=16 April 2021|established_title3=Functional since|established_date3=1 June 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Sanluri]] at [[Villacidro]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=28|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Presidente|leader_name=|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=1517.34|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_total=89155|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref name=":0">[https://stats.oecd.org/ Regions and Cities > Regional Statistics > Regional Economy > Regional Gross Domestic Product (Small regions TL3)], OECD.Stats. Accessed on 16 November 2018.</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€1.434 bilyon (2015)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€14,379 (2015)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=|area_code_type=Telephone prefix|area_code=|iso_code=[[ISO 3166-2:IT|VS]]|registration_plate=|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=117|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Medio Campidano''' ( {{Langx|it|provincia del Medio Campidano}}; {{Langx|sc|provìntzia de su Campidanu de Mesu}} ; <small>parehong</small> {{Literal na pagsasalin|lalawigan ng Gitnang [[Campidano]]}}) ay isang lalawigan sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Noong 2026, ang probinsiya ay may populasyon na 89,155 sa lawak na {{Convert|1517.34|km2|mi2}}, na nagbibigay dito ng densidad ng populasyon na 58 naninirahan bawat kilometro kuwadrado.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source"><span class="cx-segment" data-segmentid="459">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="460">[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]].</span></cite></ref> Ito ay may dalawang kabesera, [[Villacidro]] at [[Sanluri]]. Mayroon itong 28 munisipalidad at ang pambihirang administrador ng lalawigan ay si Roberto Cadeddu.<ref>{{Cite web |title=Amministratore Straordinario |url=https://www.provincia.mediocampidano.it/it/unita_organizzative/amministratore-straordinario |publisher=Province of Medio Campidano |language=it}}</ref> Ito ay itinatag noong 2005 mula sa isang bahagi ng [[lalawigan ng Cagliari]]. Ang Medio Campidano ay binuwag bilang isang lalawigan sa pamamagitan ng isang Dekretong Rehiyonal noong 2016 at isinama sa bagong itinatag na [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], gayunpaman, ito ay muling itinatag noong Hunyo 1, 2025 ayon sa isang dekreto noong 2021.<ref name="1giugno2025">{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 54/21 del 30 dicembre 2024. Trasferimento alle Province del Sulcis Iglesiente, del Medio Campidano e alla Città metropolitana di Cagliari del personale della Provincia del Sud Sardegna. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://files.regione.sardegna.it/squidex/api/assets/redazionaleras/50cc6bdb-b790-47b3-81a3-2891f78e56d0/decreto-della-presidente-della-regione-del-16-maggio-2025-n.-52.pdf |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naglalaman halimbawa ng [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahikong]] pook arkeolohiko na Su Nuraxi sa [[Barumini]], na isinama sa talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO noong 199.<ref name="italia">{{Cite web |title=Medio Campidano |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/medio-campidano.html |access-date=18 August 2015 |publisher=Italia.it}}</ref> == Heograpiya == [[File:Mediacampidano_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada ng lalawigan ng Medio Campidano]] == Pamahalaan == === Mga munisipalidad === {{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Medio Campidano}} Ang lalawigan ay may 28 munisipalidad:   == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 89,155, kung saan 49.7% ay lalaki, at 50.3% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 11.4% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 30.1%.<templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{Historical populations|1861|50800|1871|50468|1881|54109|1901|58545|1911|66268|1921|65759|1931|73980|1936|79418|1951|97687|1961|103896|1971|103268|1981|109383|1991|109785|2001|105400|2011|101256|2021|92660|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 2,689, na bumubuo sa 3.0% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}}{{Province of Medio Campidano}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qovp9ykcjkbs0ka5vkpje16d8dcb8aj Padron:Lalawigan ng Medio Campidano 10 130370 2224956 1327589 2026-09-13T10:00:59Z Ryomaandres 8044 2224956 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Province of Medio Campidano |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Medio Campidano]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Arbus, Sardinia|Arbus]] *[[Barumini]] *[[Collinas]] *[[Furtei]] *[[Genuri]] *[[Gesturi]] *[[Gonnosfanadiga]] *[[Guspini]] *[[Las Plassas]] *[[Lunamatrona]] *[[Pabillonis]] *[[Pauli Arbarei]] *[[Samassi]] *[[San Gavino Monreale]] *[[Sanluri]] *[[Sardara]] *[[Segariu]] *[[Serramanna]] *[[Serrenti]] *[[Setzu]] *[[Siddi, Sardinia|Siddi]] *[[Tuili]] *[[Turri, Sardinia|Turri]] *[[Ussaramanna]] *[[Villacidro]] *[[Villamar]] *[[Villanovaforru]] *[[Villanovafranca]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Medio Campidano |[[Category:Italy province templates|Medio Campidano, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Medio Campidano]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> mvejqwjocrjhaxsyrndy4jwqpcmmv49 Padron:Lalawigan ng Nuoro 10 130372 2225002 2121147 2026-09-13T10:17:14Z Ryomaandres 8044 2225002 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Nuoro |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Nuoro]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = * [[Aritzo]] * [[Atzara]] * [[Austis]] * [[Belvì]] * [[Birori]] * [[Bitti]] * [[Bolotana]] * [[Borore]] * [[Bortigali]] * [[Desulo]] * [[Dorgali]] * [[Dualchi]] * [[Fonni]] * [[Gadoni]] * [[Galtellì]] * [[Gavoi]] * [[Irgoli]] * [[Lei, Sardinia|Lei]] * [[Loculi]] * [[Lodè]] * [[Lodine]] * [[Lula, Sardinia|Lula]] * [[Macomer]] * [[Mamoiada]] * [[Meana Sardo]] * [[Noragugume]] * [[Nuoro]] * [[Oliena]] * [[Ollolai]] * [[Olzai]] * [[Onanì]] * [[Onifai]] * [[Oniferi]] * [[Orani, Sardinia|Orani]] * [[Orgosolo]] * [[Orosei]] * [[Orotelli]] * [[Ortueri]] * [[Orune]] * [[Osidda]] * [[Ottana]] * [[Ovodda]] * [[Posada, Sardinia|Posada]] * [[Sarule]] * [[Seulo]] * [[Silanus, Sardinia|Silanus]] * [[Sindia, Sardinia|Sindia]] * [[Siniscola]] * [[Sorgono]] * [[Teti, Sardinia|Teti]] * [[Tiana, Sardinia|Tiana]] * [[Tonara]] * [[Torpè]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Nuoro |[[Category:Italy province templates|Nuoro, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Nuoro]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> 5ci5bwchdft8q6nsbc0osxcygst39v5 Lalawigan ng Ogliastra 0 130373 2224925 1853285 2026-09-13T09:27:23Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1363857902|Province of Ogliastra]]" 2224925 wikitext text/x-wiki Ang '''lalawigan ng Ogliastra''' ({{Langx|it|provincia dell'Ogliastra}} , {{IPA|it|proˈvintʃa delloʎˈʎastra|}}, {{Langx|sc|Provìntzia de Ogiastra}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ang lalawigan ay may dalawang kabisera; ang [[Lanusei]] at [[Tortolì]].<ref>{{Cite web |title=Ogliastra |url=http://www.comuni-italiani.it/105/ |access-date=4 August 2015 |publisher=Comuni Italiani}}</ref> Ang Ogliastra ay ang pinakamabundok na lalawigan sa Cerdeña. Sa pagkakaroon ng 53,722 na naninirahan noong 2026, ito rin ang lalawigan ng Italya na may pinakakaunting populasyon, at may densidad ng populasyon na 28 na naninirahan bawat kilometro kuwadrado, at ito rin ang pinakakaunting populasyon.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source"><span class="cx-segment" data-segmentid="479">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="480">[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]].</span></cite></ref> Ito ay itinatag noong 2005 mula sa isang bahagi ng [[lalawigan ng Nuoro]], ngunit ito ay binuwag ng 2016 na Dekretong Rehiyonal at isinama muli sa lalawigan ng Nuoro, at pagkatapos ay muling itinatag noong Mayo 1, 2025 ayon sa isang dekreto ng 2021.<ref name="1maggio2025">{{Cite web |date=2025-04-29 |title=Bollettino n. 25 - Parte I e II del 29/04/2025 |url=https://buras.regione.sardegna.it/api/assets/db8f05a5-9cf4-4856-9dc4-75b9da6ce018 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Ang lalawigan ng Ogliastra ay halos katumbas ng medyebal na [[Agugliastra|Husgado ng Agugliastra]] . Itinatag ang probinsya noong 2001 nang dumoble ang bilang ng mga probinsiya ng Cerdeña. [[File:Ogliastra_mappa.png|thumb| Mga bayan at kalsada ng lalawigan]] == Heograpiya == Nakaharap sa [[Dagat Tireno]] sa silangan, nasa hangganan nito ang [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|kalakhang lungsod ng Cagliari]] sa timog-kanluran at ang [[lalawigan ng Nuoro]] sa hilagang-kanluran. Kinaroroonan nito ang ilog Flumendosa at ang lawa ng Basso Flumendosa, at mayroon din itong malaking bulkan na Gennargentu.<ref name="italiait">{{Cite web |title=Ogliastra |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/ogliastra.html |access-date=4 August 2015 |publisher=Italia.it}}</ref> === Mga munisipalidad === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ogliastra}} <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link ==   * [http://www.provinciaogliastra.gov.it/ Opisyal na website ng Ogliastra] <nowiki>{{Province of Ogliastra}}</nowiki>{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tldhjt2xt9t1cx0ed7bnbluj32u102z 2224927 2224925 2026-09-13T09:28:51Z Ryomaandres 8044 2224927 wikitext text/x-wiki Ang '''lalawigan ng Ogliastra''' ({{Langx|it|provincia dell'Ogliastra}} , {{IPA|it|proˈvintʃa delloʎˈʎastra|}}, {{Langx|sc|Provìntzia de Ogiastra}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ang lalawigan ay may dalawang kabisera; ang [[Lanusei]] at [[Tortolì]].<ref>{{Cite web |title=Ogliastra |url=http://www.comuni-italiani.it/105/ |access-date=4 August 2015 |publisher=Comuni Italiani}}</ref> Ang Ogliastra ay ang pinakamabundok na lalawigan sa Cerdeña. Sa pagkakaroon ng 53,722 na naninirahan noong 2026, ito rin ang lalawigan ng Italya na may pinakakaunting populasyon, at may densidad ng populasyon na 28 na naninirahan bawat kilometro kuwadrado, at ito rin ang pinakakaunting populasyon.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source"><span class="cx-segment" data-segmentid="479">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="480">[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]].</span></cite></ref> Ito ay itinatag noong 2005 mula sa isang bahagi ng [[lalawigan ng Nuoro]], ngunit ito ay binuwag ng 2016 na Dekretong Rehiyonal at isinama muli sa lalawigan ng Nuoro, at pagkatapos ay muling itinatag noong Mayo 1, 2025 ayon sa isang dekreto ng 2021.<ref name="1maggio2025">{{Cite web |date=2025-04-29 |title=Bollettino n. 25 - Parte I e II del 29/04/2025 |url=https://buras.regione.sardegna.it/api/assets/db8f05a5-9cf4-4856-9dc4-75b9da6ce018 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Ang lalawigan ng Ogliastra ay halos katumbas ng medyebal na [[Agugliastra|Husgado ng Agugliastra]] . Itinatag ang probinsya noong 2001 nang dumoble ang bilang ng mga probinsiya ng Cerdeña. [[File:Ogliastra_mappa.png|thumb| Mga bayan at kalsada ng lalawigan]] == Heograpiya == Nakaharap sa [[Dagat Tireno]] sa silangan, nasa hangganan nito ang [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|kalakhang lungsod ng Cagliari]] sa timog-kanluran at ang [[lalawigan ng Nuoro]] sa hilagang-kanluran. Kinaroroonan nito ang ilog Flumendosa at ang lawa ng Basso Flumendosa, at mayroon din itong malaking bulkan na Gennargentu.<ref name="italiait">{{Cite web |title=Ogliastra |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/ogliastra.html |access-date=4 August 2015 |publisher=Italia.it}}</ref> === Mga munisipalidad === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ogliastra}} <templatestyles src="Div col/styles.css" />&nbsp; == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == &nbsp; * [http://www.provinciaogliastra.gov.it/ Opisyal na website ng Ogliastra] {{Province of Ogliastra}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] k7snp7oihqjq96vvgfvgi0x17bjkzpl 2224928 2224927 2026-09-13T09:29:53Z Ryomaandres 8044 2224928 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->|name=Lalawigan ng Ogliastra|native_name=<small>{{native name|it|Provincia dell'Ogliastra}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Ogiastra}}</small>|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Arbatax_red_rocks.jpg|image_alt=|image_caption=Mga pulang bato sa Arbatax, Tortolì|image_flag=Flag of the Province of Ogliastra.svg|flag_alt=|image_shield=Provincia dell'Ogliastra-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Ogliastra in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng Lalawigan ng Ogliastra sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Region]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title=Established|established_date=May 2005|established_title1=Disestablished|established_date1=4 February 2016|established_title2=Reestablished|established_date2=16 April 2021|established_title3=Reactivated|established_date3=May 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Lanusei]] at [[Tortolì]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=23|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=[[List of presidents of the Province of Ogliastra|President]]|leader_name=Alessio Seoni|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=1854.55|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_total=53722|population_as_of=2026|population_density_km2=auto|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref name=":0">[http://stats.oecd.org/ Regions and Cities > Regional Statistics > Regional Economy > Regional Gross Domestic Product (Small regions TL3)], OECD.Stats. Accessed on 16 November 2018.</ref>|demographics2_title1=Total|demographics2_info1=€1.002 billion (2015)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=€17,432 (2015)|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=080xx|area_code_type=Telephone prefix|area_code=0782|iso_code=|registration_plate=[[Italian car number plates|OG]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=105|website={{official website|https://www.provincia.ogliastra.it/}}|footnotes=}} Ang '''lalawigan ng Ogliastra''' ({{Langx|it|provincia dell'Ogliastra}} , {{IPA|it|proˈvintʃa delloʎˈʎastra|}}, {{Langx|sc|Provìntzia de Ogiastra}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ang lalawigan ay may dalawang kabisera; ang [[Lanusei]] at [[Tortolì]].<ref>{{Cite web |title=Ogliastra |url=http://www.comuni-italiani.it/105/ |access-date=4 August 2015 |publisher=Comuni Italiani}}</ref> Ang Ogliastra ay ang pinakamabundok na lalawigan sa Cerdeña. Sa pagkakaroon ng 53,722 na naninirahan noong 2026, ito rin ang lalawigan ng Italya na may pinakakaunting populasyon, at may densidad ng populasyon na 28 na naninirahan bawat kilometro kuwadrado, at ito rin ang pinakakaunting populasyon.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref name="area"><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source"><span class="cx-segment" data-segmentid="479">[https://www.istat.it/it/archivio/156224 "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011"] (in Italian). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="480">[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]].</span></cite></ref> Ito ay itinatag noong 2005 mula sa isang bahagi ng [[lalawigan ng Nuoro]], ngunit ito ay binuwag ng 2016 na Dekretong Rehiyonal at isinama muli sa lalawigan ng Nuoro, at pagkatapos ay muling itinatag noong Mayo 1, 2025 ayon sa isang dekreto ng 2021.<ref name="1maggio2025">{{Cite web |date=2025-04-29 |title=Bollettino n. 25 - Parte I e II del 29/04/2025 |url=https://buras.regione.sardegna.it/api/assets/db8f05a5-9cf4-4856-9dc4-75b9da6ce018 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Ang lalawigan ng Ogliastra ay halos katumbas ng medyebal na [[Agugliastra|Husgado ng Agugliastra]] . Itinatag ang probinsya noong 2001 nang dumoble ang bilang ng mga probinsiya ng Cerdeña. [[File:Ogliastra_mappa.png|thumb| Mga bayan at kalsada ng lalawigan]] == Heograpiya == Nakaharap sa [[Dagat Tireno]] sa silangan, nasa hangganan nito ang [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|kalakhang lungsod ng Cagliari]] sa timog-kanluran at ang [[lalawigan ng Nuoro]] sa hilagang-kanluran. Kinaroroonan nito ang ilog Flumendosa at ang lawa ng Basso Flumendosa, at mayroon din itong malaking bulkan na Gennargentu.<ref name="italiait">{{Cite web |title=Ogliastra |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/sardinia/ogliastra.html |access-date=4 August 2015 |publisher=Italia.it}}</ref> === Mga munisipalidad === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ogliastra}} <templatestyles src="Div col/styles.css" />&nbsp; == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == &nbsp; * [http://www.provinciaogliastra.gov.it/ Opisyal na website ng Ogliastra] {{Province of Ogliastra}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] c6uz14d8cafqs3qltu9htj10acgr19y Padron:Lalawigan ng Ogliastra 10 130374 2225008 1336147 2026-09-13T10:21:06Z Ryomaandres 8044 2225008 wikitext text/x-wiki {{Navbox Province of Italy | nocat={{{nocat|}}} | province_code=OG | list= *[[Arzana]] *[[Bari Sardo]] *[[Baunei]] *[[Cardedu]] *[[Elini]] *[[Gairo, Sardinia|Gairo]] *[[Girasole]] *[[Ilbono]] *[[Jerzu]] *[[Lanusei]] *[[Loceri]] *[[Lotzorai]] *[[Osini]] *[[Perdasdefogu]] *[[Seui]] *[[Talana]] *[[Tertenia]] *[[Tortolì]] *[[Triei]] *[[Ulassai]] *[[Urzulei]] *[[Ussassai]] *[[Villagrande Strisaili]] </noinclude> in6ttig2l6rkk7slts8ao2pn2n1jtm8 2225009 2225008 2026-09-13T10:21:44Z Ryomaandres 8044 2225009 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Ogliastra |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Ogliastra]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Arzana]] *[[Bari Sardo]] *[[Baunei]] *[[Cardedu]] *[[Elini]] *[[Gairo, Sardinia|Gairo]] *[[Girasole]] *[[Ilbono]] *[[Jerzu]] *[[Lanusei]] *[[Loceri]] *[[Lotzorai]] *[[Osini]] *[[Perdasdefogu]] *[[Seui]] *[[Talana]] *[[Tertenia]] *[[Tortolì]] *[[Triei]] *[[Ulassai]] *[[Urzulei]] *[[Ussassai]] *[[Villagrande Strisaili]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Ogliastra |[[Category:Italy province templates|Ogliastra, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Ogliastra]] }} }} }}<noinclude> {{navbox documentation}} </noinclude> kwa091kdrw3cl5hdgsd16f36imdcq1u Padron:Lalawigan ng Oristano 10 130378 2224865 2165645 2026-09-13T08:40:04Z Ryomaandres 8044 2224865 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Oristan |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Oristan]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = [[File:Provincia di Oristano-Stemma.svg|55px|Lalawigan ng Oristano]] |list1 = * [[Abbasanta]] * [[Aidomaggiore]] * [[Albagiara]] * [[Ales, Cerdeña|Ales]] * [[Allai, Cerdeña |Allai]] * [[Arborea]] * [[Ardauli]] * [[Assolo]] * [[Asuni]] * [[Baradili]] * [[Baratili San Pietro]] * [[Baressa]] * [[Bauladu]] * [[Bidonì]] * [[Bonarcado]] * [[Boroneddu]] * [[Bosa]] * [[Busachi]] * [[Cabras, Cerdeña |Cabras]] * [[Cuglieri]] * [[Curcuris]] * [[Flussio]] * [[Fordongianus]] * [[Ghilarza]] * [[Gonnoscodina]] * [[Gonnosnò]] * [[Gonnostramatza]] * [[Laconi]] * [[Magomadas]] * [[Marrubiu]] * [[Masullas]] * [[Milis]] * [[Modolo]] * [[Mogorella]] * [[Mogoro]] * [[Montresta]] * [[Morgongiori]] * [[Narbolia]] * [[Neoneli]] * [[Norbello]] * [[Nughedu Santa Vittoria]] * [[Nurachi]] * [[Nureci]] * [[Ollastra]] * [[Oristano]] * [[Palmas Arborea]] * [[Pau, Cerdeña |Pau]] * [[Paulilatino]] * [[Pompu]] * [[Riola Sardo]] * [[Ruinas]] * [[Sagama]] * [[Samugheo]] * [[San Nicolò d'Arcidano]] * [[San Vero Milis]] * [[Santa Giusta]] * [[Santu Lussurgiu]] * [[Scano di Montiferro]] * [[Sedilo]] * [[Seneghe]] * [[Senis]] * [[Sennariolo]] * [[Siamaggiore]] * [[Siamanna]] * [[Siapiccia]] * [[Simala]] * [[Simaxis]] * [[Sini, Cerdeña |Sini]] * [[Siris, Cerdeña |Siris]] * [[Soddì]] * [[Solarussa]] * [[Sorradile]] * [[Suni, Cerdeña |Suni]] * [[Tadasuni]] * [[Terralba]] * [[Tinnura]] * [[Tramatza]] * [[Tresnuraghes]] * [[Ulà Tirso]] * [[Uras, Cerdeña |Uras]] * [[Usellus]] * [[Villa Sant'Antonio]] * [[Villa Verde]] * [[Villanova Truschedu]] * [[Villaurbana]] * [[Zeddiani]] * [[Zerfaliu]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Oristano |[[Category:Italy province templates|Oristano, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Oristano]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> sm17t8zu8qfk4g81xupbr5laf1wn1ei Padron:Lalawigan ng Sassari 10 130380 2225018 1336148 2026-09-13T10:27:05Z Ryomaandres 8044 2225018 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Sacer |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Sacer]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = [[File:Provincia di Sassari-Stemma.svg|55px|Province of Sassari]] |list1 = * [[Aggius]] * [[Aglientu]] * [[Alà dei Sardi]] * [[Alghero]] * [[Anela]] * [[Ardara, Sardinia|Ardara]] * [[Arzachena]] * [[Badesi]] * [[Banari]] * [[Benetutti]] * [[Berchidda]] * [[Bessude]] * [[Bonnanaro]] * [[Bono, Sardinia|Bono]] * [[Bonorva]] * [[Bortigiadas]] * [[Borutta]] * [[Bottidda]] * [[Buddusò]] * [[Budoni]] * [[Bultei]] * [[Bulzi]] * [[Burgos, Sardinia|Burgos]] * [[Calangianus]] * [[Cargeghe]] * [[Castelsardo]] * [[Cheremule]] * [[Chiaramonti]] * [[Codrongianos]] * [[Cossoine]] * [[Erula]] * [[Esporlatu]] * [[Florinas]] * [[Giave]] * [[Golfo Aranci]] * [[Illorai]] * [[Ittireddu]] * [[Ittiri]] * [[La Maddalena]] * [[Laerru]] * [[Loiri Porto San Paolo]] * [[Luogosanto]] * [[Luras]] * [[Mara, Sardinia|Mara]] * [[Martis]] * [[Monteleone Rocca Doria]] * [[Monti, Sardinia|Monti]] * [[Mores, Sardinia|Mores]] * [[Muros, Sardinia|Muros]] * [[Nughedu San Nicolò]] * [[Nule]] * [[Nulvi]] * [[Olbia]] * [[Olmedo, Sardinia|Olmedo]] * [[Oschiri]] * [[Osilo]] * [[Ossi, Sardinia|Ossi]] * [[Ozieri]] * [[Padria]] * [[Padru]] * [[Palau, Sardinia|Palau]] * [[Pattada]] * [[Perfugas]] * [[Ploaghe]] * [[Porto Torres]] * [[Pozzomaggiore]] * [[Putifigari]] * [[Romana, Sardinia|Romana]] * [[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro]] * [[Santa Maria Coghinas]] * [[Santa Teresa Gallura]] * [[Sant'Antonio di Gallura]] * [[Sassari]] * [[Sedini]] * [[Semestene]] * [[Sennori]] * [[Siligo]] * [[Sorso]] * [[Stintino]] * [[Telti]] * [[Tempio Pausania]] * [[Tergu]] * [[Thiesi]] * [[Tissi]] * [[Torralba, Sardinia|Torralba]] * [[Trinità d'Agultu e Vignola]] * [[Tula, Sardinia|Tula]] * [[Uri, Sardinia|Uri]] * [[Usini]] * [[Valledoria]] * [[Viddalba]] * [[Villanova Monteleone]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Sassari |[[Category:Italy province templates|-Sassari, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> 4e93mkul04t2f19emc02ww94xtwez98 Buggerru 0 130381 2225034 2111957 2026-09-13T10:36:14Z Ryomaandres 8044 2225034 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Buggerru|official_name=Comune di Buggerru|native_name=|image_skyline=Buggerru_veduta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw sa Buggerru|image_shield=Buggerru-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|23|51|N|08|24|09|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] (SU)|frazioni=San Nicolò, Portisceddu, Is Ortus De Mari, Piscina Morta , Grugua, Cala Domestica, Caitas, Pranu Sartu, Candiazzus, Su Fundu Mannu|mayor_party=|mayor=Silvano Farris|area_footnotes=|area_total_km2=48.3|population_footnotes=|population_demonym=Buggerrai|elevation_footnotes=|elevation_m=51|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Buggerru''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Carbonia]]. Ang pelikulang ''[[Sebastiane]]'' ni [[Derek Jarman]] noong 1976 ay kinunan malapit sa ''comune''. May hangganan ang Buggerru sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Fluminimaggiore]] at [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:Cala_domestica.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Cala_domestica.jpg|left|thumb|Cala Domestica]] === Teritoryo === Ang munisipalidad ay matatagpuan sa kanlurang baybayin ng Cerdeña, sa sub-rehiyon ng [[Iglesiente]]. Ang bayan, na nailalarawan sa pamamagitan ng maliliit na bahay na nakaayos sa isang bentilador, ay matatagpuan sa magandang labasan ng dagat ng isang hindi tinatablan ng lambak, ang kanal ng Malfidano, na nagbigay ng pangalan nito sa pinakamahalagang minahan sa lugar. == Tingnan din == * [[Kasaysayan ng pagmimina sa Cerdeña]] == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] f88k4qmspiozykvo67jngm8pkechnh1 Calasetta 0 130383 2225036 2111940 2026-09-13T10:36:30Z Ryomaandres 8044 2225036 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Calasetta|official_name=Comune di Calasetta|native_name=Câdesédda|image_skyline=Calasetta_(CI)_-_panoramio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw mula sa dagat|image_shield=Calasetta-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|7|N|8|22|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] (SU)|frazioni=Cussorgia|mayor_party=|mayor=Claudia Mura|area_footnotes=|area_total_km2=30.98|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Calasettani|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[San Mauricio]]|day=Setyembre 22|postal_code=09011|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Calasetta''' ([[Wikang Ligur|Ligurian]]: ''Câdesédda'') ay isang maliit na bayan (populasyon 2,919) at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]] na matatagpuan sa isla ng [[Sant'Antioco]], sa labas ng Timog-kanlurang baybayin ng rehiyon. == Kasaysayan == Habang ang bayan mismo ay napetsahan noong 1770, sa kalagitnaan ng ika-16 na siglo, isang grupo ng mga pamilyang Ligurian - marami sa kanila mula sa [[Pegli]] malapit sa [[Genova]] - ay lumipat sa isang desyerto na isla sa baybayin [[Tunisia|Tunesicong]] lungsod ng [[Tabarka]] upang magtrabaho sa tubig bilang mga mangingisda ng korales. Ang mga pamilyang ito ay nagtrabaho sa ilalim ng pangangasiwa ng mayayamang pamilyang Genoves na Lomellini. Ang masigasig na mga pamilyang Ligur ng Tabarka na ito ay mabilis na lumawak mula sa pangingisda sa korales hanggang sa pakikipagkalakalan sa pagitan ng mga pamilihan sa loob ng Aprika at Europa. Di-nagtagal, tumaas sila sa mga posisyon ng kayamanan at tagumpay at iginawad ang mga titulong Markes ng Tabarka. Noong una, ang Tabarkini (bilang mga inapo sa Calasetta ay kung minsan ay tinatawag pa rin) ay protektado ng korona ng España, ngunit ang pagtaas ng populasyon, pagsalakay ng mga piratang Berberisca, at pagpapalawak ng kompetisyon ng Pransiya ay nagsimula ng mahabang panahon ng pagsubok para sa maraming Tabarkini. [[Talaksan:Foto-scogliera-nido-passeri.jpg|left|thumb|220x220px| Batong Nido dei Passeri sa baybayin ng Calasetta.]] == Kultura == [[Talaksan:San_Maurizio_in_Calasetta.jpg|thumb| Simbahan ng San Mauricio]] Ang lokal na diyalekto, na tinatawag na ''[[Tabarchino|Tabarkino]]'', ay katulad pa rin ngayon sa sinasalita sa Pegli at Genova. Ang Calasetta ay ang lugar ng kapanganakan ng kriminal na si [[Pietro De Negri]] (kilala bilang ''Il Canaro''). == Ekonomiya == Sa ngayon, ang Calasetta ay isang paboritong destinasyon ng turista na may mga dalampasigan, daungan, at industriya ng pangingisda. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Pegli]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[Arenzano]], Italya == Mga sanggunian == {{Commons category|Calasetta}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] irb6wbz5z6yyix2gppqajmp2vxnevb0 Carbonia, Cerdeña 0 130384 2224943 2118458 2026-09-13T09:45:47Z Ryomaandres 8044 2224943 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carbonia|frazioni=Bacu Abis, Barbusi, Cannas, Corongiu, Cortoghiana, Genna Corriga, Flumentepido, Is Gannaus, Is Meis, Medadeddu, Medau Desogus, Serbariu, Sirai, Sirri|website={{official website|http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/home.html}}|area_code=0781|postal_code=09013|day=Ikatlong Huwebes ng Mayo|saint=[[Papa Ponciano|Papa San Ponciano]]|elevation_m=111|elevation_footnotes=|population_demonym=Carboniesi o Carboniensi|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=145.54|area_footnotes=|mayor=[[Paola Massidda]]|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Sulcis-Iglesiente|Sulcis-Iglesiente]]|official_name=Comune di Carbonia|region=[[Cerdeña]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|10|2|N|8|31|20|E|type:city|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Carbonia-Stemma.png|image_caption=panorama|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama carbonia.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Carbonia''' (ibinibigkas na [karˈbɔːnja][[null|link=|Tungkol sa tunog na ito]] {{Audio|It-Carbonia.ogg|<small>listen</small>}} ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Lalawigan ng Sulcis-Iglesiente]], [[Cerdeña]], [[Italya]]. Kasama ng [[Iglesias]] ito ay isang kapuwa kabesera ng dating [[Carbonia-Iglesias|lalawigan ng Carbonia-Iglesias]], na binuwag. Matatagpuan ito sa timog-kanluran ng isla, halos isang oras sa pamamagitan ng kotse o tren mula sa rehiyonal na kabesera, [[Cagliari]]. Kasama ng [[Iglesias, Cerdeña|Carbonia]], isa ito sa dalawang kabesera ng lalawigan. Nang matapos ang panahon ng pagmimina, naging sentro ng serbisyo ang Carbonia para sa lugar, na ibinatay ang ekonomiya nito pangunahin sa sektor ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|tersiyaryo]]<ref name="economia">{{cita web|url=http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html|titolo=La città|editore=Comune di Carbonia|accesso=28 agosto 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230929234053/http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html |date=29 Septiyembre 2023 }}</ref> at industriya,<ref name="economia" /> salamat sa kalapit na lugar ng industriya ng [[Portovesme]],<ref name="economia2">{{cita web|url=http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html|titolo=La città|editore=Comune di Carbonia|accesso=28 agosto 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230929234053/http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html |date=29 Septiyembre 2023 }}</ref> sa munisipalidad ng [[Portoscuso]]. == Mga pangunahing tanawin == * [[Monte Sirai]], isang burol sa paligid ng lungsod na naglalaman ng mga guho ng mga itinayo ng mga mula sa [[Phoenicia]]-[[Kartago]] * [[Domus de janas]] sa paligid ng Sirri at Monte Crobu * Romanikong simbahan ng Santa Maria di Flumentepido (ika-11 siglo) * Ang dating [[Museo ng minahan ng karbon ng Serbariu|minahan ng karbon ng Serbariu]], na ngayon ay naging isang museo at isang lugar ng pang-industriyang arkeolohiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/home.html Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203223208/http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/home.html |date=2020-12-03 }} * [http://www.sardinia.net/carbonia/eng/indice.htm Carbonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515195928/http://sardinia.net/carbonia/eng/indice.htm |date=2021-05-15 }} {{Province of Sulcis-Iglesiente}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 3e43brqrk8h73r1vtvcn2307gaxwwnp 2224945 2224943 2026-09-13T09:46:59Z Ryomaandres 8044 2224945 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carbonia|frazioni=Bacu Abis, Barbusi, Cannas, Corongiu, Cortoghiana, Genna Corriga, Flumentepido, Is Gannaus, Is Meis, Medadeddu, Medau Desogus, Serbariu, Sirai, Sirri|website={{official website|http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/home.html}}|area_code=0781|postal_code=09013|day=Ikatlong Huwebes ng Mayo|saint=[[Papa Ponciano|Papa San Ponciano]]|elevation_m=111|elevation_footnotes=|population_demonym=Carboniesi o Carboniensi|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=145.54|area_footnotes=|mayor=[[Paola Massidda]]|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|official_name=Comune di Carbonia|region=[[Cerdeña]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|10|2|N|8|31|20|E|type:city|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Carbonia-Stemma.png|image_caption=panorama|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama carbonia.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Carbonia''' (ibinibigkas na [karˈbɔːnja][[null|link=|Tungkol sa tunog na ito]] {{Audio|It-Carbonia.ogg|<small>listen</small>}} ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], [[Cerdeña]], [[Italya]]. Kasama ng [[Iglesias]] ito ay isang kapuwa kabesera ng dating [[Carbonia-Iglesias|lalawigan ng Carbonia-Iglesias]], na binuwag. Matatagpuan ito sa timog-kanluran ng isla, halos isang oras sa pamamagitan ng kotse o tren mula sa rehiyonal na kabesera, [[Cagliari]]. Kasama ng [[Iglesias, Cerdeña|Carbonia]], isa ito sa dalawang kabesera ng lalawigan. Nang matapos ang panahon ng pagmimina, naging sentro ng serbisyo ang Carbonia para sa lugar, na ibinatay ang ekonomiya nito pangunahin sa sektor ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|tersiyaryo]]<ref name="economia">{{cita web|url=http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html|titolo=La città|editore=Comune di Carbonia|accesso=28 agosto 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230929234053/http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html |date=29 Septiyembre 2023 }}</ref> at industriya,<ref name="economia" /> salamat sa kalapit na lugar ng industriya ng [[Portovesme]],<ref name="economia2">{{cita web|url=http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html|titolo=La città|editore=Comune di Carbonia|accesso=28 agosto 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230929234053/http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/Content/it_IT/216.html |date=29 Septiyembre 2023 }}</ref> sa munisipalidad ng [[Portoscuso]]. == Mga pangunahing tanawin == * [[Monte Sirai]], isang burol sa paligid ng lungsod na naglalaman ng mga guho ng mga itinayo ng mga mula sa [[Phoenicia]]-[[Kartago]] * [[Domus de janas]] sa paligid ng Sirri at Monte Crobu * Romanikong simbahan ng Santa Maria di Flumentepido (ika-11 siglo) * Ang dating [[Museo ng minahan ng karbon ng Serbariu|minahan ng karbon ng Serbariu]], na ngayon ay naging isang museo at isang lugar ng pang-industriyang arkeolohiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/home.html Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203223208/http://www.comune.carbonia.ci.it/urbiportal/home.html |date=2020-12-03 }} * [http://www.sardinia.net/carbonia/eng/indice.htm Carbonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515195928/http://sardinia.net/carbonia/eng/indice.htm |date=2021-05-15 }} {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 1aoz528pex04f2w402ui5qx8zjs1x1r Carloforte 0 130385 2225037 2111939 2026-09-13T10:37:01Z Ryomaandres 8044 2225037 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carloforte|official_name=Comune di Carloforte|native_name=U Pàize|image_skyline=Carloforte.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Carloforte-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|9|N|8|18|E|type:city(6,488)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Salvatore Puggioni|area_footnotes=|area_total_km2=51.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Carlofortini or Tabarkini|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=San [[Carlos Boromeo]]|day=Nobyembre 4|postal_code=09014|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.carloforte.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Carloforte''' (''U Pàize'' sa [[Wikang Ligur|Ligur]], literal: ''ang nayon, ang bayan'') ay isang pangingisda at [[bayang resort]] na matatagpuan sa [[Isola di San Pietro]]<ref name="EB19112">{{cite EB1911|wstitle=Carloforte}}</ref> (Saint Peter's Island) at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], humigit-kumulang {{Convert|7|km|0}} mula sa timog-kanlurang baybayin ng pulo. Isa ito sa mga [[I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang mga pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sardegna |url=https://borghipiubelliditalia.it/sardegna/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> [[Talaksan:Archiotto_e_tipica_scalinata_in_Via_Solferino.jpg|left|thumb| Isang tanaw ng Carloforte.]] == Kasaysayan == Ayon sa isang alamat, isang lokal na simbahan (''Chiesa dei Novelli Innocenti'') ang itinatag noong unang bahagi ng ika-14 na siglo bilang parangal sa daan-daang mga kalahok sa tinatawag na [[Krusada ng mga Bata]] noong 1212 na namatay sa pagkawasak ng barko sa labas lamang ng isla habang patungo sila sa Hilagang Africa sa panahon ng unos. Ang simbahan, na tinatawag na ''Chiesa dei Novelli Innocenti'' at matatagpuan sa loob ng perimetro ng bayan, ay kasalukuyang hindi ginagamit bilang isang simbahan (isang beses lamang sa isang taon); ito ang tanging malinaw na natitirang gusali na natagpuan sa panahon ng kolonisasyon noong 1739. == Ekonomiya == Ang pangunahing pinagmumulan ng kita ng modernong-panahong Carloforte ay ang pangingisda, turismo, at mga padala mula sa maraming mangangalakal na marinero sa buong mundo na nagmula sa Carloforte. Ipinagmamalaki ang ilang mga dalampasigan, parehong mabato at mabuhangin, ang bayan ay isang destinasyong panturista sa tag-init. Sa kabilang panig ng isla mula sa Carloforte ay ang [[Parola ng Capo Sandalo]] (gumana, ngayon ay awtomatiko). Sa lokal, ito ay kilala lamang bilang ''Il Faro''. Ang estruktura ay mula pa noong dekada 1880. == Mga kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod == * {{Flagicon|ESP}} [[Alicante]], [[Espanya|España]] * {{Flagicon|ESP}} [[Tabarca]], [[Espanya|España]] * {{Flagicon|ITA}} [[Kalakhang Lungsod ng Genova]], [[Italya]] * {{Flagicon|ITA}} [[Genova|Pegli]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[Camogli]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[Montecchio Maggiore]], Italy mula 2009 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.isoladisanpietro.org/ Carloforte e l'Isola di San Pietro] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20050101031542/http://www.regione.sardegna.it/inglese/index.htm Opisyal na website ng rehiyon] {{In lang|en}} * [http://www.goingtosardinia.com/ Gabay sa Sardinia] {{In lang|en}} {{Clear}}{{province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 2h752q83mhund0avxbldj4ch05q89ln Domusnovas 0 130386 2225038 2111933 2026-09-13T10:37:16Z Ryomaandres 8044 2225038 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Domusnovas|official_name=Comune di Domusnovas|native_name=Domusnoas|image_skyline=Domusnovas.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Domusnovas-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|19|N|8|39|E|type:city(6,520)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Angelo Deidda|area_footnotes=|area_total_km2=80.5|population_footnotes=|population_total=6489|population_as_of=Mayo 31, 2007<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Domusnovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=152|saint=|day=|postal_code=09015|area_code=0781|website={{official website|https://web.archive.org/web/20060818182052/http://www.comune.domusnovas.ca.it:80/}}|footnotes=}} Ang '''Domusnovas''', '''Domusnoas''', o '''Domus Noas''' (mga bagong bahay) sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Carbonia]], sa rehiyon ng [[Sulcis]]-[[Iglesiente]], sa lambak ng ilog ng [[Cixeri|Cixerri]]. Ang Domusnovas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Fluminimaggiore]], [[Gonnosfanadiga]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], [[Musei]], [[Villacidro]], at [[Villamassargia]]. Ang bayan ay kilala sa mga [[Mga Grotto ng San Giovanni|Grotto ng San Giovanni]], na matatagpuan mga {{Convert|2|km|mi|0}} mula sa bayan. == Kasaysayan == Ang lugar ng Domusnovas ay pinaninirahan mula noong sinaunang panahon, gaya ng pinatutunayan ng pagkakaroon ng mga pader na [[Neolitiko]] (giniba noong ika-19 na siglo) at ilang [[nuraghe]]. Sa panahon ng dominasyon ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] sa isla ito ay isang nayon sa kabila ng kalsada ng Cagliari-[[Sulcis]], na ginamit upang ipagpalit ang mineral na nakuha sa kalapit na [[Metalla]]. Noong Gitnang Kapanahunan, ito ay bahagi ng [[Husgado ng Cagliari|Giudicato ng Cagliari]], at, nang noong 1257 ang huli ay nasakop ng mga [[Republika ng Pisa|tropang Pisano]], ito ay naging isang fief ni Konde [[Ugolino della Gherardesca]]. Noong 1324, ito ay sinakop ng mga [[Kaharian ng Aragon|Aragones]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Domusnovas}}{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] efj6mwntshtgnc5aw6d9ggyal3ahmn4 Fluminimaggiore 0 130387 2225039 2222415 2026-09-13T10:37:28Z Ryomaandres 8044 2225039 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fluminimaggiore|official_name=Comune di Fluminimaggiore|native_name=Frùmini Majori|image_skyline=Antas Tempel1.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Templo ng Antas|image_shield=Fluminimaggiore-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|26|N|8|30|E|type:city(3,065)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] (SU)|mayor_party=|mayor=Piergiuseppe Massa|area_footnotes=|area_total_km2=108.1|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=63|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Fluminimaggiore''' (''Frùmini Majori'' o ''Flùmini Majori'' sa [[Wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|0}} hilaga ng [[Carbonia]]. Ang Fluminimaggiore ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arbus (Sardinia)|Arbus]], [[Buggerru]], [[Domusnovas]], [[Gonnosfanadiga]], at [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]]. Ang [[Templo ng Antas]] ay matatagpuan sa teritoryo ng Fluminimaggiore. Mayroong ilang mga museo sa bayan, kabilang ang isang museo ng [[paleontolohiya]].<ref>[http://www.comune.fluminimaggiore.ca.it/Menu.php Comune di Fluminimaggiore] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070908014140/http://www.comune.fluminimaggiore.ca.it/Menu.php|date=2007-09-08}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipalidad ng Fluminimaggiore ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Mayo 11, 2004.<ref>{{Cita web|url=http://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2004/comuni/fluminimaggiore.html|titolo=Emblema del Comune di Fluminimaggiore|autore=Governo Italiano, Ufficio Onorificenze e Araldica|accesso=2021-02-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230426133233/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2004/comuni/fluminimaggiore.html |date=2023-04-26 }}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Mga pook arkeolohiko === Ang Templo ng Antas ay matatagpuan malapit sa bayan (mga sampung kilometro ang layo) at ang nakapalibot na arkeolohikong lugar ay partikular na interes para sa mga natuklasang Puniko at Romano. Malapit sa pook ay maaari ring bisitahin ang isang nayong Nurahiko at ang mga sinaunang silyarang Romano. == Mga sanggunian == {{Commons category|Fluminimaggiore}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div> * &nbsp;{{Cite EB1911|wstitle=Flumini Maggiore|volume=10|page=575}} {{Clear}}{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] hwc9bz6zo782tmqvsy0ug09xxavbsqs Giba, Cerdeña 0 130388 2225040 2115199 2026-09-13T10:37:43Z Ryomaandres 8044 2225040 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Giba|official_name=Comune di Giba|native_name=|image_skyline=ChiesaSantaMarta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Santa Marta|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|4|N|8|38|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Villarios|mayor_party=|mayor=Andrea Pisanu|area_footnotes=|area_total_km2=30.44|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Gibai|elevation_footnotes=|elevation_m=59|saint=San Pedro|day=Hunyo 29|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.giba.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Giba''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Matatagpuan sa timog-kanlurang rehiyon ng [[Sulcis]] ng isla, ang munisipalidad ay binubuo ng mga nayon ng sentrong Giba, at Villarios, mga {{Convert|5|km|mi|0}} sa kanluran, hangganan sa [[Masainas]] sa timog, [[Piscinas]] sa silangan, [[Villaperuccio]] sa hilagang-silangan, [[Tratalias]] sa hilaga, at [[San Giovanni Suergiu]] sa hilagang-kanluran. Dalawang [[kalsadang estatal]] ang tumatawid sa teritoryo ng Giba, ang SS195 "Sulcitana" at ang SS293. == Mga monumento at tanawin == === Mga pook arkeolohiko === Sa teritoryo ng Giba mayroong ilang mga testimonya ng pagkakaroon ng tao mula noong panahon ng Neolitiko at Nurahika. Marami sa mga patotoong ito ang nawala, at sa kabila ng malaking kahalagahan ng mga natuklasang ito, ang mga malalim na pag-aaral at kahit na bahagi ng mga ito ay hindi pa naisasagawa. Ang mga sumusunod na pook arkeolohiko ay umiiral sa teritoryo ng Giba: * ang domus de janas, na itinayo noong 3000 BK, ang isa ay hindi maaaring bisitahin dahil ito ay sakop, naghihintay ng karagdagang paghuhukay, upang maiwasan ang pagnanakaw at mga gawaing paninira; * maraming nuraghi, itinayo noong 1600 BK, humigit-kumulang sampu, kabilang ang nurahikang complex ng Meurra; * ang mga libingan ng mga higante, ang isa ay malapit sa Meurra nuraghe at dalawa pa, marahil tatlo, sa teritoryo ng Villarios. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] n5bcvuc4ups6p5cuiyavgz03bp346hl Gonnesa 0 130389 2225041 2116092 2026-09-13T10:37:52Z Ryomaandres 8044 2225041 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gonnesa|official_name=Comune di Gonnesa|native_name=|image_skyline=Gonnesa_vista.png|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Gonnesa-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|16|N|8|28|E|type:city(5,184)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Normann, Nuraxi Figus|mayor_party=|mayor=Hansel Cabiddu|area_footnotes=|area_total_km2=47.5|population_footnotes=|population_demonym=Gonnesini|elevation_footnotes=|elevation_m=40|saint=San Andrés|day=Nobyembre 30|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.gonnesa.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Gonnesa''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Carbonia]], sa subrehiyon ng [[Iglesiente]]. Ang bayan ay muling itinatag noong huling bahagi ng ika-18 siglo ng lokal na piyudatoryo. Noong ika-19 na siglo ang teritoryo nito ay naapektuhan ng pagpapatuloy ng pagmimina na malaki ang naiambag sa paglaki ng populasyon nito. Sa Munisipalidad ng Gonnesa ay matatagpuan ang minahan ng [[Nuraxi Figus]], ang huling aktibong [[Minahan ng uling|minahan ng karbon]] sa Italya ngayon. [[Talaksan:Gonnesa-Seruci01.jpg|thumb| Nuraghe Seruci]] Sa teritoryo nito ay mayroong mahalagang pook arkeolohiko, ang [[nuraghe Seruci]], at dalampasigang halos {{Convert|4|km|mi|0}} kung saan maaaring mag-surf, lalo na sa isang lugar na tinatawag na [[Funtanamare]]. Ang iba pang dalawang lugar ay tinatawag na [[Plag' 'e Mesu]] ("Gitnang Dalampasigan" sa [[wikang Sardo]], at [[Porto Paglia]]. Ang Gonnesa ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carbonia]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], at [[Portoscuso]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20080704061253/http://www.ilrudere.com/sardegna/spiagge/gonnesa/fontanamare_porto_paglia.html mga larawan ni Gonnesa] {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] h95dcjmdxcia0dwizwb2msg943rfzan Masainas 0 130391 2225042 2116105 2026-09-13T10:38:03Z Ryomaandres 8044 2225042 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Masainas|official_name=Comune di Masainas|native_name=|image_skyline=Chiesa_San_Giovanni_Battista_Masainas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Simbahan ng San Giovanni Battista.|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|3|N|8|38|E|type:city(1,437)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Is Fiascus, Is Cuccus, Is Murronis, Is Lais, Is Solinas, Is Crobbedus, Is Mancas, Is Cannigonis|mayor_party=|mayor=Ivo Melis|area_footnotes=|area_total_km2=23.69|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Masainesi|elevation_footnotes=|elevation_m=57|saint=San Juan Bautista|day=Hunyo 24|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.masainas.ci.it/}}|footnotes=}}Ang '''Masainas''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|0}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|0}} timog-silangan ng [[Carbonia]]. Ito ay bahagi ng tradisyonal na rehiyon ng [[Sulcis]]. Ang Masainas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Giba, Cerdeña|Giba]], [[Piscinas]], [[Sant'Anna Arresi]], at [[Teulada, Sardinia|Teulada]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang orographic pagkakaayos ay nailalarawan sa pamamagitan ng mga huling sanga ng mga bundok ng Sulcis, sa partikular na Bundok Floris (396 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Punta di Antiogu Sardara (391 m), at Sa Serra Manna (293 m), ang tanging mga relyebe na may tiyak na kahalagahang mayaman sa mga ibabaw na punong-kahoy at maraming palumpong na mga lugar na tipikal ng lokal na kusang flora at muling isinagubat na ibabaw na may mga pino at iba pang species ng puno, pati na rin ang pagkakaroon ng fauna at mineral; kaya't ang 1124 ektarya ng teritoryo ay isinama ng rehiyon ng Cerdeña sa "Plano ng mga Likas na Liwasan" kasama ng Batas Rehiyonal. n. 31/1989. === Mga ''frazione'' === Kabilang sa munisipalidad ng Masainas ang mga sumusunod na ''[[frazione]]'': * Cannigonis * Is Crobbedus * Is Cuccus * Is Fiascus * Is Lais * Is Lois * Is Mancas * Is Murronis * Is Solinas * Su Pranu == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] bb8q57xuj5yq72vukux029vlupwhnbh Musei 0 130392 2225043 2116097 2026-09-13T10:38:11Z Ryomaandres 8044 2225043 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Musei|official_name=Comune di Musei|native_name=|image_skyline=Musei territorio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|18|N|8|40|E|type:city(1,493)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=20.3|population_footnotes=|population_demonym=Museghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=117|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Musei''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Carbonia]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,493 at may lawak na {{Convert|20.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Musei ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Domusnovas]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], at [[Villamassargia]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang sentro ay matatagpuan sa kapatagan ng Cixerri at matatagpuan sa kahabaan ng lumang kalsada sa pagitan ng Iglesias, ang mga bayan ng mababang Campidano at Cagliari, malapit sa Riu s'Acqua Sassa. == Mga monumento at tanawin == === Mga pook arkeolohiko === Ang mga museo ay nagpapanatili ng [[nuraghe]] at mga natagpuan na [[Mga Fenicio|Fenicio]] at [[Kasaysayang Romano|Romano]], na nagpapatotoo sa pagkamayabong ng mga lupain na irigado ng tubig ng [[Cixerri]] at mga tributaryo nito. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:637 bar:1871 from: 0 till:670 bar:1881 from: 0 till:697 bar:1901 from: 0 till:711 bar:1911 from: 0 till:700 bar:1921 from: 0 till:801 bar:1931 from: 0 till:806 bar:1936 from: 0 till:878 bar:1951 from: 0 till:1188 bar:1961 from: 0 till:1326 bar:1971 from: 0 till:1257 bar:1981 from: 0 till:1304 bar:1991 from: 0 till:1451 bar:2001 from: 0 till:1506 PlotData= bar:1861 at:637 fontsize:XS text: 637 shift:(-8,5) bar:1871 at:670 fontsize:XS text: 670 shift:(-8,5) bar:1881 at:697 fontsize:XS text: 697 shift:(-8,5) bar:1901 at:711 fontsize:XS text: 711 shift:(-8,5) bar:1911 at:700 fontsize:XS text: 700 shift:(-8,5) bar:1921 at:801 fontsize:XS text: 801 shift:(-8,5) bar:1931 at:806 fontsize:XS text: 806 shift:(-8,5) bar:1936 at:878 fontsize:XS text: 878 shift:(-8,5) bar:1951 at:1188 fontsize:XS text: 1188 shift:(-8,5) bar:1961 at:1326 fontsize:XS text: 1326 shift:(-8,5) bar:1971 at:1257 fontsize:XS text: 1257 shift:(-8,5) bar:1981 at:1304 fontsize:XS text: 1304 shift:(-8,5) bar:1991 at:1451 fontsize:XS text: 1451 shift:(-8,5) bar:2001 at:1506 fontsize:XS text: 1506 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] qdne7s8bp26zl8vyc2l82oxma7jmuhl Narcao 0 130393 2225044 2116095 2026-09-13T10:38:22Z Ryomaandres 8044 2225044 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Narcao|official_name=Comune di Narcao|native_name=Narcau|image_skyline=Narcao.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Narcao|image_shield=Narcao-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|10|N|8|41|E|type:city(3,384)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Riomurtas, Terraseo, Pesus, Is Meddas, Is Sais, Is Aios, Terrubia, Is Cherchis|mayor_party=|mayor=Danilo Serra|area_footnotes=|area_total_km2=85.88|population_footnotes=|population_demonym=Narcaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=127|saint=San Nicolas|day=Agosto 14|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comunenarcao.it}}|footnotes=}}Ang '''Narcao''' ('''Narcau''' o '''Nuracau''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Carbonia]]. Ang Narcao ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carbonia]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], [[Nuxis]], [[Perdaxius]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], [[Villamassargia]], at [[Villaperuccio]]. Sa ''frazione'' ng Tarraseo mayroong mga labi ng isang templong [[Mga Puniko|Puniko]] - [[Sinaunang Roma|Romano]] na inialay sa diyosang si [[Demeter|Demetra]]. == Heograpiyang pisikal == Ito ay matatagpuan sa gitna ng isang sinaunang lunas heograpiko ng panahong Tersiyaryo na mayaman sa mga liparita at trakita. Ang teritoryo ng Narcao ay kadalasang maburol. Ang mga kulot na kaluwagan ay kinokoronahan ang mas matataas na mga relyebe na may tipikal na hugis ng garapon, na may malaking patag na tuktok. Sa mga pinakamataas na bundok, nangingibabaw ang Bundok Narcao, na ang patag na "tugatog", na tinatawag na "Sa Pranedda" (ang maliit na kapatagan), ay maaaring maabot sa pamamagitan ng isang landas na nagbibigay-daan sa medyo madali, nang hindi kinakailangang umakyat sa mga dalisdis na natatakpan ng makapal na halaman.<ref name="autogenerato1">FRAU, Mario, MONTICOLO, Renato, "Narcao", in FRAU, Mario, MONTICOLO, Renato, ''SULCIS - Guida archeologica'', Firenze, Editrice Arte e Natura</ref> == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Bovegno]], Italya * {{Flagicon|FRA}} [[Les Rues-des-Vignes]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.narcao.ci.it/ Opisyal na website] {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] feluxipby1m57s5y2xjxa8dcya8gihl Nuxis 0 130394 2225045 2116288 2026-09-13T10:38:31Z Ryomaandres 8044 2225045 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nuxis|official_name=Comune di Nuxis|native_name=|image_skyline=Nuxis.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama mula sa Narcao|image_shield=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|9|N|8|44|E|type:city(1,719)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Piero Andrea Deias|area_footnotes=|area_total_km2=61.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Nusciai|elevation_footnotes=|elevation_m=196|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.nuxis.ci.it/}}|footnotes=}}Ang '''Nuxis''' ({{IPA-sc|ˈnuʒizi|lang}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} silangan ng [[Carbonia]]. Ang Nuxis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Assemini]], [[Narcao]], [[Santadi]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], at [[Villaperuccio]]. == Kasaysayan == Itinatag ang nayon sa paligid ng taong 1000 AD, kahit na mayroong arkeolohikong ebidensiya ng isang paninirahang nurahika, at lumaki mula sa isang paninirahang sakahan. Ang pastoral na paninirahan ng Nuxis ay tinulungan ng pagkakaroon ng mga mongheng [[Mga Benedictino|Benedictino]] sa kalapit na [[Narcao]] at [[Flumentepido]].<ref name="guide">S. Colomo, "Practical Guide to Sardinia", AFS 1993.</ref> == Mga pangunahing tanawin == Ang maliit na simbahan, na may lawak na wala pang {{Convert|100|m2|ft2}}, ng Sant'Elia di Tattinu, na matatagpuan humigit-kumulang {{Convert|250|m|ft}} timog ng nayon ay isang halimbawa ng [[arkitekturang Bisantino]] sa Cerdeña. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] dupuq6kg537b5lgmvc8jb5vyzjyh6qe Perdaxius 0 130395 2225046 2135039 2026-09-13T10:38:41Z Ryomaandres 8044 2225046 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Perdaxius|official_name=Comune di Perdaxius|native_name=|image_skyline=Perdaxius.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|10|N|8|37|E|type:city(1,466)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=29.5|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Perdaxius''' ({{IPA-sc|pɛɾˈdaʒuzu|lang}}; binabaybay din {{Lang|sc|Perdaxus}} sa Sardo) sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} silangan ng [[Carbonia]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,466 at may lawak na {{Convert|29.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Perdaxius ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carbonia]], [[Narcao]], [[Tratalias]], at [[Villaperuccio]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ito ay matatagpuan sa gitna ng kuwengka ng minahang Sulcis<ref>{{cita libro|curatore=Francesco Floris|titolo=La Grande Enciclopedia della Sardegna - 7° volume|url=http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_81_20071203170820.pdf|formato=pdf|accesso=27 febbraio 2010|anno=2007|editore=Editoriale La Nuova Sardegna|città=Sassari|pagine=188 (pdf 194)|dataarchivio=2 gennaio 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140102200109/http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_81_20071203170820.pdf|urlmorto=sì}}</ref> sa 98 metro sa ibabaw ng antas ng dagat sa isang patag na lugar na napapaligiran ng maburol na mga relief kabilang ang Bundok Narcao at Bindok S'Orcu at tinatawid ng batis ng Monte S'Orcu na dumadaloy sa [[Prinsa ng Monte Pranu|artipisyal na lawa ng Monte Pranu]]. Ang lugar ay mayaman sa argentiferous lead na nakuha mula sa ngayon ay inabandunang mga minahan ng Peppixedda at San Simplicio. == Pinagmulan ng pangalan == Malamang na ang pangalan nito ay nagmula sa Latin na Petrarium na nangangahulugang "mabato na lugar" na marahil ay iminungkahi ng mabatong masico ng Monte s'Orcu, kung saan ito nakatayo. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:579 bar:1871 from: 0 till:538 bar:1881 from: 0 till:657 bar:1901 from: 0 till:674 bar:1911 from: 0 till:833 bar:1921 from: 0 till:878 bar:1931 from: 0 till:823 bar:1936 from: 0 till:842 bar:1951 from: 0 till:1211 bar:1961 from: 0 till:1677 bar:1971 from: 0 till:1427 bar:1981 from: 0 till:1477 bar:1991 from: 0 till:1516 bar:2001 from: 0 till:1465 PlotData= bar:1861 at:579 fontsize:XS text: 579 shift:(-8,5) bar:1871 at:538 fontsize:XS text: 538 shift:(-8,5) bar:1881 at:657 fontsize:XS text: 657 shift:(-8,5) bar:1901 at:674 fontsize:XS text: 674 shift:(-8,5) bar:1911 at:833 fontsize:XS text: 833 shift:(-8,5) bar:1921 at:878 fontsize:XS text: 878 shift:(-8,5) bar:1931 at:823 fontsize:XS text: 823 shift:(-8,5) bar:1936 at:842 fontsize:XS text: 842 shift:(-8,5) bar:1951 at:1211 fontsize:XS text: 1211 shift:(-8,5) bar:1961 at:1677 fontsize:XS text: 1677 shift:(-8,5) bar:1971 at:1427 fontsize:XS text: 1427 shift:(-8,5) bar:1981 at:1477 fontsize:XS text: 1477 shift:(-8,5) bar:1991 at:1516 fontsize:XS text: 1516 shift:(-8,5) bar:2001 at:1465 fontsize:XS text: 1465 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] f2xjy22xpmkdvdj1ic74cvvnialkeos Piscinas 0 130396 2225047 2116844 2026-09-13T10:38:50Z Ryomaandres 8044 2225047 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piscinas|official_name=Comune di Piscinas|native_name=|image_skyline=Municipio di Piscinas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang munisipyo|image_shield=Piscinas-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|5|N|8|40|E|type:city(850)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mariano Cogotti|area_footnotes=|area_total_km2=14.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Piscinas''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Carbonia]], sa tradisyonal na subrehiyon ng [[Sulcis]] - [[Iglesiente]]. Ang Piscinas ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Giba, Cerdeña|Giba]], [[Masainas]], [[Santadi]], [[Teulada, Sardinia|Teulada]], [[Tratalias]], at [[Villaperuccio]]. == Storia == Noong 1587 ang Salti di Piscinas, ng yumaong si Raniero Bellit, ay bumalik sa pag-aari ng Capitania ng [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], kasunod ng kahilingan para sa pagsasauli sa lungsod na itinaguyod ng alkalde ilang taon na ang nakalilipas sa Parlamento ng [[Biseroy ng Cerdeña|Biseroy]] Moncada. Sa parehong taon na ibinenta ng Iglesias ang Salti di Piscinas kay Magnifico Pietro [[Salazar (pamilya)|Salazar]]. Sa panahon ng ika-15 at ika-16 na siglo, ang villa ng Piscinas ay paulit-ulit na nabawasan ng populasyon, pangunahin dahil sa mga pagsalakay ng mga piratang [[Piratang Berberisca|Berberisca]] dahil sa kalapitan nito sa dagat. Noong 1572, binanggit ni Marco Antonio Camos, Kapitan ng Husgado ng Iglesias, sa isang ulat tungkol sa mga panlaban sa baybayin ng Cerdeña, ang pagkakaroon ng mga magsasaka at pastol sa napakayabong na Salti di Piscinas at ang pagiging kapaki-pakinabang na inaalok ng mga ito sa pagkontra sa mga Berberisca. Ang patuloy na mga pamayanan ng tao ay samakatuwid ay natagpuan mula noong ika-17 siglo. == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 9lf0w3i9mp0x6x4l9w21wzjxsv58b3z 2225048 2225047 2026-09-13T10:39:05Z Ryomaandres 8044 2225048 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piscinas|official_name=Comune di Piscinas|native_name=|image_skyline=Municipio di Piscinas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang munisipyo|image_shield=Piscinas-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|5|N|8|40|E|type:city(850)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mariano Cogotti|area_footnotes=|area_total_km2=14.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Piscinas''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Carbonia]], sa tradisyonal na subrehiyon ng [[Sulcis]] - [[Iglesiente]]. Ang Piscinas ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Giba, Cerdeña|Giba]], [[Masainas]], [[Santadi]], [[Teulada, Sardinia|Teulada]], [[Tratalias]], at [[Villaperuccio]]. == Storia == Noong 1587 ang Salti di Piscinas, ng yumaong si Raniero Bellit, ay bumalik sa pag-aari ng Capitania ng [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], kasunod ng kahilingan para sa pagsasauli sa lungsod na itinaguyod ng alkalde ilang taon na ang nakalilipas sa Parlamento ng [[Biseroy ng Cerdeña|Biseroy]] Moncada. Sa parehong taon na ibinenta ng Iglesias ang Salti di Piscinas kay Magnifico Pietro [[Salazar (pamilya)|Salazar]]. Sa panahon ng ika-15 at ika-16 na siglo, ang villa ng Piscinas ay paulit-ulit na nabawasan ng populasyon, pangunahin dahil sa mga pagsalakay ng mga piratang [[Piratang Berberisca|Berberisca]] dahil sa kalapitan nito sa dagat. Noong 1572, binanggit ni Marco Antonio Camos, Kapitan ng Husgado ng Iglesias, sa isang ulat tungkol sa mga panlaban sa baybayin ng Cerdeña, ang pagkakaroon ng mga magsasaka at pastol sa napakayabong na Salti di Piscinas at ang pagiging kapaki-pakinabang na inaalok ng mga ito sa pagkontra sa mga Berberisca. Ang patuloy na mga pamayanan ng tao ay samakatuwid ay natagpuan mula noong ika-17 siglo. == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] qmv2lc6ucm89e9cwxj2kfpr3qf82aoz Portoscuso 0 130397 2225049 2116830 2026-09-13T10:39:14Z Ryomaandres 8044 2225049 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Portoscuso|official_name=Comune di Portoscuso|native_name=Portescusi|image_skyline=Porto turistico Portoscuso.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Pantalang turistiko ng Portoscuso|image_shield=Portoscuso-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|13|N|8|23|E|type:city(5,361)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=[[Paringianu]], [[Brunc' 'e Teula]], [[Portovesme]]|mayor_party=|mayor=Ignazio Atzori|area_footnotes=|area_total_km2=39.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Portoscusesi|elevation_footnotes=|elevation_m=6|saint=San Giovanni Battista ''([[Juan Bautista]])'', Santa Maria d'Itria|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.portoscuso.ci.it/}}|footnotes=}}Ang '''Portoscuso''' ('''Portescusi''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|75|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Carbonia]]. Ang mga wikang ginagamit dito ay [[Wikang Italyano|Italyano]] at [[Sardo Campidanes]]. Ang Portoscuso ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carbonia]], [[Gonnesa]], at [[San Giovanni Suergiu]]. [[Talaksan:Portoscuso.Torre.jpg|left|thumb| ''Torre Spagnola'' (Toreng Español)]] == Kasaysayan == Nagmula ang bayan noong ika-17 siglo mula sa isang nayon na tinitirhan ng mga mangingisda ng [[Tulingan|tuna]] at [[sagay]]. Ang pangalan nito ay nagmula sa [[Wikang Katalan|Catalan]] na ''Puerto Escos'' (nakatagong daungan).<ref name="siusa">{{Cite web |title=Comune di Portoscuso |url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=36047 |access-date= |website=SIUSA.archivi.beniculturali.it |publisher=}}</ref> Ito ay naging isang ''[[comune]]'' noong 1853, sa panahon ng pamamahala ng [[Pamilya Saboya]]. [[Talaksan:Tonnara_Portoscuso.jpg|left|thumb| Su Pranu]] Kabilang sa mga kilalang tanawin ang Toreng Españaol (ika-16 na siglo), ang simbahan ng Madonna d'Itria (ika-17 siglo) at ang Arsenal, na kilala bilang ''Su Pranu'' (ika-17 siglo). == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.portoscuso.ci.it/ Opisyal na website] * [http://www.tuttitalia.it/sardegna/12-portoscuso/ Tuttitalia] {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] p1ku29u1551vw5e7wp5joue4jl78cf7 San Giovanni Suergiu 0 130398 2225050 2117261 2026-09-13T10:39:24Z Ryomaandres 8044 2225050 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Giovanni Suergiu|official_name=Comune di San Giovanni Suergiu|native_name=Santu Giuanni Suergiu|image_skyline=Panorama San Giovanni Suergiu.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San_Giovanni_Suergiu-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|7|N|8|31|E|type:city(6,075)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=is Urigus, is Loccis, Palmas, Matzaccara, is Loccis Santus, is Cordeddas, Funtannona|mayor_party=|mayor=Elvira Usai|area_footnotes=|area_total_km2=70.6|population_footnotes=|population_demonym=Sangiovannesi o Santuannesus|elevation_footnotes=|elevation_m=16|saint=San Juan Bautista|day=Hunyo 24|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comunas.it/sangiovannisuergiu/}}|footnotes=}}Ang '''San Giovanni Suergiu''', '''Santu Giuanni de Suergiu''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|4|km|mi|0}} timog ng [[Carbonia]]. Ang San Giovanni Suergiu ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carbonia]], [[Giba, Cerdeña|Giba]], [[Portoscuso]], [[Sant'Antioco]], at [[Tratalias]]. == Kasaysayan == Noong 1616, noong panahon ng Españaol, nabuo ang isang kondado kung saan si Luigi de Gualbes ang piyudal na panginoon. Noong 1627 ang kondado ay binago sa isang markesado. Progresibong lumago muli ang populasyon mula noong ikalabing walong siglo, iba't ibang mga [[medau]] at [[furriadroxiu]] ay nabuo sa lugar ng lumang Palmas di Sols, maliit na nayon na naging nukleo ng Palmas na kilala hanggang sa ikalawang kalahati ng ikadalawampu siglo. == Mga pangunahing tanawin == [[Talaksan:Palmas_Vecchio_(San_Giovanni_Suergiu),_chiesa_di_Santa_Maria_02.jpg|thumb| Simbahan ni San Maria ng Palmas]] * Simbahan ni Santa Maria ng Palmas, sa istilong [[Estilong Romanico-Pisano|Romanico-Pisano]] (ika-12 siglo) * Simbahan ni San Juan Bautista (ika-14 na siglo) * Mga labi ng Kastilyo ng Palmas (ika-11 siglo) * [[Nekropolis ng Is Locci-Santus]], na kabilang sa [[Kulturang Ozieri]] at kabilang ang 13 [[Domus de Janas]] * Ilang [[nuraghe]] at [[libingan ng mga higante]] ni Craminalana * Likas na preserba ng Punt'e Trettu == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 1x14yep095459znlzff8tiaq2sqaxj6 Sant'Anna Arresi 0 130399 2225052 2182198 2026-09-13T10:39:45Z Ryomaandres 8044 2225052 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sant'Anna Arresi|official_name=Comune di Sant'Anna Arresi|native_name=Arresi|image_skyline=Porto Pino (2359299276).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Porto Pino|image_shield=|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|0|14|N|8|38|34|E|type:city_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=[[Porto Pino]], Is Pillonis, Is Cinus|mayor_party=|mayor=Teresa Pintus|area_footnotes=|area_total_km2=36.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Arresini|elevation_footnotes=|elevation_m=77|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=Santa Ana|day=Hulyo 26|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.santannaarresi.ca.it}}|footnotes=}}Ang '''Sant'Anna Arresi''' ('''Arresi''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Carbonia]]. Nasa hangganan ng Sant'Anna Arresi ang mga munisipalidad ng [[Masainas]] at [[Teulada, Sardinia|Teulada]]. == Mga pangunahing tanawin == [[Talaksan:SantAnnaArresi_Nur01.jpg|left|thumb| Nuraghe Arresi]] Ang ''[[frazione]]'' ng Porto Pino ay may walang bahid na dalampasigan na umaabot ng halos {{Convert|2|km|mi}} na may mga buhangin na maaaring umabot ng kasing taas ng {{Convert|29|m|ft}}. Gaya ng ipinahihiwatig ng pangalan nito, ang kahalagahan ng lugar na ito mula sa naturalistic na pananaw ay nagmumula sa pagkakaroon ng pinong [[Pinus halepensis|Aleppo]], na naroroon sa isang makakapal na kahoy na humigit-kumulang {{Convert|90|ha|acre}}. Pati na rin ang mga pine, squat at [[Juniperus phoenicea|sabinang Punico]] ay makikita sa buong paligid. Mayroon ding mga bihirang [[Quercus coccifera|chaparro]], na, sa kanilang maraming palumpong, ay matatagpuan lamang sa napakakaunting mga lugar sa isla. Ang basang lupa sa likod ng dalampasigan ay tahanan ng maraming species ng mga ibon, kabilang ang mga [[kasiri]], [[Europeong kasiri|lunting kasiri at shag]]. == Kultura == Ang ''Ai confini tra Sardegna e Jazz'' ay isang internasyonal na pagdiriwang ng musika. Ito ay isinasagawa sa unang linggo ng Agosto/unang linggo ng Setyembre. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.portopino.net www.portopino.net] * [http://www.santannarresijazz.it www.santannarresijazz.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220615115118/http://santannarresijazz.it/ |date=2022-06-15 }} {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] is5xsbhw8rga6n5ildcqzw4rk4lwzl9 Sant'Antioco 0 130400 2225053 2117228 2026-09-13T10:39:55Z Ryomaandres 8044 2225053 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sant'Antioco|official_name=Comune di Sant'Antioco|native_name=Santu Antiogu|image_skyline=Sant'Antioco.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Baybayin|image_shield=sant'Antioco-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|02|06|N|08|24|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Maladroxia|mayor_party=civic Party|mayor=Ignazio Locci (2017)|area_footnotes=|area_total_km2=115.59|population_footnotes=|population_demonym=Antiochensi|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=[[Antioco ng Sulcus|San Antioco (Sant'Antioco)]]|day=|postal_code=09017|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.santantioco.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Sant'Antioco''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Santu Antiogu'') ay ang pangalan ng kapuwa isla at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], timog-kanlurang rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], sa sonang [[Sulcis]]. Sa populasyon na 11,730, ang munisipalidad ng Sant'Antioco ito ang pinakamalaking komunidad ng isla. Ito rin ang lugar ng sinaunang [[Sulci]], na itinuturing na pangalawang lungsod ng Cerdeña noong unang panahon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Corpus_Inscriptionum_Semiticarum_CIS_I_149_(from_Sardinia)_(cropped).jpg|left|thumb| Ang [[Sant'Antioco bilingual]] na ebidensiya ay ang kasaysayang Fenica ng isla]] Ang isla ng Sant'Antioco ay naayos nang hindi bababa sa ika-5 milenyo BK (ang tinatawag na [[Kulturang Ozieri|kultura ng San Michele ng Ozieri]]), na pangunahing batay sa pangingisda at agrikultura. Natagpuan ang mga tipikal na libingan (tinatawag na ''[[Domus de janas]]'') at mga [[Nakatayong bato|menhir]] na kabilang sa kulturang ito. Ang pulo ay naglalaman din ng [[Kabihasnang Nurahika]]: ang mga natuklasan ay kinabibilangan ng [[libingan ng mga higante]] ng Su Niu de su Crobu ("Pugad ng Uwak"). [[Talaksan:Mosaic_pavement_depicting_two_panthers_drinking_from_a_krater_used_to_mix_wine_with_water,_from_the_crater_a_vine_grows,_found_in_Sant'Antioco,_2nd_or_3rd_century_AD,_Sant'Antioco_Archaeological_Museum,_Sardinia_(16568237797).jpg|left|thumb| [[Romanong mosaiko]] na daanan na naglalarawan ng dalawang panther na umiinom mula sa isang krater]] Noong ika-8 siglo BK ang mga [[Phoenicia|Fenica]] ay nagtatag ng isang bagong pamayanan, na may pangalang '''Sulky''' ([[Wikang Punico|Punico]]:{{Spaces}}{{Smallcaps all|slky}})<ref>{{Citation |last=Bernardini |first=Paolo |title=Der Neue Pauly |date=2015 |volume=Supplement II, Band 10 |chapter=Sulky/Sulcis |place=Stuttgart |publisher=J.B. Metzlersche}}. {{In lang|de}}</ref> o Solki, kung saan ang isang [[tophet]] (mga bata) [[nekropolis]] ay nahukay. Nang maglaon (ika-6 na siglo BK) ito ay naging kolonyang [[Kartago|Cartago]], kung saan kabilang ang isa pang nekropolis. Ang dominasyon ng Punico ay natapos noong ika-3 siglo BK, nang ang Sulky ay nasakop ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]], na nagkonekta nito sa mainland sa pamamagitan ng isang artipisyal na [[istmo]]. Sa panahon ng digmaang sibil sa pagitan nina [[Julio Cesar]] at [[Pompeyo]] ay pumanig ito sa huli, na pinarusahan nang husto pagkatapos ng kanyang pagkatalo. Noong panahon ng Romano, tinawag itong '''Plumbaria''', pagkatapos ng mga depositong [[tingga]] nito.<ref>{{Cite web |title=Sant' Antioco di Sulcis |url=http://www.santiebeati.it/dettaglio/90511 |access-date= |website=santiebeati.it |publisher=}}</ref> == Tingnan din == * [[Talaan ng mga pulo ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.sant-antioco.it Sant'Antioco cultural site] {{Islands of Italy in the Mediterranean}}{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] dul4jca6rgwn8ixdtrkes20l4udjb57 Santadi 0 130401 2225051 2117250 2026-09-13T10:39:35Z Ryomaandres 8044 2225051 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Santadi|official_name=Comune di Santadi|native_name=|image_skyline=Santadi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Santadi|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|6|N|8|43|E|type:city(3,753)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Elio Sundas|area_footnotes=|area_total_km2=115.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3478|population_as_of=Nobyembre 30, 2015|pop_density_footnotes=|population_demonym=Santadesi|elevation_footnotes=|elevation_m=135|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.santadi.ca.it/}}|footnotes=}} Ang '''Santadi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Carbonia]]. Ang Santadi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Assemini]], [[Domus de Maria]], [[Nuxis]], [[Piscinas]], [[Pula, Sardinia|Pula]], [[Teulada, Sardinia|Teulada]], [[Villa San Pietro]], at [[Villaperuccio]]. Simula sa isang burol sa tabi ng maliit na bayan ng Santadi, maaaring makita kung paano umuunlad ang sistema ng pag-unlad ng lunsod sa mga konsentrikong bilog. Ang katotohanang ito ay nagbigay ng hinuha na ang Santadi ay ang nananatiling kabesera ng isla na binanggit ni Plato sa ikatlong kabanata ng Timeo at sa Critias.<ref>{{Cite book |last=Usai |first=Luigi |url=https://books.google.com/books?id=nSxUzgEACAAJ |title=Atlantide è il blocco continentale Sardo-Corso sommerso durante i Meltwater Pulse: Dopo l'ultima glaciazione |date=2021-03-18 |publisher=Independently Published |isbn=979-8-7238-5624-0 |language=it}}</ref><ref>{{Cite book |last=Usai |first=Luigi |title=La mappa di Atlantide |publisher=[[Amazon.com|Amazon]] |year=2021 |isbn=978-3-8482-2822-5 |edition=1 |location=Quartucciu (CA) |language=Italian}}</ref> Ang bayan ay kilala sa masaganang pagkain at alak nito, sa likas na kagandahan nito at sa maraming patotoo ng nakaraan. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] duisdn1dljky5mous35oj62hr5par6j Tratalias 0 130402 2225056 2117931 2026-09-13T10:40:14Z Ryomaandres 8044 2225056 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tratalias|official_name=Comune di Tratalias|native_name=|image_skyline=Tratalias, santa maria di monserrato, esterno 02.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Katedral ng Santa Maria di Monserrato|image_shield=Tratalias-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|6|N|8|35|E|type:city(1,122)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Emanuele Pes|area_footnotes=|area_total_km2=31.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=17|istat=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.tratalias.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tratalias''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Carbonia]]. Ang Tratalias ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carbonia]], [[Giba, Cerdeña|Giba]], [[Perdaxius]], [[Piscinas]], [[San Giovanni Suergiu]], at [[Villaperuccio]]. Ang dating katedral ng Santa Maria di Monserrato ay isang halimbawa ng [[arkitekturang Romaniko sa Cerdeña]]. Itinayo noong 1213–82, mayroon itong façade na may dalawang hanay ng mga [[banda Lombarda]] at isang bintanang rosas. Ang looban ay may isang hugis-parihaba na plano na may isang nabe at dalawang pasilyo, at isang kalahating bilog na abside. == Sport == === 5-a-side na futbol === Umiiral ang Asd Tratalias five-a-side koponang futbol, na noong 2012/2013 season ay nanalo ng promosyon sa women's five-a-side [[Calcio a 5|football serye A]]. Higit pa rito, mula noong 2004 ang Kimbeh sports club ay nakabase sa munisipyo, na naglalaro sa mga kampeonato ng [[Unione Italiana Sport Per tutti|UISP]]. == Mga sanggunian == {{Commons category|Tratalias}} <references /> {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] lls8j8jr7xrmp2716qz8caon27ldtqc Villamassargia 0 130403 2225057 2118444 2026-09-13T10:40:25Z Ryomaandres 8044 2225057 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villamassargia|official_name=Comune di Villamassargia|native_name=Bidda Matzràxia|image_skyline=Nostra_Signora_Pilar.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Nostra Signora del Pilar|image_shield=Villamassargia-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|17|N|8|38|E|type:city(3,755)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Francesco Porcu|area_footnotes=|area_total_km2=91.5|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=121|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.villamassargia.ca.it/}}|footnotes=}} [[Talaksan:Barite_Sardaigne.jpg|thumb| [[Barite]] mula sa Monte Mesu - Villamassargia]] Ang '''Villamassargia''', '''Bidda Matzràxia, Bidda Massàrgia''' (bayang argraryo) sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Carbonia]]. Ang Villamassargia ay may hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Domusnovas]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], [[Musei]], [[Narcao]], at [[Siliqua, Cerdeña|Siliqua]]. == Heograpiya == === Mga ''frazione'' === Kasama rin sa munisipalidad ng Villamassargia ang mga [[Frazione|''frazione'']] ng Orbai at Stazione Ferrovie dello Stato == Sport == === Futbol === Ang pangunahing koponan ng futbol ay A.S.D. Villamassargia sports club. Sa Group B ng 2017/2018 Kategorya ng Kampeonatong Rehiyonal ay nakuha niya ang unang puwesto, na nakakuha ng karapatang makipagkumpetensiya sa 2018/2019 Kampeonatong Promosyonal Pangrehiyon. Ang koponan ay ipinanganak noong 1970 at ang mga kulay ng club ay asul at pula. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] caqwxlt5hprcu45siduej0791jt21vi Villaperuccio 0 130404 2225058 2118447 2026-09-13T10:40:37Z Ryomaandres 8044 2225058 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaperuccio|official_name=Comune di Villaperuccio|native_name=Sa Baronia|image_skyline=Villaperuccio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Villaperuccio|image_shield=Villaperuccio-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|7|N|8|40|E|type:city(1,094)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonello Pirosu|area_footnotes=|area_total_km2=36.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=62|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Villaperuccio''' ('''Sa Baronia''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|13|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Carbonia]], sa Mababang [[Sulcis]]. Ang Villaperuccio ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Narcao]], [[Nuxis]], [[Perdaxius]], [[Piscinas]], [[Santadi]], at [[Tratalias]] Kabilang sa teritoryo nito ang [[Kulturang Ozieri|pre-Nurahikang]] [[Nekropolis ng Montessu]], mga 40 [[nuraghe]] at ang pook ng [[Nakatayong bato|menhir]] ng ''is perdas croccadas''. Ito ay naging isang malayang munisipalidad mula noong 1979. == Kasaysayan == Ang kapansin-pansing kahalagahan ay ang mga pre-Nurahikang nekropolis ng Montessu at Marchianna, at ang maraming menhir na nakakalat sa buong kanayunan ng Villaperuccio, kabilang ang kahanga-hangang Luxia Arrabiosa, halos anim na metro ang taas at madaling mapupuntahan sa pook ng Terrazzu, sa timog-kanluran labas ng bayan, ng Monte Narcao, at ang mga tinatawag na Is Perdas Croccadas (ang mga nakahiga na bato) sa lokalidad ng parehong pangalan. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] sk3m19vwaroqq3ojbut1fqz1xpggfdo Arbus, Cerdeña 0 130405 2224963 2128645 2026-09-13T10:03:40Z Ryomaandres 8044 2224963 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Arbus|official_name=Comune di Arbus|image_skyline={{Photomontage | photo1a = Arbus - panoramio (cropped without the bushes).jpg | photo2a = Ingurtosu,_ex_direzione.jpg | photo3a = Laveria_Brassey.JPG | photo3b = Scivu_-_panoramio.jpg | photo4a = Arbus_-_Dune_di_Piscinas_(02).JPG | spacing = 2 | color = white | align = center | border = 0 | foot_montage = '''Mula sa taas, kaliwa pakanan:''' Tanawin ng Arbus, Palasyo Direksyon sa Ingurtosu, Planta ng Paghuhugas ng "Lord Brassey", Dalampasigan sa Scivu, Mga duna ng buhangin ng Piscinas' }}|image_caption=|imagesize=|image_alt=|image_shield=Arbus-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_map_caption=Lokasyon ng Arbus sa [[Cerdeña]], [[Italya]]|coordinates={{coord|39|32|N|8|36|E|type:city(6,895)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Italya]]|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=[[Cerdeña]]|subdivision_type2=Lalawigan|subdivision_name2=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]] (SU)|subdivision_type3=Hamlets|subdivision_name3=Montevecchio, Ingurtosu, S.Antonio di Santadi, Torre dei corsari, Pistis, Porto Palma, Gutturu e Flumini, Portu maga, Sa perda marcada|subdivision_type4=Adjacent|subdivision_name4=[[Fluminimaggiore]], [[Gonnosfanadiga]], [[Guspini]], [[Terralba]] ([[Lalawigan ng Oristano|OR]])|leader_title=Mayor|leader_name=Paolo Salis|area_footnotes=|area_total_km2=269.12|population_footnotes=<ref>Population data from [[Ostituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_total=6140|population_as_of=Hunyo 30, 2019|pop_density_footnotes=|population_demonym=<small>[[Italian language|IT]]</small> Arburesi <br /> <small>[[Sardinian language|SC]]</small> Arburesus <br /> <small>[[English language|EN]]</small> Arbusians|elevation_footnotes=|elevation_m=311|saint=|day=|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+01:00|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+02:00|blank_name=Postal Code (<small>IT</small> CAP)|blank_info=09031|blank1_name=Area Code|blank1_info=070|blank2_name=Public Transit|blank2_info=[[ARST (company)|ARST]]|website=[https://www.comunearbus.it/it/index.html Municipality Official Website] <br /> [http://www.arbusturismo.it/en/index.html Touristic Official Website]|footnotes=}} Ang '''Arbus''' ({{IPAc-en|ˈ|ɑːr|b|ə|s}})<ref>{{cite EPD|18}}</ref> ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]]. Sa lawak na {{Convert|269|km2|0}}, ang Arbus ay ang pangatlo sa pinakamalaking munisipalidad sa Cerdeña.<ref name=":6">{{Cite web |date=May 21, 2018 |title=Superfici delle unità amministrative a fini statistici |url=https://www.istat.it/it/archivio/82599 |website=istat.it}}</ref> == Kasaysayan == === Maagang paninirahan at pagtatatag === Ang aktuwal na petsa ng pundasyon ng bayan ay hindi alam sa kasalukuyang panahon. Gayunpaman, noong 2009 sa parisukat ng San Luxorio na matatagpuan sa sentro ng lungsod, mas partikular habang inaayos ito, isang multilayer na pook arkeolohiko, na binubuo ng mga labi ng paliguang termal at isang Romanong nekropolis, ay natagpuan, pati na rin ang isang bakuran at isang simbahang Español, na itinayo noong hindi bababa sa ika-17 siglo.<ref>{{Cite journal |last=Fabrizio Fanari and Enea Sonedda |date=22 December 2013 |title=Arbus romana, spagnola e sardo-piemontese. Nuove scoperte archeologiche in piazza san Lussorio |url=http://www.arbusturismo.it/.galleries/doc-allegati/quaderno-archeologico.pdf |journal=Soprintendenza Archeologia, belle arti e paesaggio per la città metropolitana di Cagliari e le province di Oristano e Sud Sardegna}}</ref> Ang bagong paninirahan ay nasa isang artipisyal na tinayong terasa na may mga materyales sa gusali ng Imperyal na Romano, na inilagay sa mga dati nang libingan. Pagdating sa administrasyon ni Arbus, ang bayan, noong 1839, ay nagawang alisin ang piyudal na dependensiya at, noong 1848, kasama ang batas na lumikha ng mga modernong munisipalidad, ay itinalaga sa administratibong dibisyon ng Cagliari at sa huli, noong 1859, ay kasama sa naaayon na pinangalanang lalawigang muling itinatag.<ref>{{Cite journal |title=Arbus' municipality archives |url=http://www.sa-sardegna.beniculturali.it/fileadmin/risorse/Inventari_dei_comuni/Arbus_Inventario_corr.pdf |journal=Autonomous Region of Sardinia, Public Instruction Division |access-date=2024-05-20 |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215071527/https://www.sa-sardegna.beniculturali.it/fileadmin/risorse/Inventari_dei_comuni/Arbus_Inventario_corr.pdf |url-status=dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * Angei, Luca, ''Arbus tra storia at leggenda.'' ''Usanze at vita di un popolo'', Cesmet, Napoli, 1995 * Caddeo, Antonello, ''Arbus.'' ''Immagini e ricordi dal passato'', Editar, Cagliari, 1994 * Concas, Luciano, ''Arbus, coste incantate at fondali da sogno'', Garau, Guspini 2007 * Concas, Luciano, ''Arbus, le sue coste ei suoi fondali'', Garau, Guspini 2003 * Mostallino Murgia, ''Costa Verde.'' ''Da Capo Frasca at Cala Domestica.'' ''La costa e l'interno'' , Zonza, Cagliari, 2005 * Piras, Aldo, ''Pietro Leo at Raimondo Garau.'' ''Tempi at luoghi'', Garau, Guspini, 2003 == Karagdagang pagbabasa == * {{Cite book |last=Partridge |first=Frank |url=https://archive.org/details/tabmemoirofthoma00partiala/page/118/mode/2up |title=T.A.B.:a memoir of Thomas Allnutt, second Earl Brassey |publisher=(London:J. Murray) University of California Libraries |year=1921 |pages=112–124 |language=en |access-date=November 11, 2020}} == Mga panlabas na link == {{Wikivoyage|Arbus}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 31ijugdh6bnl2kun3rkqbu50ek7onhm Barumini 0 130407 2224965 2112364 2026-09-13T10:04:42Z Ryomaandres 8044 2224965 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barumini|official_name=Comune di Barumini|native_name=Barùmini|image_skyline=Nuraghe Su Nuraxi - Barumini - Sardinia - Italy - 27.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Nuraghe Su Nuraxi|image_shield=Barumini-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|9|0|E|type:city(1,395)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Emanuele Lilliu|area_footnotes=|area_total_km2=26.6|population_footnotes=|population_demonym=Baruminesi|elevation_footnotes=|elevation_m=202|saint=|day=|postal_code=09021|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.barumini.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Barumini''' (Sardo: ''Barùmini'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Sanluri]]. Ang Barumini ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gergei]], [[Gesturi]], [[Las Plassas]], [[Tuili]], at [[Villanovafranca]]. Ito ay tahanan ng [[Su Nuraxi di Barumini]], isang complex ng [[Nuraghe]] na nakatala sa [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Barumini ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Nobyembre 13, 2002.<ref>{{cita web|titolo=Barumini, decreto 2002-11-13 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?14207|accesso=4 febbraio 2022|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> Ang watawat ay isang dilaw na tela na may talim ng asul. == Mga larawan == <gallery> Talaksan:ChiesaVergineImmacolataBarumini-pjt.jpg|alt=Parochial church of the "Vergine Immacolata“|Simbahang parokyal ng "Vergine Immacolata" Talaksan:BaruminiPalazzoZapata-pjt2.jpg|Palazzo Zapata Talaksan:BaruminiPalazzoZapata-pjt1.jpg|Palazzo Zapata Talaksan:BaruminiSanGiovanniBatista-pjt.jpg|San Giovanni Batista </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.barumini.ca.it/ Opisyal na website] * [http://www.fondazionebarumini.it/wordpress/?lang=en/ Ang Barumini Sistema Cultura Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924014254/http://www.fondazionebarumini.it/wordpress/?lang=en%2F |date=2015-09-24 }} Archived </link> * [https://web.archive.org/web/20081214184427/http://barumini.spacespa.it/ Museo ng Kasaysayan ng Barumini] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] qjltt6a28vhr0kkfimzd6oxjqrawyzs Collinas 0 130408 2224966 2111953 2026-09-13T10:05:13Z Ryomaandres 8044 2224966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Collinas|official_name=Comune di Collinas|native_name=Forru|image_skyline=Collinas - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|38|N|8|51|E|type:city(954)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=20.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=249|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Collinas''' ({{Lang|sc|Forru}} sa [[Wikang Sardo|Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 954 at may lawak na {{Convert|20.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Collinas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gonnostramatza]], [[Lunamatrona]], [[Mogoro]], [[Sardara]], [[Siddi (Sardinia)|Siddi]], at [[Villanovaforru]]. == Kultura == === Mga pangyayari === ==== Kapistahan ni Santa Maria Angiargia ==== [[File:Addobbi_in_carta_velina,_in_occasione_della_festa_di_Santa_Maria_Angiargia.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Addobbi_in_carta_velina,_in_occasione_della_festa_di_Santa_Maria_Angiargia.jpg|left|thumb|Papel na tisyu na dekorasyon, sa okasyon ng kapistahan ng Santa Maria Angiargia]] Ang kapistahan ng Santa Maria Angiargia ay ipinagdiriwang sa Collinas tuwing Setyembre 7, 8, at 9. Naaalala nito ang kapanganakan ng Madonna, tiyak tuwing Setyembre 8 at ito ang pinakamahalagang pagdiriwang sa bansa. Nagsisimula ito sa hapon ng Setyembre 7 sa prusisyonal na transportasyon ng simulacrum ng Batang Maria sa simbahan ng bansa na matatagpuan sa gitna ng isang sagradong kagubatan. Sa ika-8 araw ang pista ay isinasagawa pangunahin sa kakahuyan. ==== Kapistahan ni San Roque ==== Si Collinas ay marahil isa sa iilan, kung hindi ang tanging bayan sa Cerdeña na sumasamba sa santong ito. Ang pagdiriwang ay ginaganap nang taimtim sa ika-16 ng Agosto. Bandang alas-6 ng gabi ang prusisyon ay nagaganap sa mga lansangan ng bayan, na sinusundan ng solemne na misa na may panehiriko. Sa gabi ng Agosto 15 at 16 sa plaza ng Munisipyo ay mayroong aliwang musiko na may magaan at etnikong musika. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:976 bar:1871 from: 0 till:1012 bar:1881 from: 0 till:1072 bar:1901 from: 0 till:1033 bar:1911 from: 0 till:1088 bar:1921 from: 0 till:1065 bar:1931 from: 0 till:1040 bar:1936 from: 0 till:1091 bar:1951 from: 0 till:1206 bar:1961 from: 0 till:1213 bar:1971 from: 0 till:1129 bar:1981 from: 0 till:1145 bar:1991 from: 0 till:1076 bar:2001 from: 0 till:1014 PlotData= bar:1861 at:976 fontsize:XS text: 976 shift:(-8,5) bar:1871 at:1012 fontsize:XS text: 1012 shift:(-8,5) bar:1881 at:1072 fontsize:XS text: 1072 shift:(-8,5) bar:1901 at:1033 fontsize:XS text: 1033 shift:(-8,5) bar:1911 at:1088 fontsize:XS text: 1088 shift:(-8,5) bar:1921 at:1065 fontsize:XS text: 1065 shift:(-8,5) bar:1931 at:1040 fontsize:XS text: 1040 shift:(-8,5) bar:1936 at:1091 fontsize:XS text: 1091 shift:(-8,5) bar:1951 at:1206 fontsize:XS text: 1206 shift:(-8,5) bar:1961 at:1213 fontsize:XS text: 1213 shift:(-8,5) bar:1971 at:1129 fontsize:XS text: 1129 shift:(-8,5) bar:1981 at:1145 fontsize:XS text: 1145 shift:(-8,5) bar:1991 at:1076 fontsize:XS text: 1076 shift:(-8,5) bar:2001 at:1014 fontsize:XS text: 1014 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] da8krpuars5ndmeo8r6mt4pvclcr309 Furtei 0 130409 2224967 2182486 2026-09-13T10:05:36Z Ryomaandres 8044 2224967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Furtei|official_name=Comune di Furtei|native_name=|image_skyline=Furtei01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|34|N|8|57|E|type:city(1,657)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=26.1|population_footnotes=|population_demonym=Furteresi|elevation_footnotes=|elevation_m=90|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.furtei.ca.it}}|footnotes=}}Ang '''Furtei''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|4|km|mi|0}} silangan ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,657 at may lawak na {{Convert|26.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Furtei ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Guasila]], [[Samassi]], [[Sanluri]], [[Segariu]], [[Serrenti]], at [[Villamar]]. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng bayan ay tradisyonal na nakabatay sa mga gawaing pang-agrikultura. Ang kompanyang Sardinia Gold Mining S.p.a., isang subsidiyaryo ng multinasyonal na Canadiense na Buffalo Gold Ltd, ay ang konsesyonaryo ng isang aktibidad sa pagmimina na nauugnay sa pagkuha ng ginto mula 1997 hanggang Disyembre 2008, ang taon kung saan idineklara nito ang pagkabangkarote ng kompanya at ang pagsasara ng minahan. Iniiwan nito ang lugar sa mga mapanganib na kondisyon sa kapaligiran dahil sa matinding polusyon mula sa mga sangkap tulad ng siyanuro, mercurio, at iba pang mabibigat na metal.<ref>[http://www.sardiniapost.it/cronaca/cappellacci-due-volte-presidente/ Sardiniapost.it » Così nel 2008 finì la devastante corsa all&#x27;oro della Marmilla - Sardiniapost.it]{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} articolo su SardiniaPost e l'espresso</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1030 bar:1871 from: 0 till:915 bar:1881 from: 0 till:981 bar:1901 from: 0 till:1057 bar:1911 from: 0 till:1118 bar:1921 from: 0 till:1179 bar:1931 from: 0 till:1280 bar:1936 from: 0 till:1422 bar:1951 from: 0 till:1728 bar:1961 from: 0 till:1846 bar:1971 from: 0 till:1788 bar:1981 from: 0 till:1830 bar:1991 from: 0 till:1793 bar:2001 from: 0 till:1723 PlotData= bar:1861 at:1030 fontsize:XS text: 1030 shift:(-8,5) bar:1871 at:915 fontsize:XS text: 915 shift:(-8,5) bar:1881 at:981 fontsize:XS text: 981 shift:(-8,5) bar:1901 at:1057 fontsize:XS text: 1057 shift:(-8,5) bar:1911 at:1118 fontsize:XS text: 1118 shift:(-8,5) bar:1921 at:1179 fontsize:XS text: 1179 shift:(-8,5) bar:1931 at:1280 fontsize:XS text: 1280 shift:(-8,5) bar:1936 at:1422 fontsize:XS text: 1422 shift:(-8,5) bar:1951 at:1728 fontsize:XS text: 1728 shift:(-8,5) bar:1961 at:1846 fontsize:XS text: 1846 shift:(-8,5) bar:1971 at:1788 fontsize:XS text: 1788 shift:(-8,5) bar:1981 at:1830 fontsize:XS text: 1830 shift:(-8,5) bar:1991 at:1793 fontsize:XS text: 1793 shift:(-8,5) bar:2001 at:1723 fontsize:XS text: 1723 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Furtei}} * [http://www.comune.furtei.ca.it www.comune.furtei.ca.it] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] is3trtkzevi9jo44b6xsgo3s7ehnje5 Genuri 0 130410 2224968 2222423 2026-09-13T10:05:58Z Ryomaandres 8044 2224968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Genuri|official_name=Comune di Genuri|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|45|N|8|55|E|type:city(374)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.6|population_footnotes=|population_demonym=Genuresi|elevation_footnotes=|elevation_m=243|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Genuri''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 374 at may lawak na {{Convert|7.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Genuri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baradili]], [[Genoni]], [[Setzu]], [[Sini (OR)|Sini]], at [[Turri]]. == Kasaysayan == Mula 1928 hanggang 1958 ito ay isinanib sa munisipalidad ng Tuili. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng Genuri ay pangunahing nakasentro sa agrikultura sa pangkalahatan, langis ng oliba, at pag-aanak ng tupa at kambing. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Genuri ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Pebrero 25, 2008.<ref>{{cita web|titolo=Genuri (Cagliari) D.P.R. 25.02.2008 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2008/comuni/genuri.html|accesso=23 luglio 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529030913/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2008/comuni/genuri.html |date=2024-05-29 }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:359 bar:1871 from: 0 till:400 bar:1881 from: 0 till:434 bar:1901 from: 0 till:383 bar:1911 from: 0 till:440 bar:1921 from: 0 till:446 bar:1931 from: 0 till:535 bar:1936 from: 0 till:575 bar:1951 from: 0 till:654 bar:1961 from: 0 till:706 bar:1971 from: 0 till:567 bar:1981 from: 0 till:518 bar:1991 from: 0 till:444 bar:2001 from: 0 till:386 PlotData= bar:1861 at:359 fontsize:XS text: 359 shift:(-8,5) bar:1871 at:400 fontsize:XS text: 400 shift:(-8,5) bar:1881 at:434 fontsize:XS text: 434 shift:(-8,5) bar:1901 at:383 fontsize:XS text: 383 shift:(-8,5) bar:1911 at:440 fontsize:XS text: 440 shift:(-8,5) bar:1921 at:446 fontsize:XS text: 446 shift:(-8,5) bar:1931 at:535 fontsize:XS text: 535 shift:(-8,5) bar:1936 at:575 fontsize:XS text: 575 shift:(-8,5) bar:1951 at:654 fontsize:XS text: 654 shift:(-8,5) bar:1961 at:706 fontsize:XS text: 706 shift:(-8,5) bar:1971 at:567 fontsize:XS text: 567 shift:(-8,5) bar:1981 at:518 fontsize:XS text: 518 shift:(-8,5) bar:1991 at:444 fontsize:XS text: 444 shift:(-8,5) bar:2001 at:386 fontsize:XS text: 386 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] ruct7shawldpf4dbbdep45j2gb1acho Gesturi 0 130411 2224969 2115197 2026-09-13T10:06:17Z Ryomaandres 8044 2224969 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gesturi|official_name=Comune di Gesturi|native_name=Gèsturi|image_skyline=Panorama di Gesturi visto dalla Giara.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Gesturi mula sa Chiara.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|44|N|9|1|E|type:city(1,379)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Gianluca Sedda|area_footnotes=|area_total_km2=46.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Gesturesi|elevation_footnotes=|elevation_m=310|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Gèsturi''', '''Gèsturi''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Sanluri]] sa lugar ng [[Marmilla]]. Ang Gesturi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barumini]], [[Genoni]], [[Gergei]], [[Isili]], [[Nuragus]], [[Setzu]], at [[Tuili]]. == Kultura == === Mga pangyayari === Dahil sa matinding relihiyosong bokasyon nito, ang munisipalidad ay kinabibilangan ng iba't ibang kasiyahan at sa paglipas ng panahon ay napanatili din ang mga kagiliw-giliw na agrogastronomikong tradisyon tulad ng pagdiriwang ng tupa at asparagus. ==== Pista ng Fra Nicola da Gesturi (unang Linggo ng Agosto) ==== Ang pinakamahalagang holiday ay walang alinlangan na may kinalaman sa anibersaryo ng pagkamatay ni Fra Nicola, na ginawang ipinagpala noong Oktubre 3, 1999 ni [[Papa Juan Pablo II|San Juan Pablo II]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://en.comuni-italiani.it/106/006/stemma.html Gesturi Eskudo de Armas] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] p0gwd2a3ub1h1dtl6nzx2zk7a2q6ml7 Gonnosfanadiga 0 130412 2224970 2116091 2026-09-13T10:06:35Z Ryomaandres 8044 2224970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gonnosfanadiga|official_name=Comune di Gonnosfanadiga|native_name=Gonnos|image_skyline=Gonnos vista da Nuraci.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Gonnosfanadiga-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|30|N|08|40|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=Pardu Atzei|mayor_party=|mayor=Fausto orrù|area_footnotes=|area_total_km2=125.23|population_footnotes=|population_demonym=Gonnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=185|saint=Santa Barbara|day=Disyembre 4|postal_code=09035|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.gonnosfanadiga.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Gonnosfanadiga''', '''Gonnos''', o '''Gonnos-Fanàdiga''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa pagitan ng kapatagan ng [[Medio Campidano]] sa hilagang-silangan at ng masico ng [[Monte Linas]] sa timog-kanluran. Ang ekonomiya ay kadalasang nakabatay sa agrikultura (oliba, langis ng oliba, tinapay, matamis, karne ng baboy) at pag-aalaga ng hayop. Ang teritoryo ay tahanan ng dalawang [[libingan ng mga higante]]. == Kasaysayan == Ang mga resulta ng lugar na tinatahanan mula noong sinaunang panahon, ang mga pag-aaral ay may petsang pabalik sa unang bahagi ng Neolitiko ay tiyak, na nangyari sa pagitan ng ikaanim at ikaapat na milenyo BK sa teritoryo ng Terr'e Seddari, ngunit hindi maaaring pinasiyahan ang mga naunang pamayanan na nagreresulta mula sa mabuting posisyon at kayamanan ng mga mapagkukunan. Mayroon ding mga kaugnay na ebidensiya na kinabibilangan ng mga labi ng panahon ng nurahika, mga Nuraghe, at mga libingan ng mga higante, isa sa mga ito, ang sa S. Cosimo (naibulatlat sa pamamagitan ng mga paghuhukay noong unang bahagi ng dekada '80), ay kabilang sa pinakamalaki sa Cerdeña. Sa ilalim ng pamumuno ng mga Español sa Cerdeña (tinatayang 1479-1650) may mga dokumentong naglalarawan sa kasaysayan ng bayan, na sa panahong ito ay kabilang ito sa Markes ng Quirra. == Mga sanggunian == <references />{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 11nrzjroq4oybo39ifmwrcu92isbuz6 Guspini 0 130413 2224971 2116322 2026-09-13T10:06:55Z Ryomaandres 8044 2224971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Guspini|official_name=Comune di Guspini|native_name=Gùspini|image_skyline=Guspini visto da Arbus.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Guspini-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|32|N|8|38|E|region:IT_type:city(11467)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=Montevecchio, Sa Zeppara|mayor_party=|mayor=Giuseppe De Fanti|area_footnotes=|area_total_km2=174.67|population_footnotes=|population_demonym=Guspinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=126|saint=San Nicolas ng Myra|day=Disyembre 6|postal_code=09036|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.guspini.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Guspini''' ('''Gùspini''' sa [[Wikang Sardo|Sardinian]]) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 12,000 naninirahan sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Ito ay {{Convert|62|km|mi}} mula sa kabesera ng [[Cagliari]] at {{Convert|14.6|km|mi}} mula sa estasyon ng tren sa [[San Gavino Monreale]]. == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng paninirahan ng tao sa lugar ng Guspini ay nagmula sa bago ang panahon ng Nurahika. Natagpuan ang mga bakas ng mga pamayanan ng Nuragihika, Penicio-Punico, Bisantino, at Romano. Ang bayan ay may estrukturang medyebal kabilang ang Simbahan ng Santa Maria ng Malta na itinatag ng mga kabalyero ng parehong pagkakasunud-sunod, bilang ang pinakasinaunang bakas. Noong Gitnang Kapanahunan, ang bayan ay bahagi ng Giudicato ng Arborea, na ang mga pinuno ay nagtataglay ng isang kastilyo sa malapit na bundok na itinayo noong 1100, sa Bundok Arcuentu. Mula sa ika-19 na siglo ang kasaysayan ng Guspini ay mahigpit na nakaugnay sa mga minahan ng Montevecchio. == Tingnan din == * [[Montevecchio]] * [[Arbus, Cerdeña|Arbus]] == Mga panlabas na link == * [http://comune.guspini.vs.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150806100453/http://comune.guspini.vs.it/ |date=2015-08-06 }} Archived {{In lang|it}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] <references />{{Province of Medio Campidano}} jnofv4xh0e5qmz3ovjhdpeqjzmpjhlh Las Plassas 0 130414 2224972 2222528 2026-09-13T10:07:10Z Ryomaandres 8044 2224972 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Las Plassas|official_name=Comune di Las Plassas|native_name=Is Pratzas|image_skyline=Marmilla las plassas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|41|N|8|59|E|type:city(275)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Ernesto Nocco|area_footnotes=|area_total_km2=11.04|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Lasplassesi|elevation_footnotes=|elevation_m=148|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.lasplassas.vs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Las Plassas''', '''Is Pratzas''', o '''Is Platzas''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|0}} hilaga ng [[Cagliari]] at humigit-kumulang {{Convert|15|km|0}} hilagang-silangan ng [[Sanluri]]. Ang Las Plassas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barumini]], [[Pauli Arbarei]], [[Tuili]], [[Villamar]], at [[Villanovafranca]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ito ay matatagpuan sa makasaysayang rehiyon ng [[Marmilla]], sa lambak ng ilog ng [[Flumini Mannu]], at, kasama ng [[Baradili]], [[Nureci]], [[Setzu]], at [[Bidonì]]; ito ay isa sa pinakamaliit na munisipalidad sa Cerdeña. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng Munisipalidad ng Las Plassas ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng [[Dekreto ng Pangulo ng Republika ng Italya|Dekreto ng Pangulo ng Republika]] noong Abril 18, 2006.<ref>{{cita web|url=http://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2006/comuni/Las_plassas.html|titolo=Emblema del Comune di Las Plassas (Cagliari)|sito=Governo Italiano, Ufficio Onorificenze e Araldica|anno=2006|accesso=13 novembre 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240601032043/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2006/comuni/Las_plassas.html |date=2024-06-01 }}</ref> == Mga sanggunian == {{Commons category|Las Plassas}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] e6b2d245wfduykpc0ugafcfetdmn4uw Pauli Arbarei 0 130417 2224975 2116850 2026-09-13T10:07:50Z Ryomaandres 8044 2224975 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pauli Arbarei|official_name=Comune di Pauli Arbarei|native_name=|image_skyline=Pauli Arbarei - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Pauli_Arbarei-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|40|N|8|55|E|type:city(710)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Emanuela Cadeddu|area_footnotes=|area_total_km2=15.14|population_footnotes=|population_demonym=Paulesi|elevation_footnotes=|elevation_m=136|saint=San Vicente|day=Enero 22|postal_code=09020|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.pauliarbarei.vs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Pauli Arbarei''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} hilaga ng [[Sanluri]]. Ang Pauli Arbarei ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Las Plassas]], [[Lunamatrona]], [[Siddi (Sardinia)|Siddi]], [[Tuili]], [[Turri]], [[Ussaramanna]], at [[Villamar]]. Ang ekonomiya ay kadalasang nakabatay sa agrikultura at pag-aalaga ng hayop. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang tinatahanang sentro ay tumataas ng 140 metro sa ibabaw ng dagat, ngunit ang teritoryo ng Pauli ay nasa pagitan ng 113 at 239 metro, na may kabuuang altimetrikong hanay na 126 metro. == Simbolo == Ang eskudo de armas at watawat ng munisipalidad ng Pauli Arbarei ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Enero 9, 2001.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?13933|titolo=Pauli Arbarei, decreto 2001-01-09 DPR, concessione di stemma e gonfalone|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=22 luglio 2022}}</ref> == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 4hs1km3tpy25o6gcvsayrnoiusbqkce Samassi 0 130418 2224976 2116839 2026-09-13T10:08:03Z Ryomaandres 8044 2224976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Samassi|official_name=Comune di Samassi|native_name=|image_skyline=Samassi Station.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Estasyon ng tren ng Samassi|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|29|N|8|54|E|type:city(5,332)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=42.2|population_footnotes=|population_total=5332|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Samassesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09030|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.samassi.ca.it}}|footnotes=}} Ang '''Samassi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} timog ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 5,332 at may lawak na {{Convert|42.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Samassi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furtei]], [[Sanluri]], [[Serramanna]], at [[Serrenti]]. == Kultura == === Mga pangyayari === ==== Karnabal ng Samasso ==== Kabilang sa mga lokal na pangyayari, ang Karnabal ng Samasso ay isa sa pinakamalaki sa Campidano. Ang mga sikat na pagdiriwang sa panahon ng Karnabal sa Samassi ay mahusay na nakaugat sa tradisyon, makasaysayang dokumentado mula noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo. Kaagad pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nabuo ang modernong Karnabal ng Samasso na mula sa simula ay pagsasama-samahin ang mga tradisyonal na maskara ng mga matatanda at bata (ay mascareddas) at ang pritong tradisyonal na matamis (parafrittus at tzippuas), ang maskarang kurso na, mula sa unang simpleng nakapaketeng kariton ng agrikultura ng mga bata sa kasuotan, ay magtatag ng sarili sa loob ng ilang taon bilang isa sa mga pangunahing karnabal sa Sardinia dahil din sa pagkakaroon ng malalaking papier-mâché na mga float na 5-6 metro ang taas. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2509 bar:1871 from: 0 till:2316 bar:1881 from: 0 till:2477 bar:1901 from: 0 till:2379 bar:1911 from: 0 till:2827 bar:1921 from: 0 till:3003 bar:1931 from: 0 till:3446 bar:1936 from: 0 till:3525 bar:1951 from: 0 till:4337 bar:1961 from: 0 till:4534 bar:1971 from: 0 till:4742 bar:1981 from: 0 till:5312 bar:1991 from: 0 till:5463 bar:2001 from: 0 till:5274 PlotData= bar:1861 at:2509 fontsize:XS text: 2509 shift:(-8,5) bar:1871 at:2316 fontsize:XS text: 2316 shift:(-8,5) bar:1881 at:2477 fontsize:XS text: 2477 shift:(-8,5) bar:1901 at:2379 fontsize:XS text: 2379 shift:(-8,5) bar:1911 at:2827 fontsize:XS text: 2827 shift:(-8,5) bar:1921 at:3003 fontsize:XS text: 3003 shift:(-8,5) bar:1931 at:3446 fontsize:XS text: 3446 shift:(-8,5) bar:1936 at:3525 fontsize:XS text: 3525 shift:(-8,5) bar:1951 at:4337 fontsize:XS text: 4337 shift:(-8,5) bar:1961 at:4534 fontsize:XS text: 4534 shift:(-8,5) bar:1971 at:4742 fontsize:XS text: 4742 shift:(-8,5) bar:1981 at:5312 fontsize:XS text: 5312 shift:(-8,5) bar:1991 at:5463 fontsize:XS text: 5463 shift:(-8,5) bar:2001 at:5274 fontsize:XS text: 5274 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.samassi.ca.it www.comune.samassi.ca.it] * [https://web.archive.org/web/20071029025044/http://www.samassiweb.it/ www.samassiweb.it] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] hy4ozkhxo3unn8ooww1fqpl57qzxbok San Gavino Monreale 0 130419 2224977 2117262 2026-09-13T10:08:15Z Ryomaandres 8044 2224977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=San Gavino Monreale|official_name=Comune di San Gavino Monreale|native_name=Santu ‘Engiu|image_skyline=San Gavino Monreale - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Gavino Monreale-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|33|N|8|48|E|type:city(9,257)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Carlo Tomasi|area_footnotes=|area_total_km2=87.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=8594|population_as_of=Disyembre 31, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Sangavinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=51|saint=[[Clara ng Asis|Santa Clara]]|day=Agosto 12|postal_code=09037|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.sangavinomonreale.vs.it/}}|footnotes=}} Ang '''San Gavino Monreale''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: '''Santu 'Engiu''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]], at halos kalahati sa pagitan ng huli at ng bayan ng [[Oristano]]. Ang San Gavino Monreale ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gonnosfanadiga]], [[Pabillonis]], [[Sanluri]], [[Sardara]], at [[Villacidro]]. Ito ay tahanan ng isang kastilyo. == Kasaysayan == Ang lugar ng San Gavino ay naayos na sa panahon ng [[Nuraghe|Nurahika]], ngunit ang sentro ay nagmula sa medyebal. Ito ay pag-aari ng [[Husgado ng Arborea]] at, nang maglaon, ng [[Aragón|Aragones]], na karamihan ay nawasak sa sumunod na digmaan. Kasunod nito, ito ay isang fief ng Centelles at ng mga pamilyang Osorio, na gaganapin ito hanggang 1839. == Simbolo == Ang eskudo de armas at watawat ng munisipalidad ng San Gavino Monreale ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Abril 15, 1996.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?5340|titolo=San Gavino Monreale, decreto 1996-04-15 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-26|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga mamamayan == * [[Fabio Aru]], siklista * Raimondo Inconis, musikero == Mga panlabas na pinagmumulan == * [https://histclo.com/schun/country/it/is/alpha/s/sa/iis-sgav.html paaralang nayon ng San Gavino] == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] h19r3l3vd1mmx9jy02obkq8pj1a25ol Sardara 0 130421 2224979 2117249 2026-09-13T10:08:36Z Ryomaandres 8044 2224979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Sardara|official_name=Comune di Sardara|native_name=|image_skyline=Sardara - Panorama (03).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama mula sa Kastilyo Monreale|image_shield=Sardara-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|37|N|8|50|E|type:city(4,331)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giorgio Zucca|area_footnotes=|area_total_km2=56.1|population_footnotes=|population_total=4331|population_as_of=Disyembre 2004<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Sardaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09030|area_code=070|website=|footnotes=}} Ang '''Sardara''', '''Sàrdara''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Sanluri]]. Matatagpuan sa kapatagang [[Campidano]], ito ay bahagi ng makasaysayang rehiyon ng [[Marmilla]]. == Pamanang pook == Ang Batas ay ipinatupad ng naghaharing kapangyarihan ng mga pinuno ng kastilyo na nangingibabaw sa rehiyon, habang pinoprotektahan ang populasyon nito, ang mga klero at mga gawaing pangkalakalan sa tulong ng Hukbong Hudikal, na binubuo ng mga sundalo at malayang mamamayan sa ilalim ng direksyon ng mga piling tao at ng [[balyesterong Genobes]]. == Mga pangunahing tanawin == === Arkitekturang sibil === Ang makasaysayang sentro ng bayan ay napakakahanga-hanga sa cobbled na kalye at tipikal na Campidanes na bahay bato, na nilagyan ng mahahalagang portada. Sa sentro ng bayan maaari mong humanga ang ilang mahahalagang makasaysayang gusali at manor villa, tulad ng "Villa Diana" at "Casa Pilloni", na kasama sa itineraryo ng mga villa at prestihiyosong tahanan sa Cerdeña, ang Casa Orrù, ang gusali ng mga lumang paaralang elementarya paaralan at ang Casa del Balilla. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] kaswjcbld33h5u2bcyxajovmb57kiwc Serramanna 0 130423 2224981 2117693 2026-09-13T10:08:55Z Ryomaandres 8044 2224981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Serramanna|official_name=Comune di Serramanna|native_name=|image_skyline=Serramanna.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|26|N|8|55|E|type:city(9,443)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Sergio Murgia|area_footnotes=|area_total_km2=83.9|population_footnotes=|population_demonym=Serramannesi|elevation_footnotes=|elevation_m=38|saint=San Leonardo|day=Nobyembre 6|postal_code=09038|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.serramanna.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Serramanna''', '''Serra Manna''' (malawak na saklaw) sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 9,443 at may lawak na {{Convert|83.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Serramanna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Nuraminis]], [[Samassi]], [[Sanluri]], [[Serrenti]], [[Villacidro]], at [[Villasor]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Serramanna ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Setyembre 24, 1997.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?3691|titolo=Serramanna, decreto 1997-09-24 DPR, concessione di stemma e gonfalone|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=20 luglio 2022}}</ref> Ang eskudo de armas ay idinisenyo ng artistang Serarmanes na si Flaviano Ortu pagkatapos ng pagsasaliksik ng istoryador na si Stefano Pira. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:10000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:3047 bar:1871 from: 0 till:2791 bar:1881 from: 0 till:3027 bar:1901 from: 0 till:3672 bar:1911 from: 0 till:4303 bar:1921 from: 0 till:4524 bar:1931 from: 0 till:5233 bar:1936 from: 0 till:5408 bar:1951 from: 0 till:6556 bar:1961 from: 0 till:7701 bar:1971 from: 0 till:8578 bar:1981 from: 0 till:9446 bar:1991 from: 0 till:9837 bar:2001 from: 0 till:9545 PlotData= bar:1861 at:3047 fontsize:XS text: 3047 shift:(-8,5) bar:1871 at:2791 fontsize:XS text: 2791 shift:(-8,5) bar:1881 at:3027 fontsize:XS text: 3027 shift:(-8,5) bar:1901 at:3672 fontsize:XS text: 3672 shift:(-8,5) bar:1911 at:4303 fontsize:XS text: 4303 shift:(-8,5) bar:1921 at:4524 fontsize:XS text: 4524 shift:(-8,5) bar:1931 at:5233 fontsize:XS text: 5233 shift:(-8,5) bar:1936 at:5408 fontsize:XS text: 5408 shift:(-8,5) bar:1951 at:6556 fontsize:XS text: 6556 shift:(-8,5) bar:1961 at:7701 fontsize:XS text: 7701 shift:(-8,5) bar:1971 at:8578 fontsize:XS text: 8578 shift:(-8,5) bar:1981 at:9446 fontsize:XS text: 9446 shift:(-8,5) bar:1991 at:9837 fontsize:XS text: 9837 shift:(-8,5) bar:2001 at:9545 fontsize:XS text: 9545 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Serramanna}} * [http://www.comune.serramanna.ca.it/ www.comune.serramanna.ca.it/] * [http://www.serramanna.altervista.org/ www.serramanna.altervista.org] {{Clear}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] n1pef5bewsktswy6qn4zx2tjz90qxij Serrenti 0 130424 2224982 2117692 2026-09-13T10:09:04Z Ryomaandres 8044 2224982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Serrenti|official_name=Comune di Serrenti|native_name=|image_skyline=Samassi Station.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Estasyon ng tren ng Samassi-Serrenti|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|30|N|8|58|E|type:city(5,125)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=42.8|population_footnotes=|population_demonym=Serrentesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09027|area_code=070915|website={{official website|http://www.comune.serrenti.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Serrenti''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 5,125 at may lawak na {{Convert|42.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Serrenti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furtei]], [[Guasila]], [[Nuraminis]], [[Samassi]], [[Samatzai]], [[Sanluri]], at [[Serramanna]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay naninirahan na sa [[Kulturang Nurahika|panahong Nurahika]], dahil sa pagkakaroon ng maraming [[nuraghe]] sa teritoryo ("Bruncu Su Castiu" na matatagpuan sa gilid ng S.S.131, "Monti Mannu", "Genna Serrenti", at "Cuccuru Turri" na matatagpuan sa mga burol sa hilaga ng munisipyo). Malapit sa kasalukuyang bayan mayroong mga guho ng mga sinaunang [[Romanong Cerdeña|Romanong]] nayon, sa mga lokalidad ng Gutturrosa, Sa Conca Manna, at Santus Angius. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2294 bar:1871 from: 0 till:2124 bar:1881 from: 0 till:2257 bar:1901 from: 0 till:2452 bar:1911 from: 0 till:2736 bar:1921 from: 0 till:2814 bar:1931 from: 0 till:3335 bar:1936 from: 0 till:3526 bar:1951 from: 0 till:4401 bar:1961 from: 0 till:4559 bar:1971 from: 0 till:4674 bar:1981 from: 0 till:5149 bar:1991 from: 0 till:5327 bar:2001 from: 0 till:5174 PlotData= bar:1861 at:2294 fontsize:XS text: 2294 shift:(-8,5) bar:1871 at:2124 fontsize:XS text: 2124 shift:(-8,5) bar:1881 at:2257 fontsize:XS text: 2257 shift:(-8,5) bar:1901 at:2452 fontsize:XS text: 2452 shift:(-8,5) bar:1911 at:2736 fontsize:XS text: 2736 shift:(-8,5) bar:1921 at:2814 fontsize:XS text: 2814 shift:(-8,5) bar:1931 at:3335 fontsize:XS text: 3335 shift:(-8,5) bar:1936 at:3526 fontsize:XS text: 3526 shift:(-8,5) bar:1951 at:4401 fontsize:XS text: 4401 shift:(-8,5) bar:1961 at:4559 fontsize:XS text: 4559 shift:(-8,5) bar:1971 at:4674 fontsize:XS text: 4674 shift:(-8,5) bar:1981 at:5149 fontsize:XS text: 5149 shift:(-8,5) bar:1991 at:5327 fontsize:XS text: 5327 shift:(-8,5) bar:2001 at:5174 fontsize:XS text: 5174 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Serrenti}} * [http://www.comune.serrenti.ca.it/ www.comune.serrenti.ca.it/] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] dhwajnoi54mdbywhejg89rkq54ngju9 Setzu 0 130425 2224983 2117688 2026-09-13T10:09:36Z Ryomaandres 8044 2224983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Setzu|official_name=Comune di Setzu|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|43|N|8|56|E|type:city(160)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Francesco Cotza|area_footnotes=|area_total_km2=7.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Setzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=206|saint=|day=|postal_code=09029|area_code=070|website={{Official website|http://www.comune.setzu.vs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Setzu''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilaga ng [[Sanluri]]. Ang Setzu ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Genoni]], [[Genuri]], [[Gesturi]], [[Tuili]], at [[Turri]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay naninirahan na noong sinaunang panahon, at kahit ngayon ay matatagpuan ang [[Domus de janas]] at ang mga labi ng mga toreng [[Nuraghe|Nurahika]]. Ang domus de janas ng Domu 'e S'Orcu at Grutta sa Perda ay may kahalagahan sa arkeolohikong turista. Malamang na kilala rin ito ng mga [[Mga Fenicio|Fenicio]] at [[Mga Punico|Punico]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Setzu ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Enero 9, 2001.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?13934|titolo=Setzu, decreto 2001-01-09 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-28|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 22hqu4z1q26vi4jo7wt8gmovi99llud Siddi, Cerdeña 0 130426 2224953 2117681 2026-09-13T09:59:11Z Ryomaandres 8044 2224953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Siddi|official_name=Comune di Siddi|native_name=|image_skyline=Siddi - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Siddi-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|40|N|8|53|E|type:city(784)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Stefano Puddu|area_footnotes=|area_total_km2=11.0|population_footnotes=|population_demonym=Siddesi|elevation_footnotes=|elevation_m=187|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Siddi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|11|km|mi|0}} sa hilaga ng [[Sanluri]] sa makasaysayang subrehiyon ng [[Marmilla]]. Ang Siddi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baressa]], [[Collinas]], [[Gonnoscodina]], [[Gonnostramatza]], [[Lunamatrona]], [[Pauli Arbarei]], at [[Ussaramanna]]. Ito ay tahanan ng ilang natuklasang arkeolohiko, kabilang ang isang [[domus de janas]] mula sa [[Kulturang Ozieri]], isang [[libingan ng mga higante]] at ilang pamayanang [[nuraghe]]. == Pinagmulan ng pangalan == Wala pa ring maraming katiyakan tungkol sa pinagmulan at kahulugan ng pangalang Siddi. Mula sa ilang dokumentadong mapagkukunan mayroong indikasyon na noong [[Gitnang Kapanahunan]], ang maliit na sentro ay tinawag na Silli. == Mga monumento at tanawin == Hinggil sa pinakamahalagang ebidensiya sa kasaysayan na naroroon sa loob ng bayan, ang mga tanawin ay itinayo noong Gitnang Kapanahunan, Panahong Moderno, at Panahong Kontemporaneo. == Mga sanggunian == {{Commons category|Siddi}} <references /> {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 8nen3cy6wz5hezq0bt1aqdkusayq37v Tuili 0 130427 2224984 2117930 2026-09-13T10:09:56Z Ryomaandres 8044 2224984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tuili|official_name=Comune di Tuili|native_name=|image_skyline=Panorama Tuili.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Tuili-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|43|N|8|58|E|type:city(1,148)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Celestino Pitzalis|area_footnotes=|area_total_km2=24.59|population_footnotes=|population_demonym=Tuilesi|elevation_footnotes=|elevation_m=208|saint=San Pedro|day=Hunyo 29|postal_code=09029|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.tuili.vs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tuili''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Sanluri]]. Ang Tuili ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barumini]], [[Gesturi]], [[Las Plassas]], [[Pauli Arbarei]], [[Setzu]], at [[Turri]]. Ang munisipalidad ay matatagpuan sa paanan ng Talampas ng Giara, sa makasaysayang rehiyon ng [[Marmilla]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay pinaninirahan mula pa noong [[Nurahikang Cerdeña|panahong Nurahika]], dahil sa pagkakaroon ng ilang [[nuraghe]] sa lugar. Kasunod nito ay naging sentrong [[Romanong Cerdeña|Romano]]. Isang alamat ang nagpasa na ang villa ng Tuili mismo ay itinatag ng isang kapatid na babae ng isang [[pretor]] ng [[Usellus]], Tulliola, na namatay sa Cerdeña, kung saan marahil nagmula ang pangalan. Ngunit ang mga pinakalumang dokumento, na naghahayag ng kasaysayan ng bansa at matatagpuan sa [[mga Sinupang Vaticano]], ay tumutukoy sa medyebal na panahon. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] mh8z87l49p1p6g2ui1vga7lzecu5gm1 Ussaramanna 0 130428 2224986 2171370 2026-09-13T10:10:16Z Ryomaandres 8044 2224986 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ussaramanna|official_name=Comune di Ussaramanna|native_name=Soramànna|image_skyline=Ussaramanna - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Ussaramanna-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|8|55|E|type:city(607)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Tiziano Schirru|area_footnotes=|area_total_km2=9.7|population_footnotes=|population_demonym=Ussaramannesi|elevation_footnotes=|elevation_m=157|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Ussaramanna''', '''Soramànna''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilaga ng [[Sanluri]]. Ang Ussaramanna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baradili]], [[Baressa]], [[Pauli Arbarei]], [[Siddi, Cerdeña|Siddi]], [[Turri]] . Ang ekonomiya ay batay sa agrikultura, na may produksiyon ng baging at langis ng oliba. Ang teritoryo ng munisipyo ay kinaroroonan ng San Pietro [[nuraghe]], sa {{Convert|165|m|ft}} sa itaas ng antas ng dagat. == Kasaysayan == Noong 1798, sa ilalim ng pamamahala ng Savoy, ang Ussaramanna ay nasa ilalim ng kontrol ng Osorio de la Cueva. Nanatili ito sa kanilang mga kamay hanggang 1839, nang mabawi ito pagkatapos maalis ang sistemang pyudal. Mula 1928 hanggang 1946 ito ay isinanib sa munisipalidad ng [[Lunamatrona]]. == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] nxabjki15vy9ba106w29cxpcjd9xzss Turri, Cerdeña 0 130429 2224985 2223707 2026-09-13T10:10:06Z Ryomaandres 8044 2224985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Turri|official_name=Comune di Turri|native_name=|image_skyline=Turri - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|8|55|E|type:city(500)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9.6|population_footnotes=|population_demonym=Turresi|elevation_footnotes=|elevation_m=164|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Turri''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilaga ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 500 at may lawak na {{Convert|9.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Turri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baradili]], [[Baressa]], [[Genuri]], [[Pauli Arbarei]], [[Setzu]], [[Tuili]], at [[Ussaramanna]]. Sa tagsibol, ang mga [[tulipan]] ay namumulaklak at ito ang oras upang magsaya sa paglalakad sa mga hardin ng Turri sa Cerdeña. Tulipani in Sardegna (Mga Tulipan sa Cerdeña) ang tawag sa pagsasagawang ito para sa mga mahilig sa bulaklak at potograpiya. Ang Parco Beranu Froriu ay tahanan ng 70 uri ng tulip, sa isang display area at isang kaparangan para sa pag-aani.<ref>{{Cite web |title=The tulips of Turri |url=https://www.italia.it/en/sardinia/the-tulips-of-turri |access-date=2024-06-11 |website=Italia.it |language=en}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Turri ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Nobyembre 18, 2004.<ref>{{cita web|titolo=Turri (Cagliari) D.P.R. 18.11.2004 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2004/comuni/turri.html|accesso=21 luglio 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240611015556/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2004/comuni/turri.html |date=2024-06-11 }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:454 bar:1871 from: 0 till:488 bar:1881 from: 0 till:511 bar:1901 from: 0 till:503 bar:1911 from: 0 till:490 bar:1921 from: 0 till:487 bar:1931 from: 0 till:575 bar:1936 from: 0 till:602 bar:1951 from: 0 till:729 bar:1961 from: 0 till:734 bar:1971 from: 0 till:633 bar:1981 from: 0 till:597 bar:1991 from: 0 till:572 bar:2001 from: 0 till:533 PlotData= bar:1861 at:454 fontsize:XS text: 454 shift:(-8,5) bar:1871 at:488 fontsize:XS text: 488 shift:(-8,5) bar:1881 at:511 fontsize:XS text: 511 shift:(-8,5) bar:1901 at:503 fontsize:XS text: 503 shift:(-8,5) bar:1911 at:490 fontsize:XS text: 490 shift:(-8,5) bar:1921 at:487 fontsize:XS text: 487 shift:(-8,5) bar:1931 at:575 fontsize:XS text: 575 shift:(-8,5) bar:1936 at:602 fontsize:XS text: 602 shift:(-8,5) bar:1951 at:729 fontsize:XS text: 729 shift:(-8,5) bar:1961 at:734 fontsize:XS text: 734 shift:(-8,5) bar:1971 at:633 fontsize:XS text: 633 shift:(-8,5) bar:1981 at:597 fontsize:XS text: 597 shift:(-8,5) bar:1991 at:572 fontsize:XS text: 572 shift:(-8,5) bar:2001 at:533 fontsize:XS text: 533 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Turri}} <references /> [[Talaksan:Turri_Sardegna_by_Anne_Terri.jpg|border|right|300x300px]] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] l2tczf3cwc2zjd52v4ngiiu958ttuja Villacidro 0 130430 2224987 2118441 2026-09-13T10:10:48Z Ryomaandres 8044 2224987 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villacidro|official_name=Comune di Villacidro|native_name=Biddacidru|image_skyline=Vue villacidro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw panoramiko|image_shield=Villacidro-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|27|N|08|44|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marta Cabriolu|area_footnotes=|area_total_km2=183.55|population_footnotes=|population_demonym=Villacidresi|elevation_footnotes=|elevation_m=456|saint=Santa Barbara|day=Disyembre 4|postal_code=09039|area_code=070|website={{official website|https://web.archive.org/web/20060722012546/http://www.comune.villacidro.ca.it:80/}}|footnotes=}}Ang '''Villacidro''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: '''Biddacidru''' o '''Bidda de Cidru''') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Noong 2005 ito ang naging administratibong upuan ng lalawigan na 'Medio Campidano', kasama ang [[Sanluri]] Mula noong 2016 ito ay bahagi ng lalawigan ng Timog Cerdeña ('provincia Sud Sardegna'),<ref>{{Cite web |title=Legge regionale approvata il 27 gennaio 2016 ngunit malilipat sa Medio Campidano. |url=http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp |access-date=2019-01-22 |website=www.consregsardegna.it}}</ref> == Heograpiya == Ang Villacidro ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Domusnovas]] ([[Carbonia-Iglesias|CI]]), [[Gonnosfanadiga]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]] (CI), [[San Gavino Monreale]], [[Sanluri]], [[Serramanna]], [[Vallermosa]] ([[Lalawigan ng Cagliari|CA]]), at [[Villasor]] (CA). == Kasaysayan == Noong 1690, sa ilalim ng mga Español, ito ay kasama sa markesado ng Villacidro, na ipinagkaloob sa pamilyang Brondo. Mula sa pamilyang Brondo ay dumaan ito sa linya ng babae hanggang sa pamilyang Bon Crespi ng Valdaura, kung kanino ito tinubos noong 1839 sa pagsupil sa sistemang piyudal, kung saan ito ay naging isang munisipalidad na pinangangasiwaan ng isang alkalde at isang konseho ng lungsod. == Mga pangunahing tanawin == === Mga minahan === Sa munisipal na lugar ng Villacidro mayroong abandonadong minahan ng Canale Serci. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline|Villacidro}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] gitgtxgg14gckphe9sjc2rm81vbb15x 2224993 2224987 2026-09-13T10:12:23Z Ryomaandres 8044 2224993 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villacidro|official_name=Comune di Villacidro|native_name=Biddacidru|image_skyline=Vue villacidro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw panoramiko|image_shield=Villacidro-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|27|N|08|44|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marta Cabriolu|area_footnotes=|area_total_km2=183.55|population_footnotes=|population_demonym=Villacidresi|elevation_footnotes=|elevation_m=456|saint=Santa Barbara|day=Disyembre 4|postal_code=09039|area_code=070|website={{official website|https://web.archive.org/web/20060722012546/http://www.comune.villacidro.ca.it:80/}}|footnotes=}}Ang '''Villacidro''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: '''Biddacidru''' o '''Bidda de Cidru''') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Noong 2005 ito ang naging administratibong luklukan ng lalawigan na 'Medio Campidano', kasama ang [[Sanluri]] Mula noong 2016 ito ay bahagi ng lalawigan ng Timog Cerdeña ('provincia Sud Sardegna'),<ref>{{Cite web |title=Legge regionale approvata il 27 gennaio 2016 ngunit malilipat sa Medio Campidano. |url=http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp |access-date=2019-01-22 |website=www.consregsardegna.it}}</ref> ngunit muling nailipat sa Medio Campidano. == Heograpiya == Ang Villacidro ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Domusnovas]] ([[Carbonia-Iglesias|CI]]), [[Gonnosfanadiga]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]] (CI), [[San Gavino Monreale]], [[Sanluri]], [[Serramanna]], [[Vallermosa]] ([[Lalawigan ng Cagliari|CA]]), at [[Villasor]] (CA). == Kasaysayan == Noong 1690, sa ilalim ng mga Español, ito ay kasama sa markesado ng Villacidro, na ipinagkaloob sa pamilyang Brondo. Mula sa pamilyang Brondo ay dumaan ito sa linya ng babae hanggang sa pamilyang Bon Crespi ng Valdaura, kung kanino ito tinubos noong 1839 sa pagsupil sa sistemang piyudal, kung saan ito ay naging isang munisipalidad na pinangangasiwaan ng isang alkalde at isang konseho ng lungsod. == Mga pangunahing tanawin == === Mga minahan === Sa munisipal na lugar ng Villacidro mayroong abandonadong minahan ng Canale Serci. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline|Villacidro}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 6oiea1yg6brlllvomnwpskb1x77a34a Villamar 0 130431 2224988 2118606 2026-09-13T10:10:58Z Ryomaandres 8044 2224988 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villamar|official_name=Comune di Villamar|native_name=Mara Arbarei|image_skyline=Chiesa di San Pietro Villamar.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Villamar-Stemma.png|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|37|N|8|57|E|type:city(2,912)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pier Sandro Scano|area_footnotes=|area_total_km2=38.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Villamaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.villamar.vs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villamar''', '''Mara ([[Latian]]) de Arbarei''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|7|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Sanluri]]. Ang Villamar ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furtei]], [[Guasila]], [[Las Plassas]], [[Lunamatrona]], [[Pauli Arbarei]], [[Sanluri]], [[Segariu]], at [[Villanovafranca]]. == Kasaysayan == Ang kasalukuyang bayan ay binuo sa ilalim ng [[Korona ng Aragon|Aragones]] (unang kalahati ng ika-15 siglo); noong 1409 ito ay ipinagkaloob bilang fief ng hari ng Aragon na si [[Martin I ng Aragon|Martin I]] kay Gerardo Dedoni, bilang gantimpala para sa ilang mga serbisyong ibinigay sa kaharianng Aragones. Noong 1643 naging county ang distrito, na ang panginoon ay naipasa sa Aymerich. Ang bayan ay tinubos mula sa huling pyudal na panginoon, si Don Ignazio Aymerich, Markes ng Laconi at Konde ng Villamar, noong 1839 sa pagtanggal ng sistemang piyudal, kaya ito ay naging isang munisipalidad na pinangangasiwaan ng isang alkalde at isang konseho ng munisipyo. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Villamar}} * [http://www.comune.villamar.vs.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022175804/http://www.comune.villamar.vs.it/ |date=2020-10-22 }} {{Clear}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] hbykigtkfxnvries9z8hhl36tti9xj7 Villanovaforru 0 130432 2224989 2118446 2026-09-13T10:11:07Z Ryomaandres 8044 2224989 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villanovaforru|official_name=Comune di Villanovaforru|native_name=Biddanoa de Forru|image_skyline=Villanovaforru - Panorama (02).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|38|N|8|52|E|type:city(709)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09020|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Villanovaforru''', '''Biddanoa de Forru''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|8|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 709 at isang lugar na {{Convert|11.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Villanovaforru ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Collinas]], [[Lunamatrona]], [[Sanluri]], at [[Sardara]]. == Kultura == Noong 17 Hulyo 1977, ang pagdiriwang ng misa sa wikang Sardo ay ipinakilala sa simbahan ng Villanovaforru sa unang pagkakataon sa kamakailang kasaysayan ng Cerdeña.<ref name="MessaInSardo">Eduardo Blasco Ferrer, ''La lingua sarda contemporanea'', Cagliari, 1986, pag. 58. Un altro accenno all'uso ecclesiastico del sardo, stavolta in epoca meno recente, si trova a pag. 78.</ref> === Mga museo === Ang Arkeolohikong Museong Sibiko ng "Genn'e Maria" ay pinasinayaan noong Disyembre 18, 1982. Ito ay matatagpuan sa isang eleganteng ikalabinsiyam na siglong gusali, na dating ginamit bilang isang "Mount of relief". Sa museo, ang iba't ibang mga natuklasan mula sa nakararami sa panahonng Nurahika ay pinapanatili at ipinakita, higit sa lahat ay nagmumula sa mga paghuhukay ng Genna Maria. Higit pa rito, ang maraming mga display case ay naglalaman din ng mga nahanap mula sa ibang mga bayan, tulad ng [[Collinas]], [[Lunamatrona]], [[Siddi, Cerdeña|Siddi]], at [[Gesturi]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:506 bar:1871 from: 0 till:517 bar:1881 from: 0 till:593 bar:1901 from: 0 till:615 bar:1911 from: 0 till:655 bar:1921 from: 0 till:709 bar:1931 from: 0 till:741 bar:1936 from: 0 till:770 bar:1951 from: 0 till:905 bar:1961 from: 0 till:931 bar:1971 from: 0 till:846 bar:1981 from: 0 till:789 bar:1991 from: 0 till:739 bar:2001 from: 0 till:700 PlotData= bar:1861 at:506 fontsize:XS text: 506 shift:(-8,5) bar:1871 at:517 fontsize:XS text: 517 shift:(-8,5) bar:1881 at:593 fontsize:XS text: 593 shift:(-8,5) bar:1901 at:615 fontsize:XS text: 615 shift:(-8,5) bar:1911 at:655 fontsize:XS text: 655 shift:(-8,5) bar:1921 at:709 fontsize:XS text: 709 shift:(-8,5) bar:1931 at:741 fontsize:XS text: 741 shift:(-8,5) bar:1936 at:770 fontsize:XS text: 770 shift:(-8,5) bar:1951 at:905 fontsize:XS text: 905 shift:(-8,5) bar:1961 at:931 fontsize:XS text: 931 shift:(-8,5) bar:1971 at:846 fontsize:XS text: 846 shift:(-8,5) bar:1981 at:789 fontsize:XS text: 789 shift:(-8,5) bar:1991 at:739 fontsize:XS text: 739 shift:(-8,5) bar:2001 at:700 fontsize:XS text: 700 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == &nbsp; <references /> {{Commonscatinline|Villanovaforru}}{{Clear}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 7oj07s9e76xuil638ctpjf1jgq402gb Villanovafranca 0 130433 2224990 2118434 2026-09-13T10:11:18Z Ryomaandres 8044 2224990 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villanovafranca|official_name=Comune di Villanovafranca|native_name=Biddanoa Franca|image_skyline=Villanovafranca.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng San Lorenzo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|39|N|9|0|E|type:city(1,481)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Matteo Castangia|area_footnotes=|area_total_km2=27.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Villanovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=292|istat=|saint=San Lorenzo|day=Agosto 10th|postal_code=09020|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.villanovafranca.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villanovafranca''' ('''Biddanoa Franca, Bidda Noa Franca''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|miles}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|13|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Sanluri]]. Ang Villanovafranca ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barumini]], [[Escolca]], [[Gesico]], [[Guasila]], [[Las Plassas]], at [[Villamar]]. Ang mga malalaking tanawin ay ang [[nuraghe Su Mulinu]] na may homonimong museo at ang simbahan ng [[Lorenzo ng Roma|San Lorenzo]]. == Kasaysayan == Ang pangalang Villanovafranca ay pinaniniwalaang nagmula sa katotohanan na ang bayan ay isang sonang walang bywis. Gayunpaman, walang mga dokumento na naglilinaw kung ang villa ay itinayo gamit ang mga benepisyo ng mga konsesyon o, tulad ng lahat ng iba pang mga Villanovae, ito ay itinatag na may rural na papel at binago ang pangalan nito noong nakuha nito ang mga konsesyon. Gayunpaman, ang pagkakaroon ng mga nurahikang paninirahan ay nakumpirma, na nagpapakita na ang isang sentrong residensiyal ay umiral bago pa man ito kinuha ang kasalukuyang pangalan nito. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] nalw1cgftifnotpjzt9iconhue7cgpg Lanusei 0 130488 2224931 2120183 2026-09-13T09:34:05Z Ryomaandres 8044 2224931 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Lanusei|official_name=Comune di Lanusei|native_name={{native name|sc|Lanusèi}}|image_skyline=Sardinien larusei.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Lanusei-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|53|N|09|33|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Ogliastra|Ogliastra]] (NU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=53.38|population_footnotes=|population_total=5812|population_as_of=Disyembre 31, 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Lanuseini|elevation_footnotes=|elevation_m=595|saint=[[Maria Magdalena]]|day=|postal_code=08045|area_code=0782|website=|footnotes=}} Ang '''Lanusei''' (Sardo: ''Lanusèi'')<ref>{{Cite web |title=Comune di Lanusei - Provincia Ogliastra &#124; |url=http://www.comunedilanusei.it/og/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=351&Itemid=205 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130706030835/http://www.comunedilanusei.it/og/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=351&Itemid=205 |archive-date=2013-07-06 |access-date=2012-04-10}}</ref> ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ogliastra]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Kasama ng [[Tortolì]], ito ang isa sa dalawang kabesera ng lalawigan. == Kasaysayan == === Pinagmulan === Ang makasaysayang ebidensiya na may kaugnayan sa unang nayon ay nagsimula noong ika-12 siglo. Ang tanging eklesyastikong dokumentasyon kung saan binanggit ang sentro ng Ogliastra ay nagmula sa panahong ito. Ang buhay ng nayon ay nagsimula noong ilang siglo dahil ang lugar ay pinaninirahan mula noong [[prehistoriko]]. Ang mga kibingan ng mga higante na Seleni I ay nasa Liwasang Arkeolohiko ng Seleni. Mayroong maraming mga bakas na may kaugnayan sa panahong [[Neolitiko]] (pagproseso ng basura at ilang [[Obsidiyano|obsidiano]] na ulo ng pana) at kahit na mas malaking dokumentasyon na may kaugnayan sa kasunod na panahong [[Sibilisasyong Nurahiko|Nurahiko]]. Ang pinakakagiliw-giliw na lugar ay ang tinatawag na "Seleni" na matatagpuan sa isang nangingibabaw na posisyon na may paggalang sa lungsod. Ito ay isang talampas na ngayon ay angkop na nilagyan at bukas sa mga daloy ng turista. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ogliastra}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] hh8dyltwysxgu52h4lpc3i7vwljpzs5 2224946 2224931 2026-09-13T09:48:36Z Ryomaandres 8044 2224946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Lanusei|official_name=Comune di Lanusei|native_name={{native name|sc|Lanusèi}}|image_skyline=Sardinien larusei.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Lanusei-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|53|N|09|33|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Ogliastra|Ogliastra]] (NU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=53.38|population_footnotes=|population_total=5812|population_as_of=Disyembre 31, 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Lanuseini|elevation_footnotes=|elevation_m=595|saint=[[Maria Magdalena]]|day=|postal_code=08045|area_code=0782|website=|footnotes=}} Ang '''Lanusei''' (Sardo: ''Lanusèi'')<ref>{{Cite web |title=Comune di Lanusei - Provincia Ogliastra &#124; |url=http://www.comunedilanusei.it/og/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=351&Itemid=205 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130706030835/http://www.comunedilanusei.it/og/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=351&Itemid=205 |archive-date=2013-07-06 |access-date=2012-04-10}}</ref> ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ogliastra]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Kasama ng [[Tortolì]], ito ang isa sa dalawang kabesera ng lalawigan. == Kasaysayan == === Pinagmulan === Ang makasaysayang ebidensiya na may kaugnayan sa unang nayon ay nagsimula noong ika-12 siglo. Ang tanging eklesyastikong dokumentasyon kung saan binanggit ang sentro ng Ogliastra ay nagmula sa panahong ito. Ang buhay ng nayon ay nagsimula noong ilang siglo dahil ang lugar ay pinaninirahan mula noong [[prehistoriko]]. Ang mga kibingan ng mga higante na Seleni I ay nasa Liwasang Arkeolohiko ng Seleni. Mayroong maraming mga bakas na may kaugnayan sa panahong [[Neolitiko]] (pagproseso ng basura at ilang [[Obsidiyano|obsidiano]] na ulo ng pana) at kahit na mas malaking dokumentasyon na may kaugnayan sa kasunod na panahong [[Sibilisasyong Nurahiko|Nurahiko]]. Ang pinakakagiliw-giliw na lugar ay ang tinatawag na "Seleni" na matatagpuan sa isang nangingibabaw na posisyon na may paggalang sa lungsod. Ito ay isang talampas na ngayon ay angkop na nilagyan at bukas sa mga daloy ng turista. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Ogliastra}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 6b2zpj71f53fz3b1vqhshjphs3ht8aw Tortolì 0 130497 2224929 2120458 2026-09-13T09:33:23Z Ryomaandres 8044 2224929 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Tortolì|official_name=Comune di Tortolì|native_name={{lang|sc|Tortolì}} / {{native name|sc|Tòrtuelie}}|image_skyline=Tortolì.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=view of Tortolì-Arbatax|image_shield=Tortolì-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|56|N|09|39|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Province of Ogliastra|Ogliastra]] (NU)|frazioni=[[Arbatax]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=39.97|population_footnotes=|population_total=10207|population_as_of=December 31, 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tortoliesi|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=[[St. Andrew]]|day=November 30|postal_code=08048|area_code=0782|website={{official website|http://www.comuneditortoli.it/}}|footnotes=}} Ang '''Tortolì''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Tortolì'' o {{Lang|sc|Tòrtuelie}}; {{Lang-la|Portus Ilii}}) ay isang bayan at {{Lang|it|[[comune]]}} (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ogliastra]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Kasama ng [[Lanusei]], ito ang isa sa dalawang kabesera ng lalawigan. == Heograpiya == Matatagpuan ang Tortolì sa silangang baybayin ng Cerdeña. Ang daungan at pinakadakilang nayon nito ay ang [[Arbatax]], na mayroon ding [[Paliparan ng Tortolì|paliparan]] na minsang nagkonekta nito sa kontinental na [[Italya]] at sa [[Europa|kontinente ng Europa]] . Sa hilaga nito ay ang Girasole at Lotzorai, sa kanluran ng Villagrande Strisaili at Ilbono, at sa timog Barisardo. Sa silangan ng bayan ay ang [[Dagat Mediteraneo]]. == Kasaysayan == === Modernong kasaysayan === Noong 1807 ang Tortolì ay naging pinuno ng isang lalawigan na binubuo ng 27 mga nayon, ngunit noong 1921 nawala ang katayuan ng kabisera pabor sa [[Lanusei]]. Noong 1859 ito ay isinama sa Lalawigan ng Cagliari. Noong 1926 ito ay isinama sa [[lalawigan ng Nuoro]]. Noong 1943, binomba ang daungan ng Arbatax, na ikinamatay ng 13 katao. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons-inline|Category:Ogliastra}} {{Province of Ogliastra}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] q8482mndhufv2360w9qt926n9li0qts Aggius 0 130503 2224889 2122026 2026-09-13T08:56:26Z Ryomaandres 8044 2224889 wikitext text/x-wiki f{{Infobox Commune Italya|name=Aggius|official_name=Comune di Aggius|image_skyline=Aggius_panorama.jpg|coordinates={{coord|40|55|23|N|9|3|52|E|display=inline,title}}|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|mayor_party=|mayor=Nicola Muzzu<ref>[http://lanuovasardegna.gelocal.it/olbia/cronaca/2015/06/01/news/la-maddalena-trionfo-di-luca-montella-1.11531320?refresh_ce « La Maddalena, trionfo di Luca Montella > Il nuovo sindaco prende quasi il 50 per cento dei voti. Ad Aggius eletto Nicola Muzzu. A Santa Teresa Stefano Pisciottu »], ''La Nuova Sardegna'', 1 June 2015.</ref>|area_footnotes=|frazioni=Bonaita|area_total_km2=83.5|population_footnotes=|population_demonym=Aggesi|elevation_footnotes=|elevation_m=514|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=079|website={{official website|http://www.comuneaggius.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Aggius''' ([[Gallurese]]: ''Agghju'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Azos'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o lalawigan) sa awtonomong [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang [[Cerdeña|Sardinia]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|190|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|35|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. May hangganan ang Aggius sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aglientu]], [[Bortigiadas]], [[Tempio Pausania]], [[Trinità d'Agultu e Vignola]], at [[Viddalba]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan nito, pinatunayan, simula noong 1341, na may mga anyong Alvargos, Abbarios, Albargos, Albergas, at Albergues, ay maaaring hango sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] "aghios" (i.e. "sakrosanto"), o mula sa [[Latin]] na "agnus" (i.e. "tupa"). Maaari rin itong hango sa salitang "ajus", na nangangahulugang "walang karapatan o batas", upang salungguhitan ang mapanghimagsik na katangian ng mga orihinal na naninirahan dito. == Kasaysayan == Naaalala si Aggius, noong ika-16 na siglo, bilang isang sentro ng mga peke, na ang pagawaan pera ay matatagpuan sa Monte Fraili, sa kadena ng mga bundok na tinatanaw ang nayon, na isang kanlungan para sa mga bandido mula sa buong teritoryo: kaya ipinagmamalaki ni Aggius, kabilang sa marami rin ng titulong ng "lungsod ng badidahe". == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20211230203305/http://www.comuneaggius.gov.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 0o1ofw3hqsyf0a9mzoa8ulhhslgi9uh 2224890 2224889 2026-09-13T08:56:42Z Ryomaandres 8044 2224890 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Aggius|official_name=Comune di Aggius|image_skyline=Aggius_panorama.jpg|coordinates={{coord|40|55|23|N|9|3|52|E|display=inline,title}}|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|mayor_party=|mayor=Nicola Muzzu<ref>[http://lanuovasardegna.gelocal.it/olbia/cronaca/2015/06/01/news/la-maddalena-trionfo-di-luca-montella-1.11531320?refresh_ce « La Maddalena, trionfo di Luca Montella > Il nuovo sindaco prende quasi il 50 per cento dei voti. Ad Aggius eletto Nicola Muzzu. A Santa Teresa Stefano Pisciottu »], ''La Nuova Sardegna'', 1 June 2015.</ref>|area_footnotes=|frazioni=Bonaita|area_total_km2=83.5|population_footnotes=|population_demonym=Aggesi|elevation_footnotes=|elevation_m=514|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=079|website={{official website|http://www.comuneaggius.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Aggius''' ([[Gallurese]]: ''Agghju'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Azos'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o lalawigan) sa awtonomong [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang [[Cerdeña|Sardinia]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|190|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|35|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. May hangganan ang Aggius sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aglientu]], [[Bortigiadas]], [[Tempio Pausania]], [[Trinità d'Agultu e Vignola]], at [[Viddalba]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan nito, pinatunayan, simula noong 1341, na may mga anyong Alvargos, Abbarios, Albargos, Albergas, at Albergues, ay maaaring hango sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] "aghios" (i.e. "sakrosanto"), o mula sa [[Latin]] na "agnus" (i.e. "tupa"). Maaari rin itong hango sa salitang "ajus", na nangangahulugang "walang karapatan o batas", upang salungguhitan ang mapanghimagsik na katangian ng mga orihinal na naninirahan dito. == Kasaysayan == Naaalala si Aggius, noong ika-16 na siglo, bilang isang sentro ng mga peke, na ang pagawaan pera ay matatagpuan sa Monte Fraili, sa kadena ng mga bundok na tinatanaw ang nayon, na isang kanlungan para sa mga bandido mula sa buong teritoryo: kaya ipinagmamalaki ni Aggius, kabilang sa marami rin ng titulong ng "lungsod ng badidahe". == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20211230203305/http://www.comuneaggius.gov.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] m9vb693j6aeplp9e3aqhbpshu1n51ub Aglientu 0 130505 2224891 2122025 2026-09-13T08:57:04Z Ryomaandres 8044 2224891 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Aglientu|official_name=Comune di Aglientu|native_name=Santu Francìscu di l'Aglièntu|image_skyline=Vignola Mare, Sardinia, Italy.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Vignola Mare|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|5|N|9|7|E|type:city(1,126)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonio Tirotto|area_footnotes=|area_total_km2=148.19|population_footnotes=|population_demonym=Aglientesi|elevation_footnotes=|elevation_m=420|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=079|website={{official|http://www.comune.aglientu.ot.it/index.asp}}|footnotes=}}Ang '''Aglientu''' ([[Gallurese]]: ''Santu Francìscu di 'Aglientu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o lalawigan) sa awtonomong [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang [[Cerdeña|Sardinia]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|210|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|35|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Olbia]]. Ang Aglientu ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aggius]], [[Luogosanto]], [[Santa Teresa Gallura]], [[Tempio Pausania]], at [[Trinità d'Agultu e Vignola]]. Noong 2005 nagsagawa ang Aglientu ng Kampeonatong Pandaigdig ng [[Kitesurf]]. Ito ay tahanan ng [[Festa del Turista]] ("Pista ng Turista"). == Kasaysayan == Ang sentro ng lungsod ay nagsimula noong mahigit isang siglo lamang ang nakalipas ngunit sa panahong Nurahiko ay tiyak na tinitirhan ito gaya ng mahihinuha mula sa maraming [[nuraghe]] na naroroon. Noong panahon ng Romano ito ay tinawid ng isang kalsada na nag-uugnay sa [[Olbia]] sa [[Porto Torres]] na dumadaan sa [[Santa Teresa Gallura|Santa Teresa di Gallura]]. == Mga sanggunian == {{Commons category|Aglientu}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] fccfx4gxhwzftyfoeehokhalc76bbz5 Alà dei Sardi 0 130506 2224892 2122016 2026-09-13T08:57:29Z Ryomaandres 8044 2224892 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Alà dei Sardi|official_name=Comune di Alà dei Sardi|native_name=Alà|image_skyline=Alà dei Sardi, panorama (03).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Alà dei Sardi-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|39|N|9|20|E|type:city(1,937)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=BaBadde Suelzu, Mazzinaiu, S'iscala Pedrosa, Sos Sonorcolos|mayor_party=|mayor=Francesco Ledda|area_footnotes=|area_total_km2=197.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Alaesi|elevation_footnotes=|elevation_m=700|saint=San Agustín|day=Agosto 28|postal_code=07020|area_code=079|website={{official website|http://www.aladeisardi.altervista.org}}|footnotes=}}Ang '''Alà dei Sardi''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Alà'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o lalawigan) sa awtonomong [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang [[Cerdeña|Sardinia]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|0}} hilaga ng [[Cagliari]] at humigit-kumulang {{Convert|35|km|0}} timog-kanluran ng [[Olbia]]. Ang Alà dei Sardi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Berchidda]], [[Bitti]], [[Buddusò]], [[Monti, Italy|Monti]], [[Olbia]], [[Oschiri]], at [[Padru]]. Ang Alà ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang nangingibabaw na paggamit ng [[Wikang Sardo|Sardo]] bilang pang-araw-araw na wika. Ito ay tahanan ng [[Trofeo Alasport]], isang taunang pangyayaring [[Cross country na tumatakbo|cross country running]]. == Kasaysayan == Ang mga sinaunang pinagmulan ng Alà dei Sardi ay pinatotohanan ng maraming mga natuklasang arkeolohiko sa lugar. Ang pinagmulan ng pangalan ay konektado sa parehong Balares at Ilienses, dalawang mamamayang Sardong na nanirahan sa lugar at hindi kailanman ganap na nasakop ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]]. Ang modernong Alà ay lumitaw noong ika-16 na siglo, at mula noon ay tradisyonal na konektado sa mga aktibidad sa pag-aanak at agrikultura. Ang pagmimina ng [[Karbon (bato)|karbon]] ay nagsimula noong ika-19 na siglo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Alà dei Sardi}} * [http://www.aladeisardi.altervista.org www.aladeisardi.altervista.org] * [https://web.archive.org/web/20070910014044/http://www.eligalcada.org/ala.htm Kasaysayan sa bayan mula sa Eliga Alcada] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] aiapd958ws3fqcyihfuzr8bmvelloce 2224893 2224892 2026-09-13T08:58:09Z Ryomaandres 8044 2224893 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Alà dei Sardi|official_name=Comune di Alà dei Sardi|native_name=Alà|image_skyline=Alà dei Sardi, panorama (03).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Alà dei Sardi-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|39|N|9|20|E|type:city(1,937)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=BaBadde Suelzu, Mazzinaiu, S'iscala Pedrosa, Sos Sonorcolos|mayor_party=|mayor=Francesco Ledda|area_footnotes=|area_total_km2=197.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Alaesi|elevation_footnotes=|elevation_m=700|saint=San Agustín|day=Agosto 28|postal_code=07020|area_code=079|website={{official website|http://www.aladeisardi.altervista.org}}|footnotes=}}Ang '''Alà dei Sardi''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Alà'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o lalawigan) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|0}} hilaga ng [[Cagliari]] at humigit-kumulang {{Convert|35|km|0}} timog-kanluran ng [[Olbia]]. Ang Alà dei Sardi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Berchidda]], [[Bitti]], [[Buddusò]], [[Monti, Italy|Monti]], [[Olbia]], [[Oschiri]], at [[Padru]]. Ang Alà ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang nangingibabaw na paggamit ng [[Wikang Sardo|Sardo]] bilang pang-araw-araw na wika. Ito ay tahanan ng [[Trofeo Alasport]], isang taunang pangyayaring [[Cross country na tumatakbo|cross country running]]. == Kasaysayan == Ang mga sinaunang pinagmulan ng Alà dei Sardi ay pinatotohanan ng maraming mga natuklasang arkeolohiko sa lugar. Ang pinagmulan ng pangalan ay konektado sa parehong Balares at Ilienses, dalawang mamamayang Sardong na nanirahan sa lugar at hindi kailanman ganap na nasakop ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]]. Ang modernong Alà ay lumitaw noong ika-16 na siglo, at mula noon ay tradisyonal na konektado sa mga aktibidad sa pag-aanak at agrikultura. Ang pagmimina ng [[Karbon (bato)|karbon]] ay nagsimula noong ika-19 na siglo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Alà dei Sardi}} * [http://www.aladeisardi.altervista.org www.aladeisardi.altervista.org] * [https://web.archive.org/web/20070910014044/http://www.eligalcada.org/ala.htm Kasaysayan sa bayan mula sa Eliga Alcada] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] ckmveqrh3mihkr1jy3iau6svo7jnvqh Telti 0 130507 2224915 2122585 2026-09-13T09:06:27Z Ryomaandres 8044 2224915 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Telti|official_name=Comune di Telti|native_name=|image_skyline=Telti - Costume tradizionale (08).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Mga kasuotang bayan ng Telti.|image_shield=Telti-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|53|N|9|21|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Gian Franco Pindicciu|area_footnotes=|area_total_km2=83.25|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Teltesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=326|saint=[[Victoria, Anatolia, at Audax|San Victoria]] at Anatolia|day=|postal_code=07020|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.telti.ss.it/}}|footnotes=}}Ang '''Telti''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Tèlti'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Telti'') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Ang kasalukuyang toponimo ay ipinahayag sa diyalektong Gallura, ngunit nagmula sa orihinal na "Tertis" na ipinahayag sa wikang Sardinian, na kilala sa anyong ito mula noong Gitnang Kapanahunan. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang Telti ay matatagpuan humigit-kumulang 15 km sa loob ng bayan mula sa [[Olbia]], sa historiko-heograpikong rehiyon ng [[Gallura]]. Ang isang maliit na bahagi ng teritoryo, gayunpaman, ay nasa loob ng teritoryong iyon na tinawag na Silvas de Intro, isang baroniya na noong panahon ng Español ay nahulog sa loob ng Encotrada del [[Monteacuto (Cerdeña)|Monteacuto]]. Ito ang guhit ng lupain sa hangganan ng Calangianus at Monti, kabilang ang bahagi ng teritoryong kinuha mula sa huling munisipalidad, na matatagpuan sa ibaba ng ilog ng Taroni/Fraigata/Sirvaia, kung saan ang mga lupain ng Pedra Majore, Sa reina, Taroni, Ispadulatzu, Andrieddu, Sos lacheddos, Monte furcadu, S'orriu, Serra Ozastru, Su frassu, Campu de figu, at Cari-canu. Ang bahaging ito ng teritoryo ay maaaring masubaybayan pabalik sa makasaysayang rehiyon ng Monteacuto. Ang parehong bagay ay maaaring sabihin para sa pinaka-timog-silangang bahagi ng munisipal na teritoryo, sa ibaba ng Riu La fraicata, isang lugar na kinabibilangan ng mga lokalidad ng Aradena, Tzochita, Su canale, Monte Sa Piana, Sa Pianedda, Pedru Nieddu, Sa Prijone de Siana. Lahat ng mga lugar ng Silvas de intro at samakatuwid ay kabilang sa makasaysayang rehiyon ng Monteacuto == Kasaysayan == Matatagpuan sa mga lugar kung saan ipinanganak ang [[Kabihasnang Romano|Romanong]] Tertium, kung saan kinuha ang pangalan nito, ito ay naging isang katamtamang sentro ng Romano, na naninirahan sa sinasalamin na liwanag ng mahalagang [[Daungan ng Olbia]]. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Telti ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Abril 17, 1980.<ref>{{cita web|titolo=Telti, decreto 1980-04-17 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4390|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=22 luglio 2022}}</ref> Ang banner ay isang pinutol na tela ng asul at puti. == Mga sanggunian == {{Commons category|Telti}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] qw0kl4ativs8mh2ym9zoigzj3jnpuo4 Luogosanto 0 130509 2224886 2124141 2026-09-13T08:54:12Z Ryomaandres 8044 2224886 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Luogosanto|official_name=Comune di Luogosanto|native_name=Locusantu|image_skyline=Luogosanto - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|3|N|9|12|E|type:city(1,822)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Agostino Piredda|area_footnotes=|area_total_km2=135.2|population_footnotes=|population_demonym=Luogosantesi|elevation_footnotes=|elevation_m=321|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=079|website=|footnotes=}}Ang '''Luogosanto''' ([[Wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Locusantu'', Sardo: ''Logusantu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|200|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Olbia]]. May hangganan ang Luogosanto sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aglientu]], [[Arzachena]], [[Luras]], at [[Tempio Pausania]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay natubos mula sa mga huling piyudal na panginoon noong 1839 sa pagbuwag ng piyudal na sistema. Sa panahon ng ikalabinsiyam na siglo ang bayan ay sumunod sa kapalaran ng Tempio Pausania; pagkatapos simula sa simula ng ika-20 siglo ang magagandang lupain ng bayang ito ay nagsimulang mamunga, ang pagtatanim ng ubas at pagsasaka ng tupa ay ang mga sektor ng pagmamaneho, para sa muling pagsilang na, noong 1947, ay nagbigay ng awtonomiya sa munisipyo ng Luogosanto. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Luogosanto ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Enero 18, 1988.<ref>{{cita web|titolo=Luogosanto, decreto 1988-01-18 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4865|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=24 luglio 2022}}</ref> == Mga sanggunian == {{Commons category|Luogosanto}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div> == Mga panlabas na link == * [http://www.comuneluogosanto.gov.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412132216/http://www.comuneluogosanto.gov.it/ |date=2019-04-12 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] gcai8gpi20rkkohsbbi5hwft02uae21 Luras 0 130510 2224905 2122569 2026-09-13T09:02:57Z Ryomaandres 8044 2224905 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Luras|official_name=Comune di Luras|native_name=Luras, Luris|image_skyline=Luras - Panorama (04).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|56|N|9|11|E|type:city(2,627)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Maria Giuseppina Careddu|area_footnotes=|area_total_km2=86.9|population_footnotes=|population_demonym=Luresi|elevation_footnotes=|elevation_m=500|saint=|day=|postal_code=07025|area_code=079|website={{official|http://www.comune.luras.ss.it/}}|footnotes=}}Ang '''Luras''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Lùras'', [[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Lùris'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|190|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. Ang Luras ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arzachena]], [[Calangianus]], [[Luogosanto]], [[Sant'Antonio di Gallura]], at [[Tempio Pausania]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang Luras ay pinatunayan noong nakaraan sa anyong Lauras. Ang kasalukuyang, sa lokal na wika, ay tinatawag na "Lùra-a". Ang kahulugan nito ay matatagpuan sa entrada na "Laurus", ibig sabihin ay "laurio". Ayon sa iba pang pag-aaral, ang toponimo na Luras ay nagmula sa Latin na lura, na nangangahulugang wineskin o bag. Ang pangalan ay lumilitaw mula sa imahinasyon ng mga lokal na nasilayan ang mga hugis ng "balat" o "sako" sa mga partikular na bato. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Luras ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Pebrero 29, 1996.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?3459|titolo=Luras, decreto 1996-02-29 DPR, concessione di stemma e gonfalone|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=24 luglio 2022}}</ref> == Mga mamamayan == * [[Mavie Bardanzellu]] (ipinanganak 1938), artista sa teatro at pelikula * [[Roberto Diana]] (ipinanganak 1983), musikero, kompositor at producer == Mga sanggunian == {{Commons category|Luras}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 7khias1il5gea19n7nk06b514hongab Arzachena 0 130511 2224894 2122064 2026-09-13T08:58:19Z Ryomaandres 8044 2224894 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arzachena|official_name=Comune di Arzachena|native_name={{native name|sdn|Alzachèna}}<br/>{{native name|sc|Altzaghèna}}|image_skyline=Arzachena, panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_flag=Flag of Arzachena.svg|image_caption=|image_shield=Arzachena-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|05|N|09|23|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Abbiadori, Baja Sardinia, Cannigione, [[Porto Cervo]], Cala di Volpe, Padula d'Izzana, Braniatogghiu, Cala Bitta, Cala del Faro, Capriccioli, Sarra Balestra, Calacrano, Cuncosu, Farina, Pulicinu, Golfo Pevero, Isuledda, Pitrizza, La Conia, Liscia di Vacca, Monticanaglia, Mucchi Bianchi, Lu Mulinu, Pantogia, La Caldosa, Capo Ferro, Poltu Quatu, Romazzino, Santa Teresina, Surrau, Tanca Manna|mayor_party=|mayor=Roberto Ragnedda|area_footnotes=|area_total_km2=230.85|population_footnotes=|population_demonym=Arzachenesi|elevation_footnotes=|elevation_m=85|istat=|saint=Santa Maria della Neve|day=Ikatlong Linggo ng Setyembre|postal_code=07021|area_code=0789|website={{official website|http://www.comunearzachena.it/}}|footnotes=}}Ang '''Arzachena''' ([[Gallurese]]: ''Alzachèna''; [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Altzaghèna'') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o lalawigan) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang [[Cerdeña|Sardinia]], kanlurang [[Italya]], ang pangalawang pinakamalaking isla sa baybayin ng [[Italya]]. Nasa kalagitnaan ang Arzachena sa pagitan ng orihinal na [[Costa Smeralda]] resort at [[Porto Rafael]], na parehong itinatag noong huling bahagi ng dekada '50. Pagkatapos ng [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]], ito ang pangatlong pinakamalaking komuna sa [[Gallura]] sa bilang ng mga naninirahan. [[Talaksan:Nuraghe_Albucciu.JPG|thumb|260x260px| Ang [[nuraghe]] ng Albucciu malapit sa Arzachena.]] Ang ''[[frazione]]'' ng [[Porto Cervo]] ay ang pangunahing lugar ng resort ng Costa Smeralda para sa turismo sa tag-araw, na mula noong dekada '60 ay pinalitan ang agrikultura bilang pangunahing lokal na mapagkukunan ng aktibidad sa ekonomiya. Sa malapit ay maraming archaeological site mula sa [[Kabihasnang Nurahiko|panahong Nurahiko]], kabilang ang mga mula sa isang lokal na subkultura na kilala bilang [[kulturang Arzachena]] (ang [[nekropolis ng Li Muri]] at iba pa). == Kasaysayan == [[Talaksan:Arzachena_Prisgiona_03.jpg|left|thumb| [[Nuraghe La Prisgiona]]]] Matatagpuan sa isang lugar na dating tinitirhan ng [[kulturang Arzachena]], ang rehiyon ay kilala ng mga Romano bilang ''Turibulum'', pagkatapos ng isang batong hugis kabute na ngayon ay simbolo ng bayan. == Tingnan din == * [[Parola ng Capo Ferro]] == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|FRA}} [[Porto-Vecchio]], Pransiya * {{Flagicon|Spain}} [[Ibiza]], España * {{Flagicon|Egypt}} [[Sharm el-Sheikh]], Ehipto == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunearzachena.gov.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616124642/https://www.comunearzachena.gov.it/ |date=2019-06-16 }} Archived {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 2wbxmr1tmj20jvk28h06ehog5veazzn Badesi 0 130512 2224895 2122215 2026-09-13T08:58:58Z Ryomaandres 8044 2224895 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Badesi|official_name=Comune di Badesi|native_name=|image_skyline=Badesi - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|58|N|8|53|E|type:city(1,860)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giovanni Maria Mamia|area_footnotes=|area_total_km2=30.7|population_footnotes=|population_total=1860|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Badesani|elevation_footnotes=|elevation_m=102|saint=|day=|postal_code=07030|area_code=079|website=|footnotes=}} Ang '''Badesi''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Badèsi'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|200|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,860 at may lawak na {{Convert|30.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Badesi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Trinità d'Agultu e Vignola]], [[Valledoria]], at [[Viddalba]]. == Kasaysayan == [[File:Badesi02.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Badesi02.jpg|left|thumb|Parokya ng Sacro Cuore]] Bahagi ng distrito ng Gallura, ipinapalagay na itinatag si Badesi noong 1700 kasunod ng paninirahan ng ilang magkakaugnay na pamilya kung saan nagmula ang mga pamilya ngayon ng bayan na may parehong apelyido. Ito marahil ang nagpapaliwanag sa hindi kapani-paniwalang pag-ulit ng mga apelyido na ito (Stangoni, Carbini, Oggiano, Sanna, at Fara). Ang toponimo ay malamang na nagmula sa [[Logudorese]] na "Badu", na nangangahulugang Bado, at malamang na maiugnay sa katotohanang malamang na ang mga naninirahan ay dumaan sa [[Ilog ng Coghinas]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:432 bar:1871 from: 0 till:430 bar:1881 from: 0 till:458 bar:1901 from: 0 till:593 bar:1911 from: 0 till:774 bar:1921 from: 0 till:896 bar:1931 from: 0 till:1026 bar:1936 from: 0 till:1110 bar:1951 from: 0 till:1356 bar:1961 from: 0 till:1555 bar:1971 from: 0 till:1563 bar:1981 from: 0 till:1759 bar:1991 from: 0 till:1860 bar:2001 from: 0 till:1862 PlotData= bar:1861 at:432 fontsize:XS text: 432 shift:(-8,5) bar:1871 at:430 fontsize:XS text: 430 shift:(-8,5) bar:1881 at:458 fontsize:XS text: 458 shift:(-8,5) bar:1901 at:593 fontsize:XS text: 593 shift:(-8,5) bar:1911 at:774 fontsize:XS text: 774 shift:(-8,5) bar:1921 at:896 fontsize:XS text: 896 shift:(-8,5) bar:1931 at:1026 fontsize:XS text: 1026 shift:(-8,5) bar:1936 at:1110 fontsize:XS text: 1110 shift:(-8,5) bar:1951 at:1356 fontsize:XS text: 1356 shift:(-8,5) bar:1961 at:1555 fontsize:XS text: 1555 shift:(-8,5) bar:1971 at:1563 fontsize:XS text: 1563 shift:(-8,5) bar:1981 at:1759 fontsize:XS text: 1759 shift:(-8,5) bar:1991 at:1860 fontsize:XS text: 1860 shift:(-8,5) bar:2001 at:1862 fontsize:XS text: 1862 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Badesi}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Clear}}{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 6pg4oxw05luctbbn1z47coz73z7i8zw 2224896 2224895 2026-09-13T08:59:18Z Ryomaandres 8044 2224896 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Badesi|official_name=Comune di Badesi|native_name=|image_skyline=Badesi - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|58|N|8|53|E|type:city(1,860)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giovanni Maria Mamia|area_footnotes=|area_total_km2=30.7|population_footnotes=|population_total=1860|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Badesani|elevation_footnotes=|elevation_m=102|saint=|day=|postal_code=07030|area_code=079|website=|footnotes=}} Ang '''Badesi''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Badèsi'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|200|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,860 at may lawak na {{Convert|30.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Badesi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Trinità d'Agultu e Vignola]], [[Valledoria]], at [[Viddalba]]. == Kasaysayan == [[File:Badesi02.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Badesi02.jpg|left|thumb|Parokya ng Sacro Cuore]] Bahagi ng distrito ng Gallura, ipinapalagay na itinatag si Badesi noong 1700 kasunod ng paninirahan ng ilang magkakaugnay na pamilya kung saan nagmula ang mga pamilya ngayon ng bayan na may parehong apelyido. Ito marahil ang nagpapaliwanag sa hindi kapani-paniwalang pag-ulit ng mga apelyido na ito (Stangoni, Carbini, Oggiano, Sanna, at Fara). Ang toponimo ay malamang na nagmula sa [[Logudorese]] na "Badu", na nangangahulugang Bado, at malamang na maiugnay sa katotohanang malamang na ang mga naninirahan ay dumaan sa [[Ilog ng Coghinas]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:432 bar:1871 from: 0 till:430 bar:1881 from: 0 till:458 bar:1901 from: 0 till:593 bar:1911 from: 0 till:774 bar:1921 from: 0 till:896 bar:1931 from: 0 till:1026 bar:1936 from: 0 till:1110 bar:1951 from: 0 till:1356 bar:1961 from: 0 till:1555 bar:1971 from: 0 till:1563 bar:1981 from: 0 till:1759 bar:1991 from: 0 till:1860 bar:2001 from: 0 till:1862 PlotData= bar:1861 at:432 fontsize:XS text: 432 shift:(-8,5) bar:1871 at:430 fontsize:XS text: 430 shift:(-8,5) bar:1881 at:458 fontsize:XS text: 458 shift:(-8,5) bar:1901 at:593 fontsize:XS text: 593 shift:(-8,5) bar:1911 at:774 fontsize:XS text: 774 shift:(-8,5) bar:1921 at:896 fontsize:XS text: 896 shift:(-8,5) bar:1931 at:1026 fontsize:XS text: 1026 shift:(-8,5) bar:1936 at:1110 fontsize:XS text: 1110 shift:(-8,5) bar:1951 at:1356 fontsize:XS text: 1356 shift:(-8,5) bar:1961 at:1555 fontsize:XS text: 1555 shift:(-8,5) bar:1971 at:1563 fontsize:XS text: 1563 shift:(-8,5) bar:1981 at:1759 fontsize:XS text: 1759 shift:(-8,5) bar:1991 at:1860 fontsize:XS text: 1860 shift:(-8,5) bar:2001 at:1862 fontsize:XS text: 1862 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Badesi}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Clear}}{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] czw9uglqh1n19euxdozd78onparvan4 Berchidda 0 130514 2224897 2161941 2026-09-13T08:59:37Z Ryomaandres 8044 2224897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Berchidda|official_name=Comune di Berchidda|native_name={{native name|src|Belchidda}}|image_skyline=Berchidda - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Berchidda|image_shield=Berchidda-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|47|N|9|10|E|type:city(3,037)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Andrea Nieddu|area_footnotes=|area_total_km2=201.88|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=2758|population_as_of=Abril 30, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym={{langx|it|berchiddese|link=no}}<br />{{langx|sc|belchiddesu|link=no}} / {{langx|sc|belchiddesa|link=no}}|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=San Sebastian|day=Enero 20|postal_code=07022|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.berchidda.ot.it/}}|footnotes=}} Ang '''Berchidda''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Belchidda'', {{IPA-sc|belˈkiɖːa|}}; [[Gallurese]]: ''Bilchidda'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Olbia]]. Matatagpuan ito malapit sa [[Lawa ng Coghinas]] sa isang maburol na lugar na may hangganan sa hilaga ng hanay ng bundok ng [[Bundok Limbara|Limbara]]. Ang Berchidda ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alà dei Sardi]], [[Calangianus]], [[Monti, Italy|Monti]], [[Oschiri]], at [[Tempio Pausania]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang relyebang tipolohiya ng kabundukang [[Limbara]], sa hilaga ng bayan, ay granito, higit sa lahat ay kaakit-akit para sa mga batong mahusay na hinubog ng kalikasan, para sa malalaking hinukay na mga bato na bumubuo ng mga tunay na kuweba na ginagamit sa iba't ibang panahon bilang mga libingan, tahanan, at kanlungan ng mga hayop . == Kultura == Ang isang [[Talaan ng mga pista ng jazz|pista ng jazz]] na tinatawag na ''Time in Jazz'' ay nangyayari bawat taon sa Berchidda mula noong 1988. Si [[Paolo Fresu]], ang Sardong nagtutugtog ng trumpeta, ipinanganak sa Berchidda noong 1961, ang nagtatag at tagapag-ayos ng pagdiriwang na ito. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div> == Mga panlabas na link == * [http://www.timeinjazz.it/ ''Oras sa opisyal na site ng Jazz'' festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718170744/http://www.timeinjazz.it/ |date=2008-07-18 }} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] mx41lvn4w0wgezo5cwuqyvw5xm66hti Bortigiadas 0 130515 2224898 2222316 2026-09-13T08:59:58Z Ryomaandres 8044 2224898 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bortigiadas|official_name=Comune di Bortigiadas|native_name=Bultiggjata|image_skyline=Bortigiadas - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|54|N|9|3|E|type:city(856)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Emiliano Deiana|area_footnotes=|area_total_km2=76.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=760|population_as_of=Abril 30, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Bortigiadesi|elevation_footnotes=|elevation_m=476|saint=|day=|postal_code=07030|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.bortigiadas.ot.it/}}|footnotes=}} Ang '''Bortigiadas''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Bultigghjata'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Bortigiadas'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|190|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. Ang Bortigiadas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aggius]], [[Perfugas]], [[Santa Maria Coghinas]], [[Tempio Pausania]], at [[Viddalba]]. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Bortigiadas ay ipinagkaloob kasama ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hulyo 29, 2010.<ref>{{cita web|titolo=Bortigiadas, (Sassari) D.P.R. 29.07.2010 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2010/comuni/Bortigiadas.html|accesso=19 ottobre 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714104320/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2010/comuni/Bortigiadas.html |date=2024-07-14 }}</ref> == Ekonomiya == Ang Bortigiadas ay pangunahing natutubos mula sa agrikultura at turismo. Ito ay nasa loob ng lugar ng paggawa ng mga alak na kasama sa mga pagtutukoy ng Vermentino di Gallura DOCG. Mayroon ding Museo Mineralohika na naglalaman ng maraming piraso ng malaking halaga. Sa nakapalibot na lugar ay nakatayo ang Su Nuracu [[nuraghe]]; ang tuktok ng Punta Salizi ay kapansin-pansing kagandahan kasama ang masaganang mga halaman. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20150206094134/http://www.comune.bortigiadas.ot.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] rlhbcnedtmt84z0l2yc99dtwo7c8h5b Buddusò 0 130516 2224899 2122213 2026-09-13T09:00:15Z Ryomaandres 8044 2224899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Buddusò|official_name=Comune di Buddusò|native_name=Uddusò|image_skyline=Buddusò, uno scorcio del paese e sullo sfondo Pattada (2010).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|35|N|9|15|E|type:city(4,088)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giovanni Antonio Satta|area_footnotes=|area_total_km2=176.84|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3866|population_as_of=Abril 30, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Buddusoini|elevation_footnotes=|elevation_m=700|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.budduso.ot.it/}}|footnotes=}} Ang '''Buddusò''' ([[Wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Buddusò'', Sardo: ''Uddusò'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Olbia]]. Ang Buddusò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alà dei Sardi]], [[Bitti]], [[Oschiri]], [[Osidda]], at [[Pattada]]. == Heograpiyang pisikal == Mula sa isang orograpikong pananaw, ang lugar ng Budduso ay mayaman sa [[granito]], isang materyal na bato na sa loob ng mga dekada ay pinagmumulan ng isang maunlad na aktibidad ng pagmimina at ginagamit sa buong mundo para sa pagtatayo ng iba't ibang mga complex ng arkitektura at skyscraper. Sa kasalukuyan, bumababa ang mga aktibidad na ito sa pagkuha habang ang tanawin ay nagdusa ng malubhang "mga sugat" na pumipinsala sa likas na kagandahan ng ilang mga lugar. == Mga pangunahing tanawin == === Mga pook arkeolohiko === Ang teritoryo ng Buddusò ay mayaman sa historiko at arkeolohikong ebidensiya mula sa iba't ibang makasaysayang at prehistorikong mga panahon: [[domus de janas]] (64 bukas sa mga bisita), [[nuraghe]] (32 iniulat), [[dolmen]], at mga simbahan sa bayang pinagmulanng medyebal. == Mga sanggunian == {{Commons category|Buddusò}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 82z7jmrnfithvec9v5wvsjb904o4c7q Budoni 0 130517 2224900 2122211 2026-09-13T09:00:33Z Ryomaandres 8044 2224900 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Budoni|official_name=Comune di Budoni|native_name=Budune, Buduni|image_skyline=Budoni - Ottiolu - Stagno de Li Cocutti.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|42|N|9|42|E|type:city(4,361)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Agrustos (Gall.), Berruiles (Gall.), Birgalavò (Gall.), Limpiddu (Log.), Li Troni (Gall.), Ludduì (Gall.), Lu Linnalvu (Gall.), Luttuni (Gall.), Lutturai (Gall.), Maiorca (Gall.), Malamurì (Gall.), Muriscuvò (Log.), Nuditta (Gall.), Ottiolu (Gall.), San Gavino (Log.), San Lorenzo (Log.), San Pietro (Gall.), San Silvestro (Gall.), S'Iscala (Log.), Solità (Log.), Strugas (Gall.), Tanaunella (Log.), Tamarispa (Log.)|mayor_party=|mayor=Giuseppe Porcheddu|area_footnotes=|area_total_km2=55.9|population_footnotes=|population_demonym=Budonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=16|saint=S. Giovanni Battista (San Juan Bautista)|day=Agosto 29|postal_code=07051|area_code=0784|website={{official website|http://www.comune.budoni.ot.it/}}|footnotes=}}Ang '''Budoni''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Budùni'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Budùne'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Olbia]]. Noong Disyembre 31, 2014, mayroon itong populasyon na 5,125 at may lawak na {{Convert|55.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Budoni ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Posada, Cerdeña|Posada]], [[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro]], at [[Torpè]]. == Kasaysayan == Kawili-wili, sa mga tuntunin ng kasaysayan ng Roma, ang kaso ng nayon ng Agrustos, na matatagpuan ilang kilometro sa hilaga ng pangunahing bayan ng Budoni, at na sa iba't ibang mga teksto ng ikalabinsiyam na siglo ay tinukoy din sa pangalan ng Augustus Populus, sa ang hinuha ng pagkakaroon ng isang sinaunang Romanong pamayanan. Gayunpaman, sa kasalukuyang estado ng pananaliksik, ang bisa ng ikalabinsiyam na siglong etimolohiya ay nananatiling natitiyak sa kawalan ng nakumpirma na pagpapatuloy ng dokumentaryo. == Mga ''frazione'' == Ang munisipalidad ng Budoni ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga nayon at pamayanan): * Agrustos (Gall.) * Berruiles (Gall.) * Birgalavò (Gall.) * Limpiddu ([[Logudorese Sardo|Log.]]) * Li Troni (Gall.) * Ludduì (Gall.) * Lu Linnalvu (Gall.) * Luttuni (Gall.) * Lutturai (Gall.) * Maiorca (Gall.) * Malamurì (Gall.) * Muriscuvò (Log.) * Nuditta (Gall.) * Ottiolu (Gall.) * San Gavino (Log.) * San Lorenzo (Log.) * San Pietro (Gall.) * San Silvestro (Gall.) * S'Iscala (Log.) * Solità (Log.) * Strugas (Gall.) * Tanaunella (Log.) * Tamarispa (Log.) == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:677 bar:1871 from: 0 till:629 bar:1881 from: 0 till:730 bar:1901 from: 0 till:1055 bar:1911 from: 0 till:1243 bar:1921 from: 0 till:1305 bar:1931 from: 0 till:1429 bar:1936 from: 0 till:1634 bar:1951 from: 0 till:2037 bar:1961 from: 0 till:2421 bar:1971 from: 0 till:2646 bar:1981 from: 0 till:3111 bar:1991 from: 0 till:3650 bar:2001 from: 0 till:3929 bar:2011 from: 0 till:5002 PlotData= bar:1861 at:677 fontsize:XS text: 677 shift:(-8,5) bar:1871 at:629 fontsize:XS text: 629 shift:(-8,5) bar:1881 at:730 fontsize:XS text: 730 shift:(-8,5) bar:1901 at:1055 fontsize:XS text: 1055 shift:(-8,5) bar:1911 at:1243 fontsize:XS text: 1243 shift:(-8,5) bar:1921 at:1305 fontsize:XS text: 1305 shift:(-8,5) bar:1931 at:1429 fontsize:XS text: 1429 shift:(-8,5) bar:1936 at:1634 fontsize:XS text: 1634 shift:(-8,5) bar:1951 at:2037 fontsize:XS text: 2037 shift:(-8,5) bar:1961 at:2421 fontsize:XS text: 2421 shift:(-8,5) bar:1971 at:2646 fontsize:XS text: 2646 shift:(-8,5) bar:1981 at:3111 fontsize:XS text: 3111 shift:(-8,5) bar:1991 at:3650 fontsize:XS text: 3650 shift:(-8,5) bar:2001 at:3929 fontsize:XS text: 3929 shift:(-8,5) bar:2011 at:5002 fontsize:XS text: 5002 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * http://www.comune.budoni.ot.it/ {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 3qytuflkqxx3rcs6t4nxjoq7xlcg0bp Calangianus 0 130518 2224901 2122534 2026-09-13T09:00:53Z Ryomaandres 8044 2224901 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Calangianus|official_name=Comune di Calangianus|native_name={{native name|sdn|Caragnani}}|image_skyline=Calangianus - Panorama (03).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|55|N|9|12|E|type:city(4,572)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Fabio Albieri|area_footnotes=|area_total_km2=126.35|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Calangianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=518|saint=|day=|postal_code=07023|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.calangianus.ot.it/}}|footnotes=}}Ang '''Calangianus''' ([[Gallurese]]: ''Caragnani'' {{IPA-all|karaˈɲanj|}}; Sardo: ''Calanzanos'' {{IPA-sc|kalanˈdzanɔzɔ|}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|190|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. Ang Calangianus ay napapalibutan ng malalaking kakahuyan ng [[korko]], kung saan ang trabaho ay inilarawan bilang "Kabesera ng Korko". Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ang Calangianus ay kabilang sa [[Husgado ng Gallura]], at kalaunan ay pinamunuan ng mga Aragones at ng Imperyong Español. Noong ika-17 siglo, ang Calangianus ay may mahalagang repopulasyon pagkatapos ng ilang mga epidemya na nanakit sa Cerdeña, at naging pangalawang lungsod ng Gallura para sa populasyon. Noong 1771 naging awtnonomo ito. Noong unang bahagi ng ika-19 na siglo, lumipat ang ilang negosyante sa Calangianus, at ginawa nilang mapagkukunan ng yaman ang mga kagubatan ng korko ng Calangianus. Nang maglaon, halos ang buong populasyon ng Calangianus ay gumagawa ng tapon. Ang ika-20 siglo ay minarkahan ang isang pagbabago sa ekonomiya ng Calangianus. Sa ikalawang kalahati ng siglo, ang Calangianus ay tahanan ng 300 industriya, isang bilang na noong 2012 ay tumaas sa 677. Ang Calangianus noong 1977 ay nagdaos ng unang eksibisyon ng korko, at noong 1987 ay nakuha ang titulo ng isa sa daang pinakaindustriyalisadong munisipalidad ng Italya. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Calangianus}} * [http://www.comune.calangianus.ot.it/ Opisyal na website] * [http://www.calangianus.eu/ www.calangianus.eu - Opisyal na Portal ng Calangianus sa Sardinia/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423230316/http://www.calangianus.eu/ |date=2008-04-23 }} Archived </link> {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] r79ouzytnkb1mu7eat68pdun2yr2xs2 Golfo Aranci 0 130519 2224902 2152400 2026-09-13T09:01:13Z Ryomaandres 8044 2224902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Golfo Aranci|official_name=Comune di Golfo Aranci|native_name={{native name|sdn|Figari}}|image_skyline=Golfo Aranci 8232.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Golfo Aranci-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|0|N|9|37|E|type:city(2,206)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Bados, Marinella, Nodu Pianu, Rudalza|mayor_party=|mayor=Giuseppe Fasolino|area_footnotes=|area_total_km2=37.43|population_footnotes=|population_demonym=Golfarancini|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.golfoaranci.ot.it/}}|footnotes=}}Ang '''Golfo Aranci''' ([[Gallurese]]: ''Figari''; [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Fìgari'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|200|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|13|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Olbia]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:ISS023-E-12917_-_View_of_Sardinia.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:ISS023-E-12917_-_View_of_Sardinia.jpg|left|thumb|Tanaw ng pook Golfo Aranci mula sa satellite.]] === Teritoryo === Ang Golfo Aranci ay lumilitaw sa teritoryo bilang isang kahabaan ng lupa sa gitna ng dagat. Ang pinakasukdulang bahagi ay ang promontoryo ng Capo Figari. == Pangalan == Ang pangalan ng bayan, na literal na "Golpo [ng] mga Narangha", ay talagang nagmula sa kamakailang Italyanisasyon ng [[Gallurese na dialect|Gallurese]] na toponimong {{Lang|sdn|Golfu di li Ranci}} ("Golpo ng mga Alimango").<ref>[http://www.olbiagolfoaranci.it/index.php?module=loadContenuto&nome=31&carattere=p Autorità portuale Olbia e Golfo Aranci]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ito ay dating kilala lamang bilang ''Figari'' . == Kasaysayan == &nbsp; Ang kasalukuyang bayan ay lumaki noong kalagitnaan ng ika-18 siglo bilang isang daungan ng pangingisda. Noong unang bahagi ng ika-19 na siglo, ginawa ito ng Maharlikang Dekreto sa pangunahing daungan para sa mga pagdating mula sa kalupaan ng Italya, na nag-aambag sa paglaki ng populasyon nito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.golfoaranci.ot.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003002306/http://www.comune.golfoaranci.ot.it/ |date=2019-10-03 }} Archived </link> {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 2hk09sbfelxm3js1h4c4j3i9t25rmnr La Maddalena 0 130520 2224903 2122716 2026-09-13T09:01:33Z Ryomaandres 8044 2224903 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=La Maddalena|official_name=Comune di La Maddalena|native_name=La Madalena|image_skyline=La Maddalena - Il porto (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=La Maddalena-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia#Italy|coordinates={{coord|41|13|N|09|24|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Moneta, Stagnali|mayor_party=|mayor=Fabio Lai|area_footnotes=|area_total_km2=52.01|population_footnotes=|population_demonym=Maddalenini|elevation_footnotes=|elevation_m=27|saint=Santa [[Maria Magdalena]]|day=Hulyo 22|postal_code=07020, 07024|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.lamaddalena.ot.it/on-multi/Home.html}}|footnotes=}}Ang '''La Maddalena''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Madalena'' o ''La Madalena'', Sardo: ''Sa Madalena'') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Isa ito sa mga [[I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang mga pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sardegna |url=https://borghipiubelliditalia.it/sardegna/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> Ang pangunahing bayan ng parehong pangalan ay matatagpuan sa homonimong pulo. == ''Comune'' == Ang ''comune'' ng La Maddalena ay sumasaklaw sa lahat ng teritoryo ng kapuluan ng La Maddalena kabilang ang mga pul;o: Barrettini, Barettinelli, Bisce, Budelli, Camizie, Cappuccini, Caprera, Chiesa, Colombo, Corcelli, Delle Bocche, Italiani, Le Camere, Nibani, Maddalena, Monaci, Mortorio, Pecora, Piana, Porco, Porro, Presa, Razzoli, Santa Maria, Santo Stefano, Soffi, Spargi, at Spargiotto.<ref>{{Cite web |title=I Nostri Comuni |url=http://www.unionegallura.gov.it/it/contenuti/articoli/dettagli/393/ |access-date=2019-06-13 |website=Unione dei Comuni Gallura |language=it |archive-date=2019-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190310163929/http://www.unionegallura.gov.it/it/contenuti/articoli/dettagli/393/ |url-status=dead }}</ref> == Bayan == [[Talaksan:La_Maddalena_Plaza.jpg|thumb|220x220px| ''Piazza Comando'' sa La Maddalena.]] Ang La Maddalena ay ang pinakamalaking bayan sa [[kapuluan ng Maddalena]], {{Convert|2|km|0}} mula sa hilagang-silangang baybayin ng Cerdeña at nakaupo sa [[Kipot ng Bonifacio]], sa pagitan nito at [[Corsica]]. == Kambal na bayan == * {{Flagicon|FRA}} [[Ajaccio]], [[Pransiya]] * {{Flagicon|FRA}} [[Niza|Nice]], [[Pransiya]] == Tingnan din == * [[Talaan ng mga pulo ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.italiantourism.com/island2a.html Ang Italian Tourist Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905022910/http://www.italiantourism.com/island2a.html |date=2018-09-05 }} * [http://www.nationalarchives.gov.uk/nelson/gallery7/ Ang British National Archives] * [http://www.parks.it/parco.nazionale.arcip.maddalena/Epar.html Parco Nazionale dell'Arcipelago di La Maddalena] * [http://www.napoleon-series.org/military/battles/c_maddalena.html Ang Serye ng Napoleon] * [http://www.lamaddalenapark.it/parco-generale.php3 Arcipelago di La Maddalena National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020044306/http://www.lamaddalenapark.it/parco-generale.php3 |date=2008-10-20 }} Archived </link> {{Maddalena archipelago}}{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] qnuhxuksbazpu0thcexz99du3471xvr Loiri Porto San Paolo 0 130521 2224904 2122209 2026-09-13T09:01:54Z Ryomaandres 8044 2224904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Loiri Porto San Paolo|official_name=Comune di Loiri Porto San Paolo|native_name=Lòiri-Poltu San Pàulu|image_skyline=Loiri, panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|51|N|9|30|E|type:city(2,508)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Francesco Lai|area_footnotes=|area_total_km2=117.8|population_footnotes=|population_demonym=Loiresi|elevation_footnotes=|elevation_m=105|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.loiriportosanpaolo.ot.it/}}|footnotes=}}Ang '''Loiri Porto San Paolo''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Lòiri–Poltu Santu Paulu'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Lòiri-Portu Santu Paulu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|7|km|mi|0}} timog ng [[Olbia]]. Ang sentrong pang-administratibo ay Loiri ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Lòiri'', [[Sardo]]: ''Lòiri''). Ang Loiri Porto San Paolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Monti, Italy|Monti]], [[Olbia]], [[Padru]], at [[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro]]. == Kasaysayan == Sa panahon ng piyudal, sa panahon ng dominasyon ng mga [[Kasaysayan ng Sardong Aragones|Aragones]] at [[Kasaysayan ng Sardong Español|Español]], ang teritoryo ay bahagi ng isang malawak na fief na tinatawag na encontrada di Gallura, kung saan ito ang bumubuo sa matinding timog-silangang sangay. Ito ay inuri bilang "talon". Ang terminong ito ay nangangahulugang ilang ligaw at makahoy na lugar sa loob ng teritoryo, mga teritoryong karaniwang ginagamit para sa pangongolekta ng kahoy at para sa pagpapastol ng mga alagang baboy (dahil sa pagkakaroon ng maraming punong may acorn), o pana-panahong inuupahan sa mga transhumante na pastol . Kahit na sa pagtatapon ng mga [[piyudo]] at pagbuo ng mga modernong munisipalidad noong kalagitnaan ng ikalabinsiyam na siglo, ang lugar ay patuloy na pinangangasiwaan ng munisipalidad ng [[Tempio Pausania]], na namamahala upang itatag ang sarili bilang isang awtonomong munisipalidad noong 1979 lamang. == Mga sanggunian == {{Commons category|Loiri Porto San Paolo}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.loiriportosanpaolo.ot.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] ilxtn40sufrwyf5gnx75wucoqo8rs86 Monti, Cerdeña 0 130522 2224906 2122748 2026-09-13T09:03:50Z Ryomaandres 8044 2224906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monti|official_name=Comune di Monti|native_name=Monte|image_skyline=Monti - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama|image_shield=Monti-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|48|N|9|20|E|type:city(2521)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Su Canale, Sos Rueddos, Chirialza|telephone=0789|mayor_party=|mayor=Giovanni Maria Raspitzu<span style="font-size:80%"><br />elected: 2005-05-10 <br />party list: "Insieme per Monti"</span>|area_footnotes=|area_total_km2=123.69|population_footnotes=|population_demonym=Montini|elevation_footnotes=|elevation_m=300|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=|website={{official website|http://www.comune.monti.ss.it/utente/index.asp}}|footnotes=}}Ang '''Monti''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Mònti'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Monte'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Gallura]], sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Ang bayan ay napapalibutan ng mga [[Cork oak|corkong roble]] na kagubatan at mga [[ubasan]] na bumubuo sa kambal na batayan ng ekonomiya nito. Ang ubas na [[vermentino]], na dating kilala bilang "arratelau", ay nilinang dito mula noong ika-14 na siglo. Noong 1996 ang [[alak]] na Vermentino di Gallura nito ay iginawad sa katayuang [[DOCG]]. Ang Monti ay may hangganan sa mga sumusunod na komunidad: * [[Alà dei Sardi]] * [[Berchidda]] * [[Calangianus|Calanganus]] * [[Loiri Porto San Paolo]] * [[Olbia]] * [[Telti]] * [[Su Canale]] [http://sites.google.com/site/sucanalesardegna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531131111/http://sites.google.com/site/sucanalesardegna/ |date=2011-05-31 }} == Kasaysayan == Isang lugar na pinaninirahan mula pa noong [[panahong Nurahiko]], gaya ng ipinakita ng pagkakaroon ng ilang [[nuraghe]] sa teritoryo, ang teritoryo ng Monti ay naglalaman ng hangganan sa pagitan ng mga lalawigang Romano na nauugnay sa Olbia at ang mga teritoryong kontrolado ng rebeldeng linyada ng Balari. Ang hangganan na ito ay matatagpuan sa kahabaan ng ilog na "Scorra-boe", kung saan natagpuan ang isang tuod na may malinaw na inskripsiyon ng Latin noong huling siglo. Ang Balari - na naninirahan sa kabundukan ng Alà hanggang sa kasalukuyang teritoryo ng Perfugas - ay kinokontrol ng estasyong Romano ng Binzalvinu. Sa [[Gitnang Kapanahunan]] ang Monti ay kabilang sa [[Husgado ng Torres]] at bahagi ng [[curatoria]] ng Monteacuto. Hindi kalayuan sa kasalukuyang bayan ang kastilyo na kilala bilang Castra, marahil ay itinayo ng mga hukom ng Torres o ng [[pamilya Doria]], kung saan iilan na lamang ang mga guho ang natitira ngayon. Ang bayan ay natubos noong 1839 sa pagsupil sa sistemang piyudal. Kasunod ng pagtatag ng munisipalidad ng Telti, isang bahagi ng teritoryo ng Monti ang inilipat sa munisipalidad na iyon. Ito ang lugar ng Pedru Nieddu, hanggang sa lumang hilagang hangganan ng Montacuto sa kahabaan ng "Riu de Tertis". == Kilalang mamamayan == * Elvira Curci (1900–1984) - artista: kilala sa: ''[[Ang Kaso Laban kay Mrs. Ames|The Case Against Mrs. Ames]]''; ''[[Alcoa Presents: One Step Beyond]]'',('Earthquake', 1959) == Mga sanggunian == {{Commons category|Monti, Sardinia}} * http://www.comunas.it/monti/ * https://web.archive.org/web/20060814213501/http://www.comune.monti.ss.it/utente/index.asp * http://demo.istat.it/ * http://www.comuni-italiani.it/090/041/ {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} <references /> [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] r43xib9dgwlkhdxcqercj66bh5jzkwa 2224918 2224906 2026-09-13T09:07:19Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2224918 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monti|official_name=Comune di Monti|native_name=Monte|image_skyline=Monti - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama|image_shield=Monti-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|48|N|9|20|E|type:city(2521)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Su Canale, Sos Rueddos, Chirialza|telephone=0789|mayor_party=|mayor=Giovanni Maria Raspitzu<span style="font-size:80%"><br />elected: 2005-05-10 <br />party list: "Insieme per Monti"</span>|area_footnotes=|area_total_km2=123.69|population_footnotes=|population_demonym=Montini|elevation_footnotes=|elevation_m=300|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=|website={{official website|http://www.comune.monti.ss.it/utente/index.asp}}|footnotes=}}Ang '''Monti''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Mònti'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Monte'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Gallura]], sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Ang bayan ay napapalibutan ng mga [[Cork oak|corkong roble]] na kagubatan at mga [[ubasan]] na bumubuo sa kambal na batayan ng ekonomiya nito. Ang ubas na [[vermentino]], na dating kilala bilang "arratelau", ay nilinang dito mula noong ika-14 na siglo. Noong 1996 ang [[alak]] na Vermentino di Gallura nito ay iginawad sa katayuang [[DOCG]]. Ang Monti ay may hangganan sa mga sumusunod na komunidad: * [[Alà dei Sardi]] * [[Berchidda]] * [[Calangianus|Calanganus]] * [[Loiri Porto San Paolo]] * [[Olbia]] * [[Telti]] * [[Su Canale]] [https://sites.google.com/site/sucanalesardegna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531131111/http://sites.google.com/site/sucanalesardegna/ |date=2011-05-31 }} == Kasaysayan == Isang lugar na pinaninirahan mula pa noong [[panahong Nurahiko]], gaya ng ipinakita ng pagkakaroon ng ilang [[nuraghe]] sa teritoryo, ang teritoryo ng Monti ay naglalaman ng hangganan sa pagitan ng mga lalawigang Romano na nauugnay sa Olbia at ang mga teritoryong kontrolado ng rebeldeng linyada ng Balari. Ang hangganan na ito ay matatagpuan sa kahabaan ng ilog na "Scorra-boe", kung saan natagpuan ang isang tuod na may malinaw na inskripsiyon ng Latin noong huling siglo. Ang Balari - na naninirahan sa kabundukan ng Alà hanggang sa kasalukuyang teritoryo ng Perfugas - ay kinokontrol ng estasyong Romano ng Binzalvinu. Sa [[Gitnang Kapanahunan]] ang Monti ay kabilang sa [[Husgado ng Torres]] at bahagi ng [[curatoria]] ng Monteacuto. Hindi kalayuan sa kasalukuyang bayan ang kastilyo na kilala bilang Castra, marahil ay itinayo ng mga hukom ng Torres o ng [[pamilya Doria]], kung saan iilan na lamang ang mga guho ang natitira ngayon. Ang bayan ay natubos noong 1839 sa pagsupil sa sistemang piyudal. Kasunod ng pagtatag ng munisipalidad ng Telti, isang bahagi ng teritoryo ng Monti ang inilipat sa munisipalidad na iyon. Ito ang lugar ng Pedru Nieddu, hanggang sa lumang hilagang hangganan ng Montacuto sa kahabaan ng "Riu de Tertis". == Kilalang mamamayan == * Elvira Curci (1900–1984) - artista: kilala sa: ''[[Ang Kaso Laban kay Mrs. Ames|The Case Against Mrs. Ames]]''; ''[[Alcoa Presents: One Step Beyond]]'',('Earthquake', 1959) == Mga sanggunian == {{Commons category|Monti, Sardinia}}<references /> * http://www.comunas.it/monti/ * https://web.archive.org/web/20060814213501/http://www.comune.monti.ss.it/utente/index.asp * http://demo.istat.it/ * http://www.comuni-italiani.it/090/041/ {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] q6sk91o29qmvznk46bdzib21xbohguh Olbia 0 130523 2224907 2122554 2026-09-13T09:04:04Z Ryomaandres 8044 2224907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Olbia|official_name=Comune di Olbia|native_name={{native name|sc|Terranoa}}<br />{{native name|sdn|Tarranoa}}|image_skyline=Aerial view of Olbia.jpg|imagesize=200px|image_alt=|image_caption=Tanaw panghimpapawid ng Olbia noong Nobyembre 2014. Ang paliparan at ang pantalan ay parehong kita.|image_shield=Olbia-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|55|N|09|30|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Berchiddeddu, Murta Maria, Pittulongu, Rudalza-[[Porto Rotondo]], San Pantaleo|mayor_party=|mayor=Settimo Nizzi|area_footnotes=|area_total_km2=383.64|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Olbiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[Simplicio ng Olbia|San Simplicio]]|day=Mayo 15|postal_code=07026|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.olbia.ot.it/}}|footnotes=}}Ang '''Olbia''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Terranoa''; [[Gallurese]]: ''Tarranoa'')<ref>[http://www.olbia.it/olbia-e-la-sua-storia-arrivata-la-cartellonistica-con-i-toponimi-storici/ Olbia e la sua storia: arrivata la cartellonistica con i toponimi storici – Olbia.it].</ref> ay isang lungsod at''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang-silangan ng awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], sa makasaysayang rehiyon ng [[Gallura]]. Ito ay may 60,346 naninirahan. Tinawag {{Lang|la|Olbia}} noong panahong Romano, '''Civita''' hanggang Gitnang Kapanahunan (panahon ng mga [[Mga kahariang medyebal ng Cerdeña|Husgado]]) at ang '''Terranova Pausania''' hanggang dekada '80, ''Olbia'' ay muling naging opisyal na pangalan ng lungsod mula noong [[Pasismong Italyano|pasistang panahon]]. == Heograpiya == [[Talaksan:Olbia_harbour,_Olbia-Tempio,_Sardinia,_Italy_-_panoramio.jpg|left|thumb| Pantalan]] Ito ang sentrong pang-ekonomiya ng bahaging ito ng isla (mga komersyal na sentro, industriya ng pagkain) at napakalapit sa lugar ng turista ng [[Costa Smeralda]]. Ito ay isa sa mga administratibong kabesera ng [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]], na kumikilos mula noong 2005 at kinansela pagkatapos ng isang reperendo makalipas ang pitong taon. Ang Olbia ay isang destinasyon ng turista salamat sa dagat at mga dalampasigan nito at gayundin sa malaking bilang ng mga lugar ng kultural na interes upang bisitahin. == Sport == Kinakatawan ng [[Olbia Calcio 1905]] sa Olbia sa [[Serye C|Serie C]], ang ikatlong dibisyon ng Italyanong [[futbol]]. Naglaman ang Olbia ng ilang leg ng [[Aquabike World Championship (powerboating)]] noong 2003, 2004, 2018, at 2019. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga mapagkukunan at panlabas na link == {{Commons category}} * {{Wikivoyage-inline}} * {{Official website|http://www.comune.olbia.ot.it/}} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20110509051438/http://www.olbialive.it/en/town-of-olbia City of Olbia] * [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/civi2.htm GCatholic] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}}{{Phoenician cities and colonies navbox|state=collapsed}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] ng5k179d6o5e1fz451unmtb9d4t46qm 2224910 2224907 2026-09-13T09:05:07Z Ryomaandres 8044 2224910 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Olbia|official_name=Comune di Olbia|native_name={{native name|sc|Terranoa}}<br />{{native name|sdn|Tarranoa}}|image_skyline=Aerial view of Olbia.jpg|imagesize=200px|image_alt=|image_caption=Tanaw panghimpapawid ng Olbia noong Nobyembre 2014. Ang paliparan at ang pantalan ay parehong kita.|image_shield=Olbia-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|55|N|09|30|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Berchiddeddu, Murta Maria, Pittulongu, Rudalza-[[Porto Rotondo]], San Pantaleo|mayor_party=|mayor=Settimo Nizzi|area_footnotes=|area_total_km2=383.64|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Olbiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[Simplicio ng Olbia|San Simplicio]]|day=Mayo 15|postal_code=07026|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.olbia.ot.it/}}|footnotes=}}Ang '''Olbia''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Terranoa''; [[Gallurese]]: ''Tarranoa'')<ref>[http://www.olbia.it/olbia-e-la-sua-storia-arrivata-la-cartellonistica-con-i-toponimi-storici/ Olbia e la sua storia: arrivata la cartellonistica con i toponimi storici – Olbia.it].</ref> ay isang lungsod at''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang-silangan ng awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], sa makasaysayang rehiyon ng [[Gallura]]. Ito ay may 60,346 naninirahan. Tinawag {{Lang|la|Olbia}} noong panahong Romano, '''Civita''' hanggang Gitnang Kapanahunan (panahon ng mga [[Mga kahariang medyebal ng Cerdeña|Husgado]]) at ang '''Terranova Pausania''' hanggang dekada '80, ''Olbia'' ay muling naging opisyal na pangalan ng lungsod mula noong [[Pasismong Italyano|pasistang panahon]]. Kasama ng [[Tempio Pausania]], ito ang isa sa dalawang kabesera ng lalawigan. == Heograpiya == [[Talaksan:Olbia_harbour,_Olbia-Tempio,_Sardinia,_Italy_-_panoramio.jpg|left|thumb| Pantalan]] Ito ang sentrong pang-ekonomiya ng bahaging ito ng isla (mga komersyal na sentro, industriya ng pagkain) at napakalapit sa lugar ng turista ng [[Costa Smeralda]]. Ito ay isa sa mga administratibong kabesera ng [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]], na kumikilos mula noong 2005 at kinansela pagkatapos ng isang reperendo makalipas ang pitong taon. Ang Olbia ay isang destinasyon ng turista salamat sa dagat at mga dalampasigan nito at gayundin sa malaking bilang ng mga lugar ng kultural na interes upang bisitahin. == Sport == Kinakatawan ng [[Olbia Calcio 1905]] sa Olbia sa [[Serye C|Serie C]], ang ikatlong dibisyon ng Italyanong [[futbol]]. Naglaman ang Olbia ng ilang leg ng [[Aquabike World Championship (powerboating)]] noong 2003, 2004, 2018, at 2019. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga mapagkukunan at panlabas na link == {{Commons category}} * {{Wikivoyage-inline}} * {{Official website|http://www.comune.olbia.ot.it/}} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20110509051438/http://www.olbialive.it/en/town-of-olbia City of Olbia] * [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/civi2.htm GCatholic] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}}{{Phoenician cities and colonies navbox|state=collapsed}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] iluqnw8yhdo550xvrue5ls5yabokudr Oschiri 0 130525 2224908 2122552 2026-09-13T09:04:18Z Ryomaandres 8044 2224908 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Oschiri|official_name=Comune di Oschiri|native_name=Óscheri, Óscari|image_skyline=Oschiri - Panorama (07).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama mula sa Santo Stefano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|43|N|9|6|E|type:city(3,696)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=San Leonardo|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=215.5|population_footnotes=|population_demonym=Oschiresi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=07027|area_code=079|website=|footnotes=}}Ang '''Oschiri''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Óscari'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Óscheri'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Olbia]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 3,696 at may lawak na {{Convert|215.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Oschiri ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng San Leonardo. Ang Oschiri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alà dei Sardi]], [[Berchidda]], [[Buddusò]], [[Ozieri]], [[Pattada]], [[Tempio Pausania]], at [[Tula, Cerdeña|Tula]]. == Kasaysayan ng simbahan == === Obispo ni Castro (di Sardegna) === [[Talaksan:Nostra_signora_di_castro,_veduta_ext._03.JPG|left|thumb| Mahal na Ina ng Castro]] [[Talaksan:Nostra_signora_di_castro,_veduta_ext._07.JPG|left|thumb| Mahal na Ina ng Castro]] [[Talaksan:OSCHIRI_-_NOSTRA_SIGNORA_DI_CASTRO.jpg|thumb| Mahal na Ina ng Castro - looban]] Sa loob ng ''comune'' ng Oschiri ay ang simbahan ng Nostra Signora di Castro, na dating [[katedral]] na luklukang episkopal ng isang [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Castro di Sardegna|diyosesis]], na nakasentro sa nawala na ngayong bayan ng Castro. Ito ay [[supragano]] ng Metropolitan [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Sassari|Arkidiyosesis ng Sassari]]. Nang maglaon ay nabulok ang Castro, at ang tirahan ng obispo ay inilipat sa [[Bono, Italy|Bono]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2264 bar:1871 from: 0 till:2401 bar:1881 from: 0 till:2710 bar:1901 from: 0 till:2904 bar:1911 from: 0 till:3155 bar:1921 from: 0 till:3134 bar:1931 from: 0 till:3726 bar:1936 from: 0 till:4016 bar:1951 from: 0 till:4669 bar:1961 from: 0 till:4494 bar:1971 from: 0 till:4102 bar:1981 from: 0 till:3986 bar:1991 from: 0 till:3900 bar:2001 from: 0 till:3749 PlotData= bar:1861 at:2264 fontsize:XS text: 2264 shift:(-8,5) bar:1871 at:2401 fontsize:XS text: 2401 shift:(-8,5) bar:1881 at:2710 fontsize:XS text: 2710 shift:(-8,5) bar:1901 at:2904 fontsize:XS text: 2904 shift:(-8,5) bar:1911 at:3155 fontsize:XS text: 3155 shift:(-8,5) bar:1921 at:3134 fontsize:XS text: 3134 shift:(-8,5) bar:1931 at:3726 fontsize:XS text: 3726 shift:(-8,5) bar:1936 at:4016 fontsize:XS text: 4016 shift:(-8,5) bar:1951 at:4669 fontsize:XS text: 4669 shift:(-8,5) bar:1961 at:4494 fontsize:XS text: 4494 shift:(-8,5) bar:1971 at:4102 fontsize:XS text: 4102 shift:(-8,5) bar:1981 at:3986 fontsize:XS text: 3986 shift:(-8,5) bar:1991 at:3900 fontsize:XS text: 3900 shift:(-8,5) bar:2001 at:3749 fontsize:XS text: 3749 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Oschiri}} <references /> == Mga mapagkukunan at panlabas na link == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t0441.htm GigaCatholic, na may titular incumbent biography links] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 7yx8l6h7y3tcrt98j07sfusjr1zn39b Padru 0 130526 2224909 2122579 2026-09-13T09:04:43Z Ryomaandres 8044 2224909 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Padru|official_name=Comune di Padru|native_name=Padru, Patru|image_skyline=Padru - Costume tradizionale (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|46|N|9|31|E|type:city(2,107)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Sozza, Cuzzola, Sa Serra, Pedra Bianca, Biasì, Tirialzu, Ludurru, Sos Runcos, Sas Enas|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=130.2|population_footnotes=|population_total=2107|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Padresi|elevation_footnotes=|elevation_m=160|saint=|day=|postal_code=07020|area_code=0789|website={{official website|http://www.comune.padru.ss.it}}|footnotes=}} Ang '''Padru''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Patru'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Padru'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} timog ng [[Olbia]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,107 at may lawak na {{Convert|130.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Padru ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga nayon at pamayanan) ng Sozza, Cuzzola, Sa Serra, Pedra Bianca, Biasì, Tirialzu, Ludurru, Sos Runcos, at Sas Enas. Ang Padru ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alà dei Sardi]], [[Loiri Porto San Paolo]], [[Olbia]], [[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro (OT)]], [[Torpè]], [[Lodè]], at [[Bitti]]. == Kasaysayan == Walang gaanong nalalaman tungkol sa sinaunang kasaysayan ng Padru at mga nayon nito: ang ilan ay nag-uulat na ito ay itinatag noong ika-18 siglo, ang iba naman na noong panahon ng dominasyon ng mga Romano ay naglalaman ito ng isang bayan na ginamit bilang isang post ng militar. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Padru}} * [http://www.comune.padru.ss.it www.comune.padru.ss.it] {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 3oz1htlcde0xufjd2j3srhxm8t9ndo3 Palau, Cerdeña 0 130527 2224911 2199667 2026-09-13T09:05:33Z Ryomaandres 8044 2224911 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Palau|native_name=''Lu Palau'' ([[Gallurese|Gallurese]])|official_name=Comune di Palau|image_skyline=Palau vista panoramica.jpg|image_caption=|image_shield=|image_map=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Altura, Barrabisa, Capannaccia, Capo d'Orso, Costa Serena, L'Isuledda, Le Saline, Liscia Culumba, Petralana, Porto Pollo, Porto Rafael, Pulcheddu, Punta Sardegna|mayor=Francesco Pala|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=5|area_footnotes=|area_total_km2=44.4|population_footnotes=|population_as_of=Disyembre 31, 2013<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=4163|pop_density_footnotes=|population_demonym=Palaesi|telephone=|postalcode=|saint=|day=|website={{official website|http://www.palau.it}}|footnotes=|imagesize=|image_alt=|shield_alt=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|11|N|9|23|E|type:city(3,853)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|postal_code=07020|area_code=0789}} Ang '''Palau''' ([[Gallurese]]: ''Lu Palau'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]] ng [[Italya]], mga {{Convert|220|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Olbia]]. Ito ay isang ''[[frazione]]'' ng ''comune'' ng [[Tempio Pausania]] hanggang 1959. Ito ay matatagpuan sa [[Punta Sardegna]], at itinatag noong 1875 ng mga lokal na pastol. Malapit ang ''Capo D'Orso'' o "Kabo ng Oso", sa pinakakanlurang dulo ng Sardinia.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |url=https://archive.org/details/naturalwondersof00sche |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=[https://archive.org/details/naturalwondersof00sche/page/282 283]–284 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> Ang kakaibang pormasyon ay resulta ng [[honeycomb weathering]], isang anyo ng salt weathering. == Heograpiya == Matatagpuan ang Palau sa teritoryal na rehiyon ng [[Gallura]] sa hilagang bahagi ng [[Cerdeña]], malapit sa Baybaying Esmeralda, at ang daungan nito ang pangunahing daanan ng pagpunta sa kapuluang [[La Maddalena]]. == Mga monumento at tanawin == === Moog ng Monte Altura === Matatagpuan sa labas lamang ng nayon, ito ay isang mataas na muog militar na nag-aalok ng malawak na tanawin ng buong nakapalibot na pook marino. Itinayo ito sa loob ng dalawang taon noong 1887–1889 at bukas na sa publiko. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.palau.it Opisyal na website] * [http://www.palauit.com/ Palauit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030031140/http://www.palauit.com/ |date=2008-10-30 }} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 4hg53sjx5v64pkoaxg1rl56yoeea1c7 San Teodoro, Cerdeña 0 130528 2224912 2124767 2026-09-13T09:05:46Z Ryomaandres 8044 2224912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Teodoro|official_name=Comune di San Teodoro|native_name=Santu Diadoru|image_skyline=Santeodoro01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Dalampasigan ng La Cinta|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|46|N|9|40|E|type:city(3,565)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=La Suarédda, Monti Pitrosu, Stràula, Budditogliu, La Traversa, Lu Fraili, Lu Sitagliacciu, Lu Lioni, L'Alzoni, Lu Ricciu, Narachéddu, Tiridduli, Schiffoni, Franculacciu, Stazzu Brusgiatu|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=104.8|population_footnotes=|population_demonym=Teodorini|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08020 o 07052|area_code=0784|website={{official website|http://www.comunesanteodoro.gov.it/}}|footnotes=}} [[Talaksan:Sardinia_Cala_Brandinchi.jpg|left|thumb| Dalampasigan ng Cala Brandinchi]] Ang '''San Teodoro''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Santu Diadòru'', Sardo: ''Santu Tiadòru'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-silangan ng [[Olbia]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 3,565 at may lawak na {{Convert|104.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng San Teodoro ay naglalaman ng ilang ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin ang mga nayon at pamatanan) ng La Suarédda, Monti Pitrosu, Straula, Budditogliu, La Traversa, Lu Fraili, at Lu Sitagliacciu. Ang San Teodoro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Budoni]], [[Loiri Porto San Paolo]], [[Padru]], at [[Torpè]]. Ang dalampasigan ng "La Cinta" ay tahanan ng pista ng kite boarding noong Setyembre 2010. Ang dalampasigan ng "Lu Impostu" ay kilala rin bilang ''Maliit na Tahiti'' dahil sa magagandang kulay ng dagat. == Kasaysayan == === Panahong medyebal === Mula sa pagtatapos ng klasikal na panahon at para sa buong unang bahagi ng medyebal na panahon, ang mga kaganapan sa teritoryo ng Teodoro ay halos ganap na nababalot ng kadiliman. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:529 bar:1871 from: 0 till:491 bar:1881 from: 0 till:571 bar:1901 from: 0 till:824 bar:1911 from: 0 till:972 bar:1921 from: 0 till:1020 bar:1931 from: 0 till:1117 bar:1936 from: 0 till:1277 bar:1951 from: 0 till:1592 bar:1961 from: 0 till:1707 bar:1971 from: 0 till:1615 bar:1981 from: 0 till:2028 bar:1991 from: 0 till:2507 bar:2001 from: 0 till:3103 PlotData= bar:1861 at:529 fontsize:XS text: 529 shift:(-8,5) bar:1871 at:491 fontsize:XS text: 491 shift:(-8,5) bar:1881 at:571 fontsize:XS text: 571 shift:(-8,5) bar:1901 at:824 fontsize:XS text: 824 shift:(-8,5) bar:1911 at:972 fontsize:XS text: 972 shift:(-8,5) bar:1921 at:1020 fontsize:XS text: 1020 shift:(-8,5) bar:1931 at:1117 fontsize:XS text: 1117 shift:(-8,5) bar:1936 at:1277 fontsize:XS text: 1277 shift:(-8,5) bar:1951 at:1592 fontsize:XS text: 1592 shift:(-8,5) bar:1961 at:1707 fontsize:XS text: 1707 shift:(-8,5) bar:1971 at:1615 fontsize:XS text: 1615 shift:(-8,5) bar:1981 at:2028 fontsize:XS text: 2028 shift:(-8,5) bar:1991 at:2507 fontsize:XS text: 2507 shift:(-8,5) bar:2001 at:3103 fontsize:XS text: 3103 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|San Teodoro, Sardinia (Italy)}} * [https://web.archive.org/web/20060810155226/http://www.comune.san-teodoro.nu.it/ www.comune.san-teodoro.nu.it/] * [http://www.freelance-holidays.co.uk/area_detail.php?area_id=41] * [http://www.vacanze.sardegna.it/vacanze/sardegna/localita/san_teodoro/ San Teodoro munting Gabay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926121604/http://www.vacanze.sardegna.it/vacanze/sardegna/localita/san_teodoro/ |date=2018-09-26 }} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 5vitmzyi6wrvf1jh763xfmrae5h3cnr Sant'Antonio di Gallura 0 130529 2224913 2122584 2026-09-13T09:05:58Z Ryomaandres 8044 2224913 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Sant'Antonio di Gallura|official_name=Comune di Sant'Antonio di Gallura|native_name=Sant' Antoni|image_skyline=S.Antonio-panorama da Lu Nuraco.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|0|N|9|18|E|type:city(1,611)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Carlo Duilio Viti|area_footnotes=|area_total_km2=81.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=1520|population_as_of=Pebrero 28, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Santantoniesi|elevation_footnotes=|elevation_m=354|saint=|day=|postal_code=07030|area_code=079|website=|footnotes=}} Ang '''Sant'Antonio di Gallura''' ( [[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Sant' Antòni'', Sardo: ''Sant' Antòni de Calanzànos'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|200|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Olbia]]. Ang Sant'Antonio di Gallura ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arzachena]], [[Calangianus]], [[Luras]], [[Olbia]], at [[Telti]]. Ang ekonomiya ay batay sa agrikultura, pag-aalaga ng hayop at paggawa ng [[korko]]. Pana-panahong lumilipat ang mga tao sa kalapit na [[Arzachena]] at Olbia upang magtrabaho sa mga estrukturang panturista. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang munisipal na lugar ay matatagpuan sa isang burol na 357 metro sa ibabaw ng antas ng dagat at napapalibutan ng malalalim na lambak at kagubatan ng oak na ginagawa itong isang bayan na may tradisyong agropastoral. Kabilang dito ang silangang bahagi ng artipisyal na [[Lago Liscia|lawa ng Liscia]]. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang watatwat ng munisipalidad ng Sant'Antonio di Gallura ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Oktubre 25, 2000.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?13917|titolo=Sant'Antonio di Gallura, decreto 2000-10-25 DPR, concessione di stemma e gonfalone|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=22 luglio 2022}}</ref> == Mga sanggunian == {{Commons category|Sant'Antonio di Gallura}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.santantoniodigallura.ot.it/?modulo=home Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] l5voctl3jrl8xytg0w87jid2tuc7kb5 Santa Teresa Gallura 0 130530 2224914 2207370 2026-09-13T09:06:12Z Ryomaandres 8044 2224914 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Santa Teresa di Gallura|official_name=Comune di Santa Teresa Gallura|native_name=Lungoni|image_skyline=Santa_Teresa_di_Gallura_from_Torre_Aragonese.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Santa Teresa Gallura-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|41|15|N|9|11|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Stefano Ilario Pisciottu|area_footnotes=|area_total_km2=101.19|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Lungunesi|elevation_footnotes=|elevation_m=40|saint=[[Teresa ng Ávila|Santa Teresa]]|day=|postal_code=07028|area_code=0789|website={{official website|http://www.comunesantateresagallura.it/}}|footnotes=}}Ang '''Santa Teresa Gallura''' ([[wikang Gallurese|Gallurese]]: ''Lungoni'', [[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Lungone'') ay isang bayan ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang dulo ng awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], sa [[Kipot ng Bonifacio]], kanlurang [[Italya]]. Ang katimugang baybayin ng pulong Pranses na [[Corsica]] ay makikita mula sa dalampasigan. Ang lungsod ay isa sa ilang posibleng lokasyon para sa sinaunang lungsod ng [[Tibula]]. Ito ay may permanenteng populasyon na humigit-kumulang 5,000, na tumataas sa 10,000 hanggang 15,000 kasama ang turismo sa tag-init. Ang pangunahing plaza ng bayan ay may iba't ibang mga tindahan ng turista at restawran; marami sa mga ito ay malapit sa off-season. Kaagad sa hilaga ng bayan ay ang Rena Bianca, ang dalampasigan ng Santa Teresa. == Heograpiya == === Pagpaplano ng lungsod === Ang tinatahanang sentro, na nailalarawan sa pamamagitan ng mababang mga gusali, ay bubuo sa paligid ng dalawang pasukan: ang Porto Longone, isang malalim na natural na fjord sa ilalim kung saan mayroong maliit na daungan, at ang Rena Bianca, na naglalaman ng sikat na dalampasigan ng napakapinong buhangin at puti. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * ang [[Lalawigan ng Sacer|lalawigan ng Sassari]] Opisyal na website {{In lang|it|en}} * [http://www.sarnow.com/sardinia/index.htm Webzine tungkol sa Sardinia]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sardinianconnections.com/ Impormasyon ng turista para sa Sardinia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060702161716/http://www.sardinianconnections.com/ |date=2006-07-02 }} * [https://www.sardegnabestweek.com/ impormasyon para sa Sardinia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427195827/https://www.sardegnabestweek.com/ |date=2019-04-27 }} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 4xyqdjg8qrhpbh8k7bvgt9ikud4qxr8 Tempio Pausania 0 130531 2224916 2122568 2026-09-13T09:06:40Z Ryomaandres 8044 2224916 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Tempio Pausania|official_name=Città di Tempio Pausania|native_name={{native name|sdn|Tèmpiu}}|image_skyline=Tempio Pausania, panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tempio Pausania|image_shield=Tempio Pausania-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|54|N|09|06|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Bassacutena, Nuchis, San Pasquale|mayor_party=Democratic Party|mayor=Andrea Biancareddu|area_footnotes=|area_total_km2=213.69|population_footnotes=|population_total=14065|population_as_of=Setyembre 31, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tempiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=566|saint=San [[Pablo ng Tebas]]|day=Agosto 30|postal_code=07029|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.tempiopausania.ot.it}}|footnotes=}} Ang '''Tempio Pausania''' ([[Gallurese]]: ''Tèmpiu'') ay isang bayan ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 14,000 naninirahan sa rehiyon ng [[Gallura]], [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Isa ito sa [[I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sardegna |url=https://borghipiubelliditalia.it/sardegna/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Sentro ng kultura at itinalagang sentro ng administrasyon ng subrehiyon ng [[Gallura]], ang Tempio ay may sinaunang kasaysayan. Ang tipikal na batong [[granito]] na arkitektura ng sentrong pangkasaysayan ay nagpapakita ng maraming pagkakatulad sa mga bayan sa timog [[Corsica|Corscia]]. Mula 2005 - 2016 ito ang kabrsera ng [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] kasama ang [[Olbia]]. == Mga pangunahing tanawin == [[Talaksan:Tempio_Pausania,_chiesa_di_San_Pietro_(08).jpg|thumb| Katedral]] [[Talaksan:Chiostro_degli_scolopi-2.jpg|thumb| Klaustro ng Scolopi]] * Makasaysayang sentro ng bayan, na itinayo sa kulay abong mga bloke ng granito (pangunahin sa ika-18 siglo); partikular ang Corso Matteotti, via Roma (''Carrera Longa'', ''Lu Runzatu'', ''Lu Pultali''), Piazza d'Italia (''Piazza di l'Ara''), Parco delle Rimembranze, Fonte Nuova (''Funtana Noa'') at Parco di San Lorenzo, via Mannu (ex via dei Nobili o dei Cavalieri) * Nuraghe Maiori (''Naracu Maiori'') * Nuraghe Polcu (''Naracu Polcu'') * Guho ng Palasyo ni Giudice Nino Visconti di Gallura (1200) * Katedral ng San Pietro (''Santu Petru''); * Simbahan ng Santa Croce; * Oratorio del Rosario (ika-13 &#x2013; ika-14 na siglo); * Palazzo Villamarina-Pes (ika-17 siglo); * Palazzo degli Scolopi, (ika-17 siglo), aktuwal na mga tanggapang Panlalawigan; * Simbahan ng Purgatorio (''Lu Pulgatoriu'') (ika-17 siglo) * Fonti di Rinagghju * [[Monte Limbara]], taas ng {{Convert|1359|m|ft}}, {{Convert|16|km|mi|0}} timog ng bayan. == Tingnan din == {{Commons category|Tempio Pausania}} * [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Ampurias|Diyosesis ng Ampurias]] * [[Francesco Menzio]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} * {{cite EB1911|wstitle=Tempio Pausania|volume=26|page=591}} * {{Catholic Encyclopedia|wstitle=Diocese of Ampurias}} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 71n641jqy48bbmp16eypn0u9kr3spc7 2224919 2224916 2026-09-13T09:07:59Z Ryomaandres 8044 2224919 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Tempio Pausania|official_name=Città di Tempio Pausania|native_name={{native name|sdn|Tèmpiu}}|image_skyline=Tempio Pausania, panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tempio Pausania|image_shield=Tempio Pausania-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|54|N|09|06|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Bassacutena, Nuchis, San Pasquale|mayor_party=Democratic Party|mayor=Andrea Biancareddu|area_footnotes=|area_total_km2=213.69|population_footnotes=|population_total=14065|population_as_of=Setyembre 31, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tempiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=566|saint=San [[Pablo ng Tebas]]|day=Agosto 30|postal_code=07029|area_code=079|website={{official website|http://www.comune.tempiopausania.ot.it}}|footnotes=}} Ang '''Tempio Pausania''' ([[Gallurese]]: ''Tèmpiu'') ay isang bayan ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 14,000 naninirahan sa rehiyon ng [[Gallura]], [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Isa ito sa [[I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sardegna |url=https://borghipiubelliditalia.it/sardegna/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> Kasama ng [[Olbia]], ito ang isa sa dalawang kabesera ng lalawigan. == Kasaysayan == Sentro ng kultura at itinalagang sentro ng administrasyon ng subrehiyon ng [[Gallura]], ang Tempio ay may sinaunang kasaysayan. Ang tipikal na batong [[granito]] na arkitektura ng sentrong pangkasaysayan ay nagpapakita ng maraming pagkakatulad sa mga bayan sa timog [[Corsica|Corscia]]. Mula 2005 - 2016 ito ang kabrsera ng [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] kasama ang [[Olbia]]. == Mga pangunahing tanawin == [[Talaksan:Tempio_Pausania,_chiesa_di_San_Pietro_(08).jpg|thumb| Katedral]] [[Talaksan:Chiostro_degli_scolopi-2.jpg|thumb| Klaustro ng Scolopi]] * Makasaysayang sentro ng bayan, na itinayo sa kulay abong mga bloke ng granito (pangunahin sa ika-18 siglo); partikular ang Corso Matteotti, via Roma (''Carrera Longa'', ''Lu Runzatu'', ''Lu Pultali''), Piazza d'Italia (''Piazza di l'Ara''), Parco delle Rimembranze, Fonte Nuova (''Funtana Noa'') at Parco di San Lorenzo, via Mannu (ex via dei Nobili o dei Cavalieri) * Nuraghe Maiori (''Naracu Maiori'') * Nuraghe Polcu (''Naracu Polcu'') * Guho ng Palasyo ni Giudice Nino Visconti di Gallura (1200) * Katedral ng San Pietro (''Santu Petru''); * Simbahan ng Santa Croce; * Oratorio del Rosario (ika-13 &#x2013; ika-14 na siglo); * Palazzo Villamarina-Pes (ika-17 siglo); * Palazzo degli Scolopi, (ika-17 siglo), aktuwal na mga tanggapang Panlalawigan; * Simbahan ng Purgatorio (''Lu Pulgatoriu'') (ika-17 siglo) * Fonti di Rinagghju * [[Monte Limbara]], taas ng {{Convert|1359|m|ft}}, {{Convert|16|km|mi|0}} timog ng bayan. == Tingnan din == {{Commons category|Tempio Pausania}} * [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Ampurias|Diyosesis ng Ampurias]] * [[Francesco Menzio]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} * {{cite EB1911|wstitle=Tempio Pausania|volume=26|page=591}} * {{Catholic Encyclopedia|wstitle=Diocese of Ampurias}} {{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] g74hunwwaekj87an7nn5k1zo5snxkdd Trinità d'Agultu e Vignola 0 130532 2224917 2122586 2026-09-13T09:06:56Z Ryomaandres 8044 2224917 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Trinità d'Agultu e Vignola|official_name=Comune di Trinità d'Agultu e Vignola|native_name={{native name|sdn|Trinitài e Vignòla}}|image_skyline=Trinità d'Agultu e Vignola - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Trinità_d'Agultu_e_Vignola-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|59|N|8|55|E|type:city(2,025)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] (SS)|frazioni=Isola Rossa, La Scalitta, Lu Colbu, Paduledda, Vignola|mayor_party=|mayor=Anna Muretti|area_footnotes=|area_total_km2=136.0|population_footnotes=|population_demonym=Trinitaiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=365|saint=|day=|postal_code=07038|area_code=079|website={{official website|http://egov5.halleysardegna.com/trinita/hh/index.php}}|footnotes=}}Ang '''Trinità d'Agultu e Vignola''' ([[Gallurese]]: ''Trinitài e Vignòla'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]], hilagang awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|200|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} sa kanluran ng [[Olbia]]. Ang Trinità d'Agultu e Vignola ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aggius]], [[Aglientu]], [[Badesi]], at [[Viddalba]]. Ang pangunahing aktibidad sa ekonomiya ay turismo sa tag-init. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Itinatag noong 1958 bilang isang independiyenteng munisipalidad, ang pangunahing bayan ng Trinità d'Agultu ay tumataas sa 365 m sa ibabaw ng antas ng dagat at nangingibabaw ang isang malaking teritoryo na kinabibilangan ng isang malawak na rehiyong pandagat at ginagawa itong isang kilalang resort pang-holiday, lalo na sa panahon ng tag-araw. Sa hilagang-silangan at malapit sa baybayin mayroong rehiyon ng Vignola, Costa Paradiso at ang ''[[frazione]]'' ng Lu Colbu. Ang dalampasigan ng Li Feruli, ang ''borgo'' ng Isola Rossa, Marinedda, Canneddi, at Tinnari ay bahagi rin ng teritoryo. == Kasaysayan == Mula sa [[panahong Romano]], ang ilang mga natuklasan na natagpuan sa dagat ng Isola Rossa ay nagmumungkahi na ang pook na ito ay dapat na bumubuo ng isang punto ng suporta para sa mga mandaragat at mangangalakal. == Mga sanggunian == {{Commons category|Trinità d'Agultu e Vignola}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Clear}}{{Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] dz6wc84404v62bizs9kjiac24nn56bu Bosa 0 130631 2224747 1929348 2026-09-12T16:26:18Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374144739|Bosa]]" 2224747 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bosa|official_name=Comune di Bosa|native_name=|image=Bosa-2298388 960 720.jpg|image_size=|alt=|caption=tanaw ng Bosa mula sa Kastilyo Serravalle|image_shield=Bosa-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|18|N|8|30|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=Bosa Marina|mayor_party=|mayor=Alfonso Marras|area_footnotes=|area_total_km2=135.67|population_footnotes=|population_total=8126|population_as_of=Enero 1, 2009|pop_density_footnotes=|population_demonym=Bosani<br>Bosincos|elevation_footnotes=|elevation_m=2|istat=095079|saint=St. Emilius and Priamus|day=May 28|postal_code=09089|area_code=0785|website={{official website|1=http://www.comune.bosa.or.it}}|footnotes=}} [[File:Centro_storico_di_bosa.jpg|left|thumb| Ang Bosa at ang kastilyo nito ay makikita mula sa ilog Temo]] [[File:Veduta_aerea_del_Centro_Storico_di_Bosa_ai_piedi_del_castello_Malaspina_..jpg|left|thumb| Isang tanawing himpapawid ng Bosa]] Ang '''Bosa''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Oristano]] (hanggang Mayo 2005 ito ay nasa [[lalawigan ng Nuoro]]), bahagi ng rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]]. Ang Bosa ay matatagpuan mga dalawang-katlo ng daan paakyat sa kanlurang baybayin ng Cerdeña, sa isang maliit na burol, mga {{Convert|3|km|0|abbr=off}} papasok sa lupain sa hilagang pampang ng Ilog Temo. Ito lamang ang bayan sa isla ng Cerdeña na itinayo sa pampang ng isang ilog.<ref>{{Cite web |title=Bosa, village in Sardinia: what to see |url=https://www.italia.it/en/sardinia/bosa |access-date=2025-06-03 |website=Italia.it |language=en}}</ref> Ang bayan ay nakapagpanatili ng populasyon na humigit-kumulang 8,000 katao sa loob ng mahabang panahon, ngunit mayroon itong katangiang urbano na nagpaiba dito mula sa ibang mga lokasyon sa Cerdeña. Isa ito sa [[I borghi più belli d'Italia|I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang mga pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sardegna |url=https://borghipiubelliditalia.it/sardegna/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> Ang [[agrikultura]] at pangingisda ay may mahalagang papel sa ekonomiya ng lungsod, salamat sa lambak ng ilog malapit sa baybayin na napapalibutan ng mga burol at [[Talampas|talampas sa kabundukan]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay tinirhan na mula pa noong sinaunang panahon, gaya ng pinatutunayan ng pagkakaroon ng ilang ''[[Domus de Janas|domus de janas]]'' at [[nuraga]]. Malamang na itinatag ito ng mga [[Phoenicia|Fenicio]], bagaman kakaunti ang nalalaman tungkol sa orihinal na paninirahan. Sa panahon ng mga [[Sinaunang Roma|Romano,]] ito ay isang ''[[municipium]].'' Ang kasalukuyang bayan ng Bosa ay itinatag noong [[Ika-13 dantaon|ika-13 siglo]] ng pamilyang Malaspina, 2.5 km (1.5 milya) mula sa kinaroroonan ng sinaunang bayan.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Bosa}}</ref> Noong unang bahagi ng [[Gitnang Kapanahunan]], bilang bahagi ng Giudicato ng Logudoro, ito ay isang kabesera ng probinsiya. Matapos ang pagtatayo ng Kastilyo ng Malaspina, unti-unting lumipat ang populasyon mula sa tabing-dagat patungo sa mga kabundukan. [[File:Scuola_del_maestro_di_soriguerola,_affreschi_di_n.s._de_regnos_altos,_1300-50_ca.,_06.JPG|thumb| Ika-14 na fresco sa simbahan na matatagpuan sa loob ng Kastilyo Malaspina]] Nanatili ito sa mga kamay ng Malaspina hanggang ika-14 na siglo, nang ito ay sakupin ng [[Korona ng Aragon]]. Kasama ang natitirang bahagi ng Cerdeña, kalaunan ay pinasiyahan ito ng España. Sa loob ng maikling panahon sa pagitan, ito ay naging bahagi ng Giudicato ng Arborea Kilala ang Bosa sa klasikal na paraan ng pagsasabing: ginagawa mo rin ang ginagawa nila sa Bosa: kung umuulan, hinahayaan nilang umulan. == Galeriya == <gallery> File:13e16.JPG|alt=Historical City Clock| Makasaysayang Orasan ng Lungsod File:+Die_Stadt_Bosa_an_der_Westküste_Sardiniens._21.jpg|alt=Street of Bosa| Kalye ng Bosa File:+Die_Stadt_Bosa_an_der_Westküste_Sardiniens._16.jpg| Piazza Costituzione File:Bosa-Sas_Conzas.jpg|alt=Temo river| Ilog Temo File:Castello_Malaspina_-_panoramio.jpg|alt=Malaspina castle| Kastilyo ng Malaspina File:14_653_Cumpultittu.jpg| Cala Cumpoltitu </gallery> == Mga pinagkuhanan at sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Mga panlabas na link == * [http://www.sardiniatourism.com/bosa.php Gabay sa Online] * [https://web.archive.org/web/20120718235818/http://www.conoscibosa.it/ Impormasyon sa Turista ng Conoscibosa] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20130127080601/http://goingtosardinia.com/bosa-river-town-on-the-coast/ Bosa Guide ]}} * [http://www.bosainfo.com/ Impormasyong panturista ng BOSAinfo] <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2snx3use45cxtpc8gq1xmn7fr31hyhj 2224748 2224747 2026-09-12T16:26:45Z Ryomaandres 8044 2224748 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bosa|official_name=Comune di Bosa|native_name=|image=Bosa-2298388 960 720.jpg|image_size=|alt=|caption=tanaw ng Bosa mula sa Kastilyo Serravalle|image_shield=Bosa-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|18|N|8|30|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=Bosa Marina|mayor_party=|mayor=Alfonso Marras|area_footnotes=|area_total_km2=135.67|population_footnotes=|population_total=8126|population_as_of=Enero 1, 2009|pop_density_footnotes=|population_demonym=Bosani<br>Bosincos|elevation_footnotes=|elevation_m=2|istat=095079|saint=St. Emilius and Priamus|day=May 28|postal_code=09089|area_code=0785|website={{official website|1=http://www.comune.bosa.or.it}}|footnotes=}} [[File:Centro_storico_di_bosa.jpg|left|thumb| Ang Bosa at ang kastilyo nito ay makikita mula sa ilog Temo]] [[File:Veduta_aerea_del_Centro_Storico_di_Bosa_ai_piedi_del_castello_Malaspina_..jpg|left|thumb| Isang tanawing himpapawid ng Bosa]] Ang '''Bosa''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Oristano]] (hanggang Mayo 2005 ito ay nasa [[lalawigan ng Nuoro]]), bahagi ng rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]]. Ang Bosa ay matatagpuan mga dalawang-katlo ng daan paakyat sa kanlurang baybayin ng Cerdeña, sa isang maliit na burol, mga {{Convert|3|km|0|abbr=off}} papasok sa lupain sa hilagang pampang ng Ilog Temo. Ito lamang ang bayan sa isla ng Cerdeña na itinayo sa pampang ng isang ilog.<ref>{{Cite web |title=Bosa, village in Sardinia: what to see |url=https://www.italia.it/en/sardinia/bosa |access-date=2025-06-03 |website=Italia.it |language=en}}</ref> Ang bayan ay nakapagpanatili ng populasyon na humigit-kumulang 8,000 katao sa loob ng mahabang panahon, ngunit mayroon itong katangiang urbano na nagpaiba dito mula sa ibang mga lokasyon sa Cerdeña. Isa ito sa [[I borghi più belli d'Italia|I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang mga pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sardegna |url=https://borghipiubelliditalia.it/sardegna/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> Ang [[agrikultura]] at pangingisda ay may mahalagang papel sa ekonomiya ng lungsod, salamat sa lambak ng ilog malapit sa baybayin na napapalibutan ng mga burol at [[Talampas|talampas sa kabundukan]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay tinirhan na mula pa noong sinaunang panahon, gaya ng pinatutunayan ng pagkakaroon ng ilang ''[[Domus de Janas|domus de janas]]'' at [[nuraga]]. Malamang na itinatag ito ng mga [[Phoenicia|Fenicio]], bagaman kakaunti ang nalalaman tungkol sa orihinal na paninirahan. Sa panahon ng mga [[Sinaunang Roma|Romano,]] ito ay isang ''[[municipium]].'' Ang kasalukuyang bayan ng Bosa ay itinatag noong [[Ika-13 dantaon|ika-13 siglo]] ng pamilyang Malaspina, 2.5 km (1.5 milya) mula sa kinaroroonan ng sinaunang bayan.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Bosa}}</ref> Noong unang bahagi ng [[Gitnang Kapanahunan]], bilang bahagi ng Giudicato ng Logudoro, ito ay isang kabesera ng probinsiya. Matapos ang pagtatayo ng Kastilyo ng Malaspina, unti-unting lumipat ang populasyon mula sa tabing-dagat patungo sa mga kabundukan. [[File:Scuola_del_maestro_di_soriguerola,_affreschi_di_n.s._de_regnos_altos,_1300-50_ca.,_06.JPG|thumb| Ika-14 na fresco sa simbahan na matatagpuan sa loob ng Kastilyo Malaspina]] Nanatili ito sa mga kamay ng Malaspina hanggang ika-14 na siglo, nang ito ay sakupin ng [[Korona ng Aragon]]. Kasama ang natitirang bahagi ng Cerdeña, kalaunan ay pinasiyahan ito ng España. Sa loob ng maikling panahon sa pagitan, ito ay naging bahagi ng Giudicato ng Arborea Kilala ang Bosa sa klasikal na paraan ng pagsasabing: ginagawa mo rin ang ginagawa nila sa Bosa: kung umuulan, hinahayaan nilang umulan. == Galeriya == <gallery> File:13e16.JPG|alt=Historical City Clock| Makasaysayang Orasan ng Lungsod File:+Die_Stadt_Bosa_an_der_Westküste_Sardiniens._21.jpg|alt=Street of Bosa| Kalye ng Bosa File:+Die_Stadt_Bosa_an_der_Westküste_Sardiniens._16.jpg| Piazza Costituzione File:Bosa-Sas_Conzas.jpg|alt=Temo river| Ilog Temo File:Castello_Malaspina_-_panoramio.jpg|alt=Malaspina castle| Kastilyo ng Malaspina File:14_653_Cumpultittu.jpg| Cala Cumpoltitu </gallery> == Mga pinagkuhanan at sanggunian == <references /><templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Mga panlabas na link == * [http://www.sardiniatourism.com/bosa.php Gabay sa Online] * [https://web.archive.org/web/20120718235818/http://www.conoscibosa.it/ Impormasyon sa Turista ng Conoscibosa] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20130127080601/http://goingtosardinia.com/bosa-river-town-on-the-coast/ Bosa Guide ]}} * [http://www.bosainfo.com/ Impormasyong panturista ng BOSAinfo] <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8msyzx784rqrnlnqnp9njoek64qp35t Curcuris 0 130635 2224752 1944941 2026-09-12T16:34:44Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1356412469|Curcuris]]" 2224752 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Curcuris|official_name=Comune di Curcuris|native_name=Crucuris|image_skyline=Curcuris - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Curcuris-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|45|N|8|50|E|type:city(320)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giorgio Pilloni|area_footnotes=|area_total_km2=8.1|population_footnotes=|population_total=320|population_as_of=Disyembre 2004<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Crucuresus<br>Curcuresi|elevation_footnotes=|elevation_m=159|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Curcuris''' ({{Langx|sc|Crucùris}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Ang Curcuris may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ales, Cerdeña|Ales]], [[Gonnosnò]], [[Morgongiori]], [[Pompu]], at [[Simala]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e828u2c2qx48rcegqr2y29i6l7n2dqm 2224760 2224752 2026-09-12T16:43:04Z Ryomaandres 8044 2224760 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Curcuris|official_name=Comune di Curcuris|native_name=Crucuris|image_skyline=Curcuris - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Curcuris-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|45|N|8|50|E|type:city(320)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giorgio Pilloni|area_footnotes=|area_total_km2=8.1|population_footnotes=|population_total=320|population_as_of=Disyembre 2004<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Crucuresus<br>Curcuresi|elevation_footnotes=|elevation_m=159|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Curcuris''' ({{Langx|sc|Crucùris}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Ang Curcuris may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ales, Cerdeña|Ales]], [[Gonnosnò]], [[Morgongiori]], [[Pompu]], at [[Simala]]. == Kasaysayan == Isang lugar na tinitirhan noong panahong [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]] at [[Sardinia at Corsica|Romano]], ang kasalukuyang sentro ay umusbong noong [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]]. Ito ay pagmamay-ari ng [[Husgado ng Arborea]] at bahagi ng curatoria ng Parte Usellus. Sa pagbagsak ng Husgado (1420), ito ay naging bahagi ng [[Markesado ng Oristano]]. Noong 1478, nang matalo ang markesado sa kamay ng mga Aragones, ito ay naging isang [[piyudo]] na pagmamay-ari ng mga [[Carroz]] konde ng Quirra. Noong 1511, ito ay ipinasa sa pamamagitan ng pagmamana sa mga Centelle, mga markes ng Quirra, na isinama ito sa [[Markesado ng Quirra]] noong 1603. Ang pagkapanginoon ay sunod-sunod na ipinasa sa [[Borgia]], sa Català, at sa wakas sa Osorio, kung saan ito ay natubos noong 1839 sa pamamagitan ng pagbuwag ng sistemang piyudal. Noong 1927, sa pamamagitan ng Dekretong Maharlika, ito ay naging isang ''[[frazione]]'' ng [[Ales, Cerdeña|Ales]]; ito ay muling nabuo bilang isang munisipalidad noong 1979.<ref>{{Cita web|url=https://www.regione.sardegna.it/j/v/2604?v=9&c=72&s=1&file=1979014|titolo=Legge regionale 23 marzo 1979, n. 14}}</ref> == Simbolo == Ang gonfalon nito ay isang puting bandila na may berdeng hangganan. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] prk8hqebn2sdiphhmnuqxk5v3tfut1n Flussio 0 130636 2224753 1929808 2026-09-12T16:36:03Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352841711|Flussio]]" 2224753 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Flussio|official_name=Comune di Flussio|native_name=Frussìo|image_skyline=Flussio - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|32|E|type:city(492)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=|population_demonym=Frussiesos<br>Flussiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=305|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.flussio.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Flussio''' ({{Langx|sc|Frussìo}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 492 at may lawak na {{Convert|6.9|km2|mi2}}. Ang Flussio ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Magomadas]], [[Modolo]], [[Sagama]], [[Scano di Montiferro]], [[Sennariolo]], [[Suni, Cerdeña|Suni]], [[Tinnura]], at [[Tresnuraghes]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|545|1871|615|1881|695|1901|754|1911|823|1921|772|1931|764|1936|742|1951|742|1961|695|1971|555|1981|573|1991|533|2001|497}} == Mga sanggunian == == Mga panlabas na link == {{Commons category|Flussio}} * [https://web.archive.org/web/20080807124522/http://www.comune.flussio.nu.it/ www.comune.flussio.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tukynq7ezhzmppqpqr6dcnqroe1vqex 2224763 2224753 2026-09-12T16:47:50Z Ryomaandres 8044 2224763 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Flussio|official_name=Comune di Flussio|native_name=Frussìo|image_skyline=Flussio - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|32|E|type:city(492)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=|population_demonym=Frussiesos<br>Flussiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=305|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.flussio.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Flussio''' ({{Langx|sc|Frussìo}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 492 at may lawak na {{Convert|6.9|km2|mi2}}. Ang Flussio ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Magomadas]], [[Modolo]], [[Sagama]], [[Scano di Montiferro]], [[Sennariolo]], [[Suni, Cerdeña|Suni]], [[Tinnura]], at [[Tresnuraghes]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo ay pinaninirahan na sa panahong [[Nurahikong Cerdeña|Nurahiko]] at [[Cerdeña at Corsega|Romano]]. Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ito ay kabilang sa [[Husgado ng Torres]] at bahagi ng curatoria ng Planargia. Sa pagbagsak ng Husgado (1259) ito ay pinamahalaan ng pamilya [[Malaspina]] at pagkatapos (1308) ito ay naging bahagi ng [[Husgado ng Arborea]]. Bandang 1420 ito ay sumailalim sa dominyon ng Aragones, [[Kaharian ng Cerdeña]], at naging isang [[piyudo]], na unang ipinagkaloob sa pamilyang Villamarina, bago isinama noong ika-18 siglo kasama ng [[Suni, Cerdeña|Suni]] (isang mas kamakailang bayan) sa markesado ng Planargia, piyudo ng pamilya Paliaccio. Ito ay natubos mula sa mga huling piyudal na panginoon noong 1839 sa pagbuwag sa sistemang piyudal. Alinsunod sa Batas Rehiyonal Blg. 10 ng Oktubre 13, 2003, na muling nagtakda ng mga hangganan ng mga bagong lalawigan ng [[Cerdeña]], ang munisipalidad ng Flussio ay inilipat mula sa [[Lalawigan ng Nuoro]] patungo sa [[Lalawigan ng Oristano]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|545|1871|615|1881|695|1901|754|1911|823|1921|772|1931|764|1936|742|1951|742|1961|695|1971|555|1981|573|1991|533|2001|497}} == Mga sanggunian == == Mga panlabas na link == {{Commons category|Flussio}} * [https://web.archive.org/web/20080807124522/http://www.comune.flussio.nu.it/ www.comune.flussio.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dr228zobqdlz32aiyzukcbqynrkwotg 2224764 2224763 2026-09-12T16:48:05Z Ryomaandres 8044 2224764 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Flussio|official_name=Comune di Flussio|native_name=Frussìo|image_skyline=Flussio - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|32|E|type:city(492)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=|population_demonym=Frussiesos<br>Flussiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=305|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.flussio.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Flussio''' ({{Langx|sc|Frussìo}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 492 at may lawak na {{Convert|6.9|km2|mi2}}. Ang Flussio ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Magomadas]], [[Modolo]], [[Sagama]], [[Scano di Montiferro]], [[Sennariolo]], [[Suni, Cerdeña|Suni]], [[Tinnura]], at [[Tresnuraghes]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo ay pinaninirahan na sa panahong [[Nurahikong Cerdeña|Nurahiko]] at [[Cerdeña at Corsega|Romano]]. Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ito ay kabilang sa [[Husgado ng Torres]] at bahagi ng curatoria ng Planargia. Sa pagbagsak ng Husgado (1259) ito ay pinamahalaan ng pamilya [[Malaspina]] at pagkatapos (1308) ito ay naging bahagi ng [[Husgado ng Arborea]]. Bandang 1420 ito ay sumailalim sa dominyon ng Aragones, [[Kaharian ng Cerdeña]], at naging isang [[piyudo]], na unang ipinagkaloob sa pamilyang Villamarina, bago isinama noong ika-18 siglo kasama ng [[Suni, Cerdeña|Suni]] (isang mas kamakailang bayan) sa markesado ng Planargia, piyudo ng pamilya Paliaccio. Ito ay natubos mula sa mga huling piyudal na panginoon noong 1839 sa pagbuwag sa sistemang piyudal. Alinsunod sa Batas Rehiyonal Blg. 10 ng Oktubre 13, 2003, na muling nagtakda ng mga hangganan ng mga bagong lalawigan ng [[Cerdeña]], ang munisipalidad ng Flussio ay inilipat mula sa [[Lalawigan ng Nuoro]] patungo sa [[Lalawigan ng Oristano]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|545|1871|615|1881|695|1901|754|1911|823|1921|772|1931|764|1936|742|1951|742|1961|695|1971|555|1981|573|1991|533|2001|497}} == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Flussio}} * [https://web.archive.org/web/20080807124522/http://www.comune.flussio.nu.it/ www.comune.flussio.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] lhkuec09c5kyhs6vo9clvs3144mipog Genoni 0 130638 2225083 2115194 2026-09-13T11:29:22Z Ryomaandres 8044 2225083 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Genoni|official_name=Comune di Genoni|native_name=Geroni|image_skyline=GENONI.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|47|40|N|9|00|28|E|type:city(952)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Roberto Soddu|area_footnotes=|area_total_km2=43.79|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref>|population_demonym=Genonesi<br>Jaroesus/Geronesus|elevation_footnotes=|elevation_m=447|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website={{official website|http://www.comune.genoni.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Genoni''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Geroni'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Ang Genoni ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Albagiara]], [[Assolo]], [[Genuri]], [[Gesturi]], [[Gonnosnò]], [[Laconi]], [[Nuragus]], [[Nureci]], [[Setzu]], at [[Sini (OR)|Sini]]. == Kasaysayan == Sa tuktok din ng burol ng Santu Antine, kapansin-pansin ang mga pader ng isang kuta ng Puniko, ang mga guho ng isang Romanikong simbahan na inialay kay Sant'Elena at San Costantino Magno at isang mahusay na itinayo sa edad na Nurahika na 39 metro ang lalim (ang pinakamalalim sa Cerdeña) sa loob kung saan natagpuan ang mga interesanteng natuklasan sa stratigrapiya, kabilang ang isang bihirang halimbawa ng tornong mekaniko para sa pagpapataas ng tubig mula pa noong dominasyon ng Romano. Muli, ang mga nayon ng Nuragic ng Santu Pedru, Mammuzzola, at sa Giara di Genoni ang mga pook ng Bruncu Suergiu at ang sagradong balon ng Sa Corona Arrubia ay nagpapatunay ng malakas na presensiya ng mga antropiko mula pa noong pinakamalayong panahon kahit na ang bayan ay hindi pa umabot sa malalaking sukat, marahil dahil dahil sa lokasyong malayo sa mga pangunahing lansangan. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] nye85d667omujs4hpqg48b4xdwd998h Laconi 0 130643 2224765 1939104 2026-09-12T16:50:48Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1372123018|Laconi]]" 2224765 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Laconi|official_name=Comune di Laconi|native_name={{native name|sc|Làconi}}|imagesize=|image_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|51|N|9|3|E|type:city(2,221)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=Crastu, Santa Sofia, Su Lau|mayor_party=|mayor=Ignazio Paolo Pisu|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=124.75|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Laconesi|elevation_footnotes=|elevation_m=555|istat=|saint=|day=|postal_code=08034|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Laconi''' ({{Langx|sc|Làconi}}) isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi|abbr=off}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi|0|abbr=off}} sa silangan ng [[Oristano]]. Ito ay may 1,589 na naninirahan.<ref name="population2"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> May hangganan ang Laconi sa mga munisipalidad ng [[Aritzo]], [[Asuni]], [[Gadoni]], [[Genoni]], [[Isili]], [[Meana Sardo]], [[Nuragus]], [[Nurallao]], [[Nureci]], [[Samugheo]], [[Senis]], at [[Villanova Tulo]]. == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 1,589, kung saan 49.5% ay lalaki, at 50.5% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 9.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 37.8%.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> === Imigrasyon === Pagsapit ng 2025, ang mga imigrante ay bumubuo ng 1.7% ng kabuuang populasyon. Ang 5 pinakamalaking bansang pinagmulan ng mga dayuhan ay ang [[Alemanya]], [[Rumanya]], [[Kirgistan]], [[Suwisa]], at [[United Kingdom|Reino Unido]].<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cferfdk4bpj3ybjxzp29rdlam15d8gx Magomadas 0 130644 2224766 1939158 2026-09-12T17:06:23Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1356410681|Magomadas]]" 2224766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Magomadas|official_name=Comune di Magomadas|native_name=Magumadas|imagesize=|image_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|31|E|type:city(628)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Paolo Puddu|area_footnotes=|area_total_km2=9.02|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref>|population_demonym=Magomadesi, Magumadesos|elevation_footnotes=|elevation_m=263|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.magomadas.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Magomadas''' ({{Langx|sc|Magumadas}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. == Heograpiya == Ang Magomadas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Modolo]], at [[Tresnuraghes]]. == Kasaysayan == Ang nayon ay pinaniniwalaang itinatag ng mga [[Phoenicia|Fenicio]]. Ang pangalang ''Macomades'' ay isinilang sa maraming sinaunang pamayanan sa paligid ng baybayin ng kanlurang [[Dagat Mediteraneo]]. Sa [[Wikang Hebreo|Hebreo]], sa lahat ng kontemporaneng wikang Semitiko na pinakamalapit na nauugnay sa sinaunang Fenicio, ang ''maqom ħadaš'' ay nangangahulugang "bagong lugar". == Populasyon == {{Historical populations|1981|527|1991|663|2001|596|2011|643|2021|604|2025|597}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category|Magomadas}}{{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ohokwpahvkr82xh72sfhlfdez9utm9g 2224767 2224766 2026-09-12T17:07:17Z Ryomaandres 8044 2224767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Magomadas|official_name=Comune di Magomadas|native_name=Magumadas|imagesize=|image_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|31|E|type:city(628)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Paolo Puddu|area_footnotes=|area_total_km2=9.02|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref>|population_demonym=Magomadesi, Magumadesos|elevation_footnotes=|elevation_m=263|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.magomadas.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Magomadas''' ({{Langx|sc|Magumadas}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. == Heograpiya == Ang Magomadas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Modolo]], at [[Tresnuraghes]]. == Kasaysayan == Ang nayon ay pinaniniwalaang itinatag ng mga [[Phoenicia|Fenicio]]. Ang pangalang ''Macomades'' ay isinilang sa maraming sinaunang pamayanan sa paligid ng baybayin ng kanlurang [[Dagat Mediteraneo]]. Sa [[Wikang Hebreo|Hebreo]], sa lahat ng kontemporaneng wikang Semitiko na pinakamalapit na nauugnay sa sinaunang Fenicio, ang ''maqom ħadaš'' ay nangangahulugang "bagong lugar". Alinsunod sa Batas Rehiyonal Blg. 10 ng Oktubre 13, 2003, na muling nagtakda ng mga hangganan ng mga bagong lalawigan ng [[Cerdeña]], ang munisipalidad ng Magomadas ay inilipat mula sa [[Lalawigan ng Nuoro]] patungo sa Lalawigan ng Oristano. == Populasyon == {{Historical populations|1981|527|1991|663|2001|596|2011|643|2021|604|2025|597}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category|Magomadas}}{{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ph8dzc43gmelseil7872xaj6whaxt7f Modolo 0 130648 2224768 1939244 2026-09-12T17:09:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1351428989|Modolo]]" 2224768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Modolo|official_name=Comune di Modolo|native_name=Mòdolo|image_skyline=Modolo - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|32|E|type:city(196)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=2.5|population_footnotes=|population_total=196|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08019|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Modolo''' ({{Langx|sc|Mòdolo}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 196 at may lawak na {{Convert|2.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref> Ang Modolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Magomadas]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Ebolusyong demograpiko == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{historical populations|1861|371|1871|400|1881|431|1901|450|1911|502|1921|431|1931|421|1936|405|1951|374|1961|369|1971|285|1981|231|1991|222|2001|181|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Modolo}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1o7yehzadbbjm51998b8tozqq4svwgb 2224771 2224768 2026-09-12T17:12:35Z Ryomaandres 8044 2224771 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Modolo|official_name=Comune di Modolo|native_name=Mòdolo|image_skyline=Modolo - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|32|E|type:city(196)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=2.5|population_footnotes=|population_total=196|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08019|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Modolo''' ({{Langx|sc|Mòdolo}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 196 at may lawak na {{Convert|2.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref> Ang Modolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Magomadas]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay nasa taas na 134 metro mula sa [[antas ng dagat]], ilang kilometro mula sa [[dagat]]. Ang bayan ay nakakalat sa isang kaakit-akit na [[burol]] na napapalibutan ng serye ng maliliit na lambak na ginagamit para sa [[agrikultura]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo ng Modolo ay pinaninirahan mula noong panahong Nurahiko. Pagkatapos, ito ay nasa ilalim ito ng kontrol ng mga [[Mga Fenicio|Fenicio]], [[Cartago]], at pagkatapos ay ang mga [[Sinaunang Roma|Romano]]. Noong ika-7 siglo AD nanirahan doon ang mga mongheng Bisantino na nag-ebanghelyo sa Modolo at nagtayo ng simbahan na parokya alay kay San Andrés Apostol. == Ebolusyong demograpiko == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{historical populations|1861|371|1871|400|1881|431|1901|450|1911|502|1921|431|1931|421|1936|405|1951|374|1961|369|1971|285|1981|231|1991|222|2001|181|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Modolo}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] guwkg28qmdpbn92exxjnkdd50w97u7q 2224772 2224771 2026-09-12T17:13:41Z Ryomaandres 8044 2224772 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Modolo|official_name=Comune di Modolo|native_name=Mòdolo|image_skyline=Modolo - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|32|E|type:city(196)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=2.5|population_footnotes=|population_total=196|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08019|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Modolo''' ({{Langx|sc|Mòdolo}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 196 at may lawak na {{Convert|2.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref> Ang Modolo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Magomadas]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay nasa taas na 134 metro mula sa [[antas ng dagat]], ilang kilometro mula sa [[dagat]]. Ang bayan ay nakakalat sa isang kaakit-akit na [[burol]] na napapalibutan ng serye ng maliliit na lambak na ginagamit para sa [[agrikultura]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo ng Modolo ay pinaninirahan mula noong panahong Nurahiko. Pagkatapos, ito ay nasa ilalim ito ng kontrol ng mga [[Mga Fenicio|Fenicio]], [[Cartago]], at pagkatapos ay ang mga [[Sinaunang Roma|Romano]]. Noong ika-7 siglo AD nanirahan doon ang mga [[Monghe|mongheng]] [[Bisantino]] na nag-ebanghelyo sa Modolo at nagtayo ng simbahan na parokya alay kay [[Andres ang Apostol|San Andrés Apostol]]. == Ebolusyong demograpiko == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{historical populations|1861|371|1871|400|1881|431|1901|450|1911|502|1921|431|1931|421|1936|405|1951|374|1961|369|1971|285|1981|231|1991|222|2001|181|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Modolo}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cxxewhx6r8r3fesqb53pvuhk0nk07ss Montresta 0 130651 2224773 1976895 2026-09-12T17:16:12Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352731566|Montresta]]" 2224773 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montresta|official_name=Comune di Montresta|native_name=|image_skyline=Montresta, panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|22|N|8|30|E|type:city(594)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=23.8|population_footnotes=|population_demonym=Montrestini|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Montresta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 594 at may lawak na {{Convert|23.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref> Noong 1746, humigit-kumulang limampung pamilyang Griyego na may lahing [[Tangway ng Mani|Maina]] na naninirahan sa [[Cargèse]] ([[Corsica]]) ang lumipat sa Cerdeña, kung saan nakuha nila mula kay Carlo Emanuele III ang mga teritoryo sa lugar ng Villa ng San Cristoforo di Montresta upang itatag ang kanilang bagong pamayanan. Ang Montresta ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Villanova Monteleone]], at [[Padria]]. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bwtk7kozcof34r8w5pheso9t94hwg7g 2224774 2224773 2026-09-12T17:17:32Z Ryomaandres 8044 2224774 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montresta|official_name=Comune di Montresta|native_name=|image_skyline=Montresta, panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|22|N|8|30|E|type:city(594)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=23.8|population_footnotes=|population_demonym=Montrestini|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Montresta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 594 at may lawak na {{Convert|23.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: [[National Institute of Statistics (Italy)]] (Istat).</ref> Noong 1746, humigit-kumulang limampung pamilyang Griyego na may lahing [[Tangway ng Mani|Maina]] na naninirahan sa [[Cargèse]] ([[Corsica]]) ang lumipat sa Cerdeña, kung saan nakuha nila mula kay Carlo Emanuele III ang mga teritoryo sa lugar ng Villa ng San Cristoforo di Montresta upang itatag ang kanilang bagong pamayanan. Ang Montresta ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Villanova Monteleone]], at [[Padria]]. == Kasaysayan == Alinsunod sa Batas Rehiyon n. 9 ng Hulyo 12, 2001, na nagtadhana para sa pagtatatag ng mga bagong lalawigan ng Cerdeña, ang Montresta, na nasa [[lalawigan ng Nuoro]], ay minarapat na pinagsama-sama sa [[lalawigan ng Sacer]]; na may kasunod na Batas Panrehiyon n. 10 ng Oktubre 13, 2003 napagpasyahan na sa halip ay ipasa ito sa lalawigan ng Oristano. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qgj5skdp68m5417zt3nayznb0mdi40d Siapiccia 0 130679 2224781 1921155 2026-09-12T17:42:04Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352842158|Siapiccia]]" 2224781 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Siapiccia|official_name=Comune di Siapiccia|native_name=Siapicia|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|56|N|8|46|E|type:city(365)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Province of Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.9|population_footnotes=|population=365|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09084|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Siapiccia''' ({{Langx|sc|Siapicìa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 365 at lawak na {{Convert|17.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Siapiccia sa mga sumusunod na munisipalidad: [[:en:Allai_(OR)|Allai]], [[:en:Fordongianus|Fordongianus]], [[:en:Ollastra|Ollastra]], [[:en:Siamanna|Siamanna]], and [[:en:Simaxis|Simaxis]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|406|1871|399|1881|424|1901|336|1911|425|1921|389|1931|407|1936|462|1951|524|1961|552|1971|448|1981|390|1991|412|2001|376|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fthq7nem739k3s2opq17wu3wt268fca 2224782 2224781 2026-09-12T17:44:20Z Ryomaandres 8044 2224782 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Siapiccia|official_name=Comune di Siapiccia|native_name=Siapicia|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|56|N|8|46|E|type:city(365)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Province of Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.9|population_footnotes=|population=365|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09084|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Siapiccia''' ({{Langx|sc|Siapicìa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 365 at lawak na {{Convert|17.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Siapiccia sa mga sumusunod na munisipalidad: [[:en:Allai_(OR)|Allai]], [[:en:Fordongianus|Fordongianus]], [[:en:Ollastra|Ollastra]], [[:en:Siamanna|Siamanna]], and [[:en:Simaxis|Simaxis]]. == Kasaysayan == Noong 1928 isang solong munisipal na entidad ang itinatag kasama ang mga munisipalidad ng [[Villaurbana]] at [[Siamanna]]. Noong 1947 humiwalay ito kasama ang Siamanna mula sa munisipalidad ng Villaurbana at sa wakas noong 1975 kasunod ng resulta ng isang reperendo ito ay itinatag bilang isang awtonomong munisipalidad. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Siapiccia ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Oktubre 4, 2001.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?14042|titolo=Siapiccia, decreto 2001-10-04 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-25|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|406|1871|399|1881|424|1901|336|1911|425|1921|389|1931|407|1936|462|1951|524|1961|552|1971|448|1981|390|1991|412|2001|376|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 67pnaw8atz5ixgos385hh649p1o7w6y 2224783 2224782 2026-09-12T17:44:40Z Ryomaandres 8044 2224783 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Siapiccia|official_name=Comune di Siapiccia|native_name=Siapicia|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|56|N|8|46|E|type:city(365)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Province of Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.9|population_footnotes=|population=365|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09084|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Siapiccia''' ({{Langx|sc|Siapicìa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 365 at lawak na {{Convert|17.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Siapiccia sa mga sumusunod na munisipalidad: [[:en:Allai_(OR)|Allai]], [[:en:Fordongianus|Fordongianus]], [[:en:Ollastra|Ollastra]], [[:en:Siamanna|Siamanna]], and [[:en:Simaxis|Simaxis]]. == Kasaysayan == Noong 1928 isang solong munisipal na entidad ang itinatag kasama ang mga munisipalidad ng [[Villaurbana]] at [[Siamanna]]. Noong 1947 humiwalay ito kasama ang Siamanna mula sa munisipalidad ng Villaurbana at sa wakas noong 1975 kasunod ng resulta ng isang reperendo ito ay itinatag bilang isang awtonomong munisipalidad. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Siapiccia ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Oktubre 4, 2001.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?14042|titolo=Siapiccia, decreto 2001-10-04 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-25|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|406|1871|399|1881|424|1901|336|1911|425|1921|389|1931|407|1936|462|1951|524|1961|552|1971|448|1981|390|1991|412|2001|376|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8v933rblyqmppkfz4b7l8u6y4m6wbis Suni, Cerdeña 0 130687 2224722 1921235 2026-09-12T15:34:33Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Suni (OR)]] sa [[Suni, Cerdeña]]: Suni, Cerdeña 1921235 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = Suni | official_name = Comune di Suni | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=SAR}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=OR}} (OR) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''Suni''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Oristano|Oristano]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} {{Sardinia}} {{Lalawigan ng Oristano}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Oristano]] [[Kaurian:Sardinia]] c3br1rwr4sl7gzauyral9na7sdrlcd5 2224732 2224722 2026-09-12T15:52:32Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352841510|Suni, Sardinia]]" 2224732 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Suni|official_name=Comune di Suni|native_name=|image_skyline=Nuraghi Nuradeo Sardinia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=tore ng nuraghe|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|17|N|8|33|E|type:city(1,204)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=47.4|population_footnotes=|population_demonym=|telephone=|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code=08010|saint=|day=|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Suni''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|45|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2010, ito ay may populasyon na 1,131 at may lawak na {{Convert|47.4|km2|mi2}}. May hangganan ang Suni sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Modolo]], [[Pozzomaggiore]], [[Sagama]], [[Sindia, Cerdeña|Sindia]], at [[Tinnura]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|1016|1871|1157|1881|1301|1901|1612|1911|1667|1921|1708|1931|1883|1936|1927|1951|1824|1961|1700|1971|1480|1981|1382|1991|1299|2001|1237}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7mfs1490idu57tex5u206mpisgzh071 2224737 2224732 2026-09-12T16:03:16Z Ryomaandres 8044 2224737 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Suni|official_name=Comune di Suni|native_name=|image_skyline=Nuraghi Nuradeo Sardinia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tore ng nuraghe|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|17|N|8|33|E|type:city(1,204)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sardinia]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=47.4|population_footnotes=|population_demonym=|telephone=|elevation_footnotes=|elevation_m=|postal_code=08010|saint=|day=|area_code=0785|website=|footnotes=}}Ang '''Suni''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|45|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2010, ito ay may populasyon na 1,131 at may lawak na {{Convert|47.4|km2|mi2}}. May hangganan ang Suni sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosa]], [[Flussio]], [[Modolo]], [[Pozzomaggiore]], [[Sagama]], [[Sindia, Cerdeña|Sindia]], at [[Tinnura]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay tinirhan noong mga panahong [[Pre-Nurahikong Cerdeña|pre-Nurahiko]], [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]], at [[Romanong Cerdeña|Romano]], dahil sa pagkakaroon ng maraming arkeolohikong labi sa lugar, kabilang ang domus de janas, mga nekropolis sa ilalim ng lupa, at mga nuraghe. Alinsunod sa Batas Rehiyon n. 10 ng Oktubre 13, 2003, na muling tinukoy ang mga distrito ng mga [[Cerdeña|lalawigan ng]] [[Cerdeña]], ang munisipalidad ng Suni ay dumaan mula sa [[lalawigan ng Nuoro]] patungo sa [[lalawigan ng Oristano]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|1016|1871|1157|1881|1301|1901|1612|1911|1667|1921|1708|1931|1883|1936|1927|1951|1824|1961|1700|1971|1480|1981|1382|1991|1299|2001|1237}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 88xeds8l1poyrz0xdyw35jh5li1fa14 Tinnura 0 130690 2224777 1928910 2026-09-12T17:29:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352841880|Tinnura]]" 2224777 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tinnura|official_name=Comune di Tinnura|native_name=|image_skyline=Tinnura - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|33|E|type:city(268)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=3.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=328|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.tinnura.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tinnura''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon ng 268 at lawag ng {{Convert|3.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Tinnura ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Flussio]], [[Sagama]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [https://web.archive.org/web/20080604234316/http://www.comune.tinnura.nu.it/ www.comune.tinnura.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4gomq0t7360dd8wryie2icx5eeoyzqw 2224778 2224777 2026-09-12T17:31:45Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352841880|Tinnura]]" 2224778 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tinnura|official_name=Comune di Tinnura|native_name=|image_skyline=Tinnura - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|33|E|type:city(268)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=3.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=328|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.tinnura.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tinnura''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon ng 268 at lawag ng {{Convert|3.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Tinnura ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Flussio]], [[Sagama]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|191|1871|224|1881|252|1901|273|1911|291|1921|319|1931|329|1936|322|1951|354|1961|373|1971|314|1981|273|1991|253|2001|272|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [https://web.archive.org/web/20080604234316/http://www.comune.tinnura.nu.it/ www.comune.tinnura.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] d8r464ns0lzu8dmosciie3oszuj8ugv 2224779 2224778 2026-09-12T17:41:01Z Ryomaandres 8044 2224779 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tinnura|official_name=Comune di Tinnura|native_name=|image_skyline=Tinnura - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|33|E|type:city(268)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=3.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=328|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.tinnura.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tinnura''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon ng 268 at lawag ng {{Convert|3.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Tinnura ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Flussio]], [[Sagama]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Kasaysayan == Alinsunod sa Batas Rehiyon n. 10 ng Oktubre 13, 2003, na muling tinukoy ang mga distrito ng mga bagong Lalawigan ng Cerdeña, ang munisipalidad ng Tinnura ay dumaan mula sa [[Lalawigan ng Nuoro]] patungo sa Lalawigan ng Oristano. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Tinnura ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 16, 1983.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4564|titolo=Tinnura, decreto 1983-12-16 DPR, concessione di stemma e gonfalone|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=19 ottobre 2021}}</ref> Ang eskudo de armas ay isang watawat na nahahati sa asul at pula. == Mga tanawin == Sa parehong kalye ay naroon ang simbahang parokya ng Sant'Anna. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|191|1871|224|1881|252|1901|273|1911|291|1921|319|1931|329|1936|322|1951|354|1961|373|1971|314|1981|273|1991|253|2001|272|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [https://web.archive.org/web/20080604234316/http://www.comune.tinnura.nu.it/ www.comune.tinnura.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 259sd4i2tfgi9qkypx067xqlrn3v535 2224780 2224779 2026-09-12T17:41:29Z Ryomaandres 8044 2224780 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tinnura|official_name=Comune di Tinnura|native_name=|image_skyline=Tinnura - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|16|N|8|33|E|type:city(268)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=3.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=328|saint=|day=|postal_code=08010|area_code=0785|website={{official website|http://www.comune.tinnura.nu.it/}}|footnotes=}}Ang '''Tinnura''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] in the Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon ng 268 at lawag ng {{Convert|3.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Tinnura ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Flussio]], [[Sagama]], at [[Suni, Cerdeña|Suni]]. == Kasaysayan == Alinsunod sa Batas Rehiyon n. 10 ng Oktubre 13, 2003, na muling tinukoy ang mga distrito ng mga bagong Lalawigan ng Cerdeña, ang munisipalidad ng Tinnura ay dumaan mula sa [[Lalawigan ng Nuoro]] patungo sa Lalawigan ng Oristano. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Tinnura ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 16, 1983.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4564|titolo=Tinnura, decreto 1983-12-16 DPR, concessione di stemma e gonfalone|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=19 ottobre 2021}}</ref> Ang eskudo de armas ay isang watawat na nahahati sa asul at pula. == Mga tanawin == [[File:Chiesa_di_Sant'Anna_Tinnura.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Chiesa_di_Sant'Anna_Tinnura.jpg|left|thumb|Chiesa di Sant'Anna]] Sa parehong kalye ay naroon ang simbahang parokya ng Sant'Anna. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|191|1871|224|1881|252|1901|273|1911|291|1921|319|1931|329|1936|322|1951|354|1961|373|1971|314|1981|273|1991|253|2001|272|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [https://web.archive.org/web/20080604234316/http://www.comune.tinnura.nu.it/ www.comune.tinnura.nu.it/] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] h7cqbvxo61fd4bkumwcqea23fmy9uai Uras, Cerdeña 0 130693 2224738 1921324 2026-09-12T16:08:29Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352730793|Uras, Sardinia]]" 2224738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Uras|official_name=Comune di Uras|native_name=|image_skyline=Uras - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|8|42|E|type:city(3,077)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=Democratic Party|mayor=Samuele Fenu|area_footnotes=|area_total_km2=39.4|population_footnotes=|population=2713|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=23|saint=|day=|postal_code=09099|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Uras''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Noong Hulyo 8, 2022, ito ay may populasyon na 2,714 at may lawak na {{Convert|39.4|km2|mi2}}. Ang Uras ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Marrubiu]], [[Masullas]], [[Mogoro]], [[Morgongiori]], [[San Nicolò d'Arcidano]], at [[Terralba]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|2170|1871|2221|1881|2238|1901|2005|1911|2276|1921|2316|1931|2624|1936|2913|1951|3280|1961|3387|1971|3481|1981|3451|1991|3377|2001|3106}} == Kultura == Ang kultura sa Uras ay "kulturang Sardo," na halos hindi pa rin nagagalaw dahil ito ay isang nayon na malayo sa mga pook panturista at lubos na nakatuon sa buhay agrikultural. Sa Uras, mararamdaman mo pa rin ang tahimik at magandang pakiramdam ng komunidad na dating taglay ng mga nayon. Napapaligiran ang Uras ng mga kanayunan, at ito ang humuhubog sa kanilang kultura bilang mga tagagawa ng alak, magsasaka, mangangalap ng pagkain, at marami pang ibang aspeto na may kaugnayan sa buhay sa kanayunan. Payak at puno ng pagmamahal ang kanilang pagkain, karamihan ay gumagamit ng mga organikong sangkap. Sa Uras, karamihan sa mga tao ay nagsasalita ng Sardo at Italyano. == Mga produkto == Ang alak sa Uras ay hindi lamang isang inumin kundi isang taunang tradisyon kung saan nagtitipon ang mga pamilya sa pagtatapos ng panahon ng pagtatanim (karamihan ay sa Setyembre) at tumutulong sa pamimitas ng mga ubas at sa buong proseso na may kaugnayan sa paggawa ng alak. Magsasalu-salo ang mga pamilya sa pananghalian nang magkakasunod na araw at kung minsan ay magkakasamang gumugugol ng mga araw sa pagdiriwang ng ani. Pagkatapos, ang buong proseso ay magpapatuloy sa loob ng bahay kasama ang ilang taong may maingat na kasanayan na makakaalam kung paano ito iproseso nang tama at iimbak. Ang isa pang produktong gawa sa mga pamilya sa nayong ito ay ang organikong langis ng oliba. Sa kanayunan, maraming puno ng olibo, at mas pinipili ng mga pamilya ang kanilang mga organikong ani kaysa sa industriyalisasyon ng produktong ito. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1k75qv8hbdbfahl5c15rbfrkg8zam91 2224739 2224738 2026-09-12T16:08:44Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Uras]] sa [[Uras, Sardinia]] 2224738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Uras|official_name=Comune di Uras|native_name=|image_skyline=Uras - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|8|42|E|type:city(3,077)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=Democratic Party|mayor=Samuele Fenu|area_footnotes=|area_total_km2=39.4|population_footnotes=|population=2713|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=23|saint=|day=|postal_code=09099|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Uras''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Noong Hulyo 8, 2022, ito ay may populasyon na 2,714 at may lawak na {{Convert|39.4|km2|mi2}}. Ang Uras ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Marrubiu]], [[Masullas]], [[Mogoro]], [[Morgongiori]], [[San Nicolò d'Arcidano]], at [[Terralba]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|2170|1871|2221|1881|2238|1901|2005|1911|2276|1921|2316|1931|2624|1936|2913|1951|3280|1961|3387|1971|3481|1981|3451|1991|3377|2001|3106}} == Kultura == Ang kultura sa Uras ay "kulturang Sardo," na halos hindi pa rin nagagalaw dahil ito ay isang nayon na malayo sa mga pook panturista at lubos na nakatuon sa buhay agrikultural. Sa Uras, mararamdaman mo pa rin ang tahimik at magandang pakiramdam ng komunidad na dating taglay ng mga nayon. Napapaligiran ang Uras ng mga kanayunan, at ito ang humuhubog sa kanilang kultura bilang mga tagagawa ng alak, magsasaka, mangangalap ng pagkain, at marami pang ibang aspeto na may kaugnayan sa buhay sa kanayunan. Payak at puno ng pagmamahal ang kanilang pagkain, karamihan ay gumagamit ng mga organikong sangkap. Sa Uras, karamihan sa mga tao ay nagsasalita ng Sardo at Italyano. == Mga produkto == Ang alak sa Uras ay hindi lamang isang inumin kundi isang taunang tradisyon kung saan nagtitipon ang mga pamilya sa pagtatapos ng panahon ng pagtatanim (karamihan ay sa Setyembre) at tumutulong sa pamimitas ng mga ubas at sa buong proseso na may kaugnayan sa paggawa ng alak. Magsasalu-salo ang mga pamilya sa pananghalian nang magkakasunod na araw at kung minsan ay magkakasamang gumugugol ng mga araw sa pagdiriwang ng ani. Pagkatapos, ang buong proseso ay magpapatuloy sa loob ng bahay kasama ang ilang taong may maingat na kasanayan na makakaalam kung paano ito iproseso nang tama at iimbak. Ang isa pang produktong gawa sa mga pamilya sa nayong ito ay ang organikong langis ng oliba. Sa kanayunan, maraming puno ng olibo, at mas pinipili ng mga pamilya ang kanilang mga organikong ani kaysa sa industriyalisasyon ng produktong ito. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1k75qv8hbdbfahl5c15rbfrkg8zam91 2224741 2224739 2026-09-12T16:08:57Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Uras, Sardinia]] sa [[Uras, Cerdeña]] 2224738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Uras|official_name=Comune di Uras|native_name=|image_skyline=Uras - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|8|42|E|type:city(3,077)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=Democratic Party|mayor=Samuele Fenu|area_footnotes=|area_total_km2=39.4|population_footnotes=|population=2713|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=23|saint=|day=|postal_code=09099|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Uras''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Noong Hulyo 8, 2022, ito ay may populasyon na 2,714 at may lawak na {{Convert|39.4|km2|mi2}}. Ang Uras ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Marrubiu]], [[Masullas]], [[Mogoro]], [[Morgongiori]], [[San Nicolò d'Arcidano]], at [[Terralba]]. == Ebolusyong demograpiko == {{Historical populations|1861|2170|1871|2221|1881|2238|1901|2005|1911|2276|1921|2316|1931|2624|1936|2913|1951|3280|1961|3387|1971|3481|1981|3451|1991|3377|2001|3106}} == Kultura == Ang kultura sa Uras ay "kulturang Sardo," na halos hindi pa rin nagagalaw dahil ito ay isang nayon na malayo sa mga pook panturista at lubos na nakatuon sa buhay agrikultural. Sa Uras, mararamdaman mo pa rin ang tahimik at magandang pakiramdam ng komunidad na dating taglay ng mga nayon. Napapaligiran ang Uras ng mga kanayunan, at ito ang humuhubog sa kanilang kultura bilang mga tagagawa ng alak, magsasaka, mangangalap ng pagkain, at marami pang ibang aspeto na may kaugnayan sa buhay sa kanayunan. Payak at puno ng pagmamahal ang kanilang pagkain, karamihan ay gumagamit ng mga organikong sangkap. Sa Uras, karamihan sa mga tao ay nagsasalita ng Sardo at Italyano. == Mga produkto == Ang alak sa Uras ay hindi lamang isang inumin kundi isang taunang tradisyon kung saan nagtitipon ang mga pamilya sa pagtatapos ng panahon ng pagtatanim (karamihan ay sa Setyembre) at tumutulong sa pamimitas ng mga ubas at sa buong proseso na may kaugnayan sa paggawa ng alak. Magsasalu-salo ang mga pamilya sa pananghalian nang magkakasunod na araw at kung minsan ay magkakasamang gumugugol ng mga araw sa pagdiriwang ng ani. Pagkatapos, ang buong proseso ay magpapatuloy sa loob ng bahay kasama ang ilang taong may maingat na kasanayan na makakaalam kung paano ito iproseso nang tama at iimbak. Ang isa pang produktong gawa sa mga pamilya sa nayong ito ay ang organikong langis ng oliba. Sa kanayunan, maraming puno ng olibo, at mas pinipili ng mga pamilya ang kanilang mga organikong ani kaysa sa industriyalisasyon ng produktong ito. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1k75qv8hbdbfahl5c15rbfrkg8zam91 Ula Tirso 0 130694 2224775 2213858 2026-09-12T17:19:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352552083|Ula Tirso]]" 2224775 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Ula Tirso|official_name=Comune di Ula Tirso|native_name=|image_skyline=Ula Tirso, panorama (02).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|3|N|8|54|E|type:city(616)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=18.8|population_footnotes=|population_total=616|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Ulesi|elevation_footnotes=|elevation_m=348|saint=|day=|postal_code=09080|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Ula Tirso''' (sa wikang [[Wikang Sardo|Sardo]] ay '''Ula''' lang) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], Italya, na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 616 at may lawak na {{Convert|18.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Ula Tirso ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ardauli]], [[Busachi]], [[Ghilarza]], [[Neoneli]], at [[Ortueri]]. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ofy6yublyddmgk6m6qjjgephfdsf7ln 2224776 2224775 2026-09-12T17:21:25Z Ryomaandres 8044 2224776 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Ula Tirso|official_name=Comune di Ula Tirso|native_name=|image_skyline=Ula Tirso, panorama (02).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|3|N|8|54|E|type:city(616)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=18.8|population_footnotes=|population_total=616|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Ulesi|elevation_footnotes=|elevation_m=348|saint=|day=|postal_code=09080|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Ula Tirso''' (sa wikang [[Wikang Sardo|Sardo]] ay '''Ula''' lang) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], Italya, na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 616 at may lawak na {{Convert|18.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> == Heograpiyang pisikal == Ang teritoryo ng Ula Tirso ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: sa timog [[Busachi]], ang pinakamalapit na bayan sa Ula, na matatagpuan 2.7 km lamang sa hilagang-silangan ng [[Neoneli]], sa silangan ng [[Ortueri]], sa hilaga ng [[Ardauli]] at sa hilaga-kanluran ng [[Ghilarza]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipalidad ng Ula Tirso ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hulyo 3, 1962<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?2985|titolo=Ula Tirso, decreto 1962-07-03 DPR, concessione di stemma|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=23 luglio 2022}}</ref> at naglalarawan, sa isang asul na likuran, ng isang natural na prinsa sa Ilog Tirso, na makikita sa perspektibo mula sa timog-kanlurang bahagi. Ang watawat, na ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Setyembre 19, 2012, ay binubuo ng isang puting tela.<ref>{{cita web|titolo=Ula Tirso (Oristano) D.P.R. 19.09.2012 concessione di gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2012/comuni/Ula_Tirso.html|accesso=23 luglio 2022}}</ref> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] abfx7gtol9jrfjuju1gjgbc1c5mnfxj Usellus 0 130695 2224784 1921329 2026-09-12T17:48:40Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1363226297|Usellus]]" 2224784 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Usellus|official_name=Comune di Usellus|native_name=Usèddus|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Usellus-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|48|N|8|51|E|type:city(933)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=Escovedu|mayor_party=|mayor=Lucio Melis|area_footnotes=|area_total_km2=35.10|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Usellesi<br>Useddesus|elevation_footnotes=|elevation_m=289|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0783|website={{official website|http://www.comune.usellus.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Usellus''' ({{Langx|sc|Usèddus}}; [[Wikang Latin|Latin]] : ''Uselis'' o ''Usellis<ref>{{Barrington Atlas|map=48|notes=no}}</ref>'') ay isang bayan at [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) at dating [[Diyosesis|obispado]] sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]]. Ang Usellus ay may hangganan sa mga sumusunod na ''comune'': [[Albagiara]], [[Ales, Cerdeña|Ales]], [[Gonnosnò]], [[Mogorella]], [[Villa Verde]], at [[Villaurbana]]. == Kasaysayan == Ang Usellus ay nasa loob ng Cerdeña, mga {{Convert|25|km|mi}} mula sa [[Golpo ng Oristano]] sa kanlurang baybayin, at kaparehong layo sa timog ng Forum Trajani (modernong [[Fordongianus]]). Ang pangalan nito ay hindi matatagpuan sa mga Itinerary, at ang tanging sinaunang may-akda na bumanggit nito ay si [[Ptolomeo]], na may pangalang {{Lang|grc|Οὔσελλις}},<ref>Ptolemy, iii.</ref> na nagkamaling inilagay ito sa kanlurang baybayin ng isla: ngunit ang umiiral na mga guho, kasama ang pagpapatuloy ng pangalan, ay hindi nag-iiwan ng pagdududa sa tunay na sitwasyon nito. Ito ay humigit-kumulang {{Cvt|5|km}} hilagang-silangan ng modernong bayan ng Ales. Itinuturing ito ni Ptolemeo na isang ''kolonya'', at ito ay pinatutunayan ng isang inskripsiyon sa isang tansong tableta noong AD{{Spaces}}158 (isang ''tabula patronatus'', na nagsasaad na tinanggap ni M. Aristius Balbinus ang posisyon bilang patron ng bayan para sa kaniyang sarili at sa kaniyang mga tagapagmana) na tumutukoy sa lugar bilang ''Colonia Julia Augusta Uselis''. Kaya naman, tila malamang na ang kolonya ay itinatag sa ilalim ni [[Cesar Augusto|Augusto]], bagaman iginiit ni [[Plinio ang Nakatatanda|Plinio]]<ref>Pliny the Elder, ''H.N.'' iii.85</ref> na si Turris Libisonis (modernong [[Porto Torres]]) ang tanging kolonya sa Cerdeña noong kanyang panahon (79 CE, samakatuwid ay pagkatapos ng paghahari ni Augusto)<ref>De la Marmora, ''Voy. ''</ref> Maaaring ang mga karapatang sibiko ay nakuha mula kay Augusto.<ref>Mommsen, ''Corp. Inscr. ''</ref><ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Uselis|volume=27|page=809}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Ang mga guho ng simbahan ng ''Santa Reparata'' ay naingatan.<ref>{{Cite web |title=IterrCost - Church of Santa Reparata |url=http://www.itineraromanica.eu/index.php?id=122&lang=en |access-date=1 April 2014}}</ref> Ito ang nagmamarka sa kinaroroonan ng sinaunang bayan, at iba't ibang mga antigo ang natagpuan doon. == Tingnan din == * [[Diyosesis ng Ales-Terralba]] == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Usellus}} * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/ales1.htm GCatholic - Diyosesis na may mga nanunungkulan na bio link] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dfpm12of0p8pcmlv960bzgtaddkmo7d 2224785 2224784 2026-09-12T17:49:16Z Ryomaandres 8044 2224785 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Usellus|official_name=Comune di Usellus|native_name=Usèddus|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Usellus-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|48|N|8|51|E|type:city(933)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=Escovedu|mayor_party=|mayor=Lucio Melis|area_footnotes=|area_total_km2=35.10|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Usellesi<br>Useddesus|elevation_footnotes=|elevation_m=289|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0783|website={{official website|http://www.comune.usellus.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Usellus''' ({{Langx|sc|Usèddus}}; [[Wikang Latin|Latin]] : ''Uselis'' o ''Usellis<ref>{{Barrington Atlas|map=48|notes=no}}</ref>'') ay isang bayan at [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) at dating [[Diyosesis|obispado]] sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]]. Ang Usellus ay may hangganan sa mga sumusunod na ''comune'': [[Albagiara]], [[Ales, Cerdeña|Ales]], [[Gonnosnò]], [[Mogorella]], [[Villa Verde]], at [[Villaurbana]]. == Kasaysayan == [[File:Single_barrel_vaulted_Roman_bridge,_located_on_the_ancient_route_that_connected_Uselis_with_Forum_Traiani,_Sardinia_(16566087110).jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Single_barrel_vaulted_Roman_bridge,_located_on_the_ancient_route_that_connected_Uselis_with_Forum_Traiani,_Sardinia_(16566087110).jpg|left|thumb|Romanong tulay]] Ang Usellus ay nasa loob ng Cerdeña, mga {{Convert|25|km|mi}} mula sa [[Golpo ng Oristano]] sa kanlurang baybayin, at kaparehong layo sa timog ng Forum Trajani (modernong [[Fordongianus]]). Ang pangalan nito ay hindi matatagpuan sa mga Itinerary, at ang tanging sinaunang may-akda na bumanggit nito ay si [[Ptolomeo]], na may pangalang {{Lang|grc|Οὔσελλις}},<ref>Ptolemy, iii.</ref> na nagkamaling inilagay ito sa kanlurang baybayin ng isla: ngunit ang umiiral na mga guho, kasama ang pagpapatuloy ng pangalan, ay hindi nag-iiwan ng pagdududa sa tunay na sitwasyon nito. Ito ay humigit-kumulang {{Cvt|5|km}} hilagang-silangan ng modernong bayan ng Ales. Itinuturing ito ni Ptolemeo na isang ''kolonya'', at ito ay pinatutunayan ng isang inskripsiyon sa isang tansong tableta noong AD{{Spaces}}158 (isang ''tabula patronatus'', na nagsasaad na tinanggap ni M. Aristius Balbinus ang posisyon bilang patron ng bayan para sa kaniyang sarili at sa kaniyang mga tagapagmana) na tumutukoy sa lugar bilang ''Colonia Julia Augusta Uselis''. Kaya naman, tila malamang na ang kolonya ay itinatag sa ilalim ni [[Cesar Augusto|Augusto]], bagaman iginiit ni [[Plinio ang Nakatatanda|Plinio]]<ref>Pliny the Elder, ''H.N.'' iii.85</ref> na si Turris Libisonis (modernong [[Porto Torres]]) ang tanging kolonya sa Cerdeña noong kanyang panahon (79 CE, samakatuwid ay pagkatapos ng paghahari ni Augusto)<ref>De la Marmora, ''Voy. ''</ref> Maaaring ang mga karapatang sibiko ay nakuha mula kay Augusto.<ref>Mommsen, ''Corp. Inscr. ''</ref><ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Uselis|volume=27|page=809}}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Ang mga guho ng simbahan ng ''Santa Reparata'' ay naingatan.<ref>{{Cite web |title=IterrCost - Church of Santa Reparata |url=http://www.itineraromanica.eu/index.php?id=122&lang=en |access-date=1 April 2014}}</ref> Ito ang nagmamarka sa kinaroroonan ng sinaunang bayan, at iba't ibang mga antigo ang natagpuan doon. == Tingnan din == * [[Diyosesis ng Ales-Terralba]] == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Usellus}} * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/ales1.htm GCatholic - Diyosesis na may mga nanunungkulan na bio link] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] eyqqdqbrkgk9suozc8qxf93spybqjz1 Villa Verde 0 130697 2224788 1921416 2026-09-12T17:54:02Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1355217690|Villa Verde]]" 2224788 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villa Verde|official_name=Comune di Villa Verde|native_name=Bàini|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|48|N|8|49|E|type:city(370)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Sandro Marchi|area_footnotes=|area_total_km2=17.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population=319|population_demonym=Villaverdini|elevation_footnotes=|elevation_m=204|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0783|website={{official website|http://www.comune.villaverde.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villa Verde''', '''Bàini''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Ang Villa Verde ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ales, Cerdeña|Ales]], [[Palmas Arborea]], [[Pau, Cerdeña|Pau]], [[Usellus]], at [[Villaurbana]]. == Mga sanggunian == {{Commons category|Villa Verde}}{{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gtok0t4a6p9knzm9wz5sew7wtk2dpcb 2224789 2224788 2026-09-12T17:57:06Z Ryomaandres 8044 2224789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villa Verde|official_name=Comune di Villa Verde|native_name=Bàini|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|48|N|8|49|E|type:city(370)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Sandro Marchi|area_footnotes=|area_total_km2=17.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population=319|population_demonym=Villaverdini|elevation_footnotes=|elevation_m=204|saint=|day=|postal_code=09090|area_code=0783|website={{official website|http://www.comune.villaverde.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villa Verde''', '''Bàini''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Oristano]]. Ang Villa Verde ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ales, Cerdeña|Ales]], [[Palmas Arborea]], [[Pau, Cerdeña|Pau]], [[Usellus]], at [[Villaurbana]]. == Kasaysayan == Sa pagbagsak ng Husgado (1410) ito ay naging bahagi ng [[Markesado ng Oristano]], at sa tiyak na pagkatalo ng Arborensis (1478) ito ay dumaan sa ilalim ng kapangyarihan ng Aragones at isinama sa Incontrada di Parte Montis, na inookupahan ng mga tropa ng piyudal na panginoon ng Bertran Quirra Berengario [[Carroz]] na si Eleonora Manriquez na opisyal na nakakuha ng kontrol mula sa hari hanggang sa pagkalipol ng Bertran Carroz noong 1511. Noong 1603, ang bayan ay isinama sa Markesado ng Quirra, unang bahagi ng Centelles hanggang 1670, pagkatapos ng Català at sa wakas (mula 1766) ng Osorio de la Cueva. Ang bayan ay tinubos mula sa mga huling piyudal na panginoon noong 1839, sa pagbuwag sa sistemang piyudal. == Simbolo == Ang mga imaheng nakalarawan sa eskudo de armas ay sumisimbolo sa kultural, naturalistiko, at agrikultural na kayamanan ng teritoryo. == Mga sanggunian == {{Commons category|Villa Verde}}{{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ppbrkpxkhtd3146bm260fit4c0it787 Villanova Truschedu 0 130698 2224786 1921426 2026-09-12T17:50:55Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352842293|Villanova Truschedu]]" 2224786 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villanova Truschedu|official_name=Comune di Villanova Truschedu|native_name=Bidda Noa Truschedu|image_skyline=Villanova Truschedu - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|59|N|8|45|E|type:city(335)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=16.5|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09084|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Villanova Truschedu''', '''Bidda Noa Truschedu''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komiuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 335 at lawak na {{Convert|16.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Villanova Truschedu ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Fordongianus]], [[Ollastra]], [[Paulilatino]], at [[Zerfaliu]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|388|1871|408|1881|436|1901|497|1911|482|1921|429|1931|458|1936|447|1951|446|1961|458|1971|354|1981|364|1991|351|2001|321|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Villanova Truschedu}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1kjztrwrm8hguublnz0jfzbs6exs58h 2224787 2224786 2026-09-12T17:53:00Z Ryomaandres 8044 2224787 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villanova Truschedu|official_name=Comune di Villanova Truschedu|native_name=Bidda Noa Truschedu|image_skyline=Villanova Truschedu - Panorama (01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|59|N|8|45|E|type:city(335)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=16.5|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09084|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Villanova Truschedu''', '''Bidda Noa Truschedu''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komiuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], Rehiyong Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 335 at lawak na {{Convert|16.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Villanova Truschedu ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Fordongianus]], [[Ollastra]], [[Paulilatino]], at [[Zerfaliu]]. == Kasaysayan == [[File:Villanova_Truschedu_-_Nuraghe_Santa_Barbara_(02).JPG|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Villanova_Truschedu_-_Nuraghe_Santa_Barbara_(02).JPG|left|thumb|Ang palasyong Nurahiko ng Santa Barbara]] Ang lugar ay pinaninirahan noon pang panahong [[Neolitiko]], sa [[panahong Nurahiko]], dahil sa pagkakaroon ng maraming ''[[nuraghe]]'' sa lugar. Noong 1829, noong panahon ng mga Saboya, ito ay ipinagkaloob bilang isang piyuda sa pamilyang Manca Ledà, na pinag-isa ito sa [[Fordongianus]] sa kondado ng San Placido. Ito ay tinubos mula sa huling piyudal na panginoon, si Don Giacomo Manca Ledà, Konde ng San Placido, noong 1839 sa pamamagitan ng pagbuwag ng sistemang piyudal, at ito ay naging isang munisipalidad na pinamamahalaan ng isang alkalde at isang konseho ng munisipyo. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|388|1871|408|1881|436|1901|497|1911|482|1921|429|1931|458|1936|447|1951|446|1961|458|1971|354|1981|364|1991|351|2001|321|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Villanova Truschedu}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kd94i1ds0n420tvjgyl6xpddukj15dk Villaurbana 0 130699 2224790 1921434 2026-09-12T17:58:55Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1356411297|Villaurbana]]" 2224790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Villaurbana|official_name=Comune di Villaurbana|native_name=Biddobrana|image_skyline=Casa A Zucca.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang bahay kung saan ipinanganak si [[Antioco Zucca]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|53|N|8|47|E|type:city(1,783)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Paolo Pireddu|area_footnotes=|area_total_km2=58.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=1645|population_as_of=December 31, 2016|pop_density_footnotes=|population_demonym=Villaurbanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=|day=|postal_code=09080|area_code=0783|website={{official website|https://www.comune.villaurbana.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villaurbana''' ('''Biddobrana''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], Awtonomong Rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Oristano]]. Ang Villaurbana ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Allai, Cerdeña|Allai]], [[Mogorella]], [[Oristano]], [[Palmas Arborea]], [[Ruinas]], [[Siamanna]], [[Usellus]], at [[Villa Verde]]. == Mga sanggunian == {{Commons category|Villaurbana}}{{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2ubbpdq93l29xxkdynqhkoclzhy3den 2224791 2224790 2026-09-12T18:02:06Z Ryomaandres 8044 2224791 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Villaurbana|official_name=Comune di Villaurbana|native_name=Biddobrana|image_skyline=Casa A Zucca.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang bahay kung saan ipinanganak si [[Antioco Zucca]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|53|N|8|47|E|type:city(1,783)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Paolo Pireddu|area_footnotes=|area_total_km2=58.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=1645|population_as_of=December 31, 2016|pop_density_footnotes=|population_demonym=Villaurbanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=|day=|postal_code=09080|area_code=0783|website={{official website|https://www.comune.villaurbana.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villaurbana''' ('''Biddobrana''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], Awtonomong Rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Oristano]]. Ang Villaurbana ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Allai, Cerdeña|Allai]], [[Mogorella]], [[Oristano]], [[Palmas Arborea]], [[Ruinas]], [[Siamanna]], [[Usellus]], at [[Villa Verde]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang [[Monte Arci]] ang pangunahing bundok ng bayan na matatagpuan sa silangan ng Oristano na 20 km ang layo. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa Latin na Villa Urbis, na nangangahulugang "villa ng lungsod". == Kasaysayan == Sa ilalim ng mga Aragones, ang bayan ng Villaurbana ay bahagi ng mga piyudo ng pamilya [[Carroz]]. Noong 1720 ay itinalaga ang Cerdeña na may maharlikang titulo sa pamilyang Saboya. Noong 1767 isinama ni Haring [[Carlos Manuel III]] ang Villaurbana sa markesado ng [[Arçais]] para kay [[Flores Nurra]], kung kanino ito nanatili hanggang sa pagpawi ng mga piyudo (1839), nang ito ay tinubos nila upang maging isang munisipalidad na pinangangasiwaan ng isang alkalde at isang konseho ng munisipyo. == Mga sanggunian == {{Commons category|Villaurbana}}{{Reflist}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] iv6xl4cmngfbm9yzf7y7p824gf87r2p Zeddiani 0 130700 2224792 1921499 2026-09-12T18:04:10Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1363026353|Zeddiani]]" 2224792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zeddiani|official_name=Comune di Zeddiani|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|59|N|8|36|E|type:city(1,154)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.9|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09070|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Zeddiani''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa Rehiyong Awtonomo [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,154 at may lawak na {{Convert|11.9|km2|mi2}}. Ang Zeddiani ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baratili San Pietro]], [[Oristano]], [[San Vero Milis]], [[Siamaggiore]], at [[Tramatza]]. Ang bayan ay nagdaraos ng taunang pagdiriwang ng kamatis, ang "La Sagra del Pomodoro", kadalasan tuwing unang Linggo ng Agosto. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|710|1871|675|1881|714|1901|720|1911|788|1921|766|1931|817|1936|878|1951|1022|1961|1117|1971|1026|1981|1068|1991|1126|2001|1190|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Zeddiani}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rai22y10n9cdawsltuaylz4wahxc8zb 2224793 2224792 2026-09-12T18:05:43Z Ryomaandres 8044 2224793 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zeddiani|official_name=Comune di Zeddiani|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|59|N|8|36|E|type:city(1,154)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=11.9|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09070|area_code=0783|website=|footnotes=}}Ang '''Zeddiani''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]] sa Rehiyong Awtonomo [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} hilaga ng [[Oristano]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,154 at may lawak na {{Convert|11.9|km2|mi2}}. Ang Zeddiani ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Baratili San Pietro]], [[Oristano]], [[San Vero Milis]], [[Siamaggiore]], at [[Tramatza]]. Ang bayan ay nagdaraos ng taunang pagdiriwang ng kamatis, ang "La Sagra del Pomodoro", kadalasan tuwing unang Linggo ng Agosto. == Kasaysayan == Ang lugar ay tinitirhan na noong [[panahong Nurahiko]] dahil sa pagkakaroon ng ilang [[nuraga]] sa teritoryo. Noong [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]], ito ay pagmamay-ari ng [[Husgado ng Arborea]], at bahagi ng [[curatoria]] ng Campidano ng Oristano. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|710|1871|675|1881|714|1901|720|1911|788|1921|766|1931|817|1936|878|1951|1022|1961|1117|1971|1026|1981|1068|1991|1126|2001|1190|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Commons category|Zeddiani}} <references /> {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9dtruqy9cedddlcfonwu3w601h7gnf8 Zerfaliu 0 130701 2224794 1921506 2026-09-12T18:08:01Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1355400256|Zerfaliu]]" 2224794 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zerfaliu|official_name=Comune di Zerfaliu|native_name=Zrofollìu|image_skyline=San Giovanni (Zerfaliu).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang Simbahan ng San Juan, Zerfaliu|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|58|N|8|43|E|type:city(1,179)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pinuccio Lino Chelo|area_footnotes=|area_total_km2=15.56|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Zerfaliesi|elevation_footnotes=|elevation_m=15|saint=|day=|postal_code=09070|area_code=0783|website={{official website|http://www.comune.zerfaliu.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Zerfaliu''' ('''Zrofollìu''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], Rehiyon Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Oristano]]. Ang Zerfaliu ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Ollastra]], [[Paulilatino]], [[Simaxis]], [[Solarussa]], at [[Villanova Truschedu]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Zerfaliu}} * [http://zerfaliu.altervista.org Zerfaliu - kultura, tradisyon, panlasa] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7pazca55vje04i4dnft2k2cfxu6whj9 2224795 2224794 2026-09-12T18:11:28Z Ryomaandres 8044 2224795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zerfaliu|official_name=Comune di Zerfaliu|native_name=Zrofollìu|image_skyline=San Giovanni (Zerfaliu).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang Simbahan ng San Juan, Zerfaliu|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|58|N|8|43|E|type:city(1,179)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Province of Oristano|Oristano]] (OR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pinuccio Lino Chelo|area_footnotes=|area_total_km2=15.56|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Zerfaliesi|elevation_footnotes=|elevation_m=15|saint=|day=|postal_code=09070|area_code=0783|website={{official website|http://www.comune.zerfaliu.or.it/}}|footnotes=}}Ang '''Zerfaliu''' ('''Zrofollìu''' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Oristano]], Rehiyon Awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Oristano]]. Ang Zerfaliu ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Ollastra]], [[Paulilatino]], [[Simaxis]], [[Solarussa]], at [[Villanova Truschedu]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at bandila ng munisipalidad ng Zerfaliu ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Nobyembre 23, 1998.<ref>{{cita web|titolo=Zerfaliu, decreto 1998-11-23 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?6681|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=25 luglio 2022}}</ref> Ang gonfalone ay isang kurtina na gawa sa berde at dilaw. == Kultura == Ang pangunahing pagdiriwang ng Zerfaliu ay si Jesus Transpigurado (ang santong patron), na inorganisa ng Komite ng limampung taong gulang, na sinusundan ng kapistahan ng San Pio, na inorganisa ng Komite ng apatnapung taong gulang. Ang kapistahan ng Jesus Transpigurado ay isinasagawa tuwing Agosto 6 ngunit ipinagdiriwang din sa gabi ng Agosto 5. Sa gabi rin ng ika-5 ng Agosto ang kura ng bayan ay nagdiriwang ng misa bilang parangal sa mga namatay na miyembro ng komite. Ang bisperas ng Agosto 6 ay tinatawag na "S'Arrassignu". Ang prusisyon pagkatapos ng misa ay sinasaliwan ng awit sa Sardo na tinatawag na "Coggius". Ang ikalawang pagdiriwang ng bayan ay nakatuon sa San Padre Pio at ipinagdiriwang sa Setyembre 22 at 23. Ito ang pangalawang pinakamahalagang pagdiriwang sa bayan at ang Banal na Misa ay ipinagdiriwang ng kura paroko ng bayan sa liwasang inialay sa santo. Ang ikatlong pagdiriwang ay ang "Citrus Fruit Festival": ito ay isinasagawa bawat taon sa pagitan ng Pebrero at Marso upang mapahusay ang tipikal na produkto ng lugar. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Zerfaliu}} * [http://zerfaliu.altervista.org Zerfaliu - kultura, tradisyon, panlasa] {{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] juv5hunxx73qjs76selifc110djjwtf Bono, Cerdeña 0 130709 2225019 2222308 2026-09-13T10:27:52Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Bono, Italy]] sa [[Bono, Cerdeña]] 2222308 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bono|official_name=Comune di Bono|native_name=|image_skyline=Bono - Municipio (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo|image_shield=Bono (SS)-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|25|00|N|9|01|50|E|type:city(3,757)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sacer|Sacer]] (SS)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Michela Sau|area_footnotes=|area_total_km2=74.5|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=540|saint=|day=|postal_code=07011|area_code=079|website={{official website|http://www.comunebono.gov.it/index.asp}}|footnotes=}}Ang '''Bono''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Bòno'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sacer]], awtonomonmg rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-silangan ng [[Sacer|Sassari]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:Monte_Rasu_(02).JPG|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Monte_Rasu_(02).JPG|left|thumb|Monte Rasu]] === Teritoryo === Ang Bono ay tumataas ng 540 m sa ibabaw ng antas ng dagat, sa paanan ng [[Bundok Rasu]]. Naninirahan mula pa noong sinaunang panahon, ang teritoryo nito ay nailalarawan sa pamamagitan ng napakaraming iba't ibang mga tanawin, sa tuluy-tuloy na paghalili ng mga kapatagan, burol at bundok, at umaabot mula sa lambak ng [[Tirso (ilog)|Tirso]] hanggang sa tuktok ng Bundok Rasu na ang rurok, "Sa Punta Manna", ay umaabot sa 1259 metro sa ibabaw ng dagat. == Kasaysayan == Ang teritoryo ng Bono ay pinaninirahan ng tao mula noong [[Sibilisasyong Nurahiko|panahong Nurahiko]] bilang ebidensiya ng maraming [[nuraghe]] na nakakalat sa buong teritoryo. == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipalidad ng Bono ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Mayo 13, 2003.<ref>{{Cita web|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2003/comuni/Bono.html|titolo=Bono (Sassari) D.P.R. 13.05.2003 concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-01-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106051223/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2003/comuni/Bono.html |date=2022-01-06 }}</ref> == Mga sanggunian == {{Commons category|Bono (Italy)}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div> == Mga panlabas na link == * [http://www.comunebono.gov.it/index.asp Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180608184528/http://www.comunebono.gov.it/index.asp |date=2018-06-08 }} Archived </link> {{Lalawigan ng Sassari}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] sbfmsomtib1ax89bnpntcwqwm1tnev0 Armungia 0 130878 2224856 2111964 2026-09-13T08:33:50Z Ryomaandres 8044 2224856 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Armungia|official_name=Comune di Armungia|native_name=Armùngia|image_skyline=ArmungiaNuraghe-pjt.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Isang [[nuraghe]] sa loob ng teritoryong komunal ng Armungia.|image_shield=Armungia-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|31|N|9|23|E|type:city(564)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Donatella Dessì|area_footnotes=|area_total_km2=54.6|population_demonym=Armungesi|elevation_footnotes=|elevation_m=366|saint=Maria Immacolata|day=Unang Linggo ng Mayo|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://comune.armungia.ca.it}}|footnotes=}}Ang '''Armungia''', '''Armùngia''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ang Armungia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ballao]], [[San Nicolò Gerrei]], [[Villaputzu]], at [[Villasalto]]. Ang Armungia ay isang kaakit-akit na maliit na bayan, na nakakumpol sa paligid ng nurhag tower sa gitna. Matatagpuan ito sa tabi ng lumang munisipyo, na ngayon ay tahanan ng maliit na Museo Pangkasaysayan at Etnograpiko ng Sa Domu de is Aìnas. Kabilang sa iba pang mga atraksiyon sa museo ang Hurnahan ng Panday at ang Museo Pangkasaysayang Emilio at Joyce Lussu, na matatagpuan sa "Bahay Kalihim", isang magandang tirahan na itinayo sa pagliko ng ikadalawampu siglo at matatagpuan sa pangunahing plaza ng bayan. Ang lugar ng kapanganakan ng manunulat, sa kuwarto ng Cannedu, ay bahagi rin ng itineraryo ng museo. Ito ay isang kagiliw-giliw na halimbawa ng lokal na estilo ng konstruksiyon, dahil ito ay ginawa mula sa mga bloke ng shale, isang malambot na bato na medyo madaling gamitin.<ref>{{Cite web |title=Armungia |url=https://www.italia.it/en/sardinia/armungia |access-date=2024-05-20 |website=Italia.it |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Ang lugar ay pinaninirahan mula noong panahong [[Neolitiko]] dahil sa pagkakaroon ng maraming [[nuraga]] sa lugar, na ang isa ay matatagpuan sa gitna ng kasalukuyang bayan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://comune.armungia.ca.it Opisyal na website] [[Padron:Metropolitan City of Cagliari]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 1zba5psbpxpl5d45terbmswfdv6yj4r 2224857 2224856 2026-09-13T08:34:11Z Ryomaandres 8044 2224857 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Armungia|official_name=Comune di Armungia|native_name=Armùngia|image_skyline=ArmungiaNuraghe-pjt.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Isang [[nuraghe]] sa loob ng teritoryong komunal ng Armungia.|image_shield=Armungia-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|31|N|9|23|E|type:city(564)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Donatella Dessì|area_footnotes=|area_total_km2=54.6|population_demonym=Armungesi|elevation_footnotes=|elevation_m=366|saint=Maria Immacolata|day=Unang Linggo ng Mayo|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://comune.armungia.ca.it}}|footnotes=}}Ang '''Armungia''', '''Armùngia''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ang Armungia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ballao]], [[San Nicolò Gerrei]], [[Villaputzu]], at [[Villasalto]]. Ang Armungia ay isang kaakit-akit na maliit na bayan, na nakakumpol sa paligid ng nurhag tower sa gitna. Matatagpuan ito sa tabi ng lumang munisipyo, na ngayon ay tahanan ng maliit na Museo Pangkasaysayan at Etnograpiko ng Sa Domu de is Aìnas. Kabilang sa iba pang mga atraksiyon sa museo ang Hurnahan ng Panday at ang Museo Pangkasaysayang Emilio at Joyce Lussu, na matatagpuan sa "Bahay Kalihim", isang magandang tirahan na itinayo sa pagliko ng ikadalawampu siglo at matatagpuan sa pangunahing plaza ng bayan. Ang lugar ng kapanganakan ng manunulat, sa kuwarto ng Cannedu, ay bahagi rin ng itineraryo ng museo. Ito ay isang kagiliw-giliw na halimbawa ng lokal na estilo ng konstruksiyon, dahil ito ay ginawa mula sa mga bloke ng shale, isang malambot na bato na medyo madaling gamitin.<ref>{{Cite web |title=Armungia |url=https://www.italia.it/en/sardinia/armungia |access-date=2024-05-20 |website=Italia.it |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Ang lugar ay pinaninirahan mula noong panahong [[Neolitiko]] dahil sa pagkakaroon ng maraming [[nuraga]] sa lugar, na ang isa ay matatagpuan sa gitna ng kasalukuyang bayan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://comune.armungia.ca.it Opisyal na website] {{Metropolitan City of Cagliari}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] krny8k1nucw5vglhqu9r8veudoddsma Padron:Lalawigan ng Cagliari 10 130929 2225033 649660 2026-09-13T10:36:06Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] 2225033 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] 74b881euxazg7vt66dz8blxiq8pyd2s Assemini 0 130963 2224841 2003698 2026-09-13T08:13:30Z Ryomaandres 8044 2224841 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Assemini|population_demonym=Asseminesi|frazioni=|mayor_party=[[Five Star Movement|M5S]]|mayor=Sabrina Licheri|area_footnotes=|area_total_km2=117.5|population_footnotes=|elevation_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|elevation_m=6|saint=[[San Pedro]]|day=Hunyo 29|postal_code=09032|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}}|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Assemini|shield_alt=|native_name={{native name|sc|Assèmini}}|image_skyline=Assemini san pietro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Parokya ng San Pedro|image_shield=Assemini-Stemma.png|shield_size=px|coordinates={{coord|39|17|N|9|0|E|type:city(25,343)_region:IT|display=inline,title}}|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|footnotes=}}Ang '''Assemini''' (Italyano: [asˈsɛːmini]; Sardo: ''Assèmini'' {{IPA-sc|aˈsemini|}}) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya]]nong rehiyon na [[Cerdeña]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] sa kapatagan ng mga ilog ng [[Cixerri]], [[Flumini Mannu]], at Sa Nuxedda. Kasama rito ang kilalang lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon ding mahabang tradisyon sa paggawa ng mga keramika, na mula sa dominasyong [[Sinaunang Kartago|Kartago]]. [[Talaksan:Monte_lattias_g1.jpg|left|thumb| Tanaw ng [[Monte Lattias]] sa teritoryo ng Assemini.]]Kabilang dito ang mga lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon din itong mahabang tradisyon sa paggawa ng mga seramiko, simula noong panahong [[Sinaunang Cartago|Cartago]]. Ang Assemini ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] at may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Capoterra]], [[Decimomannu]], [[Elmas]], [[Nuxis]], [[San Sperate]], [[Santadi]], [[Sarroch]], [[Sestu]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], [[Uta, Sardinia|Uta]], at [[Villa San Pietro]]. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Talaksan:Assemini_-_Costume_tradizionale_(06).JPG|left|thumb| Mga tradisyonal na kasuotan.]] == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}} frx1mhe6bvpm7ro1hz9yvqx2u4srp8x 2224842 2224841 2026-09-13T08:15:29Z Ryomaandres 8044 2224842 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Assemini|population_demonym=Asseminesi|frazioni=|mayor_party=[[Five Star Movement|M5S]]|mayor=Sabrina Licheri|area_footnotes=|area_total_km2=117.5|population_footnotes=|elevation_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|elevation_m=6|saint=[[San Pedro]]|day=Hunyo 29|postal_code=09032|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}}|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Assemini|shield_alt=|native_name={{native name|sc|Assèmini}}|image_skyline=Assemini san pietro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Parokya ng San Pedro|image_shield=Assemini-Stemma.png|shield_size=px|coordinates={{coord|39|17|N|9|0|E|type:city(25,343)_region:IT|display=inline,title}}|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|footnotes=}}Ang '''Assemini''' (Italyano: [asˈsɛːmini]; Sardo: ''Assèmini'' {{IPA-sc|aˈsemini|}}) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya]]nong rehiyon na [[Cerdeña]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] sa kapatagan ng mga ilog ng [[Cixerri]], [[Flumini Mannu]], at Sa Nuxedda. Kasama rito ang kilalang lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon ding mahabang tradisyon sa paggawa ng mga keramika, na mula sa dominasyong [[Sinaunang Kartago|Kartago]]. [[Talaksan:Monte_lattias_g1.jpg|left|thumb| Tanaw ng [[Monte Lattias]] sa teritoryo ng Assemini.]]Kabilang dito ang mga lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon din itong mahabang tradisyon sa paggawa ng mga seramiko, simula noong panahong [[Sinaunang Cartago|Cartago]]. Ang Assemini ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] at may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Capoterra]], [[Decimomannu]], [[Elmas]], [[Nuxis]], [[San Sperate]], [[Santadi]], [[Sarroch]], [[Sestu]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], [[Uta, Sardinia|Uta]], at [[Villa San Pietro]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Assemini_-_Costume_tradizionale_(06).JPG|left|thumb| Mga tradisyonal na kasuotan.]]Ang maraming natuklasan mula sa mga panahon ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|pre-Nurahiko]] at [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]] ay nagpapatotoo na ang teritoryo ay pinaninirahan na ng tao sa panahong prehistoriko Ito ay isang nayon na malamang na umiral na sa ilalim ng Cartago at tiyak na mga panahon ng Romano. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}} om7ns8p6q896rzhrh0z5dgx3nmrd2uz 2224843 2224842 2026-09-13T08:15:42Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2224843 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Assemini|population_demonym=Asseminesi|frazioni=|mayor_party=[[Five Star Movement|M5S]]|mayor=Sabrina Licheri|area_footnotes=|area_total_km2=117.5|population_footnotes=|elevation_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|elevation_m=6|saint=[[San Pedro]]|day=Hunyo 29|postal_code=09032|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}}|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Assemini|shield_alt=|native_name={{native name|sc|Assèmini}}|image_skyline=Assemini san pietro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Parokya ng San Pedro|image_shield=Assemini-Stemma.png|shield_size=px|coordinates={{coord|39|17|N|9|0|E|type:city(25,343)_region:IT|display=inline,title}}|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|footnotes=}}Ang '''Assemini''' (Italyano: [asˈsɛːmini]; Sardo: ''Assèmini'' {{IPA-sc|aˈsemini|}}) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya]]nong rehiyon na [[Cerdeña]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] sa kapatagan ng mga ilog ng [[Cixerri]], [[Flumini Mannu]], at Sa Nuxedda. Kasama rito ang kilalang lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon ding mahabang tradisyon sa paggawa ng mga keramika, na mula sa dominasyong [[Sinaunang Kartago|Kartago]]. [[Talaksan:Monte_lattias_g1.jpg|left|thumb| Tanaw ng [[Monte Lattias]] sa teritoryo ng Assemini.]]Kabilang dito ang mga lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon din itong mahabang tradisyon sa paggawa ng mga seramiko, simula noong panahong [[Sinaunang Cartago|Cartago]]. Ang Assemini ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] at may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Capoterra]], [[Decimomannu]], [[Elmas]], [[Nuxis]], [[San Sperate]], [[Santadi]], [[Sarroch]], [[Sestu]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], [[Uta, Sardinia|Uta]], at [[Villa San Pietro]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Assemini_-_Costume_tradizionale_(06).JPG|left|thumb| Mga tradisyonal na kasuotan.]]Ang maraming natuklasan mula sa mga panahon ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|pre-Nurahiko]] at [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]] ay nagpapatotoo na ang teritoryo ay pinaninirahan na ng tao sa panahong preistoriko Ito ay isang nayon na malamang na umiral na sa ilalim ng Cartago at tiyak na mga panahon ng Romano. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}} m4uo91ulnetd967blyprrxep17r90xz 2224848 2224843 2026-09-13T08:18:08Z Ryomaandres 8044 /* Mga panlabas na link */ 2224848 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Assemini|population_demonym=Asseminesi|frazioni=|mayor_party=[[Five Star Movement|M5S]]|mayor=Sabrina Licheri|area_footnotes=|area_total_km2=117.5|population_footnotes=|elevation_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|elevation_m=6|saint=[[San Pedro]]|day=Hunyo 29|postal_code=09032|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}}|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Assemini|shield_alt=|native_name={{native name|sc|Assèmini}}|image_skyline=Assemini san pietro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Parokya ng San Pedro|image_shield=Assemini-Stemma.png|shield_size=px|coordinates={{coord|39|17|N|9|0|E|type:city(25,343)_region:IT|display=inline,title}}|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|footnotes=}}Ang '''Assemini''' (Italyano: [asˈsɛːmini]; Sardo: ''Assèmini'' {{IPA-sc|aˈsemini|}}) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya]]nong rehiyon na [[Cerdeña]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] sa kapatagan ng mga ilog ng [[Cixerri]], [[Flumini Mannu]], at Sa Nuxedda. Kasama rito ang kilalang lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon ding mahabang tradisyon sa paggawa ng mga keramika, na mula sa dominasyong [[Sinaunang Kartago|Kartago]]. [[Talaksan:Monte_lattias_g1.jpg|left|thumb| Tanaw ng [[Monte Lattias]] sa teritoryo ng Assemini.]]Kabilang dito ang mga lugar ng kagubatan na bahagi ng Liwasang Rehiyonal ng [[Sulcis]]. Mayroon din itong mahabang tradisyon sa paggawa ng mga seramiko, simula noong panahong [[Sinaunang Cartago|Cartago]]. Ang Assemini ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] at may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Capoterra]], [[Decimomannu]], [[Elmas]], [[Nuxis]], [[San Sperate]], [[Santadi]], [[Sarroch]], [[Sestu]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], [[Uta, Sardinia|Uta]], at [[Villa San Pietro]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Assemini_-_Costume_tradizionale_(06).JPG|left|thumb| Mga tradisyonal na kasuotan.]]Ang maraming natuklasan mula sa mga panahon ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|pre-Nurahiko]] at [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]] ay nagpapatotoo na ang teritoryo ay pinaninirahan na ng tao sa panahong preistoriko Ito ay isang nayon na malamang na umiral na sa ilalim ng Cartago at tiyak na mga panahon ng Romano. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.assemini.ca.it/}} {{Lalawigan ng Cagliary}} mkoftdcc3tfoaqqgof1e0hq3ju1mi73 Ballao 0 130964 2224872 2162489 2026-09-13T08:44:23Z Ryomaandres 8044 2224872 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ballao|official_name=Comune di Ballao|native_name=Ballau|image_skyline=Maria Maddalena Ballao.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Maria Maddalena|image_shield=Ballao-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|33|N|9|22|E|type:city(963)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari |Cagliari]] ()|frazioni=|mayor_party=|mayor=Severino Cubeddu|area_footnotes=|area_total_km2=46.7|population_footnotes=|population_demonym=Ballaesi|elevation_footnotes=|elevation_m=98|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Ballao''', ('''Ballau''' sa [[wikang Sardo]]), ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari ]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]], sa tradisyonal na subrehiyon ng [[Gerrei]]. Ito ay itinatag noong mga 1300, nang ang mga naninirahan sa sinaunang burol na nayon ng Nuraxi ay lumipat sa kalapit na kapatagan, mas malapit sa ilog ng [[Flumendosa]], upang mapabuti ang kanilang produksyon sa agrikultura. Ito ay tahanan ng [[Sa Funtana Coberta|Funtana Coberta]], isang pook arkeolohiko ng Panahong Bronse. Ang Ballao ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Armungia]], [[Escalaplano]], [[Goni]], [[Perdasdefogu]], [[San Nicolò Gerrei]], [[Silius]], at [[Villaputzu]]. == Ekonomiya == Ang sektor ng tersiyaryo ay binubuo ng isang sapat na network ng pamamahagi ngunit nangangailangan ng mga kuwalipikadong serbisyo at mga kaugnay na estrukturang panlipunan.<ref name="italpedia">{{cita web|autore=|url=http://www.italiapedia.it/comune-di-ballao_092-004|titolo=BALLAO (CA)|editore=italiapedia.it|accesso=4 dicembre 2011}}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20120318154223/http://www.comune.ballao.ca.it/index.php/ Opisyal na website] {{Metropolitan City of Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] pulwn5x54qovndn53hkdi5qqf90w63f 2224873 2224872 2026-09-13T08:44:39Z Ryomaandres 8044 2224873 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ballao|official_name=Comune di Ballao|native_name=Ballau|image_skyline=Maria Maddalena Ballao.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Maria Maddalena|image_shield=Ballao-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|33|N|9|22|E|type:city(963)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari |Cagliari]] ()|frazioni=|mayor_party=|mayor=Severino Cubeddu|area_footnotes=|area_total_km2=46.7|population_footnotes=|population_demonym=Ballaesi|elevation_footnotes=|elevation_m=98|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Ballao''', ('''Ballau''' sa [[wikang Sardo]]), ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]], sa tradisyonal na subrehiyon ng [[Gerrei]]. Ito ay itinatag noong mga 1300, nang ang mga naninirahan sa sinaunang burol na nayon ng Nuraxi ay lumipat sa kalapit na kapatagan, mas malapit sa ilog ng [[Flumendosa]], upang mapabuti ang kanilang produksyon sa agrikultura. Ito ay tahanan ng [[Sa Funtana Coberta|Funtana Coberta]], isang pook arkeolohiko ng Panahong Bronse. Ang Ballao ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Armungia]], [[Escalaplano]], [[Goni]], [[Perdasdefogu]], [[San Nicolò Gerrei]], [[Silius]], at [[Villaputzu]]. == Ekonomiya == Ang sektor ng tersiyaryo ay binubuo ng isang sapat na network ng pamamahagi ngunit nangangailangan ng mga kuwalipikadong serbisyo at mga kaugnay na estrukturang panlipunan.<ref name="italpedia">{{cita web|autore=|url=http://www.italiapedia.it/comune-di-ballao_092-004|titolo=BALLAO (CA)|editore=italiapedia.it|accesso=4 dicembre 2011}}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20120318154223/http://www.comune.ballao.ca.it/index.php/ Opisyal na website] {{Metropolitan City of Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 9a7oqxa34yte0c2vaeo01g7bjxhcula Barrali 0 130966 2225063 2111965 2026-09-13T11:11:14Z Ryomaandres 8044 2225063 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barrali|official_name=Comune di Barrali|native_name=|image_skyline=Barrali - Vista aerea.png|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Barrali-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|28|N|9|6|E|type:city(1,098)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Fausto Piga|area_footnotes=|area_total_km2=11.5|population_footnotes=|population_demonym=Barralesi|elevation_footnotes=|elevation_m=140|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://web.tiscali.it/comunedibarrali}}|footnotes=}}Ang '''Barrali''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan sa [[Trexenta]] mga {{Convert|30|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Ang Barrali ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Donori|Donorì]], [[Ortacesus]], [[Pimentel, Sardinia|Pimentel]], [[Samatzai]], at [[Sant'Andrea Frius]]. == Kasaysayan == [[File:Chiesa_Parrocchiale_di_Santa_Lucia.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Chiesa_Parrocchiale_di_Santa_Lucia.jpg|left|thumb|Simbahang Parokya ng Santa Lucia]] Ang mga malalalim na pag-aaral ay nagbigay-diin sa buhay sa Barrali na nasa Gitnang [[Neolitiko]], 4,700 BK. (Mga Kuweba Su Musuleu). Mayroong maraming mga patotoo ng pagkakaroon ng tao sa teritoryo ng kasalukuyang Barrali sa panahon ng [[Nurahiko]], sa katunayan mayroong maraming mga labi ng [[nuraga]]. Ang isang mahalagang sentro ng pagtanaw ay ang itinayo sa Bundok Uda Ang lahat ng mga nuraga ay matatagpuan sa mga burol na nangingibabaw sa nakapalibot na lugar: ang ganitong uri ng tirahan, sa halip na ang mga labi ng mga nayon, ay maaaring mabibilang bilang kontrol at nakikitang mga gusali. Ang nakikitang mga labing arkeolohiko sa ibang mga lugar (Muridinas-Onigu-Natali-trinidadi-S'Aruta-Sant'Elia) ng teritoryo ay nagmumungkahi ng pagkakaroon ng mga pangkat ng tao sa mga pook na iyon sa ibaba lamang ng agos, sa panahon ng Nurahiko o kaagad na sumusunod. Sa katunayan, hindi malamang na magkaroon ng isang pamayanan sa lugar kung saan nakatayo ang bayan ngayon, dahil ang buong lambak ay inookupahan ng isang laguna. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://web.tiscali.it/comunedibarrali}} * [https://web.archive.org/web/20081120191050/http://www.barrali.net/ www.barrali.net] * [https://web.archive.org/web/20070929022213/http://www.sagradelpane.org/ www.sagradelpane.org] {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] s7sb90l8t5ho3q15wvn9jt8fix10r9h Burcei 0 130967 2225064 2111955 2026-09-13T11:11:59Z Ryomaandres 8044 2225064 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Burcei|official_name=Comune di Burcei|native_name={{native name|sc|Brucei}}|image_skyline=Nostra Signora Monserrato Burcei.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Burcei-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|21|N|9|22|E|type:city(2,943)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|mayor_party=|mayor=Giuseppe Caria|area_footnotes=|area_total_km2=94.8|population_footnotes=|population_demonym=Burceresi<br>Bruceresus|elevation_footnotes=|elevation_m=648|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|https://web.archive.org/web/20110912051344/http://78.110.185.34:80/burcei/hh/index.php}}|footnotes=}}Ang '''Burcei''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: Brucei) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ang Burcei ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[San Vito, Cerdeña|San Vito]], [[Sinnai]], at [[Villasalto]]. Ang pag-akyat sa silangang dalisdis ng Bundok Serpeddì, sa taas na 700 metro (kumpara sa libo ng masiko ng bundok), ito ang bayan sa timog Cerdeña na may pinakamaraming katangian at hitsura ng isang sentro ng bundok. Ang Burcei, isang munisipalidad ng tatlong libong mga naninirahan, na ang pangalan ay nagmula sa burrei, 'kawan ng mga baka', na nagpapatunay sa tradisyong pastoral, ay bumangon sa pagtatapos ng ika-17 siglo nang ilang pamilya ng mga magsasaka mula sa Barbagia at mula sa Sinnai, Settimo San Pietro, at Villasalto sinakop ang bulubunduking teritoryo nito, na may mga kagubatan at bukal, partikular na angkop para sa pagsasaka ng tupa, kung saan nakabatay pa rin ang lokal na ekonomiya. Sila ay nanirahan malapit sa bukal ng Sa Mitza de su Salixi, na siyang sentro ng bayan hanggang sa katapusan ng ika-20 siglo. Pinapanatili ng bayan ang mga estruktura ng sinaunang tradisyon ng arkitekturang Sardo, na nakabalangkas sa paligid ng tatlong maliliit na plaza. Mula sa gitna ay hahangaan ang walang-hangganang panorama na tinatanaw ang Cagliari at ang dalampasigan ng Poetto.<ref>{{Cite web |date=2015-11-20 |title=Burcei |url=https://www.sardegnaturismo.it/it/esplora/burcei |access-date=2024-05-20 |website=www.sardegnaturismo.it |language=it}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng Burcei ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Oktubre 22, 1963.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?1154|titolo=Burcei, decreto 1963-10-22 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-28|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] krns8egauw11vxwymat211i7os05xm0 Castiadas 0 130969 2225065 2113140 2026-09-13T11:12:31Z Ryomaandres 8044 2225065 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castiadas|official_name=Comune di Castiadas|native_name=|image_skyline=Municipio Castiadas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang munisipyo.|image_shield=Castiadas-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=Lokasyon sa Cerdeña|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|14|N|9|30|E|type:city(1,343)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Eugenio Murgioni|area_footnotes=|area_total_km2=102.3|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Castiadesi|elevation_footnotes=|elevation_m=60|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.castiadas.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Castiadas''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} silangan ng [[Cagliari]]. Itinatag noong ika-14 na siglo at muling napalitan noong ika-19 na siglo pagkatapos ng mga siglo ng pag-abandona, ito ay bahagi ng makasaysayang rehiyon ng [[Sarrabus-Gerrei]]. Ang lugar ay pinaninirahan ng mga [[Mga Italo-Tunesico|Italo-Tunesico]], higit sa lahat ay may lahing Siciliano, na nandayuhan dito mula sa [[Bizerte]] noong 1965.<ref>[http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2015/08/09/tunisini_da_50_anni_a_castiadas_hanno_trovato_lavoro_e_famiglia-68-429368.html Tunisini da 50 anni a Castiadas hanno trovato lavoro e famiglia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220135849/http://www.unionesarda.it/articolo/cronaca/2015/08/09/tunisini_da_50_anni_a_castiadas_hanno_trovato_lavoro_e_famiglia-68-429368.html |date=2016-12-20 }} unionesarda.it 9 August 2015 {{in lang|it}} {{dead link|date=May 2024}}</ref> Ang Castiadas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Maracalagonis]], [[Muravera]], [[San Vito, Cerdeña|San Vito]], [[Sinnai]], at [[Villasimius]]. == Kasaysayan == Ang teritoryo ng Castiadas ay pinaninirahan ng tao mula pa noong panahon ng [[Prenurahikong Cerdeña|prenurahiko]] at [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]]. Ang ilang ebidensiya ay nagpapakita na ito ay dinadalas din noong panahon ng [[Puniko]] at [[Kabihasnang Romano|Romano]]. Noong Gitnang Kapanahunan, ito ay bahagi ng [[Husgado ng Cagliari|Hudikato ng Cagliari]], sa [[curatoria]] ng Colostrai, pagkatapos ay ipinasa sa [[Husgado ng Gallura|Hudikato ng Gallura]], [[Pisa]], at sa wakas sa [[Korona ng Aragon]]. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] brooyb1kmfh6o3jluxnqfn7mkcxfryy Decimomannu 0 130970 2225073 1944982 2026-09-13T11:19:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1357474132|Decimomannu]]" 2225073 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Decimomannu|official_name=Comune di Decimomannu|native_name={{lang|sc|Deximumannu}} / {{native name|sc|Déximu Mannu}}|image_skyline=Santa_Greca_chiesa.png|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Santa Greca|image_shield=Decimomannu-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|19|N|8|58|E|type:city(7,042)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Anna Paola Marongiu|area_footnotes=|area_total_km2=28.1|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Decimanamesi|elevation_footnotes=|elevation_m=12|istat=|saint=|day=|postal_code=09033|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Decimomannu''' ({{Langx|sc|Deximumannu}} o {{Lang|sc|Déximu Mannu}} {{IPA|sc|ˌdeʒimuˈmanːu|}} ) ay isang [[comune]] (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon awtonomo ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|17|km|mi|0|abbr=on|sp=us}} hilagang-kanluran ng gitnang [[Cagliari]]. Ito ay may 8,355 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang pinagmulan ng Decimomannu ay nagsimula pa noong panahon ng mga Romano, gaya ng pinatutunayan ng pangalang Latin nito, na nangangahulugang "ang pinakamalaking bayan na matatagpuan sampung milya mula sa Cagliari". Ang naunang kasaysayan nito ay nabunyag nang matagpuan ang isang nekropolis mula sa panahong [[Phoenicia|Fenicio]] - [[Mga Punikop|Puniko]] noong 1879–80. Ito ang lokasyon ng [[Labanan ng Decimomannu]] noong panahon ng pag-aalsa ng [[Hampsicora]]. [[File:Chiesa_di_Sant'Antonio_Abate_Decimomannu.jpg|thumb| Simbahan ng Sant'Antonio Abate]] Ang Decimomannu ay bahagi ng [[Kaharian ng Cerdeña]] sa [[Imperyong Kastila|Imperyong Español]] hanggang 1708, nang, kasama ang buong Cerdeña, ay sumailalim sa pamamahalang Piamontes noong 1720. == Heograpiya == Ang Decimomannu ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Assemini]], [[Decimoputzu]], [[San Sperate]], [[Siliqua, Cerdeña|Siliqua]], [[Uta, Sardinia|Uta]], [[Villasor]], at [[Villaspeciosa]]. Ito ay pinaglilingkuran ng isang esftasyon ng tren na nagdudugtong dito sa [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], [[Golfo Aranci]], at Cagliari. == Demograpiko == {{Historical populations|1861|1375|1871|1455|1881|1438|1901|1446|1911|1643|1921|1685|1931|1943|1936|2144|1951|3181|1961|4534|1971|4823|1981|5587|1991|6332|2001|6836|2011|7831|2021|8336|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|language=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-28|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Commons category|Decimomannu}}{{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 62ykka8kdgvbccivwad8odqfog89735 Decimoputzu 0 130972 2225066 2176112 2026-09-13T11:12:59Z Ryomaandres 8044 2225066 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Decimoputzu|official_name=Comune di Decimoputzu|native_name={{lang|sc|Deximeputzu}} / {{native name|sc|Déximu de Putzu}}|image_skyline=Decimoputzu aerial view.png|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=decimoputzu-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=Lokasyon sa Cerdeña|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|20|N|8|55|E|type:city(4,065)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonino Munzittu|area_footnotes=|area_total_km2=44.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Putzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=17|saint=[[Madonna delle Grazie]]|day=|postal_code=09010|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Decimoputzu''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Deximuputzu'' o {{Lang|sc|Deximu de Putzu}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may mahigit-kumulang na 4,000 naninirahan sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Ang Decimoputzu ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Decimomannu]], [[Siliqua, Sardinia|Siliqua]], [[Vallermosa]], [[Villasor]], at [[Villaspeciosa]]. Makikita sa katimugang bahagi ng kapatagang Campidano, tinatangkilik ng bayan ang napakayabong na lupa na tinatawid ng ilang ilog, lalo na ang Rio Mannu. Ang Decimoputzu ay isang bayan na may populasyon na humigit-kumulang 4500, at ang pangalan ay unang binanggit noong Middle Ages sa anyo ng Decimopozzo o Decimo Pupussi noong ang teritoryo ay bahagi ng Curatoria di Gippi sa loob ng Giudicato ng Cagliari, at kalaunan ay ang Kaharian ng Cerdeña, sa panahon ng dominyong Aragones-Español. Ang sentro ng bayan ay may dalawang pangunahing simbahan: ang simbahan ng parokya ng Nostra Signora delle Grazie at ang simbahan ng San Giorgio. Ang simbahan ng San Basilio ay nasa kabukiran sa labas ng bayan. Ang nakapaligid na lupain ay nailalarawan sa pamamagitan ng mga greenhouse at malawak na mga kaparangan ng alkatsopas.<ref>{{Cite web |date=2018-01-03 |title=Decimoputzu |url=https://www.sardegnaturismo.it/en/explore/decimoputzu |access-date=2024-05-20 |website=www.sardegnaturismo.it |language=en-gb}}</ref> == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang bayan ay matatagpuan sa kapatagan ng [[Campidano di Cagliari]], na tinatawid ng ilog ng [[Flumini Mannu (Cagliari)|Flumini Mannu]]. == Tingnan din == * [[Casteddu de Fanaris]] * [[Ipoheo ng Sant'Iroxi]] == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 3ltefjpzfmj16icwh5zh9tz7emmjfho Dolianova 0 130973 2225067 2111935 2026-09-13T11:13:45Z Ryomaandres 8044 2225067 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Dolianova|official_name=Comune di Dolianova|native_name=Patiolla|image_skyline=San Pantaleo (Dolianova) Fianco.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng San Pantaleo|image_shield=Dolianova-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|23|N|09|11|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Ivan Piras|area_footnotes=|area_total_km2=84.60|population_demonym=Dolianovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=212|saint=San Pantaleo at San Biagio|day=|postal_code=09041|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.dolianova.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Dolianova''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Patiolla'') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]]. Ang bayan ay itinatag noong 25 Hunyo 1905 mula sa pagsasanib ng dalawang sentro: Sicci San Biagio at San Pantaleo. Ang [[ekonomiya]] nito ay batay sa [[agrikultura]] ([[alak]] at [[langis]] ng oliba). Ang pangalang "Dolianova" ay may hindi tiyak na pinagmulan. Ito ay pinaniniwalaang nauugnay sa Latin na "Pars Olea" (Lugar ng Langis). == Kasaysayan == Ang mga unang dokumento tungkol kay Dolia ay may petsang 1089, nang lagdaan ng obispo na si Virgilio ang akto ng pundasyon ng mga monasteryo ng mga Santo Giorgio at Genesio, na nilikha ng kalooban ni Arzone, [[Cagliari|hukom ng Cagliari]]. Noong 1503 ang [[Dolianova|Diyosesis ng Dolia]] ay isinanib sa [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Cagliari|Diyosesis ng Cagliari]]. Sa pagtatapos ng panahon ng Giudicati, ang San Pantaleo at Sicci ay sumunod sa iba't ibang mga pinagdaanan: ang una ay naging isang fief ng Obispo ni Suelli. Pagkatapos, ang mga Arsobispo ng Cagliari, ay naging mga baron, ginawa ang San Pantaleo na pinakamahalagang sentro ng sona, na ginamit ang kapangyarihan nito sa mga nayon ng Donori, Serdiana, Sicci, Soleminis, at Ussana. == Mga kilalang mamamayan == * [[Graziano Origa]] (1952–2023), artista == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Latin]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] dxoi0b3bmnmnlaqfmdfl4k8m9qyjihp Domus de Maria 0 130974 2225068 2125318 2026-09-13T11:14:06Z Ryomaandres 8044 2225068 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Domus de Maria|official_name=Comune di Domus de Maria|native_name=|image_skyline=Coastline from chia 02.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang dalampasigan ng Chia|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Domus de Maria (province of Cagliari, region Sardinia, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Domus de Maria within the Province of Cagliari|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|57|N|8|52|E|type:city(1,579)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|mayor_party=|mayor=Maria Concetta Spada|area_footnotes=|area_total_km2=97.14|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mariesi|elevation_footnotes=|elevation_m=66|saint=|postal_code=09010|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.domusdemaria.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Domus de Maria''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]]. Ang Domus de Maria ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Pula, Sardinia|Pula]], [[Santadi]], at [[Teulada, Sardinia|Teulada]]. == Kasaysayan == Sa teritoryo ng Domus de Maria mayroong maraming mga testimonya mula sa panahong [[Fenico-Punico na Cerdeña|Fenico-Punico]] at [[Corcega at Cerdeña|Romano]] kabilang ang mga guho ng lungsod ng [[Bithia, Italya|Bithia]]. Mayroon ding mga bakas ng dalas mula pa noong [[Panahon ng Bronse]] kasama ang Nuraghe Chia at ang mga [[betilo]] sa lugar ng Punta Su Sensu. Ang kasalukuyang bayan ay nagmula noong ika-18 siglo salamat sa paninirahan ng mga paring [[Mga Escolapio|Escolapio]] at isang grupo ng mga pamilya mula sa mga kalapit na teritoryo na nanirahan sa lugar upang makatakas sa patuloy na paglusob ng [[Mga piratang Berberisca|Berberisca]]. Ang bayan na binuo ay isinama sa baroniya ng Pula, na umaasa sa Markesado ng Quirra, isang fief una sa Centelles at pagkatapos ay ng Osorio, kung saan ito ay tinubos noong 1839 sa pagsupil sa sistemang piyudal. == Tingnan din == * [[Parola ng Capo Spartivento]] == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.domusdemaria.ca.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.baiadichia.com Domus de Maria and Chia's Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124225202/http://www.baiadichia.com/ |date=2020-01-24 }} {{In lang|it}} {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 56naka6pi936j8j1ekrth6pi7ugn2m4 Donori 0 130975 2225069 2111949 2026-09-13T11:14:29Z Ryomaandres 8044 2225069 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Donòri|official_name=Comune di Donòri|native_name=|image_skyline=Donori_-_Costume_tradizionale_(01).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|26|N|9|7|E|type:city(2,104)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=35.2|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=141|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.donori.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Donòri''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,104 at may lawak na {{Convert|35.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Donòri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barrali]], [[Samatzai]], [[Sant'Andrea Frius]], [[Serdiana]], at [[Ussana]]. == Mga monumento at tanawin == === Mga lugar ng natural na interes === Sa pasukan sa bayan ay may kagubatan ng pino. Ang isa pang lugar ng naturalistikong interes ay ang lugar na nakapalibot sa dating minahan ng Monteponi na matatagpuan sa paanan ng Bundok Andria, sa lokalidad ng S'Ortu Becciu. Dito makikita ang ilang labi ng minahan (hindi pa bukas sa publiko) na napapaligiran ng buo at birhen na kalikasan. Ang isa pang naturalistikong lugar na may makabuluhang interes ay ang Sa Rocca de Is Piccionisi, na matatagpuan nang bahagya sa hilaga kaysa sa S'Ortu Becciu. Ang kakaiba ng huli ay ito ay matatagpuan sa pagitan ng dalawang maliliit na bundok at puno ng bangin, hindi kontaminado at luntiang kalikasan. Isang ilog ang dumadaloy sa pagitan ng mga bato, ang kahabaan nito ay umiikot sa mga bundok na bahagi ng bulubundukin ng Gerrei at aagos hanggang sa bayan. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:815 bar:1871 from: 0 till:786 bar:1881 from: 0 till:806 bar:1901 from: 0 till:791 bar:1911 from: 0 till:918 bar:1921 from: 0 till:970 bar:1931 from: 0 till:1179 bar:1936 from: 0 till:1218 bar:1951 from: 0 till:1591 bar:1961 from: 0 till:1924 bar:1971 from: 0 till:1859 bar:1981 from: 0 till:1998 bar:1991 from: 0 till:2045 bar:2001 from: 0 till:2138 PlotData= bar:1861 at:815 fontsize:XS text: 815 shift:(-8,5) bar:1871 at:786 fontsize:XS text: 786 shift:(-8,5) bar:1881 at:806 fontsize:XS text: 806 shift:(-8,5) bar:1901 at:791 fontsize:XS text: 791 shift:(-8,5) bar:1911 at:918 fontsize:XS text: 918 shift:(-8,5) bar:1921 at:970 fontsize:XS text: 970 shift:(-8,5) bar:1931 at:1179 fontsize:XS text: 1179 shift:(-8,5) bar:1936 at:1218 fontsize:XS text: 1218 shift:(-8,5) bar:1951 at:1591 fontsize:XS text: 1591 shift:(-8,5) bar:1961 at:1924 fontsize:XS text: 1924 shift:(-8,5) bar:1971 at:1859 fontsize:XS text: 1859 shift:(-8,5) bar:1981 at:1998 fontsize:XS text: 1998 shift:(-8,5) bar:1991 at:2045 fontsize:XS text: 2045 shift:(-8,5) bar:2001 at:2138 fontsize:XS text: 2138 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Donori}} <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] du2hz8x34u9ncju51i911b7cjb4mkjx Elmas 0 130976 2225074 1796204 2026-09-13T11:21:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346914360|Elmas]]" 2225074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Elmas|official_name=Comune di Elmas|native_name=Su Masu|image_skyline=Chiesa_di_San_Sebastiano_Elmas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng San Sebastiano|image_shield=Elmas-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|16|N|9|3|E|type:city(8,475)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Maria Laura Orrù|area_footnotes=|area_total_km2=13.72|population_footnotes=|population_total=8222|population_as_of=Oktubre 31, 2017<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Masesi|elevation_footnotes=|elevation_m=7|saint=San Sebastian|day=Enero 20|postal_code=09067|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.elmas.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Elmas''' ([[Wikang Sardo|Sardinian]]: ''Su Masu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munsipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]] na matatagpuan mga {{Convert|8|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Hanggang 1989, ang Elmas ay isang distrito ng [[Cagliari]]. Ito ay pinakakilala sa lokal bilang lokasyon ng paliparan na nagsisilbi sa Cagliari, mga {{Convert|7|km|mi|0}} sa silangan patungo sa bayan. Ayon sa senso noong 2011, ito ay mayroong 8,949 na naninirahan. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.elmas.ca.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 250r7ljg1s4xhmuievf26wxd23lmiq4 2225078 2225074 2026-09-13T11:24:48Z Ryomaandres 8044 2225078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Elmas|official_name=Comune di Elmas|native_name=Su Masu|image_skyline=Chiesa_di_San_Sebastiano_Elmas.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng San Sebastiano|image_shield=Elmas-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|16|N|9|3|E|type:city(8,475)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Maria Laura Orrù|area_footnotes=|area_total_km2=13.72|population_footnotes=|population_total=8222|population_as_of=Oktubre 31, 2017<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Masesi|elevation_footnotes=|elevation_m=7|saint=San Sebastian|day=Enero 20|postal_code=09067|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.elmas.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Elmas''' ([[Wikang Sardo|Sardinian]]: ''Su Masu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munsipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]] na matatagpuan mga {{Convert|8|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Hanggang 1989, ang Elmas ay isang distrito ng [[Cagliari]]. Ito ay pinakakilala sa lokal bilang lokasyon ng paliparan na nagsisilbi sa Cagliari, mga {{Convert|7|km|mi|0}} sa silangan patungo sa bayan. Ayon sa senso noong 2011, ito ay mayroong 8,949 na naninirahan. == Pinagmulan ng pangalan == Ang toponimong Elmas ay nagmula sa [[Wikang Katalan|Catalan]] na El Maso, na siyang El Mas, na tumutukoy sa presensiya ng isang [[mansio]] mula sa panahon ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]].<ref>{{Cita web|url=https://lnx.comune.elmas.ca.it/vivere-a-elmas/citta-e-cultura/storia/|titolo=Storia|accesso=31 marzo 2024}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo at bandila ng munisipalidad ng Elmas ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Abril 24, 2000.<ref>{{cita web|titolo=Elmas, decreto 2000-04-24 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?13859|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=25 febbraio 2024}}</ref> Ang bandila ay isang puting tela. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.elmas.ca.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fqx9frevkrd925scubbwr4xw89xmmuq Escalaplano 0 130977 2225070 2222410 2026-09-13T11:14:55Z Ryomaandres 8044 2225070 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Escalaplano|official_name=Comune di Escalaplano|native_name={{native name|sc|Iscalepranu}}|image_skyline=Escalaplano - Costume tradizionale (02).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Escalaplano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|37|N|9|21|E|type:city(2,414)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marco Lampis|area_footnotes=|area_total_km2=93.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=338|saint=|day=|postal_code=08043|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Escalaplano''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: '''''Scalepranu''''' o {{Lang|sc|'''Iscalepranu'''}} {{IPA-sc|(i)skalɛˈβɾanu|}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ang Escalaplano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ballao]], [[Talaan ng mga comune ng Lalawigan ng Cagliari|Esterzili]], [[Goni]], [[Orroli]], [[Perdasdefogu]], [[Seui]], at [[Villaputzu]]. == Kasaysayan == Bandang 1652, ang populasyon ng Escalaplano ay makabuluhang nabawasan dahil sa isang kakila-kilabot na epidemya ng [[Salot ng 1652|salot]]. Noong 1777 dumaan muna ang fief sa Maza at pagkatapos ay sa Tellez-Giron, kung saan ito tinubos noong 1839 sa pagsupil sa sistemang piyudal. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Escalaplano ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Hunyo 24, 2003.<ref>{{Cita web|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2003/comuni/escalaplano.html|titolo=Escalaplano (Nuoro) D.P.R. 24.06.2003 concessione di stemma e gonfalone|accesso=6 gennaio 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240520013341/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2003/comuni/escalaplano.html |date=2024-05-20 }}</ref> == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 52zvesb0feh6oa8yqxvh7z1qsz8kr7o Escolca 0 130978 2225071 2111967 2026-09-13T11:15:16Z Ryomaandres 8044 2225071 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Escolca|official_name=Comune di Escolca|native_name=Iscroca|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|9|7|E|type:city(652)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=San Simone|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=14.7|population_footnotes=|population_demonym=Escolchesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Escolca''', '''Iscroca''' sa [[Wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 652 at may lawak na {{Convert|14.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Escolca ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng San Simone. Ang Escolca ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barumini]], [[Gergei]], [[Gesico]], [[Mandas]], [[Serri]], at [[Villanovafranca]]. == Kultura == === Mga pangyayari === Ang partikular na interes ay ang kapistahan ng San Simone, na nangyayari sa walang nakatira na nayon ng San Simone, kadalasan sa katapusan ng linggo pagkatapos ng Linggo ng [[Pentecostes]]. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng bansa ay batay sa agrikultura, na may cereal at lalo na ang pagtatanim ng oliba, habang ang pagsasaka ng tupa ay hindi gaanong laganap. Ang karaniwang yaring-kamay ay binubuo ng mga sinaunang habihan para sa mga tradisyonal na tela at paghahabi ng takuyan. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:657 bar:1871 from: 0 till:624 bar:1881 from: 0 till:601 bar:1901 from: 0 till:602 bar:1911 from: 0 till:598 bar:1921 from: 0 till:641 bar:1931 from: 0 till:735 bar:1936 from: 0 till:775 bar:1951 from: 0 till:929 bar:1961 from: 0 till:983 bar:1971 from: 0 till:876 bar:1981 from: 0 till:805 bar:1991 from: 0 till:759 bar:2001 from: 0 till:692 PlotData= bar:1861 at:657 fontsize:XS text: 657 shift:(-8,5) bar:1871 at:624 fontsize:XS text: 624 shift:(-8,5) bar:1881 at:601 fontsize:XS text: 601 shift:(-8,5) bar:1901 at:602 fontsize:XS text: 602 shift:(-8,5) bar:1911 at:598 fontsize:XS text: 598 shift:(-8,5) bar:1921 at:641 fontsize:XS text: 641 shift:(-8,5) bar:1931 at:735 fontsize:XS text: 735 shift:(-8,5) bar:1936 at:775 fontsize:XS text: 775 shift:(-8,5) bar:1951 at:929 fontsize:XS text: 929 shift:(-8,5) bar:1961 at:983 fontsize:XS text: 983 shift:(-8,5) bar:1971 at:876 fontsize:XS text: 876 shift:(-8,5) bar:1981 at:805 fontsize:XS text: 805 shift:(-8,5) bar:1991 at:759 fontsize:XS text: 759 shift:(-8,5) bar:2001 at:692 fontsize:XS text: 692 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Escolca}} <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] gj60iez07kbvjhdbgzqip3h1z7kqhii Esterzili 0 130979 2225072 2111968 2026-09-13T11:15:34Z Ryomaandres 8044 2225072 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Esterzili|official_name=Comune di Esterzili|native_name=Istersili|image_skyline=Panorama dal Monte S. Vittoria.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama mula sa Monte S. Vittoria (Bahaging Hilagang-kanluran)|image_shield=Esterzili-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|47|N|9|17|E|type:city(817)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (SU)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giovanna Melis|area_footnotes=|area_total_km2=100.5|population_footnotes=|population_total=743|population_as_of=Nobyembre 30, 2010<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Esterzilesi|elevation_footnotes=|elevation_m=731|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website=|footnotes=}} Ang '''Esterzili''', '''Istersili''' o '''Stersili''' sa [[Wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Ang Esterzili ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Escalaplano]], [[Nurri]], [[Orroli]], [[Sadali]], [[Seui]], at [[Ulassai]]. == Kultura == === Mga pangyayari === Tuwing Agosto 12 ng bawat taon, isang kawili-wiling pangyayari ang nangyayari sa bayan na tinatawag na sagra de su Frigadòri at ang de ay Cocoèddas, mga tipikal na produkto ng bayan. Ang Cocoèddas ay binubuo ng isang pagpuno pangunahin sa mga patatas, na nakabalot sa sariwang masa na sarado sa isang partikular na paraan, sila ay pinirito sa mantika at maaaring kainin kapwa mainit at malamig. Ang Su Frigadòri ay isang uri ng sibuyas na tinapay na hinurno na maaaring ihain sa malamig o mainit. Sa panahon ng pangyayari, ang Is Cocòis Prènas ay ipinamamahagi din na binubuo ng isang pagpuno na pangunahing batay sa mga patatas, na nakabalot sa isang saradong masa sa isang partikular na paraan, lahat ay niluto sa hurno na tinitiyak na ang pagpuno ay nananatiling malambot at ang labas ay malutong na parang tinapay. Ito ay isang lokal na folkloristikong pangyayari, na kinabibilangan ng mga musikal at sayaw na pagtatanghal na katangian ng Cerdeña. == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] im1iytosk8rcjbi04dimqfz2oqlubhw Gergei 0 130980 2225084 2154892 2026-09-13T11:30:42Z Ryomaandres 8044 2225084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Gergei|official_name=Comune di Gergei|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|9|6|E|type:city(1,413)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=36.1|population_footnotes=|population_total=1413|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=374|saint=|day=|postal_code=09055|area_code=0782|website=|footnotes=}} Ang '''Gergei''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,413 at may lawak na {{Convert|36.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Gergei ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barumini]], [[Escolca]], [[Gesturi]], [[Isili]], [[Mandas]], at [[Serri]]. Ipinagmamalaki ng Gergei ang isang mahaba at kamangha-manghang kasaysayan, na may mga bakas ng mga sinaunang sibilisasyon na matatagpuan sa lugar. Maaaring tuklasin ng mga bisita ang mga makasaysayang lugar tulad ng Nuraghe Seruci, isang toreng prehistoriko na itinayo noong kabihasnang Nurahika, at ang Simbahang Romaniko ng San Pietro, na nagtatampok ng magagandang fresco at mga detalye ng arkitektura.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-02-18 |title=Gergei {{!}} Italy of All |url=https://italyofall.com/gergei/ |access-date=2024-05-29 |language=en-US |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529031550/https://italyofall.com/gergei/ |url-status=dead }}</ref> == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng bayan ay nakabatay sa agrikultura, na may mga pananim na cereal at lalo na sa mga pananim na olibo, at sa pagsasaka ng tupa. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2160 bar:1871 from: 0 till:1933 bar:1881 from: 0 till:1927 bar:1901 from: 0 till:1760 bar:1911 from: 0 till:1820 bar:1921 from: 0 till:1856 bar:1931 from: 0 till:1939 bar:1936 from: 0 till:1925 bar:1951 from: 0 till:2292 bar:1961 from: 0 till:2208 bar:1971 from: 0 till:1975 bar:1981 from: 0 till:1745 bar:1991 from: 0 till:1587 bar:2001 from: 0 till:1457 PlotData= bar:1861 at:2160 fontsize:XS text: 2160 shift:(-8,5) bar:1871 at:1933 fontsize:XS text: 1933 shift:(-8,5) bar:1881 at:1927 fontsize:XS text: 1927 shift:(-8,5) bar:1901 at:1760 fontsize:XS text: 1760 shift:(-8,5) bar:1911 at:1820 fontsize:XS text: 1820 shift:(-8,5) bar:1921 at:1856 fontsize:XS text: 1856 shift:(-8,5) bar:1931 at:1939 fontsize:XS text: 1939 shift:(-8,5) bar:1936 at:1925 fontsize:XS text: 1925 shift:(-8,5) bar:1951 at:2292 fontsize:XS text: 2292 shift:(-8,5) bar:1961 at:2208 fontsize:XS text: 2208 shift:(-8,5) bar:1971 at:1975 fontsize:XS text: 1975 shift:(-8,5) bar:1981 at:1745 fontsize:XS text: 1745 shift:(-8,5) bar:1991 at:1587 fontsize:XS text: 1587 shift:(-8,5) bar:2001 at:1457 fontsize:XS text: 1457 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 0viguvy8t2d4egavxroyxdg2rgikfir Gesico 0 130981 2225085 2154893 2026-09-13T11:31:05Z Ryomaandres 8044 2225085 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Gesico|official_name=Comune di Gesico|native_name=Gèsigu|image_skyline=Chiesa di Santa Giusta - Facciata.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|37|N|9|6|E|type:city(954)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=25.5|population_footnotes=|population_total=954|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=300|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}} Ang '''Gesico''', '''Gèsigu''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 954 at may lawak na {{Convert|25.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Gesico ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Escolca]], [[Guamaggiore]], [[Guasila]], [[Mandas]], [[Selegas]], [[Suelli]], at [[Villanovafranca]]. Sa pook ng Gesico mayroong isang pamayanang Nurahika sa bawat kilometro kuwadrado at kalahati. Ang Sitziddiri nuraghe at ang mga complex ng San Sebastiano at Accasa ay napakahalagang mga lugar. Bukod sa ipinagdiriwang para sa arkitektura at arkeolohiya nito, sikat din ang Gesico sa mga bahay at kalye nito, lahat ay pinasigla ng mga mural at eskultura na ginawa ng ilan sa mga pinakamahusay na artista ng Cerdeña. Ang iba't ibang mga pangyayari ay ginaganap dito bawat taon, tulad ng mga kasiyahan bilang parangal sa Santa Giusta at Sant'Isodoro sa kalagitnaan ng Hunyo at para sa Sant'Amatore sa huling bahagi ng Oktubre. Ang isa sa pinakamahalagang pangyayari ay isang pagdiriwang ng gourmet: ang Pista ng Kuhol, kapag ang mga bisita ay inanyayahan upang tamasahin ang masarap na niluluto na inihanda sa iba't ibang paraan, lahat ay tradisyonal. Ang bayan ay miyembro pa nga ng Club ng Labindalawang Kuhol na Lungsod Italyano.<ref>{{Cite web |date=2015-11-20 |title=Gesico |url=https://www.sardegnaturismo.it/en/explore/gesico |access-date=2024-05-29 |website=www.sardegnaturismo.it |language=en-gb |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529032855/https://www.sardegnaturismo.it/en/explore/gesico |url-status=dead }}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Pebrero 3, 1998. Ang eskudo de armas ay asul, na may pulang banda, na sinamahan ng anim na uhay ng trigo, hawak sa ginto, tatlo sa itaas at tatlo sa dulo. Ang watawat ay isang pulang tela. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:992 bar:1871 from: 0 till:814 bar:1881 from: 0 till:742 bar:1901 from: 0 till:802 bar:1911 from: 0 till:846 bar:1921 from: 0 till:751 bar:1931 from: 0 till:864 bar:1936 from: 0 till:864 bar:1951 from: 0 till:1189 bar:1961 from: 0 till:1223 bar:1971 from: 0 till:1239 bar:1981 from: 0 till:1149 bar:1991 from: 0 till:1020 bar:2001 from: 0 till:988 PlotData= bar:1861 at:992 fontsize:XS text: 992 shift:(-8,5) bar:1871 at:814 fontsize:XS text: 814 shift:(-8,5) bar:1881 at:742 fontsize:XS text: 742 shift:(-8,5) bar:1901 at:802 fontsize:XS text: 802 shift:(-8,5) bar:1911 at:846 fontsize:XS text: 846 shift:(-8,5) bar:1921 at:751 fontsize:XS text: 751 shift:(-8,5) bar:1931 at:864 fontsize:XS text: 864 shift:(-8,5) bar:1936 at:864 fontsize:XS text: 864 shift:(-8,5) bar:1951 at:1189 fontsize:XS text: 1189 shift:(-8,5) bar:1961 at:1223 fontsize:XS text: 1223 shift:(-8,5) bar:1971 at:1239 fontsize:XS text: 1239 shift:(-8,5) bar:1981 at:1149 fontsize:XS text: 1149 shift:(-8,5) bar:1991 at:1020 fontsize:XS text: 1020 shift:(-8,5) bar:2001 at:988 fontsize:XS text: 988 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] jw3xdfw334kg5zzveoks7lggedjjdci Goni, Cerdeña 0 130982 2225082 2118452 2026-09-13T11:28:00Z Ryomaandres 8044 2225082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Goni|official_name=Comune di Goni|native_name=|image_skyline=Sardinien Goni Pranu Muttedu menhir-reihe.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Mga menhir sa [[Nekropolis ng Pranu Mutteddu|Pranu Mutteddu]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy|coordinates={{coord|39|35|N|9|17|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|mayor_party=|mayor=Giovanni Maria Cabras|area_footnotes=|area_total_km2=18.71|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=556|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=383|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.goni.ca.it/}}|footnotes=|istat=092027|frazioni=[[Ballao]], [[Escalaplano]], [[Orroli]], [[Silius]], [[Siurgus Donigala]]}} Ang '''Goni''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Mga monumento at tanawin == [[File:Goni_prenuragica_due.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Goni_prenuragica_due.jpg|left|thumb|Goni Prenuragica]] [[File:Goni_-_Parco_archeologico_Pranu_Mattedu_-_panoramio_-_gian_luca_bucci.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Goni_-_Parco_archeologico_Pranu_Mattedu_-_panoramio_-_gian_luca_bucci.jpg|left|thumb|Liwasang Arkeolohiko ng Pranu Muttedu]] Ang Liwasang Arkeolohiko ng [[Pranu Muttedu]] ay matatagpuan sa maliit na bayan ng Goni, sa Gerrei sa timog ng isla. Sa sandaling tumuntong ka sa liwasan, mauunawaan kung bakit kilala ang lugar bilang [[Stonehenge]] ng Cerdeña, bilang pagtukoy sa sikat na pook arkeolohiko sa Inglatera. Ang liwasan ay sumasaklaw ng higit sa 200,000 metro kuwadrado, mayroong 60 menhir na namumukod-tangi, ang malalaking batong ito ay nakatanim nang patayo sa lupa at umaabot hanggang 5 metro ang taas. Ang mga ito ay nakaayos sa mga pares o triad, at maging sa mga pormasyon ng grupo.<ref>{{Cite web |title=Dolmen & Menhirs: archaeological sites in Sardinia |url=https://www.italia.it/en/sardinia/things-to-do/dolmen-and-menhir-sardinia |access-date=2024-05-29 |website=Italia.it |language=en}}</ref> Dating tahanan ng kulturang Neolithic Ozieri, ipinagmamalaki nito ang pinakamataas na konsentrasyon ng mga menhir sa buong Cerdeña. Maaaring humanga sa humigit-kumulang 60 na mga proto antropomorpikong nakatayong bato na ito, na nakaayos nang pares, nakahanay o pinagsama-sama, kung minsan ay matatagpuan sa loob ng mga estruktura ng libingan.<ref>{{Cite web |title=Necropolis of Pranu Mutteddu |url=https://www.italia.it/en/sardinia/menhirs-of-goni |access-date=2024-05-29 |website=Italia.it |language=en}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Goni ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 20, 2001.<ref>{{cita web|titolo=Goni, decreto 2001-12-20 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?14066|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=29 luglio 2022}}</ref> == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] hzjp6xul7kljm557bljdhxntutmf4y1 Guamaggiore 0 130983 2225086 2116112 2026-09-13T11:31:36Z Ryomaandres 8044 2225086 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Guamaggiore|official_name=Comune di Guamaggiore|native_name=Gomajori|image_skyline=Guamaggiore (Sardegna) - Parrocchiale di San Sebastiano martire.jpg|image_caption=Simbahang parokya ng San Sebastiano Martire|image_alt=|image_shield=Guamaggiore-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|34|N|9|4|E|type:city(1,056)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonio Cappai|area_footnotes=|area_total_km2=16.8|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Guamaggiore''', '''Gomajori''', o '''Goi Maiori''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Ang Guamaggiore ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gesico]], [[Guasila]], [[Ortacesus]], at [[Selegas]]. Ito ay kinaroroonan ng simbahang [[Arkitekturang Gotiko|Gotiko]] ng San Pedro, na itinayo noong ika-13-14 na siglo. == Kasaysayan == Ang bayan ay inabandona kasunod ng mga epidemya ng salot noong 1651-55 at 1681. Ang mga nakaligtas ay lumipat nang kaunti sa hilaga, kung saan nakatayo ang kasalukuyang bayan. Noong 1703, ang teritoryo ay inialay ni Artale de Alagón sa kaniyang anak na si Isabella na ikinasal kay Giuseppe da Silva. Ai Da Silva - Natubos si Alagon noong 1839 sa pagbuwag ng sistemang piyudal. Mula 1928 hanggang 1946 ito ay isinanib, kasama ang [[Ortacesus]], sa munisipalidad ng [[Selegas]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Guamaggiore ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Abril 24, 2000.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?13852|titolo=Guamaggiore, decreto 2000-04-24 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-28|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> Ang mga palaso sa munisipal na eskudo de armas ay mga katangian ng santong patron na si [[San Sebastian|San Sebastián]]. == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] rm5aeq9zmghdxexx2a5qnqqtsd3oyy8 Guasila 0 130984 2225087 2116111 2026-09-13T11:31:52Z Ryomaandres 8044 2225087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Guasila|official_name=Comune di Guasila|native_name=|image_skyline=Santuario Guasila.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|34|N|9|3|E|type:city(2,871)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43.5|population_footnotes=|population_demonym=Guasilesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Guasila''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,871 at may lawak na {{Convert|43.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Guasila ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furtei]], [[Gesico]], [[Guamaggiore]], [[Ortacesus]], [[Pimentel, Sardinia|Pimentel]], [[Samatzai]], [[Segariu]], [[Serrenti]], [[Villamar]], at [[Villanovafranca]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay higit na nawalan ng populasyon kasunod ng mga epidemya ng salot noong 1651-55 at 1681. Noong 1703, ang teritoryo ay inialay ni Artale de Alagón sa kaniyang anak na si Isabella na ikinasal kay Giuseppe da Silva. Ai Da Silva - Natubos si Alagón noong 1839 sa pagbuwag ng sistemang piyudal. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2234 bar:1871 from: 0 till:2056 bar:1881 from: 0 till:1902 bar:1901 from: 0 till:1908 bar:1911 from: 0 till:2122 bar:1921 from: 0 till:2149 bar:1931 from: 0 till:2404 bar:1936 from: 0 till:2538 bar:1951 from: 0 till:3173 bar:1961 from: 0 till:3458 bar:1971 from: 0 till:3099 bar:1981 from: 0 till:3158 bar:1991 from: 0 till:3063 bar:2001 from: 0 till:2968 PlotData= bar:1861 at:2234 fontsize:XS text: 2234 shift:(-8,5) bar:1871 at:2056 fontsize:XS text: 2056 shift:(-8,5) bar:1881 at:1902 fontsize:XS text: 1902 shift:(-8,5) bar:1901 at:1908 fontsize:XS text: 1908 shift:(-8,5) bar:1911 at:2122 fontsize:XS text: 2122 shift:(-8,5) bar:1921 at:2149 fontsize:XS text: 2149 shift:(-8,5) bar:1931 at:2404 fontsize:XS text: 2404 shift:(-8,5) bar:1936 at:2538 fontsize:XS text: 2538 shift:(-8,5) bar:1951 at:3173 fontsize:XS text: 3173 shift:(-8,5) bar:1961 at:3458 fontsize:XS text: 3458 shift:(-8,5) bar:1971 at:3099 fontsize:XS text: 3099 shift:(-8,5) bar:1981 at:3158 fontsize:XS text: 3158 shift:(-8,5) bar:1991 at:3063 fontsize:XS text: 3063 shift:(-8,5) bar:2001 at:2968 fontsize:XS text: 2968 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] p13g6b1eqj52k4xup0494lin35pu7xy Isili 0 130985 2225088 2116328 2026-09-13T11:32:17Z Ryomaandres 8044 2225088 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Isili|official_name=Comune di Isili|native_name=Ìsili|image_skyline=Isili01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|45|N|9|7|E|type:city(2,973)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Orlando Carcangiu|area_footnotes=|area_total_km2=68.0|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Isilesi|elevation_footnotes=|elevation_m=523|saint=|day=|postal_code=08033|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Isili''', '''Ìsili''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} sa hilaga ng [[Cagliari]] sa tradisyonal na rehiyon ng [[Sarcidano]]. Ang Isili ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gergei]], [[Gesturi]], [[Laconi]], [[Nuragus]], [[Nurallao]], [[Nurri]], [[Serri]], at [[Villanova Tulo]]. [[Talaksan:Lago_Is_Barrocus_-_Sardinia_-_Italy_-_02.jpg|left|thumb| Lawa ng Barrocus]] == Kultura == === Museo === Ang mga tradisyon ng nakaraan ay muling nabubuhay sa mahalagang Museo ng Sining Tanso at Tela (Marate), na nagpapakita ng mga tradisyonal na tansong artepakto at makukulay na alpombre, na sa nakaraan ay kumakatawan sa mga pinakakatangiang elemento ng lokal na produksiyon. === Aklatan === Naglalaman din ang munisipalidad ng isang aklatan na may sapat na laman, kung saan nakabatay ang sistema ng aklatan ng buong lugar ng Sarcidano. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Isili ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hunyo 20, 1988.<ref>{{cita web|titolo=Isili, decreto 1988-06-20 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4834|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=29 luglio 2022|dataarchivio=29 luglio 2022|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20220729170136/http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4834|urlmorto=sì}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220729170136/http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4834 |date=2022-07-29 }}</ref> == Mga pangunahing tanawin == * [[Nuraghe Is Paras]] == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 3fnxxk4y38wo0e218ykterpj6glfrbx Mandas 0 130986 2225109 2195990 2026-09-13T11:45:18Z Ryomaandres 8044 2225109 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mandas|official_name=Comune di Mandas|native_name=|image_skyline=Aerial view of Mandas, Sardinia 2012.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw-himpapawid ng bayan ng Mandas|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|39|N|9|8|E|type:city(2,401)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang_Lungsod_ng Cagliari|Kalakhang_Lungsod_ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=45.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=491|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://web.tiscali.it/mandasnet}}|footnotes=}}Ang '''Mandas''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang_Lungsod_ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,401 at may lawak na {{Convert|45.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Mandas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Escolca]], [[Gergei]], [[Gesico]], [[Nurri]], [[Serri]], [[Siurgus Donigala]], at [[Suelli]]. Noong Enero 1921, binisita ni [[DH Lawrence]] at ng kaniyang asawang si Frieda (ang Queen-Bee) ang lungsod patungo sa [[Sorgono]]. Ang isang tala ng kanilang pagbisita ay mababasa sa isa sa mga libro sa paglalakbay ni Lawrence, [[Dagat at Sardinia|Sea and Sardinia]] (1921). == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng Mandas ay nailalarawan higit sa lahat sa pamamagitan ng [[agrikultura]], lalo na ang paglilinang ng [[trigo]] at pagtatanim ng [[Bitikultura|ubas]]. Nariyan din ang pagkakaroon ng mga aktibidad sa pagpaparami ng tupa, baboy, at baka. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2340 bar:1871 from: 0 till:2054 bar:1881 from: 0 till:2022 bar:1901 from: 0 till:2104 bar:1911 from: 0 till:2302 bar:1921 from: 0 till:2282 bar:1931 from: 0 till:2438 bar:1936 from: 0 till:2586 bar:1951 from: 0 till:3047 bar:1961 from: 0 till:3003 bar:1971 from: 0 till:2750 bar:1981 from: 0 till:2723 bar:1991 from: 0 till:2648 bar:2001 from: 0 till:2464 PlotData= bar:1861 at:2340 fontsize:XS text: 2340 shift:(-8,5) bar:1871 at:2054 fontsize:XS text: 2054 shift:(-8,5) bar:1881 at:2022 fontsize:XS text: 2022 shift:(-8,5) bar:1901 at:2104 fontsize:XS text: 2104 shift:(-8,5) bar:1911 at:2302 fontsize:XS text: 2302 shift:(-8,5) bar:1921 at:2282 fontsize:XS text: 2282 shift:(-8,5) bar:1931 at:2438 fontsize:XS text: 2438 shift:(-8,5) bar:1936 at:2586 fontsize:XS text: 2586 shift:(-8,5) bar:1951 at:3047 fontsize:XS text: 3047 shift:(-8,5) bar:1961 at:3003 fontsize:XS text: 3003 shift:(-8,5) bar:1971 at:2750 fontsize:XS text: 2750 shift:(-8,5) bar:1981 at:2723 fontsize:XS text: 2723 shift:(-8,5) bar:1991 at:2648 fontsize:XS text: 2648 shift:(-8,5) bar:2001 at:2464 fontsize:XS text: 2464 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://web.tiscali.it/mandasnet web.tiscali.it/mandasnet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616090904/http://web.tiscali.it/mandasnet/ |date=2019-06-16 }} {{Kalakhang_Lungsod_ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] j3phg4ve00p32c58bath6urf4d9qjd0 2225110 2225109 2026-09-13T11:46:01Z Ryomaandres 8044 2225110 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mandas|official_name=Comune di Mandas|native_name=|image_skyline=Aerial view of Mandas, Sardinia 2012.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw-himpapawid ng bayan ng Mandas|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|39|N|9|8|E|type:city(2,401)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=45.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=491|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://web.tiscali.it/mandasnet}}|footnotes=}}Ang '''Mandas''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,401 at may lawak na {{Convert|45.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Mandas ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Escolca]], [[Gergei]], [[Gesico]], [[Nurri]], [[Serri]], [[Siurgus Donigala]], at [[Suelli]]. Noong Enero 1921, binisita ni [[DH Lawrence]] at ng kaniyang asawang si Frieda (ang Queen-Bee) ang lungsod patungo sa [[Sorgono]]. Ang isang tala ng kanilang pagbisita ay mababasa sa isa sa mga libro sa paglalakbay ni Lawrence, [[Dagat at Sardinia|Sea and Sardinia]] (1921). == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng Mandas ay nailalarawan higit sa lahat sa pamamagitan ng [[agrikultura]], lalo na ang paglilinang ng [[trigo]] at pagtatanim ng [[Bitikultura|ubas]]. Nariyan din ang pagkakaroon ng mga aktibidad sa pagpaparami ng tupa, baboy, at baka. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2340 bar:1871 from: 0 till:2054 bar:1881 from: 0 till:2022 bar:1901 from: 0 till:2104 bar:1911 from: 0 till:2302 bar:1921 from: 0 till:2282 bar:1931 from: 0 till:2438 bar:1936 from: 0 till:2586 bar:1951 from: 0 till:3047 bar:1961 from: 0 till:3003 bar:1971 from: 0 till:2750 bar:1981 from: 0 till:2723 bar:1991 from: 0 till:2648 bar:2001 from: 0 till:2464 PlotData= bar:1861 at:2340 fontsize:XS text: 2340 shift:(-8,5) bar:1871 at:2054 fontsize:XS text: 2054 shift:(-8,5) bar:1881 at:2022 fontsize:XS text: 2022 shift:(-8,5) bar:1901 at:2104 fontsize:XS text: 2104 shift:(-8,5) bar:1911 at:2302 fontsize:XS text: 2302 shift:(-8,5) bar:1921 at:2282 fontsize:XS text: 2282 shift:(-8,5) bar:1931 at:2438 fontsize:XS text: 2438 shift:(-8,5) bar:1936 at:2586 fontsize:XS text: 2586 shift:(-8,5) bar:1951 at:3047 fontsize:XS text: 3047 shift:(-8,5) bar:1961 at:3003 fontsize:XS text: 3003 shift:(-8,5) bar:1971 at:2750 fontsize:XS text: 2750 shift:(-8,5) bar:1981 at:2723 fontsize:XS text: 2723 shift:(-8,5) bar:1991 at:2648 fontsize:XS text: 2648 shift:(-8,5) bar:2001 at:2464 fontsize:XS text: 2464 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://web.tiscali.it/mandasnet web.tiscali.it/mandasnet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616090904/http://web.tiscali.it/mandasnet/ |date=2019-06-16 }} {{Kalakhang_Lungsod_ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 039x0ea57cloj6y3pxe04kvz3axcgu8 Maracalagonis 0 130987 2225120 1796216 2026-09-13T11:55:01Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1360614286|Maracalagonis]]" 2225120 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Maracalagonis|official_name=Comune di Maracalagonis|native_name=Mara-Calagonis ([[wikang Sardo|Sardo]])|image_skyline=Vergine degli Angeli Maracalagonis.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Vergine degli Angeli|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|17|N|9|14|E|type:city(6,961)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mario Fadda|area_footnotes=|area_total_km2=101.37|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Maresi|elevation_footnotes=|elevation_m=82|istat=|saint=|day=|postal_code=09069|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.maracalagonis.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Maracalagonis''' ({{Langx|sc|Mara-Calagonis}}, na ang ''mara'' ay nangangahulugang " latian"), ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ito ay may 7,883 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> Ang Maracalagonis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castiadas]], [[Quartu Sant'Elena]] (mas partikular sa [[Salmagi]] ), [[Quartucciu]], [[Sinnai]], at [[Villasimius]] .   == Demograpiko == {{Historical populations|1861|1099|1871|1109|1881|1097|1901|1519|1911|1791|1921|2061|1931|2277|1936|2587|1951|3133|1961|3677|1971|4164|1981|5180|1991|5982|2001|6731|2011|7523|2021|7909|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] p0fsv60gq7d4vp31ibibf8pvnr9de47 2225121 2225120 2026-09-13T11:58:48Z Ryomaandres 8044 2225121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Maracalagonis|official_name=Comune di Maracalagonis|native_name=Mara-Calagonis ([[wikang Sardo|Sardo]])|image_skyline=Vergine degli Angeli Maracalagonis.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Vergine degli Angeli|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|17|N|9|14|E|type:city(6,961)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mario Fadda|area_footnotes=|area_total_km2=101.37|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Maresi|elevation_footnotes=|elevation_m=82|istat=|saint=|day=|postal_code=09069|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.maracalagonis.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Maracalagonis''' ({{Langx|sc|Mara-Calagonis}}, na ang ''mara'' ay nangangahulugang " latian"), ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|12|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ito ay may 7,883 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> Ang Maracalagonis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castiadas]], [[Quartu Sant'Elena]] (mas partikular sa [[Salmagi]] ), [[Quartucciu]], [[Sinnai]], at [[Villasimius]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang [[toponimo]] ay nagmula sa Sardong ''mara'' (latiang bakawan) at mula 1416 ang bayan ay tinawag na Mara de Calagonis, idinagdag ang pangalan ng kalapit na nawala na villa ng Calagonis.<ref name="Casula">[[Francesco Cesare Casula]], ''Dizionario storico sardo'' p. 919, anno 2003</ref> == Kasaysayan == Noong 1363 isinama ng [[Korona ng Aragon|Aragones]] ang bayan sa kondado ng Quirra, na itinatag ng Hari ng Aragon na si [[Pedro IV ng Aragon|Pedro IV]] at ipinagkaloob bilang piyudo sa pamilyang Carroz; noong 1603 ang kondado ay binago sa isang markesado, isang piyudo una ng Centelles at pagkatapos ay ng Osorio de la Cueva, kung saan ito ay tinubos noong 1839 sa pagbuwag ng sistemang piyudal. Mula 1928 hanggang 1946, nakasanib ito sa munisipalidad ng Sinnai. == Demograpiko == {{Historical populations|1861|1099|1871|1109|1881|1097|1901|1519|1911|1791|1921|2061|1931|2277|1936|2587|1951|3133|1961|3677|1971|4164|1981|5180|1991|5982|2001|6731|2011|7523|2021|7909|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] d3h5o0srl982rbrbsq8rj95ciquv6f7 Monastir, Cerdeña 0 130989 2225111 2116102 2026-09-13T11:46:55Z Ryomaandres 8044 2225111 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monastir|official_name=Comune di Monastir|native_name=Muristenis|image_skyline=Pietro e Paolo Monastir.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|23|N|9|3|E|type:city(4,532)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=31.8|population_footnotes=|population_demonym=Monastiresi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09023|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Monastir''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Muristenis'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Noong senso ng 2011, mayroon itong populasyon na 4,505 na naninirahan at isang lugar na {{Convert|31.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Monastir ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Nuraminis]], [[San Sperate]], [[Serdiana]], [[Sestu]], [[Ussana]], at [[Villasor]]. == Kasaysayan == Ang unang paninirahan ng mga tao ay nagsimula noong Neolitiko (3000 BK). Ang iba't ibang mga natuklasang arkeolohiko sa [[Nurahiko]], [[Mga Punic|Punic]], at [[Kabihasnang Romano|Romano]] ay nagpapatotoo na ang teritoryo ay patuloy na naninirahan kahit sa mga sumunod na milenyo. Ang kasalukuyang bayan ay itinayo noong [[Gitnang Kapanahunan]] ng mga mongheng [[Ordeng Camaldula|Camaldula]]. Ang pangalang Monastir ay tila nagmula sa salitang Catalan para sa isang [[monasteryo]]. Ang isa pang teorya sa halip ay tumutukoy sa terminong Sardo, "[[Muristene|muristèni]]", na nagpapahiwatig ng mga lugar na nakatuon sa paghinto at pagbibigay ng pagkain para sa mga manlalakbay. Na kung saan ay sinusuportahan din ng katotohanan na ang Monastir ay palaging isang mahalagang punto para sa mga naglalakbay sa kahabaan ng axis na Timog/Hilaga. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1360 bar:1871 from: 0 till:1273 bar:1881 from: 0 till:1274 bar:1901 from: 0 till:1293 bar:1911 from: 0 till:1557 bar:1921 from: 0 till:1773 bar:1931 from: 0 till:2010 bar:1936 from: 0 till:2016 bar:1951 from: 0 till:2592 bar:1961 from: 0 till:3029 bar:1971 from: 0 till:3345 bar:1981 from: 0 till:4149 bar:1991 from: 0 till:4539 bar:2001 from: 0 till:4496 PlotData= bar:1861 at:1360 fontsize:XS text: 1360 shift:(-8,5) bar:1871 at:1273 fontsize:XS text: 1273 shift:(-8,5) bar:1881 at:1274 fontsize:XS text: 1274 shift:(-8,5) bar:1901 at:1293 fontsize:XS text: 1293 shift:(-8,5) bar:1911 at:1557 fontsize:XS text: 1557 shift:(-8,5) bar:1921 at:1773 fontsize:XS text: 1773 shift:(-8,5) bar:1931 at:2010 fontsize:XS text: 2010 shift:(-8,5) bar:1936 at:2016 fontsize:XS text: 2016 shift:(-8,5) bar:1951 at:2592 fontsize:XS text: 2592 shift:(-8,5) bar:1961 at:3029 fontsize:XS text: 3029 shift:(-8,5) bar:1971 at:3345 fontsize:XS text: 3345 shift:(-8,5) bar:1981 at:4149 fontsize:XS text: 4149 shift:(-8,5) bar:1991 at:4539 fontsize:XS text: 4539 shift:(-8,5) bar:2001 at:4496 fontsize:XS text: 4496 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] kzujcq9pim13hx4ij1fj8a5qncsjktl Monserrato 0 130990 2224851 2025954 2026-09-13T08:27:12Z Ryomaandres 8044 2224851 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Monserrato|population_demonym=Monserratini|area_footnotes=|area_total_km2=6.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=20108|population_as_of=Nobyembre 30, 2015|pop_density_footnotes=|elevation_footnotes=|mayor_party=|elevation_m=2|saint=[[Ambrosio|San Ambrosio]]|day=Disyemrbe 7|postal_code=09042|area_code=070|website={{official website|http://www.comune-monserrato.it/}}|mayor=Tomaso Antonio Locci|frazioni=|official_name=Comune di Monserrato|shield_alt=|native_name=Paùli|image_skyline=Chiesa_Sant_Ambrogio_Monserrato.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Sant'Ambrogio|image_shield=monserrato-Stemma.png|shield_size=px|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|image_map=http://www.comuni-italiani.it/092/109/mappa.html|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|15|N|9|9|E|type:city(20,768)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|footnotes=}} Ang '''Monserrato''' (''Pauli'' o ''Paulli'' sa [[wikang Sardo]]) ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], timog [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|5|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Ang Monserrato ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Quartu Sant'Elena]], [[Quartucciu]], [[Selargius]], at [[Sestu]]. Kasama sa mga tanawin ang simbahang Gotiko ng Sant'Ambrogio. == Kasaysayan == Noong Gitnang Kapanahunan, ang nayon ay kilala bilang Pauli ([[wikang Sardo]] para sa latian), at bahagi ng [[Husgado ng Cagliari]]. Kalaunan ay pagmamay-ari ito ng [[Republika ng Pisa]], ng [[Pamilya Aragon]], at ng [[Husgado ng Arborea]], ngunit nabawasan ang populasyon nito dahil sa salot noong 1348. Kalaunan, ito ay naging isang kaharian ng España at pagkatapos ay sa mga Saboya. Ang Monserrato ay isang awtonomong munisipalidad hanggang 1928, nang ito ay isama sa Cagliari. Nanatili itong isang distrito ng huli hanggang 1991, nang ito ay ihiwalay sa pamamagitan ng isang lokal na reperendo. Simula noong 1995,<ref>{{in lang|it}} [http://www.comune.firenze.it/comune/area/docucagliari.htm Documents about the Cagliari Metropolitan Area] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716144206/http://www.comune.firenze.it/comune/area/docucagliari.htm|date=2011-07-16}}</ref> ang bayan ay naging bahagi ng bagong itinatag na [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|kaklakhang pook ng Cagliari]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune-monserrato.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205184937/http://www.comune-monserrato.it/ |date=2012-02-05 }} {{Lalawigan ng Cagliary}} mb6flu84j4awdhcyr7musg3cqnx2ipv Muravera 0 130991 2225112 2116098 2026-09-13T11:47:22Z Ryomaandres 8044 2225112 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Muravera|official_name=Comune di Muravera|native_name=Murera|imagesize=|image_skyline=Stitched_001.JPG|image_alt=|image_caption=|image_shield=Muravera-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|25|N|9|34|E|type:city(5,155)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=Capo Ferrato, [[Costa Rei]], Feraxi|mayor_party=|mayor=Marco Sebastiano Falchi|area_footnotes=|area_total_km2=94.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Muraveresi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=09043|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.muravera.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Muravera''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Murera'', {{Lang-la|Sarcapos}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]] sa [[Sarrabus]]. Ito ay isang sentro ng paggawa ng [[citrus]] pati na rin ang isang resort panturista, kabilang ang ilang magagandang beach tulad ng sa [[Costa Rei]]. == Kasaysayan == Ang mga pamayanan ng tao sa teritoryo ng Muraverese ay maaaring masubaybayan pabalik sa prehistorya bilang ebidensiya ng megalitikong complex ng Piscina Rei at ng Nuraghe Scalas. Ang lugar noon ay napapailalim sa mga pamayanang [[Mga Fenicio|Fenicio]], [[Mga Punico|Punico]], at [[Kabihasnang Romano|Romano]]. Noong 1839, sa panahon ng mga Saboya, ang mga [[Piyudo|fiefdom]] ay inalis. Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo ang mga munisipal na lupain ay isinara ng mga kilalang tao ng bayan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.muravera.ca.it/}} {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] du3afy5evn6vsmgg45uvrkorn0fc4sg Nuragus 0 130992 2225113 2218251 2026-09-13T11:47:42Z Ryomaandres 8044 2225113 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nuragus|official_name=Comune di Nuragus|native_name=|image_skyline=Nuragus commune.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Nuragus|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|47|N|9|2|E|type:city(1,014)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=Lixius|mayor_party=|mayor=Giovanni Daga|area_footnotes=|area_total_km2=19.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Nuraghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=359|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website={{official website|http://www.comune.nuragus.ca.it}}|footnotes=}}Ang '''Nuragus''' ([[Wikang Latin|Latin]]: '''Valentia'''<ref>{{Barrington|48}}</ref>) ay isang maliit na bayan,<ref name="Regione">Official tourism website of Sardinia. </ref> sa terminong administratibo ay isang''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} sa hilaga ng lokal na kabisera ng [[Cagliari]]. Ang Nuragus ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Genoni]], [[Gesturi]], [[Isili]], [[Laconi]], at [[Nurallao]]. == Arkeolohiya == Ang kalakalang tanso na nagmula sa [[silangang Mediteraneo]] sa [[Panahong Bronse]] na kaharian ng [[Alashiya]] (malamang na [[Tsipre]]) ay umabot hanggang sa kanluran ng Cerdeña, kung saan limang tipikal na [[lingoteng oxido]] ang unang lumitaw sa isang araro noong 1857, sa paanan ng isang ginibang ''[[nuraghe]]'' na tinatawag na [[Serra Ilixi]] ng mga lokal.<ref name="LoSchiavo">{{Cite book |last=Lo Schiavo, Fulvia |url=https://books.google.com/books?id=2Ofa_0Y5Iu8C&pg=PA203 |title=The Western Mediterranean before the Etruscans |work=The Etruscan World |publisher=Routledge |year=2017 |isbn=9781138060357 |editor-last=Jean MacIntosh Turfa |editor-link=Jean MacIntosh Turfa |edition=1 |series=Routledge Worlds |pages=202–203 |access-date=18 July 2018}}</ref> Ang paghahanap ay inilathala ni [[Luigi Pigorini]] noong 1904.<ref name="LoSchiavo" /> Ang mga lingote mula sa Serra Ilixi ay matatanaw sa [[Museo archeologico nazionale (Cagliari)|Pambansang Museo Arkeolohiko]] sa [[Cagliari]] . <ref name="Regione">Official tourism website of Sardinia. </ref> Sa pagitan ng Nuragus at [[Nurallao]] mayroong [[libingan ng mga higante]] ng Aiodda, mula rin sa [[Kabihasnang Nurahika|panahong Nurahika]].<ref name="Regione">Official tourism website of Sardinia. </ref> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{Commons category|Nuragus}} * [http://www.comune.nuragus.ca.it Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240601024715/http://www.comune.nuragus.ca.it/ |date=2024-06-01 }}, na may mga kapaki-pakinabang na link sa ilalim ng "Il paese", kabilang ang mga kapaki-pakinabang na address, kasaysayan, arkeolohiya at pamana ng kultura, mga festival, simbahan atbp. Sa Italyano. Na-access noong Hulyo 2018. * [https://www.sardegnaturismo.it/en/explore/nuragus Nuragus sa opisyal na website ng turismo ng Sardinia], na may maraming makasaysayang at archaeological na impormasyon. Na-access noong Hulyo 2018. {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] rxkrmhne1etr8mufmj5n6p2eyz9pphe Nurallao 0 130993 2225114 2116291 2026-09-13T11:48:08Z Ryomaandres 8044 2225114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nurallao|official_name=Comune di Nurallao|native_name=Nuradda|image_skyline=Nurallao (Stazione).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang estasyon ng tren sa borgo|image_shield=|shield_size=75px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|48|N|9|5|E|type:city(1,404)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Rita Porru|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Nurallaesi|elevation_footnotes=|elevation_m=403|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Nurallao''', '''Nuradda''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Ang Nurallao ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Isili]], [[Laconi]], at [[Nuragus]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pinakalumang dokumentasyon ng toponimo na natagpuan sa ngayon ay matatagpuan sa kautusan ng kapayapan sa pagitan ng Eleonora d'Arborea at Giovanni d'Aragona ng 1388 (Codex Diplomaticus Sardiniae I 838/1): Nuradau. Ang porma na ito, kasama ang kasalukuyang opisyal na Nurallao, ay nagmumungkahi na orihinal na ang toponimo ay tumunog nang eksakto Nuralllà/Nuraddà, kung saan idinagdag ang isang parahohikong patinig. == Kasaysayan == Ang kapansin-pansing kahalagahan ay ang megalitikang libingan ng "Aiodda" sa lokalidad ng parehong pangalan, kamakailan na inihayag sa pamamagitan ng mga paghuhukay, isa sa pinakamalaki sa Mediteraneo. Ang monumento ay nagbunga rin ng ilang [[Menhir]], mga alahas at iba't ibang nahanap na may malaking halaga. == "Libingan ng mga higante" ng Aiodda == Ang site ng Aiodda ay sikat para sa [[Sibilisasyong Nurahika|panahong Nurahika]] na [[Megalito|megalitikang]] "[[Libingan ng mga higante]]". == Mga sanggunian == {{Commons category|Nurallao}} <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] gn2msi6drwdp1gfc0rf4i0wmwcss7yx Nuraminis 0 130994 2225115 2116294 2026-09-13T11:48:27Z Ryomaandres 8044 2225115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nuraminis|official_name=Comune di Nuraminis|native_name=Nuràminis|image_skyline=Nuraminis_San_Pietro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|27|N|9|1|E|type:city(2,656)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=[[Villagreca]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=45.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09024|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Nuraminis''', '''Nuràminis''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,656 at may lawak na {{Convert|45.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Nuraminis ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng [[Villagreca]]. Ang Nuraminis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Monastir, Cerdeña|Monastir]], [[Samatzai]], [[Serramanna]], [[Serrenti]], [[Ussana]], at [[Villasor]]. == Pinagmulan ng pangalan == Sa isang dokumento mula 1341, ang toponimo de Noramine calaritane diocesis ay lumilitaw na binubuo ng [[Wikang Nurago|proto-Sardo]] na elemento ng pre-Romano na pinagmulan nur samakatuwid nurra, o "bangin", "bitak sa lupa", "mahusay na hugis na bangin", "bunton". == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2057 bar:1871 from: 0 till:2030 bar:1881 from: 0 till:2010 bar:1901 from: 0 till:2015 bar:1911 from: 0 till:2172 bar:1921 from: 0 till:2185 bar:1931 from: 0 till:2446 bar:1936 from: 0 till:2517 bar:1951 from: 0 till:2935 bar:1961 from: 0 till:3045 bar:1971 from: 0 till:3024 bar:1981 from: 0 till:3107 bar:1991 from: 0 till:3124 bar:2001 from: 0 till:2822 PlotData= bar:1861 at:2057 fontsize:XS text: 2057 shift:(-8,5) bar:1871 at:2030 fontsize:XS text: 2030 shift:(-8,5) bar:1881 at:2010 fontsize:XS text: 2010 shift:(-8,5) bar:1901 at:2015 fontsize:XS text: 2015 shift:(-8,5) bar:1911 at:2172 fontsize:XS text: 2172 shift:(-8,5) bar:1921 at:2185 fontsize:XS text: 2185 shift:(-8,5) bar:1931 at:2446 fontsize:XS text: 2446 shift:(-8,5) bar:1936 at:2517 fontsize:XS text: 2517 shift:(-8,5) bar:1951 at:2935 fontsize:XS text: 2935 shift:(-8,5) bar:1961 at:3045 fontsize:XS text: 3045 shift:(-8,5) bar:1971 at:3024 fontsize:XS text: 3024 shift:(-8,5) bar:1981 at:3107 fontsize:XS text: 3107 shift:(-8,5) bar:1991 at:3124 fontsize:XS text: 3124 shift:(-8,5) bar:2001 at:2822 fontsize:XS text: 2822 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Nuraminis}} <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 8owbr3eax9rb2t89z9jaicpghllw0bp 2225119 2225115 2026-09-13T11:51:13Z Ryomaandres 8044 2225119 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nuraminis|official_name=Comune di Nuraminis|native_name=Nuràminis|image_skyline=Nuraminis_San_Pietro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|27|N|9|1|E|type:city(2,656)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=[[Villagreca]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=45.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09024|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Nuraminis''', '''Nuràminis''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,656 at may lawak na {{Convert|45.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Nuraminis ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng [[Villagreca]]. Ang Nuraminis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Monastir, Cerdeña|Monastir]], [[Samatzai]], [[Serramanna]], [[Serrenti]], [[Ussana]], at [[Villasor]]. == Pinagmulan ng pangalan == Sa isang dokumento mula 1341, ang toponimo de Noramine calaritane diocesis ay lumilitaw na binubuo ng [[Wikang Nurago|proto-Sardo]] na elemento ng pre-Romano na pinagmulan nur samakatuwid nurra, o "bangin", "bitak sa lupa", "mahusay na hugis na bangin", "bunton". == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Nuraminis ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Abril 17, 1990.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4985|titolo=Nuraminis, decreto 1990-04-17 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-07-27|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2057 bar:1871 from: 0 till:2030 bar:1881 from: 0 till:2010 bar:1901 from: 0 till:2015 bar:1911 from: 0 till:2172 bar:1921 from: 0 till:2185 bar:1931 from: 0 till:2446 bar:1936 from: 0 till:2517 bar:1951 from: 0 till:2935 bar:1961 from: 0 till:3045 bar:1971 from: 0 till:3024 bar:1981 from: 0 till:3107 bar:1991 from: 0 till:3124 bar:2001 from: 0 till:2822 PlotData= bar:1861 at:2057 fontsize:XS text: 2057 shift:(-8,5) bar:1871 at:2030 fontsize:XS text: 2030 shift:(-8,5) bar:1881 at:2010 fontsize:XS text: 2010 shift:(-8,5) bar:1901 at:2015 fontsize:XS text: 2015 shift:(-8,5) bar:1911 at:2172 fontsize:XS text: 2172 shift:(-8,5) bar:1921 at:2185 fontsize:XS text: 2185 shift:(-8,5) bar:1931 at:2446 fontsize:XS text: 2446 shift:(-8,5) bar:1936 at:2517 fontsize:XS text: 2517 shift:(-8,5) bar:1951 at:2935 fontsize:XS text: 2935 shift:(-8,5) bar:1961 at:3045 fontsize:XS text: 3045 shift:(-8,5) bar:1971 at:3024 fontsize:XS text: 3024 shift:(-8,5) bar:1981 at:3107 fontsize:XS text: 3107 shift:(-8,5) bar:1991 at:3124 fontsize:XS text: 3124 shift:(-8,5) bar:2001 at:2822 fontsize:XS text: 2822 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == {{Commons category|Nuraminis}} <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] jbmmo9sp0cku0ma5uj6q7qie2phj1b3 Nurri 0 130995 2225116 2154347 2026-09-13T11:48:42Z Ryomaandres 8044 2225116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nurri|official_name=Comune di Nurri|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|43|N|9|14|E|type:city(2,385)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=73.9|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08035|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Nurri''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga 60&nbsp;km hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,385 at isang lugar na 73.9&nbsp;km².<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Nurri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Esterzili]], [[Isili]], [[Mandas]], [[Orroli]], [[Sadali]], [[Serri]], [[Siurgus Donigala]], at [[Villanova Tulo]]. Ang orihinal na nukleo ng Nurri ay lumitaw sa paligid ng Nuraghe Sardajara, ang mga guho nito ay makikita pa rin. Isa ito sa maraming piraso ng prehistorikong ebidensiya, kasama si Domus de Janas at iba pang Nuraghi, kung saan ang Corongiu 'e Maria, ang Santu Perdu at Su Pitti de ay Cangialis, isa sa napakabihirang Nuraghi na may limang tore. Ang pinakamahalagang ebidensiya ng panahon ng mga Romano ay ang sinaunang bayan ng Biora, na itinayo upang pigilan ang mga pagsalakay ng mga populasyon ng Barbagia. Kapag mababa ang lebel ng tubig sa Lawa ng Mulargia, makikita mo ang mga labi ng isang tulay, isang koneksiyon sa Barbagia.<ref>{{Cite web |date=2015-11-20 |title=Nurri |url=https://www.sardegnaturismo.it/en/explore/nurri |access-date=2024-06-01 |website=www.sardegnaturismo.it |language=en-gb}}</ref> Ang Nurri ay isang kaakit-akit na nayon sa tuktok ng burol. Sa populasyon na humigit-kumulang 1,200 residente, nag-aalok ang Nurri ng mapayapa at tunay na karanasang Italyano sa mga bisitang nagnanais na makatakas sa pagmamadali at pagmamadali ng malalaking lungsod.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-02-18 |title=Nurri {{!}} Italy of All |url=https://italyofall.com/nurri/ |access-date=2024-06-01 |language=en-US |archive-date=2024-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601155656/https://italyofall.com/nurri/ |url-status=dead }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2282 bar:1871 from: 0 till:2256 bar:1881 from: 0 till:2446 bar:1901 from: 0 till:2619 bar:1911 from: 0 till:2764 bar:1921 from: 0 till:2869 bar:1931 from: 0 till:3071 bar:1936 from: 0 till:3324 bar:1951 from: 0 till:3988 bar:1961 from: 0 till:3946 bar:1971 from: 0 till:3347 bar:1981 from: 0 till:3034 bar:1991 from: 0 till:2715 bar:2001 from: 0 till:2431 PlotData= bar:1861 at:2282 fontsize:XS text: 2282 shift:(-8,5) bar:1871 at:2256 fontsize:XS text: 2256 shift:(-8,5) bar:1881 at:2446 fontsize:XS text: 2446 shift:(-8,5) bar:1901 at:2619 fontsize:XS text: 2619 shift:(-8,5) bar:1911 at:2764 fontsize:XS text: 2764 shift:(-8,5) bar:1921 at:2869 fontsize:XS text: 2869 shift:(-8,5) bar:1931 at:3071 fontsize:XS text: 3071 shift:(-8,5) bar:1936 at:3324 fontsize:XS text: 3324 shift:(-8,5) bar:1951 at:3988 fontsize:XS text: 3988 shift:(-8,5) bar:1961 at:3946 fontsize:XS text: 3946 shift:(-8,5) bar:1971 at:3347 fontsize:XS text: 3347 shift:(-8,5) bar:1981 at:3034 fontsize:XS text: 3034 shift:(-8,5) bar:1991 at:2715 fontsize:XS text: 2715 shift:(-8,5) bar:2001 at:2431 fontsize:XS text: 2431 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Data from ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] r7xivsekmskbcu5y7km7iw5xhw3dnez Orroli 0 131010 2225117 2222640 2026-09-13T11:48:58Z Ryomaandres 8044 2225117 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Orroli|official_name=Comune di Orroli|native_name=Arrolli|image_skyline=Sardenya1 166.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Nuraghe Arrubiu|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|9|15|E|type:city(2,647)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=75.6|population_footnotes=|population_demonym=Orrolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=550|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website={{official website|http://www.comuneorroli.it}}|footnotes=}}Ang '''Orroli''', ibig sabihin ay "[[Quercus pubescens|roble pubescente]]" ('''''Arrólli''''' sa [[wikang Sardo]]) ay, isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|67.4|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2010, mayroon itong populasyon na 2,430 at may lawak na {{Convert|75.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang teritoryo ng Orroli ay naglalaman ng isa sa pinakamahalagang [[nuraghe]] ng Cerdeña na tinatawag na [[Nuraghe Arrubiu]], ang tanging buo na halimbawa ng limang-toreng nuraghe, isa sa prinsa sa ilog Flumendosa, at ang prinsa ng Mulargia, na nagbigay ng pangalan sa artipisyal na lawa. Sa loob ng nayon mayroong maraming mga hostel at [[Higaan at almusal|bed and breakfast]] na nakaayos ayon sa mga lumang pamumuhay at sinaunang tradisyon. Ang Orroli ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Escalaplano]], [[Esterzili]], [[Goni]], [[Nurri]], at [[Siurgus Donigala]]. Sa gitna ng mga batong bahay ng nayon na umaabot sa kahabaan ng talampas ng Pranemuru, na tinitirhan ng mahigit dalawang libong residente ng Orroli, ang mga sinaunang bahay manor ay namumukod-tangi at ginagamit bilang mga museo at talyer ng artisano. Matatagpuan ang lumang sentro ng bayan sa paligid ng simbahang parokya ng San Vincenzo Martire, na muling itinayo sa estilong Gotiko-Aragones noong ika-16 na siglo sa ibabaw ng mga guho na maaaring masubaybayan hanggang sa isang ika-6 na siglong Kristiyanong templo. Sa tabi nito, namumukod-tangi ang kampana nito, na gawa sa pulang porpiri.<ref>{{Cite web |date=2015-11-20 |title=Orroli |url=https://www.sardegnaturismo.it/en/explore/orroli |access-date=2024-06-01 |website=www.sardegnaturismo.it |language=en-gb}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng munisipalidad ng Orroli ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Enero 21, 2009.<ref>{{cita web|titolo=Orroli (Cagliari) D.P.R. 21.01.2009 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2009/comuni/orroli.html|accesso=23 luglio 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517172146/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2009/comuni/orroli.html |date=2023-05-17 }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1782 bar:1871 from: 0 till:1939 bar:1881 from: 0 till:2146 bar:1901 from: 0 till:2185 bar:1911 from: 0 till:2365 bar:1921 from: 0 till:2250 bar:1931 from: 0 till:2425 bar:1936 from: 0 till:2620 bar:1951 from: 0 till:3243 bar:1961 from: 0 till:3606 bar:1971 from: 0 till:3125 bar:1981 from: 0 till:3334 bar:1991 from: 0 till:3084 bar:2001 from: 0 till:2752 PlotData= bar:1861 at:1782 fontsize:XS text: 1782 shift:(-8,5) bar:1871 at:1939 fontsize:XS text: 1939 shift:(-8,5) bar:1881 at:2146 fontsize:XS text: 2146 shift:(-8,5) bar:1901 at:2185 fontsize:XS text: 2185 shift:(-8,5) bar:1911 at:2365 fontsize:XS text: 2365 shift:(-8,5) bar:1921 at:2250 fontsize:XS text: 2250 shift:(-8,5) bar:1931 at:2425 fontsize:XS text: 2425 shift:(-8,5) bar:1936 at:2620 fontsize:XS text: 2620 shift:(-8,5) bar:1951 at:3243 fontsize:XS text: 3243 shift:(-8,5) bar:1961 at:3606 fontsize:XS text: 3606 shift:(-8,5) bar:1971 at:3125 fontsize:XS text: 3125 shift:(-8,5) bar:1981 at:3334 fontsize:XS text: 3334 shift:(-8,5) bar:1991 at:3084 fontsize:XS text: 3084 shift:(-8,5) bar:2001 at:2752 fontsize:XS text: 2752 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060830150530/http://www.comuneorroli.it/ www.comuneorroli.it] {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] ewk8fy9xmte5nbjno3dtnoo4satxina Ortacesus 0 131013 2225118 2116849 2026-09-13T11:49:45Z Ryomaandres 8044 2225118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Ortacesus|official_name=Comune di Ortacesus|native_name=|image_skyline=Sa_Mitza'e_s'Orru'.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Bisantinong puwente ng Sa Mitza'e s'Orru'|image_shield=Ortacesus-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|32|N|9|5|E|type:city(981)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Fabrizio Mereu|area_footnotes=|area_total_km2=23.6|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_total=917|population_as_of=Disyembre 31, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Ortacesini|elevation_footnotes=|elevation_m=161|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.ortacesus.ca.it/}}|footnotes=}} Ang '''Ortacesus''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]], kasama sa tradisyonal na subrehiyon ng [[Trexenta]]. Ang Ortacesus ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barrali]], [[Guamaggiore]], [[Guasila]], [[Pimentel, Sardinia|Pimentel]], [[Sant'Andrea Frius]], [[Selegas]], at [[Senorbì]]. == Storia == Ang lugar ay naninirahan na sa panahong [[Kabihasnang Nurahika|Nurahika]] at [[Romanong Cerdeña|Romano]], dahil sa pagkakaroon ng ilang ebidensiyang arkeolohiko sa lugar. Noong 1703, ang teritoryo ay inialay ni Artale de Alagón sa kaniyang anak na si Isabella na ikinasal kay Giuseppe da Silva. Ai Da Silva - Natubos si Alagon noong 1839 sa pagbuwag ng sistemang piyudal. Mula 1928 hanggang 1946 ito ay isinanib, kasama ang [[Guamaggiore]], sa munisipalidad ng [[Selegas]]. == Kultura == === Mga museo === Museo ng Trigo, sa dating Casa Serra. == Mga sanggunian == {{Commons category|Ortacesus}}<div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] nifl2a0e57713bg8fge4zp1mjr7y8hb Quartu Sant'Elena 0 131014 2224838 1924825 2026-09-13T08:09:24Z Ryomaandres 8044 2224838 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quartu Sant'Elena|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|website={{official website|http://www.comune.quartusantelena.ca.it/}}|area_code=070|postal_code=09045, 09046|day=Setyembre 14|saint=[[Santa Elena]]|elevation_m=6|elevation_footnotes=|population_demonym=Quartesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=96.28|area_footnotes=|mayor=Stefano Delunas|mayor_party=|frazioni=Flumini di Quartu|region=[[Cerdeña]]|official_name=Comune di Quartu Sant'Elena|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|14|N|09|11|E|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_size=|shield_alt=|image_shield=Quartu Sant’Elena-Stemma.svg|image_caption=Basilika ng Santa Elena|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa sant elena.jpg|native_name={{native name|sc|Cuartu Sant'Aleni}}|footnotes=}}Ang '''Quartu Sant'Elena''' (Italyano: [ˈKwartu sanˈtɛːlena]; Sardo: ''Cuartu Sant'Aleni''), na matatagpuan apat na milyang silangan mula sa [[Cagliari]] sa sinaunang daang Romano, ay isang lungsod at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], [[Cerdeña|Sardinia]], [[Italya]]. Ito ang pangatlong pinakamalaking lungsod ng Sardinia na may populasyon na 71,216 noong 2015. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lungsod ay nagmula sa layo nito sa Cagliari (''Quartum miles'', [[Wikang Latin|Latin]] para sa "apat na milya"), at mula sa daanan doon ni [[Santa Elena (emperatris)|Santa]] [[Santa Elena (emperatris)|Elena]], ina ni Emperador [[Dakilang Constantino|Constantino]]. Ang mga unang bakas ng presensiya ng tao sa Quartu ay mula pa noong panahong Prenurahiko, [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]], at Fenicio, gaya ng pinatutunayan ng mga natuklasan sa mga lokalidad ng Cepola, Geremeas, Is Mortorius, at Separassiu. Natagpuan ang mga natuklasang Romano malapit sa villa ng Sant’Andrea, isang sementeryo sa S. Martino at ilang libingan sa Simbirizzi. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ay batay sa tersiyaryong industriya. Industriya rin sa Quartu ang mahuhusay na alak, tinapay, at cake. Bagaman ang lungsod ay hindi napakalaki, maraming pamilihan: [[Carrefour]], [[E. Leclerc]]-Conad, Iper Pan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.quartusantelena.ca.it/ Opisyal na website] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] apmbo4ex81nasfqgw97zdna23ocl4j6 2224845 2224838 2026-09-13T08:17:24Z Ryomaandres 8044 2224845 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Quartu Sant'Elena|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|website={{official website|http://www.comune.quartusantelena.ca.it/}}|area_code=070|postal_code=09045, 09046|day=Setyembre 14|saint=[[Santa Elena]]|elevation_m=6|elevation_footnotes=|population_demonym=Quartesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=96.28|area_footnotes=|mayor=Stefano Delunas|mayor_party=|frazioni=Flumini di Quartu|region=[[Cerdeña]]|official_name=Comune di Quartu Sant'Elena|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|14|N|09|11|E|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_size=|shield_alt=|image_shield=Quartu Sant’Elena-Stemma.svg|image_caption=Basilika ng Santa Elena|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa sant elena.jpg|native_name={{native name|sc|Cuartu Sant'Aleni}}|footnotes=}}Ang '''Quartu Sant'Elena''' (Italyano: [ˈKwartu sanˈtɛːlena]; Sardo: ''Cuartu Sant'Aleni''), na matatagpuan apat na milyang silangan mula sa [[Cagliari]] sa sinaunang daang Romano, ay isang lungsod at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], [[Cerdeña|Sardinia]], [[Italya]]. Ito ang pangatlong pinakamalaking lungsod ng Sardinia na may populasyon na 71,216 noong 2015. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lungsod ay nagmula sa layo nito sa Cagliari (''Quartum miles'', [[Wikang Latin|Latin]] para sa "apat na milya"), at mula sa daanan doon ni [[Santa Elena (emperatris)|Santa]] [[Santa Elena (emperatris)|Elena]], ina ni Emperador [[Dakilang Constantino|Constantino]]. Ang mga unang bakas ng presensiya ng tao sa Quartu ay mula pa noong panahong Prenurahiko, [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]], at Fenicio, gaya ng pinatutunayan ng mga natuklasan sa mga lokalidad ng Cepola, Geremeas, Is Mortorius, at Separassiu. Natagpuan ang mga natuklasang Romano malapit sa villa ng Sant’Andrea, isang sementeryo sa S. Martino at ilang libingan sa Simbirizzi. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ay batay sa tersiyaryong industriya. Industriya rin sa Quartu ang mahuhusay na alak, tinapay, at cake. Bagaman ang lungsod ay hindi napakalaki, maraming pamilihan: [[Carrefour]], [[E. Leclerc]]-Conad, Iper Pan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.quartusantelena.ca.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] kwmiukx8g1v6yzpuvq0xdng43c2hmh7 Selargius 0 131022 2224839 2029159 2026-09-13T08:12:18Z Ryomaandres 8044 2224839 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Selargius|frazioni=Is Corrias, Su Pezzu Mannu, Su Planu|website={{official website|http://www.comune.selargius.ca.it/}}|area_code=070|postal_code=09047|day=|saint=|istat=092068|elevation_m=10|elevation_footnotes=|population_demonym={{lang|sc|Ceraxinus}} ([[Wikang Sardo|sc]])<br />{{lang|it|Selargini}} ([[Wikang Italyano|sc]])<br />|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=26.67|area_footnotes=|mayor=Pier Luigi Concu|mayor_party=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|official_name=Comune di Selargius|region=[[Cerdeña]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|15|N|9|10|E|type:city(28,548)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Simbahan ng San Lussorio|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SanLussorio.jpg|native_name=Ceraxius|footnotes=}}Ang '''Selargius''', '''Ceràrgius''' o '''Ceraxius<ref>{{Cite web|url=http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|title=Delibera di Consiglio Comunale n. 95 del 13.10.2009|last=|first=|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115145435/http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|archive-date=2011-11-15|access-date=2020-03-25}}</ref>''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]], ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon na [[Cerdeña|Sardinia]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Noong 2017, mayroon itong populasyon na 28,905. Ang nayon ay umiiral mula pa noong Middle Ages bilang bahagi ng bahaging Cagliari [[Campidano|Campidanu]] ng [[Giudicato ng Cagliari]]. Noong 1928 isinama ito ng komunidad ng Cagliari ngunit muling nakamit ang awtonomiya nito noong 1947, pagkatapos ng isang lokal na reperendum. Ang Selargius ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]. May kalakhan ang Selargius sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Monserrato]], [[Quartu Sant'Elena]], [[Quartucciu]], [[Sestu]], [[Settimo San Pietro]]. == Kasaysayan == Nakikita pa rin ang trensera o kanal sa isang gusali sa via Rosselli na may lumang arko at mga haligi na lumubog nang humigit-kumulang 3 metro sa ibaba ng ibabaw ng kalsada. Ang trensera ay nabuo ng halos perpektong parisukat na 4 na ektarya na may mga gilid na 200 m na katumbas ng via Rosselli, ang unang bahagi ng via San Niccolò, isang kahabaan ng via Roma, kung saan ang kanal ay tumutugma sa kama ng batis, at sa pamamagitan ng Pisacane na nagtapos sa isang "uttureddu" na bottleneck, na wala na. Sa gitna ng kahabaan ng Via Roma ay nakatayo ang "Su Kuatteri", na nilagyan ng matibay na pundasyon upang pigilan ang mga baha ng daluyong na, pababa mula sa hilaga, binaha ang buong lugar at nagdulot ng pinsala sa mga bahay at tao sa pagtatapos ng ikalabinsiyam na siglo.<ref>{{cita libro |autore=Carlo Desogus |autore2=Gianni Orrù |titolo=S'Unda Manna |editore=Grafica del Parteolla |anno=1999}}</ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|3215|1871|2976|1881|3099|1901|3393|1911|3780|1921|3856|1931|4351|1936|4668|1951|6916|1961|8768|1971|12110|1981|18245|1991|23237|2001|27440|2011|28684|2021|28648|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.selargius.ca.it/ Opisyal na website] 77ktn21uag19yozx5sz2y4j7zvqkhnz 2224840 2224839 2026-09-13T08:12:31Z Ryomaandres 8044 2224840 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Selargius|frazioni=Is Corrias, Su Pezzu Mannu, Su Planu|website={{official website|http://www.comune.selargius.ca.it/}}|area_code=070|postal_code=09047|day=|saint=|istat=092068|elevation_m=10|elevation_footnotes=|population_demonym={{lang|sc|Ceraxinus}} ([[Wikang Sardo|sc]])<br />{{lang|it|Selargini}} ([[Wikang Italyano|sc]])<br />|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=26.67|area_footnotes=|mayor=Pier Luigi Concu|mayor_party=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|official_name=Comune di Selargius|region=[[Cerdeña]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|15|N|9|10|E|type:city(28,548)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Simbahan ng San Lussorio|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SanLussorio.jpg|native_name=Ceraxius|footnotes=}}Ang '''Selargius''', '''Ceràrgius''', o '''Ceraxius<ref>{{Cite web|url=http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|title=Delibera di Consiglio Comunale n. 95 del 13.10.2009|last=|first=|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115145435/http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|archive-date=2011-11-15|access-date=2020-03-25}}</ref>''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]], ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon na [[Cerdeña|Sardinia]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Noong 2017, mayroon itong populasyon na 28,905. Ang nayon ay umiiral mula pa noong Middle Ages bilang bahagi ng bahaging Cagliari [[Campidano|Campidanu]] ng [[Giudicato ng Cagliari]]. Noong 1928 isinama ito ng komunidad ng Cagliari ngunit muling nakamit ang awtonomiya nito noong 1947, pagkatapos ng isang lokal na reperendum. Ang Selargius ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]. May kalakhan ang Selargius sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Monserrato]], [[Quartu Sant'Elena]], [[Quartucciu]], [[Sestu]], [[Settimo San Pietro]]. == Kasaysayan == Nakikita pa rin ang trensera o kanal sa isang gusali sa via Rosselli na may lumang arko at mga haligi na lumubog nang humigit-kumulang 3 metro sa ibaba ng ibabaw ng kalsada. Ang trensera ay nabuo ng halos perpektong parisukat na 4 na ektarya na may mga gilid na 200 m na katumbas ng via Rosselli, ang unang bahagi ng via San Niccolò, isang kahabaan ng via Roma, kung saan ang kanal ay tumutugma sa kama ng batis, at sa pamamagitan ng Pisacane na nagtapos sa isang "uttureddu" na bottleneck, na wala na. Sa gitna ng kahabaan ng Via Roma ay nakatayo ang "Su Kuatteri", na nilagyan ng matibay na pundasyon upang pigilan ang mga baha ng daluyong na, pababa mula sa hilaga, binaha ang buong lugar at nagdulot ng pinsala sa mga bahay at tao sa pagtatapos ng ikalabinsiyam na siglo.<ref>{{cita libro |autore=Carlo Desogus |autore2=Gianni Orrù |titolo=S'Unda Manna |editore=Grafica del Parteolla |anno=1999}}</ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|3215|1871|2976|1881|3099|1901|3393|1911|3780|1921|3856|1931|4351|1936|4668|1951|6916|1961|8768|1971|12110|1981|18245|1991|23237|2001|27440|2011|28684|2021|28648|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.selargius.ca.it/ Opisyal na website] 9w5227sw4mmi99delbnfnvqepo9mdol 2224847 2224840 2026-09-13T08:18:00Z Ryomaandres 8044 2224847 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Selargius|frazioni=Is Corrias, Su Pezzu Mannu, Su Planu|website={{official website|http://www.comune.selargius.ca.it/}}|area_code=070|postal_code=09047|day=|saint=|istat=092068|elevation_m=10|elevation_footnotes=|population_demonym={{lang|sc|Ceraxinus}} ([[Wikang Sardo|sc]])<br />{{lang|it|Selargini}} ([[Wikang Italyano|sc]])<br />|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=26.67|area_footnotes=|mayor=Pier Luigi Concu|mayor_party=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|official_name=Comune di Selargius|region=[[Cerdeña]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|15|N|9|10|E|type:city(28,548)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Simbahan ng San Lussorio|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SanLussorio.jpg|native_name=Ceraxius|footnotes=}}Ang '''Selargius''', '''Ceràrgius''', o '''Ceraxius<ref>{{Cite web|url=http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|title=Delibera di Consiglio Comunale n. 95 del 13.10.2009|last=|first=|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115145435/http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|archive-date=2011-11-15|access-date=2020-03-25}}</ref>''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]], ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon na [[Cerdeña|Sardinia]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Noong 2017, mayroon itong populasyon na 28,905. Ang nayon ay umiiral mula pa noong Middle Ages bilang bahagi ng bahaging Cagliari [[Campidano|Campidanu]] ng [[Giudicato ng Cagliari]]. Noong 1928 isinama ito ng komunidad ng Cagliari ngunit muling nakamit ang awtonomiya nito noong 1947, pagkatapos ng isang lokal na reperendum. Ang Selargius ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]. May kalakhan ang Selargius sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Monserrato]], [[Quartu Sant'Elena]], [[Quartucciu]], [[Sestu]], [[Settimo San Pietro]]. == Kasaysayan == Nakikita pa rin ang trensera o kanal sa isang gusali sa via Rosselli na may lumang arko at mga haligi na lumubog nang humigit-kumulang 3 metro sa ibaba ng ibabaw ng kalsada. Ang trensera ay nabuo ng halos perpektong parisukat na 4 na ektarya na may mga gilid na 200 m na katumbas ng via Rosselli, ang unang bahagi ng via San Niccolò, isang kahabaan ng via Roma, kung saan ang kanal ay tumutugma sa kama ng batis, at sa pamamagitan ng Pisacane na nagtapos sa isang "uttureddu" na bottleneck, na wala na. Sa gitna ng kahabaan ng Via Roma ay nakatayo ang "Su Kuatteri", na nilagyan ng matibay na pundasyon upang pigilan ang mga baha ng daluyong na, pababa mula sa hilaga, binaha ang buong lugar at nagdulot ng pinsala sa mga bahay at tao sa pagtatapos ng ikalabinsiyam na siglo.<ref>{{cita libro |autore=Carlo Desogus |autore2=Gianni Orrù |titolo=S'Unda Manna |editore=Grafica del Parteolla |anno=1999}}</ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|3215|1871|2976|1881|3099|1901|3393|1911|3780|1921|3856|1931|4351|1936|4668|1951|6916|1961|8768|1971|12110|1981|18245|1991|23237|2001|27440|2011|28684|2021|28648|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.selargius.ca.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cagliary}} a5jcdvo8fldn5jf6ieod8l1cxyd1dv8 2225060 2224847 2026-09-13T10:50:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2225060 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Selargius|frazioni=Is Corrias, Su Pezzu Mannu, Su Planu|website={{official website|http://www.comune.selargius.ca.it/}}|area_code=070|postal_code=09047|day=|saint=|istat=092068|elevation_m=10|elevation_footnotes=|population_demonym={{lang|sc|Ceraxinus}} ([[Wikang Sardo|sc]])<br />{{lang|it|Selargini}} ([[Wikang Italyano|sc]])<br />|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=26.67|area_footnotes=|mayor=Pier Luigi Concu|mayor_party=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|official_name=Comune di Selargius|region=[[Cerdeña]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|15|N|9|10|E|type:city(28,548)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map=Italy Sardinia|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Simbahan ng San Lussorio|image_alt=|imagesize=|image_skyline=SanLussorio.jpg|native_name=Ceraxius|footnotes=}}Ang '''Selargius''', '''Ceràrgius''', o '''Ceraxius<ref>{{Cite web|url=http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|title=Delibera di Consiglio Comunale n. 95 del 13.10.2009|last=|first=|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115145435/http://files.splinder.com/42bb7f7bc54665556535074d5ccf0796.pdf|archive-date=2011-11-15|access-date=2020-03-25}}</ref>''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]], ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon na [[Cerdeña|Sardinia]], na matatagpuan mga {{Convert|6|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Noong 2017, mayroon itong populasyon na 28,905. Ang nayon ay umiiral mula pa noong Middle Ages bilang bahagi ng bahaging Cagliari [[Campidano|Campidanu]] ng [[Giudicato ng Cagliari]]. Noong 1928 isinama ito ng komunidad ng Cagliari ngunit muling nakamit ang awtonomiya nito noong 1947, pagkatapos ng isang lokal na reperendum. Ang Selargius ay bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]. May kalakhan ang Selargius sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cagliari]], [[Monserrato]], [[Quartu Sant'Elena]], [[Quartucciu]], [[Sestu]], [[Settimo San Pietro]]. == Kasaysayan == Nakikita pa rin ang trensera o kanal sa isang gusali sa via Rosselli na may lumang arko at mga haligi na lumubog nang humigit-kumulang 3 metro sa ibaba ng ibabaw ng kalsada. Ang trensera ay nabuo ng halos perpektong parisukat na 4 na ektarya na may mga gilid na 200 m na katumbas ng via Rosselli, ang unang bahagi ng via San Niccolò, isang kahabaan ng via Roma, kung saan ang kanal ay tumutugma sa kama ng batis, at sa pamamagitan ng Pisacane na nagtapos sa isang "uttureddu" na bottleneck, na wala na. Sa gitna ng kahabaan ng Via Roma ay nakatayo ang "Su Kuatteri", na nilagyan ng matibay na pundasyon upang pigilan ang mga baha ng daluyong na, pababa mula sa hilaga, binaha ang buong lugar at nagdulot ng pinsala sa mga bahay at tao sa pagtatapos ng ikalabinsiyam na siglo.<ref>{{cita libro |autore=Carlo Desogus |autore2=Gianni Orrù |titolo=S'Unda Manna |editore=Grafica del Parteolla |anno=1999}}</ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|3215|1871|2976|1881|3099|1901|3393|1911|3780|1921|3856|1931|4351|1936|4668|1951|6916|1961|8768|1971|12110|1981|18245|1991|23237|2001|27440|2011|28684|2021|28648|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2026-09-13|archive-date=2025-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523181501/https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|url-status=dead}}</ref>}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.selargius.ca.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cagliary}} 9d4a39zma2l5xnnrr6izwhqd96q6fg0 Serri, Cerdeña 0 131026 2225079 2118454 2026-09-13T11:26:43Z Ryomaandres 8044 2225079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Serri|official_name=Comune di Serri|native_name=|image_skyline=Sar03GiaraDiGesturiSerri.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|42|N|9|9|E|type:city(725)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=19.1|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Serri''' ([[Wikang Latin|Latin]]: '''Biora'''<ref>{{Barrington|48}}</ref>) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilaga ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 725 at may lawak na {{Convert|19.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Serri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Escolca]], [[Gergei]], [[Isili]], [[Mandas]], at [[Nurri]]. == Kasaysayan == Ang lugar ay naninirahan na sa panahong [[Nurahikang Cerdeña|Nurahika]], dahil sa pagkakaroon sa teritoryo ng kahanga-hangang [[Santuwaryo ng Nuraghe ng Santa Vittoria]], na ang paggamit ng mga lokal na populasyon, na may iba't ibang mga pag-andar, ay nagsimula sa panahon ng Neolitiko at nagpatuloy sa panahon ng [[Punikong Cerdeña|Puniko]], [[Romanong Cerdeña|Romano]], at [[Nurahikang Bisantino|Bisantino]]. Sa [[Gitnang Kapanahunan]], ang bayan ay kabilang sa [[Husgado ng Cagliari]] at bahagi ng [[curatoria]] ng Siurgus. Sa pagbagsak ng Husgado (1258) ito ay sumailalim sa kapangyarihan ng Pisa at mula 1324 sa ilalim ng Aragones, na nagbigay ng kapangyarihan sa pamilyang [[Carroz]]. Ang bayan ay isinama noon sa markesado ng Mandas, na noong 1603 ay naging isang dukado, isang distrito ng Maza. Sa panahong Saboya, ang panginoon ay ipinasa sa Tellez-Giron d'Alcantara, kung saan ito ay tinubos noong 1839 sa pagsupil sa piyudal na sistema. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:587 bar:1871 from: 0 till:591 bar:1881 from: 0 till:622 bar:1901 from: 0 till:645 bar:1911 from: 0 till:747 bar:1921 from: 0 till:797 bar:1931 from: 0 till:855 bar:1936 from: 0 till:902 bar:1951 from: 0 till:1014 bar:1961 from: 0 till:978 bar:1971 from: 0 till:876 bar:1981 from: 0 till:859 bar:1991 from: 0 till:816 bar:2001 from: 0 till:760 PlotData= bar:1861 at:587 fontsize:XS text: 587 shift:(-8,5) bar:1871 at:591 fontsize:XS text: 591 shift:(-8,5) bar:1881 at:622 fontsize:XS text: 622 shift:(-8,5) bar:1901 at:645 fontsize:XS text: 645 shift:(-8,5) bar:1911 at:747 fontsize:XS text: 747 shift:(-8,5) bar:1921 at:797 fontsize:XS text: 797 shift:(-8,5) bar:1931 at:855 fontsize:XS text: 855 shift:(-8,5) bar:1936 at:902 fontsize:XS text: 902 shift:(-8,5) bar:1951 at:1014 fontsize:XS text: 1014 shift:(-8,5) bar:1961 at:978 fontsize:XS text: 978 shift:(-8,5) bar:1971 at:876 fontsize:XS text: 876 shift:(-8,5) bar:1981 at:859 fontsize:XS text: 859 shift:(-8,5) bar:1991 at:816 fontsize:XS text: 816 shift:(-8,5) bar:2001 at:760 fontsize:XS text: 760 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 5okg4xq85vwjwx5o1zfzlt96owt22rz Sestu 0 131027 2224850 1796244 2026-09-13T08:23:53Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346884443|Sestu]]" 2224850 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sestu|official_name=Comune di Sestu|native_name=|image_skyline=Sestu cagliari air o.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Sestu-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|18|N|9|06|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kakalkhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=Cortexandra|mayor_party=|mayor=Maria Paola Secci|area_footnotes=|area_total_km2=48.32|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Sestesi|elevation_footnotes=|elevation_m=44|istat=|saint=|day=|postal_code=09028|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.sestu.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Sestu''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|10|km|mi|0}} hilaga ng [[Cagliari]] . Mayroon itong 20,747 na naninirahan noong 2025.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|1680|1871|1573|1881|1756|1901|2289|1911|2752|1921|3227|1931|3771|1936|4392|1951|5640|1961|6739|1971|8730|1981|10561|1991|12182|2001|15233|2011|19893|2021|20800|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Arkeolohiya == Noong 2025, isang [[nekropolis]] ng mga [[Sinaunang Cartago|Puniko]] mula ika-4 hanggang ika-3 siglo BK ang natuklasan sa Sestu habang isinasagawa ang mga gawaing konstruksiyon. Ang mga paghuhukay ay nagsiwalat ng anim na ''[[Amphora|amphorae]]'' na may mga labi ng tao, isang karaniwang kaugalian sa paglilibing ng mga Puniko, kasama ang mga seramiko.<ref>{{Cite web |date=2025-03-07 |title=Sestu, a Punic necropolis emerges from the excavations for the gas network |url=https://www.unionesarda.it/en/sardinia/sestu-a-punic-necropolis-emerges-from-the-excavations-for-the-gas-network-gd9cjx6l |access-date=2025-03-13 |website=L'Unione Sarda English |language=en}}</ref> == Kultura == Sa Sestu, mayroong dalawang grupong katutubong-bayan, ang grupong katutubong-bayan na "I Nuraghi" at ang grupong katutubong-bayan na "San Gemiliano". Ang dalawang grupo ay nakatuon sa pagpapanatili ng mga tradisyon sa pananamit, lingguwistika, at panlipunang pagpapahayag, tulad ng sayaw at pag-awit, na tipikal sa mga lugar ng Campidano at Sestu. Ang kultura ng Sestu ay bahagi ng mga tipikal na tradisyon ng rehiyong Sardo ng Campidano ng Cagliari, kung saan naglalaan ng mga musika, [[Musikang Sardo|nag-aawitan gamit ang gitara]] at [[Sardinian sung poetry|nag-aawitan ng mga tula]], at hanggang sa paggamit ng mas karaniwang [[akordeong diatoniko]] na tinatawag na ''sonètu'' sa [[wikang Sardo]].<ref>https://www.sardegnareporter.it/2025/06/sestu-il-gruppo-folk-i-nuraghi-spegne-60-candeline-una-messa-solenne-e-su-ballu-tundu-per-celebrare-levento/720749/</ref> Mula noong 2004, ang grupong katutubo na "I Nuraghi" ay nag-oorganisa ng Pistang Pandaigdigan ng Kulturang-bayan tuwing tag-araw, kung saan ang mga grupo mula sa buong mundo ay maaaring magtanghal at magpakita ng kanilang kultura. [[File:Tipologia_di_abito_tradizionale_maschile_e_femminile_di_Sestu_-_Abbigliamento_tradizionale_sardo.jpg|thumb| Tradisyonal na kasuotan ng Sestu]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Sestu}} * [http://www.comune.sestu.ca.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20071220214040/http://www.infosestu.it/ Infosestu] * [http://www.comunas.it/sestu/ Komunidad ng Sardegna] * [https://www.magicofsardinia.it/sestu.html Mahika ng Sardinia] {{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7oyyb8plca7hp76ai6d10a52zc0plx2 2225061 2224850 2026-09-13T10:53:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2225061 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sestu|official_name=Comune di Sestu|native_name=|image_skyline=Sestu cagliari air o.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Sestu-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|18|N|9|06|E|region:IT_type:city|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kakalkhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=Cortexandra|mayor_party=|mayor=Maria Paola Secci|area_footnotes=|area_total_km2=48.32|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Sestesi|elevation_footnotes=|elevation_m=44|istat=|saint=|day=|postal_code=09028|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.sestu.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Sestu''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyon ng [[Cerdeña]], [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|10|km|mi|0}} hilaga ng [[Cagliari]] . Mayroon itong 20,747 na naninirahan noong 2025.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|1680|1871|1573|1881|1756|1901|2289|1911|2752|1921|3227|1931|3771|1936|4392|1951|5640|1961|6739|1971|8730|1981|10561|1991|12182|2001|15233|2011|19893|2021|20800|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2026-09-13|archive-date=2025-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523181501/https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|url-status=dead}}</ref>}} == Arkeolohiya == Noong 2025, isang [[nekropolis]] ng mga [[Sinaunang Cartago|Puniko]] mula ika-4 hanggang ika-3 siglo BK ang natuklasan sa Sestu habang isinasagawa ang mga gawaing konstruksiyon. Ang mga paghuhukay ay nagsiwalat ng anim na ''[[Amphora|amphorae]]'' na may mga labi ng tao, isang karaniwang kaugalian sa paglilibing ng mga Puniko, kasama ang mga seramiko.<ref>{{Cite web |date=2025-03-07 |title=Sestu, a Punic necropolis emerges from the excavations for the gas network |url=https://www.unionesarda.it/en/sardinia/sestu-a-punic-necropolis-emerges-from-the-excavations-for-the-gas-network-gd9cjx6l |access-date=2025-03-13 |website=L'Unione Sarda English |language=en}}</ref> == Kultura == Sa Sestu, mayroong dalawang grupong katutubong-bayan, ang grupong katutubong-bayan na "I Nuraghi" at ang grupong katutubong-bayan na "San Gemiliano". Ang dalawang grupo ay nakatuon sa pagpapanatili ng mga tradisyon sa pananamit, lingguwistika, at panlipunang pagpapahayag, tulad ng sayaw at pag-awit, na tipikal sa mga lugar ng Campidano at Sestu. Ang kultura ng Sestu ay bahagi ng mga tipikal na tradisyon ng rehiyong Sardo ng Campidano ng Cagliari, kung saan naglalaan ng mga musika, [[Musikang Sardo|nag-aawitan gamit ang gitara]] at [[Sardinian sung poetry|nag-aawitan ng mga tula]], at hanggang sa paggamit ng mas karaniwang [[akordeong diatoniko]] na tinatawag na ''sonètu'' sa [[wikang Sardo]].<ref>https://www.sardegnareporter.it/2025/06/sestu-il-gruppo-folk-i-nuraghi-spegne-60-candeline-una-messa-solenne-e-su-ballu-tundu-per-celebrare-levento/720749/</ref> Mula noong 2004, ang grupong katutubo na "I Nuraghi" ay nag-oorganisa ng Pistang Pandaigdigan ng Kulturang-bayan tuwing tag-araw, kung saan ang mga grupo mula sa buong mundo ay maaaring magtanghal at magpakita ng kanilang kultura. [[File:Tipologia_di_abito_tradizionale_maschile_e_femminile_di_Sestu_-_Abbigliamento_tradizionale_sardo.jpg|thumb| Tradisyonal na kasuotan ng Sestu]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Sestu}} * [http://www.comune.sestu.ca.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20071220214040/http://www.infosestu.it/ Infosestu] * [http://www.comunas.it/sestu/ Komunidad ng Sardegna] * [https://www.magicofsardinia.it/sestu.html Mahika ng Sardinia] {{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] t1nhyr6cmzoicezq09mfqeuulc95noj Teulada, Cerdeña 0 131037 2225055 2129494 2026-09-13T10:40:06Z Ryomaandres 8044 2225055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Teulada|native_name=|official_name=Comune di Teulada|image_skyline=Vista_panoramica_di_Teulada.jpg|image_caption=|image_shield=Teulada-Stemma.png|image_map=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Foxi, Genniomus, Gutturu Saidu, Is Carillus, Malfatano, Masoni de Monti, Masoni de Susu, Matteu, Perdaiola, Perdalonga, Sa Portedda, Su de Is Seis, Su Fonnesu|mayor=Angelo Milia<ref>{{Cite web |url=https://comune.teulada.ca.it/web/it/amministrazione/sindaco |title=Archive copy |access-date=2024-06-11 |archive-date=2023-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930015347/https://comune.teulada.ca.it/web/it/amministrazione/sindaco |url-status=dead }}</ref>|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=50|area_footnotes=|area_total_km2=246.2|population_footnotes=|population_demonym=Teuladini (sa [[wikang Italyano|Italyano]]) o teuladesi (sa [[wikang Sardo|Sardo]])|telephone=|postal_code=09019|saint=|day=|website=[http://www.comune.teulada.ca.it/ www.comune.teulada.ca.it/]|footnotes=|imagesize=|image_alt=|shield_alt=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|38|58|N|8|46|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|area_code=070}}Ang '''Teulada''' ([[Wikang Latin|Latin]]: ''Tegula''<ref>[http://www.ancientlibrary.com/gazetteer/0340.html Hazlitt's Classical Gazetteer, p. 338] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605233333/http://www.ancientlibrary.com/gazetteer/0340.html|date=2011-06-05}}</ref>) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]]. Ang ''[[località]]'' ng Sant'Isidoro di Teulada ay isa sa mga posibleng lugar ng [[Sinaunang Roma|sinaunang Romanong]] lungsod ng [[Bithia, Italya|Bithia]] (tinatawag ding '''Biotha''' at '''Biora''').<ref>[http://www.ancientlibrary.com/gazetteer/0077.html Hazlitt's Classical Gazetteer, p.75] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605233236/http://www.ancientlibrary.com/gazetteer/0077.html|date=2011-06-05}}</ref> [[Talaksan:Tueredda.jpg|thumb| Dalampasigan ng Tueredda|left]] Ang [[Labanan ng Cabo Spartivento]] ay isang maikling digmaang pandagat ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong Nobyembre 27, 1940 nang ang [[HMS Newcastle (C76)|HMS ''Newcastle'']] at tatlong iba pang mga [[Banayad na cruiser|cruiser]] ng Britanya ay nakipag-ugnayan at nakipagpalitan ng putok sa isang bilang ng mga barko ng hukbong-dagat ng Italya. == Heograpiyang pisikal == [[File:Baia_di_Capo_Malfatano.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Baia_di_Capo_Malfatano.jpg|left|thumb|Look ng Capo Malfatano]] Ang munisipalidad ng Teulada ay matatagpuan sa pagitan ng katimugang baybayin ng Sulcis-Iglesiente at ng kabundukan ng Sulcis.<ref name="regione">{{cita web|url=http://www.comune.teulada.ca.it/?pagina=5&pubbl=11|titolo=Il paese|editore=Comune di Teulada|accesso=27 febbraio 2010}}</ref> Ang tulis-tulis na baybayin ay nagpapalit-palit ng mababatong promontoryo na bumubulusok sa dagat na may mga entrada kung saan may mga ensenada na may napakaputing buhangin at malinaw na tubig. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|ESP}} [[Teulada, Valencia|Teulada]], España == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.teulada.ca.it/ Opisyal na website] * [http://www.inteulada.it/pagine/teulada%20only.html Inteulada.it] {{Province of Sulcis Iglesiente}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] jb62xlrphd0obq1dkjx649odojyq5wa Villa San Pietro 0 131039 2225096 1796257 2026-09-13T11:37:26Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1334338063|Villa San Pietro]]" 2225096 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villa San Pietro|official_name=Comune di Villa San Pietro|native_name=Santu Perdu ([[wikang Sardo|Sardo]])|image_skyline=San Pietro Villa.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|2|N|9|0|E|type:city(1,849)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marina Madeddu|area_footnotes=|area_total_km2=39.6|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Sampietresi|elevation_footnotes=|elevation_m=37|istat=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Villa San Pietro''' ({{Langx|sc|Santu Perdu}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]]. Ito ay may 2,107 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> Ang Villa San Pietro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Assemini]], [[Pula, Sardinia|Pula]], [[Santadi]], at [[Sarroch]]. == Demograpiko == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{Historical populations|1861|418|1871|398|1881|407|1901|358|1911|416|1921|401|1931|484|1936|488|1951|624|1961|664|1971|748|1981|1174|1991|1574|2001|1778|2011|2009|2021|2165|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-28|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qnyz1y8b91tpu2rjehrguezt3iqm5mt 2225102 2225096 2026-09-13T11:41:46Z Ryomaandres 8044 2225102 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villa San Pietro|official_name=Comune di Villa San Pietro|native_name=Santu Perdu ([[wikang Sardo|Sardo]])|image_skyline=San Pietro Villa.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|2|N|9|0|E|type:city(1,849)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marina Madeddu|area_footnotes=|area_total_km2=39.6|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Sampietresi|elevation_footnotes=|elevation_m=37|istat=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Villa San Pietro''' ({{Langx|sc|Santu Perdu}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]]. Ito ay may 2,107 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> Ang Villa San Pietro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Assemini]], [[Pula, Sardinia|Pula]], [[Santadi]], at [[Sarroch]]. == Pinagmulan ng pangalan == Tinatawag na Santu Pedru de Nuras sa Sardo noong panahong medyebal. Noong Hunyo 28, 1949 ay nabawi nito ang sinaunang pangalan nito na Villa San Pietro, na nagmula pa noong 1728, at tinalikuran ang San Pietro Pula. == Kasaysayan == Ang pagkakaroon ng mga [[Domus de janas|domus de jana]] at mga [[libingan ng mga higante]] (tatlo sa mga ito ay binilang na) at isang [[nuraga]] (karamihan ay nakalibing pa rin) ay nagpapatunay na ang lugar ng Villa San Pietro ay tinirhan na mula pa noong mga panahong [[Pre-Nurahikong Cerdeña|pre-Nurahiko]] at [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]]. == Demograpiko == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{Historical populations|1861|418|1871|398|1881|407|1901|358|1911|416|1921|401|1931|484|1936|488|1951|624|1961|664|1971|748|1981|1174|1991|1574|2001|1778|2011|2009|2021|2165|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-28|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 56e7q5grsk3ht0bcwsqpaag5lthdjru 2225103 2225102 2026-09-13T11:41:57Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2225103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villa San Pietro|official_name=Comune di Villa San Pietro|native_name=Santu Perdu ([[wikang Sardo|Sardo]])|image_skyline=San Pietro Villa.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|2|N|9|0|E|type:city(1,849)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marina Madeddu|area_footnotes=|area_total_km2=39.6|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Sampietresi|elevation_footnotes=|elevation_m=37|istat=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Villa San Pietro''' ({{Langx|sc|Santu Perdu}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Cagliari]]. Ito ay may 2,107 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B "Monthly Demographic Balance"]. </cite></ref> Ang Villa San Pietro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Assemini]], [[Pula, Sardinia|Pula]], [[Santadi]], at [[Sarroch]]. == Pinagmulan ng pangalan == Tinatawag na Santu Pedru de Nuras sa Sardo noong panahong medyebal. Noong Hunyo 28, 1949 ay nabawi nito ang sinaunang pangalan nito na Villa San Pietro, na nagmula pa noong 1728, at tinalikuran ang San Pietro Pula. == Kasaysayan == Ang pagkakaroon ng mga [[domus de janas]] at mga [[libingan ng mga higante]] (tatlo sa mga ito ay binilang na) at isang [[nuraga]] (karamihan ay nakalibing pa rin) ay nagpapatunay na ang lugar ng Villa San Pietro ay tinirhan na mula pa noong mga panahong [[Pre-Nurahikong Cerdeña|pre-Nurahiko]] at [[Kabihasnang Nurahiko|Nurahiko]]. == Demograpiko == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />{{Historical populations|1861|418|1871|398|1881|407|1901|358|1911|416|1921|401|1931|484|1936|488|1951|624|1961|664|1971|748|1981|1174|1991|1574|2001|1778|2011|2009|2021|2165|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web|title=Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971|trans-title=Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|date=1971-10-24|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|access-date=2025-05-28|archive-date=2025-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701171634/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/PUV0027177Pop_res_pres_cens_1861_1971_Tomo1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Dashboard Permanent census of population and housing|url=https://esploradati.censimentopopolazione.istat.it/databrowser/#/en/censtest/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Lalawigan ng Cagliary}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1ghapd9pmtdg5lnyiqronvuji167iz1 Vallermosa 0 131040 2225089 2117925 2026-09-13T11:32:38Z Ryomaandres 8044 2225089 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Vallermosa|official_name=Comune di Vallermosa|native_name=Biddaramosa|image_skyline=San_Lucifero_Vallermosa.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|22|N|8|48|E|type:city(1,995)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=61.8|population_footnotes=|population_demonym=Vallermosesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=0781|website=|footnotes=}}Ang '''Vallermosa''', '''Biddaramosa''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,995 at may lawak na {{Convert|61.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Vallermosa ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Decimoputzu]], [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]], [[Siliqua, Cerdeña|Siliqua]], [[Villacidro]], at [[Villasor]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Tumataas ito sa isang lambak na alubyan sa silangang mga gilid ng bundok na grupo ng Bundok Linas (maximum na taas na 1236 m), 70 m sa ibabaw ng dagat at sa paanan ng Bundok Cuccurdoni Mannu, 910 m ang taas. == Kasaysayan == Ang bayan ay isinanib noong 1745 sa markesado ng Villahermosa at Santa Croce, na ibinigay bilang fief sa simula kay Bernardino Antonio Genovès at pagkatapos ay sa pamilyang Manca (na ang mga inapo ngayon ay tinatawag na Manca di Villahermosa), kung saan ito ay tinubos noong 1839 kasama ang pagsugpo sa sistemang piyudal, kaya ito ay naging isang munisipalidad na pinangangasiwaan ng isang alkalde at isang munisipal na konseho. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1270 bar:1871 from: 0 till:1329 bar:1881 from: 0 till:1447 bar:1901 from: 0 till:1364 bar:1911 from: 0 till:1459 bar:1921 from: 0 till:1519 bar:1931 from: 0 till:1512 bar:1936 from: 0 till:1556 bar:1951 from: 0 till:2032 bar:1961 from: 0 till:2025 bar:1971 from: 0 till:1909 bar:1981 from: 0 till:1912 bar:1991 from: 0 till:2092 bar:2001 from: 0 till:2010 PlotData= bar:1861 at:1270 fontsize:XS text: 1270 shift:(-8,5) bar:1871 at:1329 fontsize:XS text: 1329 shift:(-8,5) bar:1881 at:1447 fontsize:XS text: 1447 shift:(-8,5) bar:1901 at:1364 fontsize:XS text: 1364 shift:(-8,5) bar:1911 at:1459 fontsize:XS text: 1459 shift:(-8,5) bar:1921 at:1519 fontsize:XS text: 1519 shift:(-8,5) bar:1931 at:1512 fontsize:XS text: 1512 shift:(-8,5) bar:1936 at:1556 fontsize:XS text: 1556 shift:(-8,5) bar:1951 at:2032 fontsize:XS text: 2032 shift:(-8,5) bar:1961 at:2025 fontsize:XS text: 2025 shift:(-8,5) bar:1971 at:1909 fontsize:XS text: 1909 shift:(-8,5) bar:1981 at:1912 fontsize:XS text: 1912 shift:(-8,5) bar:1991 at:2092 fontsize:XS text: 2092 shift:(-8,5) bar:2001 at:2010 fontsize:XS text: 2010 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] eyag8qjs72izammq4rp3vb5t3olga34 Villanova Tulo 0 131041 2225090 2118445 2026-09-13T11:32:56Z Ryomaandres 8044 2225090 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villanova Tulo|official_name=Comune di Villanova Tulo|native_name=Biddanoa de tulu|image_skyline=Nuraghe Adoni 1.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=[[Nuraghe Adoni]]|image_shield=Villanova_Tulo-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|47|N|9|13|E|type:city(1,197)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giuseppe Loddo|area_footnotes=|area_total_km2=40.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=600|saint=|day=|postal_code=08030|area_code=0782|website=|footnotes=}}Ang '''Villanova Tulo''', '''Bidda Noa de Tulu''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], mga {{Convert|80|km|mi|0}} sa hilaga ng [[Cagliari]]. Ang Villanova Tulo ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Gadoni]], [[Isili]], [[Laconi]], [[Nurri]], [[Sadali]], at [[Seulo]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang Villanova Tulo ay may pangkaraniwang altitud na humigit-kumulang 571 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, ang pinakamababang bahagi ng bayan ay 550 m habang ang pinakamataas ay 600 m. Ang pinakamataas na punto sa lugar ay Perda Lobina 857 m sa itaas ng antas ng dagat. at sa halip ay ang pinakamababang 276 m sa ibabaw ng dagat. === Klima === Tinatangkilik ng Villanova Tulo ang isang tipikal na klimang Mediteraneo, sa panahon ng taglamig, karaniwan nang makakita ng niyebe tuwing Disyembre, Enero, at Pebrero. == Kasaysayan == [[File:Nuraghe_Adoni.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Nuraghe_Adoni.jpg|center|thumb|[[Nuraghe Adoni]]]] Ang teritoryo ng Villanova Tulo ay madalas na binibisita mula noong panahong [[Kulturang Nurahika|Nurahika]]. == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 053zysej64xjgsncuqix44tb11fvpz9 Villaputzu 0 131042 2225091 2118448 2026-09-13T11:33:14Z Ryomaandres 8044 2225091 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaputzu|official_name=Comune di Villaputzu|native_name={{native name|sro|Biddeputzi}}|image_skyline=Torre di Porto Corallo.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Torre di Porto Corallo|image_shield=villaputzu-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|26|N|9|35|E|type:city(4,983)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=Porto Corallo, Porto Tramatzu, Quirra, San Lorenzo, Santa Maria, Cala Murtas|mayor_party=|mayor=Sandro Porcu|area_footnotes=|area_total_km2=181.31|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Villaputzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=11|saint=[[San Jorge]]|day=|postal_code=09040|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.villaputzu.ca.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villaputzu''' (Campidanese: '''''Bidda de Putzi''''' o {{Lang|sro|'''Biddeputzi'''}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|45|km|mi}} hilagang-silangan ng kabesera ng Cerdeña na [[Cagliari]]. Ito ay matatagpuan sa isang maikling kapatagan sa [[Bibig ng ilog|bukana]] ng ilog [[Flumendosa]], sa tabi ng burol ng [[Sarrabus]]. Ang nayon ng Villaputzu ay bahagi ng makasaysayang rehiyon ng [[Sarrabus]], na ang mga kabilang na munisipalidad ay Villaputzu, [[Muravera]], [[San Vito, Cerdeña|San Vito]], at [[Castiadas]]. Ang Villaputzu ay ang lugar ng kapanganakan ng [[launeddas]] instrumentistang si [[Efisio Melis]]. == Lipunan == === Ebolusyong demograpiko === Ayon sa makasaysayang demograpikong kalakaran ng mga senso ng populasyon, lumaki ang populasyon hanggang 1961 nang huminto ito sa humigit-kumulang 4,500 na mga naninirahan (katumbas ng bilang sa pagtatantya noong 2018), habang ito ay bumaba at nag-iba-iba na may pinakamataas na positibong rurok na 5,000 residente noong dekada '90.<ref>{{cita web|url=https://www.tuttitalia.it/sardegna/82-villaputzu/statistiche/censimenti-popolazione/|titolo=Censimenti popolazione Villaputzu 1861-2011|accesso=1º marzo 2019}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.villaputzu.ca.it/ Opisyal na website] {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] fwl8k5vym0wyq9kakq525nnjqdded3b Villasalto 0 131043 2225092 2118449 2026-09-13T11:33:35Z Ryomaandres 8044 2225092 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Biddesatu/Villasalto|official_name=Comunu de Biddesatu/Comune di Villasalto|native_name=|image_skyline=Villasalto2.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|30|N|9|24|E|type:city(1,282)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=130.1|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}}Ang '''Villasalto''', '''Bidda de Sartu''' o '''Bidda de Saltu''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[Comune|comune/comunu]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,282 at may lawak na {{Convert|130.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Villasalto/Biddesatu ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Armungia]], [[Burcei]], [[Dolianova]], [[San Nicolò Gerrei]], [[San Vito, Cerdeña|San Vito]], [[Sinnai]], at [[Villaputzu]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:Villasalto1.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Villasalto1.jpg|left|thumb|Tanaw sa pook]] === Teritoryo === Ang bayan ay matatagpuan sa subrehiyon ng [[Gerrei]] (hanggang sa ikalabinsiyam na siglo ginamit din ang sinaunang pangalan ng Galilla) at matatagpuan sa taas na humigit-kumulang 500 metro sa ibabaw ng dagat. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang Villasalto ay nagmula sa Latin na "saltus" (nayon) at sa [[Wikang Sardo]] ang bayan ay tinatawag na Biddesatu, literal na "kanayunang bayan". == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1714 bar:1871 from: 0 till:1663 bar:1881 from: 0 till:1821 bar:1901 from: 0 till:2179 bar:1911 from: 0 till:2509 bar:1921 from: 0 till:2272 bar:1931 from: 0 till:2325 bar:1936 from: 0 till:2250 bar:1951 from: 0 till:2572 bar:1961 from: 0 till:2402 bar:1971 from: 0 till:2028 bar:1981 from: 0 till:1799 bar:1991 from: 0 till:1539 bar:2001 from: 0 till:1353 PlotData= bar:1861 at:1714 fontsize:XS text: 1714 shift:(-8,5) bar:1871 at:1663 fontsize:XS text: 1663 shift:(-8,5) bar:1881 at:1821 fontsize:XS text: 1821 shift:(-8,5) bar:1901 at:2179 fontsize:XS text: 2179 shift:(-8,5) bar:1911 at:2509 fontsize:XS text: 2509 shift:(-8,5) bar:1921 at:2272 fontsize:XS text: 2272 shift:(-8,5) bar:1931 at:2325 fontsize:XS text: 2325 shift:(-8,5) bar:1936 at:2250 fontsize:XS text: 2250 shift:(-8,5) bar:1951 at:2572 fontsize:XS text: 2572 shift:(-8,5) bar:1961 at:2402 fontsize:XS text: 2402 shift:(-8,5) bar:1971 at:2028 fontsize:XS text: 2028 shift:(-8,5) bar:1981 at:1799 fontsize:XS text: 1799 shift:(-8,5) bar:1991 at:1539 fontsize:XS text: 1539 shift:(-8,5) bar:2001 at:1353 fontsize:XS text: 1353 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] edmj6b5m0qws5r3e91atv3akh959ekb Villasimius 0 131044 2225093 2192994 2026-09-13T11:33:53Z Ryomaandres 8044 2225093 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Villasimius|official_name=Comune di Villasimius|native_name=Crabonaxa|image_skyline=Villasimius 5 bordercropped.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=villasimius-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|08|N|09|31|E|type:city(3,093)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Gianluca Dessì|area_footnotes=|area_total_km2=58.2|population_total=3710|population_as_of=Nobyembre 30, 2017|population_footnotes=<ref name="Istat">{{cite web|title=Istat official population estimates|url=http://demo.istat.it/bilmens2017gen/query.php?lingua=ita&Rip=S1&Reg=R03&Pro=P111&Com=105&submit=Tavol|access-date=25 April 2018}}</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Villasimiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=41|saint=[[Rafael (arkanghel)|San Rafael]]|day=Oktubre 24|postal_code=09049|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.villasimius.ca.it/}}|footnotes=}} Ang '''Villasimius''' (Campidanese: ''Crabonaxa'' {{IPA-sc|kɾaβɔˈnaʒa|}}), ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|35|km|mi}} silangan ng [[Cagliari]]. == Kasaysayan == Dahil sa estratehikong mahalagang lugar nito, ang teritoryo ng Villasimius ay naninirahan mula pa noong sinaunang panahon, gaya ng pinatotohanan ng [[nuraghe]] (ika-19–6 na siglo BK), at mga labing Fenicio-[[Kartago|Cartago]] (ika-7–2 siglo BK) at [[Sinaunang Roma|Romano]] (ika-3 siglo BC – ika-6 na siglo AD). Sa panahon ng [[Mga medyebal na kaharian sa Cerdeña|giudicati]] (mga kaharian ng Cerdeña), paghahari ng Aragones at Español, ang teritoryo ay dumanas ng maraming pagsalakay ng mga pirata at lalong nawalan ng populasyon. Ang pangalan ng nayon ay, hindi bababa sa mula sa ika-13 siglo, '''Carbonara'''; ito ay muling napalitan mula sa unang bahagi ng ika-19 na siglo nang ito ay nasa ilalim ng [[Kaharian ng Cerdeña]] -Piamonte, at naging isang comune noong 1838. Ang ekonomiya ni Villasimius ay tradisyonal na nakabatay sa agrikultura at pagpapastol at, mula 1875 hanggang sa pagkuha ng [[granito]]. Nagsimula ang industriya ng turismo nito noong huling bahagi ng 1960s at ngayon ay pangunahing aktibidad ng ekonomiya ng Villasimius. Noong 1998 nilikha ang Pambansang Pandagat na Liwasang [[Capo Carbonara]]. Sinasaklaw nito ang lahat ng tubig na nakapalibot sa mga headlands sa silangang Golpo ng Cagliari, mula sa kanlurang hangganan ng Villasimius sa [[Solanas]], hanggang sa hilagang hangganan nito sa [[Castiadas]]. == Mga pangunahing tanawin == === Mga dalampasigan === Ang pinakamahahalagang dalampasigan sa lugar [http://www.villasimius-costarei.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240614031503/https://www.villasimius-costarei.com/ |date=2024-06-14 }} ay ang Cala Burroni, Cala Caterina, Campus, Piscadeddus, Porto Giunco, Porto Sa Ruxi, Punta Molentis, Simius, Spiaggia del Riso, at Timi Ama. [[Talaksan:Villasimius.jpg|center|thumb| Dalampasigan ng Villasimius]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.villasimius.ca.it Opisyal na website] * [http://www.villasimiusweb.com Museo Archeologico, Ufficio Turistico at Servizi Culturali at Villasimius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616064801/https://villasimiusweb.com/ |date=2024-06-16 }} {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] iqg5yqeemheiolvwr54eeuvyw5jtjtx Villasor 0 131045 2225094 2193752 2026-09-13T11:34:09Z Ryomaandres 8044 2225094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villasor|official_name=Comune di Villasor|native_name=Biddesorris|image_skyline=Panorama_Villasor.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|23|N|8|56|E|type:city(7,022)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=86.6|population_footnotes=|population_demonym=Sorresi|elevation_footnotes=|elevation_m=26|saint=|day=|postal_code=09034|area_code=070|website={{official website|https://villasor.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villasor''', '''Biddesorris''' o '''Bidda de Sorris''' sa [[wikang Sardo]], ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|27|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Noong Pebrero 29, 2016, mayroon itong populasyon na 6,949 at may lawak na {{Convert|86.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Villasor ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Decimomannu]], [[Decimoputzu]], [[Monastir, Cerdeña|Monastir]], [[Nuraminis]], [[San Sperate]], [[Serramanna]], [[Vallermosa]], at [[Villacidro]]. == Kasaysayan == === Kasaysayang kontemporaneo === Kasunod ng pagpawi ng mga fiefdom noong 1839, ang bayan ay tinubos mula sa mga huling piyudal na panginoon nito, ni Da Silva Alagon, upang maging isang awtonomong munisipalidad na pinangangasiwaan ng isang alkalde at isang munisipal na konseho. Kaya naman ang Villasor ay naging sentrong pang-agrikultura na may malaking kahalagahan salamat sa pagkamayabong ng lupain nito at sa lokasyong heograpikal nito.<ref name="Cm">{{Cita web|url=https://villasor.gov.it/contenuti/371766/storia|titolo=Comune di Villasor, La Storia|accesso=22 marzo 2021|dataarchivio=17 aprile 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210417152311/https://villasor.gov.it/contenuti/371766/storia|urlmorto=sì}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417152311/https://villasor.gov.it/contenuti/371766/storia |date=2021-04-17 }}</ref> Ngayon ito ay isang katamtamang laki na munisipalidad, na may populasyon na 4793 katao noong Enero 1, 1951, na kasunod na tumaas sa 7062 na naninirahan sa senso noong 2001.<ref>{{Cite web |title=La Storia |url=https://old.comune.villasor.su.it/villasor/villasor/www.comune.villasor.gov.it/citta-e-territorio/storia-e-cultura/la-storia.html |access-date=2024-06-15 |website=Comune di Villasor |language=it |archive-date=2024-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615055337/https://old.comune.villasor.su.it/villasor/villasor/www.comune.villasor.gov.it/citta-e-territorio/storia-e-cultura/la-storia.html |url-status=dead }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2578 bar:1871 from: 0 till:2371 bar:1881 from: 0 till:2548 bar:1901 from: 0 till:2630 bar:1911 from: 0 till:2989 bar:1921 from: 0 till:3248 bar:1931 from: 0 till:3513 bar:1936 from: 0 till:3692 bar:1951 from: 0 till:4774 bar:1961 from: 0 till:5508 bar:1971 from: 0 till:6391 bar:1981 from: 0 till:7070 bar:1991 from: 0 till:7294 bar:2001 from: 0 till:7065 PlotData= bar:1861 at:2578 fontsize:XS text: 2578 shift:(-8,5) bar:1871 at:2371 fontsize:XS text: 2371 shift:(-8,5) bar:1881 at:2548 fontsize:XS text: 2548 shift:(-8,5) bar:1901 at:2630 fontsize:XS text: 2630 shift:(-8,5) bar:1911 at:2989 fontsize:XS text: 2989 shift:(-8,5) bar:1921 at:3248 fontsize:XS text: 3248 shift:(-8,5) bar:1931 at:3513 fontsize:XS text: 3513 shift:(-8,5) bar:1936 at:3692 fontsize:XS text: 3692 shift:(-8,5) bar:1951 at:4774 fontsize:XS text: 4774 shift:(-8,5) bar:1961 at:5508 fontsize:XS text: 5508 shift:(-8,5) bar:1971 at:6391 fontsize:XS text: 6391 shift:(-8,5) bar:1981 at:7070 fontsize:XS text: 7070 shift:(-8,5) bar:1991 at:7294 fontsize:XS text: 7294 shift:(-8,5) bar:2001 at:7065 fontsize:XS text: 7065 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://villasor.gov.it/ villasor.gov.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306151008/https://villasor.gov.it/ |date=2021-03-06 }} {{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] khcvut66domsgf929wb1o0wywrs0ixo Villaspeciosa 0 131046 2225095 2118451 2026-09-13T11:34:31Z Ryomaandres 8044 2225095 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Villaspeciosa|official_name=Comune di Villaspeciosa|native_name=Biddaspitziosa|image_skyline=Chiesa di S. Platano a Villaspeciosa (CA).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Medyebal na simbahan ng San Platano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|19|N|8|56|E|type:city(2,039)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod ng Cagliari]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=27.3|population_footnotes=|population_total=2039|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09010|area_code=070|website=|footnotes=}} Ang '''Villaspeciosa''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 2,039 at may lawak na {{Convert|27.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Villaspeciosa ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Decimomannu]], [[Decimoputzu]], [[Siliqua, Cerdeña|Siliqua]], at [[Uta, Sardinia|Uta]]. == Mga monumento at tanawin == [[File:Mosaico_San_Cromazio_Villaspeciosa_2.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Mosaico_San_Cromazio_Villaspeciosa_2.jpg|left|thumb|Romanong mosaiko mula sa pook ng San Cromazio]] === Mga lugar arkeyolohiko === Hinggil sa mga pamayanang Nurahiko, bilang karagdagan sa Bidda Itzu, sa hangganan ng teritoryo ng Decimoputzu, na itinayo noong Huling Panahon ng Tanso at ang Unang Panahong Bakal (ika-12-11 siglo BC), mayroong isang malawak na pagsasama-sama ng Nurahika sa pook ng Cuccureddus, na itinayo noong parehong panahon, kabilang ang isang nuraghe sa tuktok ng Monte Silixianu (ngayon ay maling kilala sa mga mapa bilang Monte Cilixianu), isang nurahikang pamayanan na matatagpuan sa pagitan ng Guardia Manna at mitza su ferru at isang nurahikang pinagmulan na katabi ng isang hugis-parihaba na gusali na may mga base ng kubo at megalitikong mga pader ng lungsod na kinilala sa pagitan ng M. Siixianu at Is foradas de cucureddus. Ang mga bakas ng Puniko ay natagpuan sa Is crus, Lacana de bidazzone at Su pezzu callittu. Ang isa pang partikular na mahalagang pook ay ang huli na Romano sa San Cromazio, kung saan ang kampanya sa paghuhukay sa tag-init ay bukas sa loob ng ilang taon. Ang pook, na natuklasan noong dekada '70, ay may kasamang kahanga-hangang mosaico na may mga relihiyosong dekorasyon, kabilang sa mga pinakakahanga-hanga sa Cerdeña. Sa nakalipas na mga taon, maraming mga libing ang natagpuan nang walang anumang partikular na mahahalagang bagay. Ayon sa pinakahuling mga teorya, ang lugar ay dapat na nagsilbi noong nakaraan bilang isang hintuang estasyon para sa mga kabalyero na nagpunta mula Cagliari hanggang Sulcis at vice versa. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:544 bar:1871 from: 0 till:527 bar:1881 from: 0 till:427 bar:1901 from: 0 till:475 bar:1911 from: 0 till:524 bar:1921 from: 0 till:575 bar:1931 from: 0 till:661 bar:1936 from: 0 till:681 bar:1951 from: 0 till:1022 bar:1961 from: 0 till:1263 bar:1971 from: 0 till:1367 bar:1981 from: 0 till:1653 bar:1991 from: 0 till:1753 bar:2001 from: 0 till:1947 PlotData= bar:1861 at:544 fontsize:XS text: 544 shift:(-8,5) bar:1871 at:527 fontsize:XS text: 527 shift:(-8,5) bar:1881 at:427 fontsize:XS text: 427 shift:(-8,5) bar:1901 at:475 fontsize:XS text: 475 shift:(-8,5) bar:1911 at:524 fontsize:XS text: 524 shift:(-8,5) bar:1921 at:575 fontsize:XS text: 575 shift:(-8,5) bar:1931 at:661 fontsize:XS text: 661 shift:(-8,5) bar:1936 at:681 fontsize:XS text: 681 shift:(-8,5) bar:1951 at:1022 fontsize:XS text: 1022 shift:(-8,5) bar:1961 at:1263 fontsize:XS text: 1263 shift:(-8,5) bar:1971 at:1367 fontsize:XS text: 1367 shift:(-8,5) bar:1981 at:1653 fontsize:XS text: 1653 shift:(-8,5) bar:1991 at:1753 fontsize:XS text: 1753 shift:(-8,5) bar:2001 at:1947 fontsize:XS text: 1947 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Clear}}{{Kalakhang Lungsod ng Cagliari}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 1954uvh0x6i59bpv1wldv8qyc7w1xc0 Valle Aurina 0 154870 2225059 2156896 2026-09-13T10:47:44Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:San_Martino_in_Valla_Aurina.JPG]] with [[File:San_Martino_in_Valle_Aurina.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · typo). 2225059 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ahrntal|official_name=Gemeinde Ahrntal<br>Comune Valle Aurina|image_skyline=Steinhaus Mining Museum.jpg|image_caption=Museo ng mina|image_shield=Wappen Ahrntal.svg|coordinates={{coord|47|0|N|11|59|E|type:city(5,633)_region:IT|display=inline,title}}|region=[[Trentino-Alto Adigio]]|province=[[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]] (BZ)|frazioni=[[Luttach]] (Lutago), Steinhaus (Cadipietra), St. Jakob (San Giacomo), St. Johann (San Giovanni), St. Peter (San Pietro) and Weißenbach (Riobianco)|mayor=Helmut Gebhard Klammer|mayor_party=[[South Tyrolean People's Party|SVP]]|area_total_km2=187.0|elevation_footnotes=|elevation_m=1054|saint=|day=|postal_code=39030|area_code=0474|website={{URL|http://www.gemeinde-ahrntal.net}}|footnotes=}}Ang '''Ahrntal''' ({{Lang-it|Valle Aurina}} [ˈvalle auˈriːna]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]], rehiyon ng [[Trentino-Alto Adigio]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilagang-silangan ng lungsod ng [[Bolzano]] (''Bozen''), malapit sa hangganan ng [[Austria]]. == Heograpiya == May hangganan ng Ahrntal sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Selva dei Molini|Mühlwald]], [[Predoi|Prettau]], [[Campo Tures|Buhangin sa Taufers]], [[Brandberg, Austria|Brandberg]] (Austria), [[Finkenberg]] (Austria), at [[Mayrhofen]] (Austria). === Mga ''frazione'' === Ang munisipalidad ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (subdibisyon, pangunahin na mga nayon at nayon) [[Luttach]] (Lutago), Steinhaus (Cadipietra), St. Jakob (San Giacomo), St. Johann (San Giovanni), St. Peter (San Pietro), at Weißenbach (Riobianco). == Lipunan == [[Talaksan:San Martino in Valle Aurina.jpg|thumb| Simbahan ng Sankt Martin sa Lambak Ahrntal]] === Distribusyon ng wika === Ayon sa census noong 2011, 98.76% ng populasyon ang nagsasalita ng [[Wikang Aleman|Aleman]], 0.93% [[Wikang Italyano|Italyano]], at 0.31% [[Wikang Ladin|Ladin]] bilang unang wika.<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011">{{Cite journal |date=June 2012 |title=Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011 |url=http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |journal=astat info |publisher=Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol |issue=38 |pages=6–7 |access-date=2012-06-14 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165250/http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" !Wika ! 2001<ref name="Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol">Oscar Benvenuto (ed.): [http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614231554/http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf |date=2016-06-14 }}, Bozen/Bolzano 2007, p.&nbsp;16, table&nbsp;10</ref> ! 2011<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011"/> |- | Aleman | align="right" | 98.79% | align="right" | 98.76% |- | Italyano | align="right" | 1.07% | align="right" | 0.93% |- | Ladin | align="right" | 0.13% | align="right" | 0.31% |} === Ebolusyong demograpiko === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1860 text:1860 bar:1870 text:1870 bar:1880 text:1880 bar:1900 text:1900 bar:1910 text:1910 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1860 from: 0 till:0 bar:1870 from: 0 till:0 bar:1880 from: 0 till:3125 bar:1900 from: 0 till:0 bar:1910 from: 0 till:3126 bar:1921 from: 0 till:3263 bar:1931 from: 0 till:3274 bar:1936 from: 0 till:3581 bar:1951 from: 0 till:4085 bar:1961 from: 0 till:4360 bar:1971 from: 0 till:4630 bar:1981 from: 0 till:4934 bar:1991 from: 0 till:5261 bar:2001 from: 0 till:5517 PlotData= bar:1860 at:0 fontsize:XS text: ? shift:(-8,5) bar:1870 at:0 fontsize:XS text: ? shift:(-8,5) bar:1880 at:3125 fontsize:XS text: 3125 shift:(-8,5) bar:1900 at:0 fontsize:XS text: ? shift:(-8,5) bar:1910 at:3126 fontsize:XS text: 3126 shift:(-8,5) bar:1921 at:3263 fontsize:XS text: 3263 shift:(-8,5) bar:1931 at:3274 fontsize:XS text: 3274 shift:(-8,5) bar:1936 at:3581 fontsize:XS text: 3581 shift:(-8,5) bar:1951 at:4085 fontsize:XS text: 4085 shift:(-8,5) bar:1961 at:4360 fontsize:XS text: 4360 shift:(-8,5) bar:1971 at:4630 fontsize:XS text: 4630 shift:(-8,5) bar:1981 at:4934 fontsize:XS text: 4934 shift:(-8,5) bar:1991 at:5261 fontsize:XS text: 5261 shift:(-8,5) bar:2001 at:5517 fontsize:XS text: 5517 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Tingnan din == * [[Tauferer Ahrntal]] == Karagdagang pagbabasa == * ''Das Ahrntal: heimatkundliche Beiträge''. [[Der Schlern]] 52/1978, H. 7/8. * ''Ahrntal: ein Gemeindebuch'' . Gemeinde Ahrntal, Steinhaus 1999 (na may mga kontribusyon ni Christoph von Hartungen, Ernst Hofer, Reimo Lunz, Lydia Reichegger, Walburg Tanzer, Hannes Obermair, Gertrud Egger, Brigitte Niederkofler, Mathias Schmelzer, Sieglinde Hofer,)., Margareth Kamelger, at Margareth Kamelger * Rudolf Tasser, ''Das Obermair Medizinbuch aus St. Jakob im Ahrntal'' . Sa Wolfgang Ingenhaeff (ed.), ''Bergvolk und Medizin'' . Berenkamp, Innsbruck 2005,{{ISBN|3-85093-202-8}}, pp.&nbsp;321–370. * ''Tauferer Ahrntal.'' ''Geschichte und Zukunft'' . Tappeiner, Lana 2007,{{ISBN|978-88-7073-420-1}} . * Paul Gruber, Franz Josef Künig (eds), ''Peter Wasserer 1822 bis 1845'' . Provinz Verlag, Brixen 2010 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}} * {{In lang|de|it}} {{Official website|http://www.gemeinde-ahrntal.net}} {{Clear}}{{Province of Bolzano-Bozen}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 9li1l230rvmx07tkfp1t967gwv5njy4 Salorno sulla Strada del Vino 0 154944 2225054 2156831 2026-09-13T10:40:02Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Salorno-Stemma.svg]] with [[File:Salorno_sulla_Strada_del_Vino-Stemma.svg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Official name 2225054 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Salorno sulla Strada del Vino|official_name=Comune di Salorno sulla Strada del Vino<br>Gemeinde Salurn|native_name=|image_skyline=Aussichtsplattform Harderburg, Blick über Salurn.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Salorno sa lambak Adigio, tanaw mula sa Haderburg|image_shield=Salorno sulla Strada del Vino-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|46|14|N|11|12|E|type:city(3,160)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Trentino-Alto Adigio]]|province=[[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]] (BZ)|frazioni=Cauria (Gfrill), Pochi (Buchholz)|mayor_party=[[South Tyrolean People's Party]]|mayor=Roland Lazzeri|area_footnotes=|area_total_km2=33.13|population_footnotes=|population_demonym=Italyano: Salornesi<br> Aleman: Salurner|elevation_footnotes=|elevation_m=224|saint=|day=|postal_code=39040|area_code=0471|website={{official website|http://www.comune.salorno.bz.it}}|footnotes=}}Ang '''Salorno sulla Strada del Vino''' ({{Lang-de|Salurn}} [saˈlʊrn]) ay ang pinakatimog na ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]], rehiyon ng [[Trentino-Alto Adigio]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng lungsod ng [[Bolzano]]. Ito ay isa lamang sa limang pangunahing mga munisipalidad na nagsasalita ng Italyano sa Timog Tirol. == Heograpiya == Ang sentro ng nayon ay matatagpuan sa isang [[scree]] sa lambak ng [[Adige|Adigio]] (''Etsch''), mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng lungsod ng [[Trento]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Bolzano]]. Ang mga bahagi ng munisipal na lugar ay nabibilang sa [[Liwasang Pangkalikasan ng Trudner Horn]] na reserbang pangkalikasan, na bahagi ng network ng [[Kalikasan 2000|Natura 2000]]. Ang estasyon ng Salorno ay isang hintuan sa linya ng [[Daambakal ng Brenner]] mula [[Innsbruck]] hanggang [[Verona]]. Ang munisipalidad ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga nayon at pamayanan) ng Cauria (Aleman: ''Gfrill''), at Pochi (''Buchholz''). Noong Disyembre 31, 2011, ang Salorno sulla Strada del Vino ay may populasyon na 3,591 at may lawak na {{Convert|33.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> == Lipunan == [[Talaksan:St._Andreas_in_Salurn_4.JPG|thumb| Simbahan ng San Andrés]] === Distribusyon ng wika === Mula noong 2001, tumaas nang husto ang populasyon ni Salorno. Ayon sa senso noong 2011, 61.85% ng populasyon ang nagsasalita ng [[Wikang Italyano|Italyano]], 37.74% [[Wikang Aleman|Aleman]], at 0.40% [[Wikang Ladin|Ladin]] bilang unang wika.<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011">{{Cite journal |date=June 2012 |title=Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011 |url=http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |journal=astat info |publisher=Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol |issue=38 |pages=6–7 |access-date=2012-06-14 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165250/http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" !Wika ! 2001<ref name="Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol">Oscar Benvenuto (ed.): [http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614231554/http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf |date=2016-06-14 }}, Bozen/Bolzano 2007, p.&nbsp;17, table&nbsp;10</ref> ! 2011<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011"/> |- | Aleman | align="right" | 37.43% | align="right" | 37.74% |- | Italyano | align="right" | 62.19% | align="right" | 61.85% |- | Ladin | align="right" | 0.39% | align="right" | 0.40% |} [[Talaksan:Wasserfall_Salurn.jpg|thumb| Talon ng Salorno.]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * {{Cite journal |last=Stolz |first=Otto |year=1946 |title=Neumarkt und Salurn in ihren Beziehungen zur Tiroler Landesgeschichte |journal=[[Der Schlern]] |volume=20 |pages=292–99}} * {{Cite journal |last=Obermair |first=Hannes |year=2001 |title=Soziale Produktion von Recht? Das Weistum des Gerichts Salurn in Südtirol von 1403 |url=http://cma.gbv.de/dr,cma,004,2001,a,07.pdf |journal=Concilium medii aevi |volume=4 |pages=179–208 |issn=1437-904X}} * {{cite book|last=Landi|first=Walter|title=Haderburg. Die Feste an der Salurner Klause (Burgen, 5)|publisher=Schnell & Steiner|location=Regensburg|year=2010|isbn=978-3-7954-2163-2}}  == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}} * [http://www.comune.salorno.bz.it Opisyal na website] {{In lang|it|de}} {{Province of Bolzano-Bozen}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] lgqu20oq18xi94nq7qba44dsi2l8pm9 Kasaysayan ng manga 0 159176 2224820 1893417 2026-09-13T04:29:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224820 wikitext text/x-wiki {{Anime/Manga}} {{rough translation}} Ang '''[[Manga]]''' ay isang komikero expression. Ang sining ng mga Hapon ay isang link na tumutukoy XI . Sa prinsipyo, ang mga detalye ay halata simple at masarap na pagsasamahan ng komposisyon.<ref name="Kinsella">Kinsella, Sharon 2000. ''Adult Manga: Culture and Power in Contemporary Japanese Society.'' Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 978-0824823184.</ref><ref name="Schodt 1986">Schodt, Frederik L. 1986. ''Manga! Manga! The World of Japanese Comics.'' Tokyo: Kodansha. ISBN 978-0870117527.</ref> == Sa Likod ng Manga == Ang nananatiling ng unang manga Chōjugiga lumitaw sa form (satirical drawings ng mga hayop), Toba Sojo hindi nagpadala ng off ( XI - XII siglo. ). Ngayon, itim at puti ng mga kopya ay lamang ng ilang mga kaliwa. Sa Edad o ukiyo-e n isang malakas na binuo, at ngayon ay ang unang manga genres tila napaka remote istorya ay nilikha. Mga paksa ay iba-iba: ang kasaysayan at pagiging sekswal sa comedy o kritikaraino . Ang Hokusaik kanyang mga salita sa isang libro na itinakda sa manga: Manga, Hokusai, XIX. mendekoa . siglo . Iba pang mga artista, tulad ng, Gyonai Kawanabe , tulad ng sining sa panahon natitirang. == Ang Manga ng Modernong Tagalikha == Noong [[Panahon ng Meiji]] ay nagsimula kapag ang artikong europeo ay may liluraturik ukiyo-e, salamat sa mga mambabasa sa ihatid ang kagandahan ng mga galing sa ibang bansa. Samakatuwid, ang mga prinsipyo ng modernong manga, hindi lamang salamat sa panahon Edo estetizismoari sining ang naganap, ang epekto sa European at, mamaya, ang mga Amerikano rin thanks: lalo na, katawa-tawa pamamaraan upang ipasok. Noong [[1900|19]] siglo sa panahon ng panahon ng pyudal industrializaziorako paglipat ganap, Wirgman Charles at George panatiko sa pamamagitan ng (parehong Japanese kritikatzaileak panlipunan na oras) ay itinatag ang mga sumusunod na pag-unlad ng mga pundasyon ng manga.Ang Mangaka sa pagitan ng dalawang cartoonists ay admired at pa rin ay, lubhang mahalaga na ang mga Japanese Mangan. Noong [[2000|20]] siglo , mula sa kung saan lumitaw sa Japanese manga ngayon pioneer: Ippei Okomoto , Kiyochika Kayashi at Rakuten Kitazawa , bukod sa iba. Lahat ng mga ito ay sa pangunguna ng kanilang mga gawain ng pak sa Tokyo ( 1905 ), pagpapalawak ng mga katulad na mga lathalain. Gayunman, sa Tagosaku Mokube na Tokyo Kenbutsu 『』田吾作と杢兵衛の東京見物mangatzat ay itinuturing na ang unang modernong panahon. == Manga noong 1945 == Ang Japan, ang European kultura impluwensiya ay nagdaragdag, ang pagkuha sa buhay ng mga modernong manga, pagguhit, at siya marched tulad ng sa biñetatze pamamaraan. Bilang resulta ng produksiyon ay nag-iingat sa isang mabagal ngunit tumatag Kitazawa, Ichiro Suzuki at Takeo Nagamatsu bilang Mangaka thanks. Noong 1920 at 1930 ay lubhang kapaki-pakinabang para sa mga dekada, sa paglikha ng mga bagong genres: kodomo manga (manga para sa mga bata), para sa halimbawa. Ang Publications ay din pinabuting Nagagatsu hindi Sanjushi, Taro Speed at Ogoni sa isang uri ng mga gawa (ang huli, ang unang superhero ). Sa panahon na iyon, 1915 dahil sa ang mga unang pagtatangka ay na ginawa upang magdala ng animation, manga, anime, na kung saan mamaya humantong sa paglikha ay ginawa. Ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang paglaganap ng patakaran militaristen Pagkatapos ng pagdating, ang manga ay apektado ng digmaan mga kuwento, mga karakter na sakdal at garaitezinak ipakita. Ang Manga propaganda layunin ay ginamit sa 1945 hanggang sa American trabaho pwersa sa pangkalahatang sa komiks ay pinagbawalan. == Simula ng Manga Pagkatapos ng 1945 == Noong 1945 sa ganap magpahuli, Japan ay pinasok ng isang bagong panahon. Entertainment ay ang industriya ay naging, matapos ang digmaan-langis na krudo Post dahil sa ang kailangan para sa isang sikolohikal na makatakas mula sa mga tao. Ang maliit na bayan sa karamihan ng mga libangan resources, kakulangan ng isang murang paraan upang maging sa dahas. Sa ilalim ng mga tiyak na mga kondisyon bilang isang resulta ng Kamishibaia lumitaw, tulad ng isang alamat ng isang bulag, ipakita ang inaalok ng isang village sa exchange para sa mga sweets. Kamishibai sa pamamagitan ng hindi sumali sa magasin, ngunit Osaka ay itinatag ng dalawang bagong format: * 30,000 mga pautang ay kumalat sa buong bansa na may isang network ng mga sentro sa operasyon, paggawa kanyang sariling manga, magasin, o bilang 150-na pahina ng lakas ng tunog. * Sa kabilang dako, ang pulang libro , at tungkol sa 200 mga pahina ng itim at puti ng lakas ng tunog ng mga mababang-kalidad na papel. Libro ng mga espesyal na katangian ng ang pulang balat at murang presyo. Ang mga may-akda ng industriya na ito ay tumanggap ng salaries katumbas ng paghihirap, ngunit sa halip ay isang dakilang creative kalayaan. Si [[Osamu Tezukak]] , 20-taon gulang na mga medikal na mag-aaral, at Fleischer at Walt Disney karikatura tagahanga ng isang Japanese komikero libro sa ganap na baguhin ang kanyang unang red. Ang isla ng New Treasury sa pamamagitan ng 400,000 at 800,000 mga kopya naibenta sa panahon ng sorpresa. Ang kanyang susi sa tagumpay ay ang aplikasyon ng komiks cinematic estilo, mga kartun ng naghahati ang kilusan at dynamism, ang kumbinasyon ng mga iba't-ibang mga sound effects. Ang Tokyo Tezukaren tagumpay sa magasin, lalo na ang bagong shonen manga ( 1947 ), ay ibinibigay lamang mangara ang unang magasin para sa mga bata. Bertan argitaratu zuen Tezukak Astroboy . Magazine sa kanyang serye ng mga kuwento sa paraang itinakda epopeia pamamaraan, at sa iba-ibahin ang kanyang produksiyon sa maraming mga genres. Kabilang sa mga ito ay mga kababaihan at ang kanilang mga pampanitikan adaptations shōjo manga o manga. Sa kalagitnaan ng 50's, ang kabisera ng Tezuka Tokyo Tokiwasi gusali ay pinangalanan bilang ang bagong may-akda, at ngayon ang mga stars ay hindi kilala. Ang isang taon mamaya, shonen Naglaho at ay ang dulo ng Red Book. Sa pagitan ng mga dalawang, at salamat sa Osamu Tezukari, inilatag ang pundasyon para sa mga kontemporaryo industriya manga, at ito. Makalipas ang ilang sandali pagkatapos ng kanyang kamatayan, ang ilan sa mga pinaka-mahalagang mga pahayagan ng Japan Nobel Prize sa Literature ay nagtanong sa pagsasanay, ngunit ang kahilingan na ito ay mabilis na itinanggi. 1997 ay gaganapin sa bawat taon dahil sa ang mga Osamu Tezuka Culture Award tinatawag Tezukak sa karangalan ng kontribusyon ng modernong manga. Competition ay patuloy sa landas na ito Tezukaren na gantimpala ang Mangaka. Kamishibai natapos sa tagumpay ng manga magasin, at marami ng kanyang kapangyarihan upang maprotektahan ang sistema ng aklatan. Manga magasin ay ang lahat ng umeentzakoak, ay matatagpuan sa mga pampublikong aklatan sa kanilang lugar para sa isang mature uri ng paglikha ng isang manga: gekiga. Disney estilo at iwanan ang iba pang isa ay kinuha, at parang totoo fotografikoagoa. An sindak, samuray istorya, yakuza sa manga, pagiging sekswal , at iba pa. Kabilang sa lahat Sanpei Shiratori , 1964, sa kasaysayan ng sekreto manga magazine ay ang tanging proteksiyon: Garon . Gayundin, Unggoy Punch ( Kazuhiko Kato Japanese artist sagisag-panulat) bilang ang panginoon, "ang pinakamahusay na ng lahat ng oras mangarik tinatawag Lupi III serye manlilikha. Sa kabila ng pagiging 70 years old, ay aktibo pa rin ngayon. kompetensiya sa mga pangangailangan ng mga graphic magasin ay nagbago lugar Gekigarekin: pagbabawas sa presensiya ng teksto, dagdagan ang sukat at bilang ng mga pahina ay idadagdag, ay maaaring makita ang mas mahusay. Upang tumugon sa mga librong ito ay isa sa mga publisher Kodansha magazine market ay nagpasimula sa 1959 . Ang kanyang shonen Magazine Buwanang lingguhang magasin dalas ay nagbago, at ang produksiyon multiplied sa may-akda estajanovismoa sa magpataw, bagaman oras na ito nuclei milyon sa salaries. Nagtagal ay nagdagdag ng ilang mga iba pang mga publishers, tulad ng: Shueisha , Shogakukan at Futabasha . Ito ang sistema ng produksiyon, kulay, papel kalidad at kabutihang-asal sa mga isyu renounced sa kanila, ang mas masama maliban kung pampolitika pintas. Gayunman, ang mga benta lumago hanggang ikaragarrietaraino numero, pati na rin sa negosyo at kumita sa kanila. Manga sa Japan ay naging ang pinaka mahalagang bansa sa buong broadcast ng komunikasyon. ==Talababa== {{reflist}} ==Ugnay Panlabas== *[http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html A History of Manga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080102040820/http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html |date=2008-01-02 }} *[http://www.touchandturn.com/hokusai/default.asp?lang=english A complete Hokusai Book, Hokusai Manga Vol 12 in Touch & Turn format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501060928/http://www.touchandturn.com/hokusai/default.asp?lang=english |date=2008-05-01 }} {{DEFAULTSORT:History Of Manga}} [[Kategorya:Manga]] [[Kategorya:Kasaysayan ng komiks]] h4tpbg5ubsykm3dguaikhc6zmjym5jt Usapang Wikipedia:Talaan ng mga artikulong kailangang mayroon ang bawat Wikipedia 5 165385 2224796 2224235 2026-09-12T19:08:22Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2224796 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Opening chess position from black side.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q937|Q937]] | | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1357|Q1357]] | | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Arkeya | [[Arkeya]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q290|Q290]] | biological sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadarma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[Digmaang sibil|digmaang patanì]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q4916|Q4916]] | Euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q9358|Q9358]] | | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q5878|Q5878]] | Gabriel García Márquez | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3503|Q3503]] | River Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze River | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q9312|Q9312]] | | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industry | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q1047|Q1047]] | | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q6527|Q6527]] | | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q9364|Q9364]] | | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q9353|Q9353]] | | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q9317|Q9317]] | | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo|Kahinduhan]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q9061|Q9061]] | | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comic | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[kultura]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7172|Q7172]] | Arab League | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q9391|Q9391]] | | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q7186|Q7186]] | | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q48301|Q48301]] | | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q9387|Q9387]] | | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad|Mohëmmëd]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q25326|Q25326]] | Mollusca | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematode | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[Nerbiyo]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q1399|Q1399]] | | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[oras]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9191|Q9191]] | | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q10850|Q10850]] | | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q7231|Q7231]] | | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7768|Q7768]] | ASEAN | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q9215|Q9215]] | | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q7197|Q7197]] | | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immune system | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[sulat Ërëbi]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q9068|Q9068]] | | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q254|Q254]] | | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali|Ëbuhamed Mohëmmëd Gëzali]] | [[Talaksan:Al-Ghazali by Khalil Gibran.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} n89cobf6iyd1hstya4lor0xp54ag3vy Cartago 0 166260 2224769 2153581 2026-09-12T17:11:30Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Kartago]] sa [[Cartago]] 2153581 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | Name = Arkeolohikong Pook ng Kartago | Image = Karthago Antoninus-Pius-Thermen.JPG | State Party = [[Tunisia]] | Type = Kultural | Criteria = ii, iii, vi | ID = 37 | Region = Mga Arabong Estado | Year = 1979 | Session = Ikatlo }} {{Commonscat|Carthage}} Ang '''Kartago''' ({{lang-la|Carthago}} or ''Karthago'', {{lang-grc|Καρχηδών Karkhēdōn}}, {{lang-ar|<big>قرطاج</big> Qarṭāj}}, [[mga wikang Berber|Berber]]: ⴽⴰⵔⵜⴰⵊⴻⵏ ''Kartajen'', [[Wika ng taga-Etrurya|Taga-Etrurya]]: ''*Carθaza'', Makabagong {{lang-he|קרתגו}} ''Qartágo'', mula sa [[Wikang Penisyo|Penisyo]] ''{{lang|phn-Latn|Qart-ḥadašt}}''<ref>''[http://books.google.ca/books?ei=hKY7Tb2bAdL2gAfPn7HCCA&ct=result&id=lrIiAQAAIAAJ&dq=carthage+%22hadsat%22&q=+%22hadsat%22#search_anchor Annales]'', 1908. p.253.</ref> nangangahulugang ''Bagong Lungsod'' ([[Aramaic]]: ''Qarta Ḥdatha''), nagpapahiwatig na ito'y naging 'bagong [[Tyre, Lebanon|Tyre]]'<ref>[http://www.archaeology.ugent.be/carthage/history.php Carthage: new excavations in Mediterranean capital]</ref>) ay isang pangunahing sentrong lungsod sa loob ng halos 3,000 taon sa Golpo ng Tunis. Sumulong ang Kartago mula sa isang kolonya ng [[Penisia]] noong unang milenyo BC. Kasalukuyan itong danay ng [[Tunis]], [[Tunisia]], na may [[populasyon]] na 20,715 sang-ayon sa sensus noong 2004. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * {{wikivoyage|en:Carthage|Kartago}} {{in lang|en}} {{Authority control}} {{coord|36.8528|10.3233|display=title}} [[Kategorya:Kartago|*]] hfrz6qakpny6s6jgoq0djjdo8s80xse Maciejówka 0 170759 2224828 2176179 2026-09-13T07:02:04Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impormasyon sa matagal na panahon 2224828 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Polonya]] e0lppxod74l5qn3mpgt3kf0hfiq1xms Maciejowka 0 170760 2225030 964691 2026-09-13T10:35:36Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Polonya]] 2225030 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Polonya]] e0lppxod74l5qn3mpgt3kf0hfiq1xms Carbonia, Sardinia 0 233492 2225029 1798426 2026-09-13T10:35:13Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Talaan ng mga comune ng Lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] to [[Carbonia, Cerdeña]] 2225029 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Carbonia, Cerdeña]] 06bi00d7daejfbmujyl528h3vwodpbd 1998 sa Pilipinas 0 249004 2224926 2223738 2026-09-13T09:28:24Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224926 wikitext text/x-wiki Ang '''1998 sa Pilipinas''' ay mga pangyayaring mahalaga sa Pilipinas sa taong 1998. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>; [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Simula Hunyo 30)</small> * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>; [[Gloria Macapagal-Arroyo]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) <small>(Simula Hunyo 30)</small> * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Neptali Gonzales]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] <small>(Hanggang Hunyo 5)</small>; [[Ika-11 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 na Kongreso]] <small>(Simula Hulyo 27)</small> == Kaganapan == ===Enero=== * Iniutos ng [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]] acting governor na si Guimid Matalam ang 60-araw na suspensyon kay [[Gobernador ng Lanao del Sur|gobernador ng Lanao del Sur]] Mahid Mutilan sa maraming kaso. Inutusan ng [[Manila]] [[Regional Trial Court]] (RTC) na arestuhin si Mutilan dahil sa ilegal na recruitment.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 1, 1998 |title=Muling sinuspinde ang gobernador ng Lanao del Sur |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000180.htm |work=Philippine Headline News Online (PHNO) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226105245/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000180.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Pumirma ang Tribal Communities Association of the Philippines ng limang kasunduan sa mga asosasyon ng mga katutubong negosyante sa Canada, bahagi ng 27 kasunduan sa negosyo na nilagdaan sa pagitan ng Pilipinas at [[Canada]]. Saklaw nito ang eksplorasyon ng mineral, pagpapaunlad ng isang plantasyon ng [[abaca]], paggawa ng isang [[fireboard]], at pag-install ng dalawang pasilidad ng komunikasyon.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 2, 1998 |title=RP, Pumirma ang mga tribo ng Canada ng mga proyektong nagkakahalaga ng $469-M |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000183.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226092423/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000183.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Ang [[Olongapo]] RTC, na kumikilos batay sa isang reklamo ng isang kumpanya ng [[Subic Freeport]], ay naglabas ng isang [[temporary restraining order]] na nagpapahinto sa pagpapatupad ng ''Executive Order No. 444'' na nagdulot ng limitadong operasyon at pagbaba ng kita ng [[duty-free shop]]s sa [[Clark Freeport at Special Economic Zone|Clark]] at Subic.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 8, 1998 |title=Tagumpay sa Korte para sa mga tindahang walang duty |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000192.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226115257/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000192.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Nag-utos ang pambansang pamahalaan ng [[moratorium]] sa mga aktibidad sa pagmimina sa Mount Diwalwal sa [[Monkayo]], [[Davao del Norte]].<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 9, 1998 |title=Ipinatigil ang pagmimina sa Davao |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000195.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226102347/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000195.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Nagsimula ang isang pagtatalo sa [[Alkalde ng Pasay|pagka-alkalde sa Pasay]], na kinasasangkutan ni [[Pablo Cuneta]], na bumalik mula sa medical leave, at ng bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Peewee Trinidad]], na nanunungkulan bilang acting capacity na tumangging umalis sa pwesto. Sinasabi ng [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] na ang alitan ay "una sa uri nito."<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 26, 1998 |title=Aayusin ng Korte ang alitan sa pagitan ng alkalde ng Pasay |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000227.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000519054019/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000227.htm |archive-date=Mayo 19, 2000 |access-date=Marso 25, 2023}}</ref> * Enero 28 – Binihag ng mga armado ang hindi bababa sa 400 mga bata at mga guro sa loob ng ilang oras, sa isang mababang paaralan sa [[Maynila]]. ===Pebrero=== * Pebrero 2 – Bumagsak ang ''Cebu Pacific Flight 387'' sa mga dalisdis ng Bundok Sumagaya sa [[Claveria, Misamis Oriental]], 104 pasahero ang namatay. * Pebrero 11 – Ang Talisay ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng Negros Occidental sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8489''. * Pebrero 14 – Ang katayuan ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] bilang isang lungsod na bahagi ng lalawigan ay ibinaba sa pamamagitan ng pagsasabatas ng ''Republic Act 8528'' na nag-amyenda sa ilang seksyon ng ''Republic Act 7720'' tungo sa isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]. * Pebrero 23 – Nilagdaan na ang ''Batas Republika 8535'' na lumilikha sa Lungsod ng [[Novaliches]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Samonte|first=Severino|petsa=Setyembre 12, 2020|title=Pagtaas ng bilang ng mga lungsod sa Pilipinas mula 60 noong 1987 patungong 146 noong 2020 traced|work=Philippine News Agency|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1115219|access-date=Oktubre 22, 2021}}</ref> * Huling bahagi ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso – Isang pagsiklab ng malaria sa dalawang isla sa [[Siasi, Sulu]] ang nagdulot ng naiulat na pagkamatay ng mahigit 140 residente.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199803/ht/ht000281.htm "149 patay sa pagsiklab ng malaria sa Sulu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401144937/http://www.newsflash.org/199803/ht/ht000281.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 03-01-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199803/hl/hl000511.htm "Bumaba sa 140 ang bilang ng mga namatay sa malaria, tigdas ang susunod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401144937/http://www.newsflash.org/199803/hl/hl000511.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 03-04-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref> * Marso 8 – Ang [[Compostela Valley]], ay itinatag bilang ika-78 lalawigan, sa pamamagitan ng [[Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Bilang 8470. * Marso 14 – Ang [[Passi, Iloilo|Passi]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Iloilo]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8469''. * Marso 20 – Ang [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[La Union]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8509''. * Marso 21 ** Ang [[Calapan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Oriental Mindoro]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8475''. **Ang [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Pangasinan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8480''.<ref>{{Cite web|title=Kasaysayan ng Lungsod ng Urdaneta|url=https://urdaneta-city.gov.ph/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Lungsod ng Urdaneta|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417042105/http://www.urdaneta-city.gov.ph:80/ |archive-date=2001-04-17 }}</ref> **Ang [[Victorias]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Negros Occidental]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8488''. * Marso 22 **Ang [[Kidapawan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Cotabato]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8500''.<ref>{{Banggitin ang web|title=Historical Origin|url=https://www.kidapawancity.gov.ph/historical-origin/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=City of Kidapawan|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928035457/https://www.kidapawancity.gov.ph/historical-origin/ |archive-date=2020-09-28 }}</ref> **Ang [[Malaybalay]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bukidnon]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8490''.<ref>{{Banggitin web|title=KASAYSAYAN NG KASAYSAYAN|url=https://malaybalaycity.gov.ph/malaybalay-dev/historical-background/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=ANG PAMAHALAANG LUNGSOD NG MALAYBALAY {{!}} OPISYAL NA WEBSITE|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713070800/http://malaybalaycity.gov.ph/malaybalay-dev/historical-background/ |archive-date=2020-07-13 }}</ref> **[[Parañaque]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Republic Act 8507 na inaprubahan noong Pebrero 13. ===Abril=== * Abril 4 – Ang [[Antipolo]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8508''. * Abril 19 – Ang [[Lungsod ng Tarlac|Tarlac]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Tarlac]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8593''. ===Mayo=== * [[Mayo 11]] – [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1998|Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 1998]]. * Mayo 16 – Isang sunog ang tumupok sa [[Lung Center of the Philippines]], kung saan hindi bababa sa 22 pasyente ang namatay, pati na rin ang katabing [[National Kidney and Transplant Institute]], sa [[Lungsod Quezon]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199805/hl/hl000671.htm "22 ang namatay sa sunog sa Lung Center, pinaghihinalaan ang arson"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402153842/http://www.newsflash.org/199805/hl/hl000671.htm |date=2022-04-02 }}'' PHNO. 05-17-1998. Nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/3cf7187968bd1baaf3c8941c19f4a31e "Pilipinas: Maynila: 8 pasyente ang namatay sa sunog sa ospital"]'' [[Associated Press|AP Archive]]. 05-16-1998.<br>—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-may-17-mn-50821-story.html "10 ang namatay sa sunog sa ospital sa Pilipinas"]'' [[Associated Press|AP]] (sa pamamagitan ng [[Los Angeles Times]]). 05-17-1998.<br>—''[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1802/today-in-philippine-history-may-16-1998-a-fire-swept-through-the-lung-center-of-the-philippines-killing-25-people "Mayo 16, 1998: isang sunog ang sumiklab sa Lung Center of the Philippines na ikinamatay ng 25 katao"]'' Ang Proyektong Kahimyang.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 6 – Si Carmela Arcolas–Gamboa ng [[Negros Occidental]], ay kinoronahan bilang Miss Philippines Centennial noong 1998. * [[Hunyo 12]] – Ipinagdiriwang ang Sentenaryo ng Kalayaan o ang Ika-100 Anibersaryo ng [[Araw ng Kalayaan]] ng [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]]. * Hunyo 30 – Nanumpa si dating [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Joseph Estrada]] bilang [[Talaan ng mga Pangulo ng Pilipinas|ika-13]] [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng Pilipinas. ===Hulyo=== * Unang bahagi ng Hulyo – Iniulat ng [[Kagawaran ng Agrikultura (Pilipinas)|Kagawaran ng Agrikultura]] na ang tagtuyot at paglaganap ng peste sa mga pananim sa rehiyon ng [[Rehiyon ng Davao|Timog Mindanao]] sa pagitan ng Nobyembre 1997 at Hunyo 1998 ay nakaapekto sa humigit-kumulang 254,000 ektarya ng mga lupang sakahan, at sumira sa 360,037 metrikong tonelada ng mga pananim na nagkakahalaga ng hindi bababa sa {{Philippine peso|2}}-bilyon; Ang mga lupang tinatamnan ng palay at mais ang lubhang napinsala.<ref>''[http://www.newsflash.org/199807/ht/ht000445.htm "Pagkatapos ng tagtuyot: baha, mga pagkamatay sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084524/http://www.newsflash.org/199807/ht/ht000445.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 07-09-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 18 – Lumubog sa dagat malapit sa [[Fortune Island (Philippines)|Fortune Island]], [[Nasugbu, Batangas]] ang pampasaherong lantsa na ''[[MV Princess of the Orient]]'', na tinatahak ang rutang Maynila-Cebu sa kasagsagan ng [[Typhoon Vicki (1998)|Typhoon Vicki (''Gading'')]], sa [[Fortune Island (Philippines)|Fortune Island]], [[Nasugbu, Batangas]]; 150 ang naiulat na patay o nawawala.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000899.htm "NEWSFLASH: Lumubog ang barkong patungong Cebu, nawawala ang mga pasahero"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000899.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-19-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000904.htm "54 ang patay, 75 ang nawawala pa rin sa sakuna sa Sulpicio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000904.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-21-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>—''[https://www.nytimes.com/1998/09/20/world/23-dead-many-missing-in-manila-ferry-sinking.html "23 Patay, Marami ang Nawawala sa Paglubog ng Ferry ng Maynila"]'' [[Associated Press|AP]] (via [[The New York Times]]). 09-20-1998.<br>—''[https://safety4sea.com/cm-princess-of-the-orient-erroneous-maneuvering-leads-to-deadly-sinking/ "Prinsesa ng Silangan: Ang maling pagmamaniobra ay humantong sa nakamamatay na paglubog"]'' Safety4Sea. 12-10-2019.<br><br>Para sa timeline ng mga kaugnay na aksidente:<br>—''[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSMAN5211320080623 "TIMELINE: Pinakamatinding mga sakuna sa barko sa Pilipinas"]'' [[Reuters]]. 06-23-2008.<br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>Tingnan ang mga detalye ng [https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?151182 aksidenteng ito] mula sa database ng [[Wrecksite]]. Nakuha noong 04-01-2022.</ref> * Setyembre 23 – Sinuspinde ng [[Philippine Airlines]] (PAL) ang operasyon nito nang ilang araw simula hatinggabi, ayon sa inanunsyo nito noong Setyembre 17 na "permanenteng" paghinto, bilang resulta ng [[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997|Krisis sa pananalapi sa Asya]] at aksyong industriyal ng mga unyon nito. Dalawang magkahiwalay na welga ang isinagawa, ng humigit-kumulang 600 piloto noong Hunyo, dahil sa mga paratang ng hindi patas na kasanayan sa paggawa at pagsira sa unyon ng PAL, na nakakaapekto sa mga operasyon ng PAL; at ng halos 2,000 miyembro ng unyon noong Hulyo, kasunod ng pagtanggal sa trabaho noong Hunyo 15 ng humigit-kumulang 5,000 empleyado bilang bahagi ng hakbang nito upang matugunan ang mga pagkalugi sa pananalapi. Gumawa si Pangulong Estrada ng serye ng mga interbensyon sa pagsisikap na malutas ang hindi pagkakaunawaan sa paggawa hanggang sa magkaroon ng ilang kasunduan sa pagitan ng PAL Employees Association at ng pamamahala ng airline. Noong Oktubre 7, bahagyang ipinagpatuloy ng PAL ang operasyon, ayon sa inanunsyo ni Pangulong... Estrada, Setyembre 28. Pinagtibay ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 2016 ang pagtanggal sa trabaho sa 24 na piloto ng PAL, at noong 2018 ang pagtanggal sa trabaho sa humigit-kumulang 1,400 cabin crew.<ref>—''[https://web.archive.org/web/20051109132132/http://www.newsflash.org/199807/hl/hl000791.htm (UNANG PAGSUSURI NG PHNO) "Tapos na ang welga ng PAL, itinigil na ang mga piket"]'' PHNO. 07-26-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000896.htm "NEWSFLASH: Tuluyan nang magsasara ang Philippine Airlines sa susunod na linggo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084524/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000896.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-17-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000928.htm "NEWSFLASH: Nalutas na! Muling magbubukas ang PAL sa Oktubre 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000928.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-28-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>Para sa kaganapang ito:<br>—''[https://www.nytimes.com/1998/09/25/business/international-business-island-nation-loses-a-bridge-as-philippine-airlines-fails.html "INTERNASYONAL NA NEGOSYO; Nawalan ng Tulay ang Bansang Isla Dahil Nabigo ang Philippine Airlines"]'' [[The New York Times]]. 09-25-1998.<br>—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-sep-25-fi-26413-story.html "Nakumpiska ang Jet ng Philippine Airline sa LAX"]'' [[Los Angeles Times]]. 09-25-1998.<br>—''[https://web.archive.org/web/20110129083806/http://edition.cnn.com/ASIANOW/time/asia/magazine/1998/981005/philippine_airlines.html "NEGOSYO: Masamang Balitang Ibon"]'' [[Time (magazine)|Time Asia]] isyu ng 10-05-1998.<br><br>Mga kaugnay na pangyayari:<br>—''[https://www.philstar.com/metro/2016/02/05/1550132/sc-upholds-dismissal-pal-pilots-1998-strike/ "Pinagtibay ng SC ang pagtanggal sa mga piloto ng PAL sa welga noong 1998"]'' [[Philstar.com]]. 02-05-2016.<br>—''[https://www.pna.gov.ph/articles/1030102 "Legal na ang pagtanggal sa trabaho ng 1,400 cabin crew ng PAL noong 1998"]'' [[Philippine News Agency]]. 03-26-2018.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/insights/08/05/10/pals-labor-woes-then-and-now "Mga problema sa paggawa ng PAL: noon at ngayon"]'' [[Newsbreak (magazine)|Newsbreak]] via [[ABS-CBN News]]. 08-05-2010.<br><br>Para sa mga detalye ng kaso:<br>—''[https://mirror.officialgazette.gov.ph/2009/10/02/fasap-v-philippine-airlines-g-r-no-178083-october-2-2009/ "G.R. No. 178083"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406220947/https://mirror.officialgazette.gov.ph/2009/10/02/fasap-v-philippine-airlines-g-r-no-178083-october-2-2009/ |date=2023-04-06 }}'' (10-02-2009) [[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)|Opisyal na Pahayagan]].<br>—''[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/63895 "G.R. No. 200088"]'' (02-26-2018) [[Korte Suprema ng Pilipinas|E-Library ng Korte Suprema]].<br><br>Timeline:<br>—''[https://www.philippineairlines.com/AboutUs/HistoryAndMilestone "Kasaysayan at mga Milestone"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331042455/http://www.philippineairlines.com/AboutUs/HistoryAndMilestone |date=2016-03-31 }}'' Website ng Philippine Airlines.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> ===Oktubre=== * Oktubre 6 – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], 8–5, upang pawalang-sala ang dating [[Unang Ginang ng Pilipinas|Unang Ginang]] [[Imelda Marcos]] at baligtarin ang hatol noong 1993 [[Sandiganbayan]] na nagpapatunay na siya ay pinawalang-sala sa kasong katiwalian kaugnay ng pagtatayo ng [[Philippine General Hospital]].<ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000955.htm "NEWSFLASH: Pinawalang-sala si Imelda!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250926080055/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000955.htm |date=2025-09-26 }}'' PHNO. 10-06-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000959.htm "Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Imelda sa 3 batayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071144/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000959.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-07-1998.<br><br>Lahat ay narekober noong 03-31-2022.</ref> * Oktubre 14 – [[Oktubre 15|15]] – [[Typhoon Zeb|Super typhoon Zeb (''Iliang'')]] ay tumama sa [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] at humampas sa Hilagang Luzon pati na rin sa ilang bahagi ng [[Nueva Ecija]] at [[Rizal (lalawigan)|Rizal]]; nagdulot ng malaking pinsala na nagkakahalaga ng humigit-kumulang isang bilyong [[Piso ng Pilipinas|piso]]; ang naiulat na bilang ng mga namatay ay 83.<ref name="tcZB">—''[https://apnews.com/article/d9a9cdbe1d56dfef8d233fd949dfe968 "2 Namatay sa Bagyong Pilipinas"]'' [[Associated Press|AP News]]. 10-22-1998.<br>—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/0a7083b07363037ce094c5562ef3a9ab "Pilipinas: Mga Resulta ng Bagyong Bab"]'' AP Archive. 10-24-1998.<br>—''[https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/201209.stm "Ibinaba ang antas ng Bagyong Bab"]'' [[BBC News]]. 10-26-1998.<br>—''[https://www.typhoon2000.ph/oct98.txt "Buwanang buod ng pandaigdigang bagyong tropikal, Oktubre 1998"]'' Typhoon2000. 1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000992.htm "Iliang toll: 33 patay, sarado ang mga haywey, binaha ang mga bayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150606230716/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000992.htm |date=2015-06-06 }}'' PHNO. 10-16-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000995.htm "Bagyong Zeb: Daan-daang kinatatakutang patay, winasak ng Luzon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000995.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-17-1998.<br><br>Nakuha ang lahat noong 03-31-2022.</ref> * Oktubre 21 – [[Oktubre 23|23]] – [[Bagyong Loleng|Super typhoon Babs (''Loleng'')]] landfalls sa [[Catanduanes]] at [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] at mga rampages sa buong [[Metrozon][Central] Luzon at mga lalawigan sa [[Metrozon][Central] Luzon at Luzon. [[Eastern Visayas]], [[Negros]] pati na rin ang [[Baguio]] at ilang bahagi ng [[Ilocos Sur]]; kumpirmadong bilang ng nasawi ay 221; Ang mga pinsala ay nagkakahalaga ng humigit-kumulang [[₱]]3-bilyon sa kabuuan.<ref name="tcZB" /><ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001019.htm "Pinsala ng bagyo: Inilabas ang P200-M na pondo para sa kalamidad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001019.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-23-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001024.htm "Bilang ng namatay sa Babs, 145, at pag-akyat, malawakang pagkawasak"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071144/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001024.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-24-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001025.htm "Sinuri ni Erap ang pinsala sa Bicol, nagkaloob ng P50-M para sa rehab ng Catanduanes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001025.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-25-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref> ===Disyembre=== * Disyembre 3 – Isang sunog ang sumira sa pribadong ampunan na ''Bahay Kalinga'', na pinapatakbo ng organisasyon ng kababaihan na ''Asociacion de Damas de Filipinas Inc.'', sa [[Paco, Maynila]], kung saan hindi bababa sa 30 katao ang kumpirmadong patay, karamihan ay mga batang na-admit doon.<ref>{{cite web | url=http://interaksyon.com/article/13880/today-in-history-in-1913-the-association-de-damas-filipinas-was-established | title=NGAYON SA KASAYSAYAN: Noong 1913, itinatag ang Association de Damas Filipinas | publisher=InterAksyon | date=Setyembre 26, 2011 | access-date=Setyembre 26, 2011 | archive-date=Setyembre 27, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110927054048/http://www.interaksyon.com/article/13880/today-in-history-in-1913-the-association-de-damas-filipinas-was-established | url-status=dead }}</ref><ref>''[http://www.newsflash.org/199812/hl/hl001127.htm "Sunog sa ampunan sa Maynila: 29 patay, 9 nawawala"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111090549/http://www.newsflash.org/199812/hl/hl001127.htm |date=2018-11-11 }}'' PHNO. 12-04-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>—''[https://www.cbsnews.com/news/fire-ravages-manila-orphanage/ "Sinasalanta ng Sunog ang Bahay-ampunan sa Maynila"]'' [[CBS News]]. 12-03-1998.<br>—''[https://www.deseret.com/1998/12/3/19416099/fire-kills-28-in-manila-orphanage "28 ang namatay sa sunog sa bahay-ampunan sa Maynila"]'' [[Associated Press|AP]] (sa pamamagitan ng [[Deseret News]]). 12-03-1998.<br>—''[https://apnews.com/article/396c75acc6903df76563623f53dee481 "Iniimbestigahan ang Sunog sa Bahay-ampunan sa Pilipinas"]'' AP. 12-04-1998.<br><br>Para sa listahan ng mga kaugnay na sakuna:<br>—''[https://www.esquiremag.ph/culture/the-7-deadliest-fires-in-the-philippines-in-the-last-50-years-a1729-20180327-lfrm "Ang 7 Pinaka-Nakamamatay na Sunog sa Pilipinas sa Huling 50 Taon"]'' [[Esquire (magazine)|Esquire Philippines]]. 03-27-2018.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> * Disyembre 18 – Isang engkwentro sa pagitan ng pinuno ng [[Abu Sayyaf]] at ng pinaka-pinaghahanap na bandido ng bansa, si [[Abdurajak Janjalani]], kasama ang 20 rebelde, at ang 12-miyembrong pwersa ng gobyerno, ang naganap sa [[Lamitan, Basilan]]; Si Janjalani at dalawa sa kanyang mga tauhan ay napatay, habang dalawang tauhan ng gobyerno ang napatay at dalawa ang naiulat na nawawala.<ref name="dASG">''[http://www.newsflash.org/199812/ht/ht000620.htm "Hepe ng Abu Sayyaf, pampublikong kaaway bilang 1, napatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071142/http://www.newsflash.org/199812/ht/ht000620.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 12-19-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref> * Disyembre 30 – Ang [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8526''.<ref>{{Banggitin ang web|title=Modernong Kasaysayan|url=https://www.valenzuela.gov.ph/the_city/history|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Tayo na, Valenzuela!|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127171330/http://www.valenzuela.gov.ph:80/the_city/history |archive-date=2017-01-27 }}</ref> ==Palakasan== * [[Enero 17]] – Nakamit ng [[Stag Pale Pilseners|Tanduay Gold Rhum Masters]] ang kanilang ika-6 na titulo sa PBL matapos nilang manalo laban sa Laro 5 ng 1998 ng mga Wakas ng Kopa ng Lahat-Pilipino, 82–76. * [[Marso 7]] – Ang mga laro sa inagurasyon ng [[Samahan ng Basketbol ng Metropolitano]] ay ginanap sa Don Narciso Ramos Sports Complex sa Lingayen, Pangasinan. * [[Mayo 8]] – Nabawi ng [[Alaska Milkmen]] ang korona ng [[Mga Wakas ng Kopa ng Lahat-Pilipino]] sa pamamagitan ng 4-3 na panalo sa serye laban sa [[Mga beermen ng San Miguel]] at naulit bilang magkasunod na titulo, kung saan napanalunan ng Alaska ang kanilang ika-8 titulo sa PBA. * [[Hulyo 6]] – Kinoronahan ang Tanduay Centennial Rhum Masters bilang kampeon ng PBL Basketball ng 1998 Yakult PBL Centennial Cup matapos talunin ang Batang Red Bull sa Game 3 ng serye ng finals, 71–65. at sinira rin ang ikapitong tagtuyot nito sa titulo. * [[Agosto 14]] – Napanalunan ng [[Alaska Milkmen]] ang kanilang ika-9 na sunod-sunod na titulo sa PBA, tinalo ang [[Mga beermen ng San Miguel]] sa pangalawang pagkakataon sa season, na nanalo sa anim na laro. * [[Oktubre 6]] – Napanalunan ng [[Mga Kaibigan sa Teleponong Pang-mobile]] ang titulo sa PBA Centennial Cup, matapos talunin ang Formula Shell Super Unleaded sa obertaym, 67–66. * [[Oktubre 31]] – Nanalo ang [[Mga dragon ng Pampanga]] bilang unang kampeon ng MBA, laban sa [[Mga Tagahampas sa Negros]] sa iskor na 4–1. Nakuha ng Dragons ang unang pambansang kampeonato ng MBA. * [[Disyembre 6]]–[[Disyembre 20|20]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[Mga Larong Asyano noong 1998]] na ginanap sa [[Bangkok]], [[Thailand]] Ang bansa ay nasa ika-21 pwesto na may isang gintong medalya, limang pilak na medalya at 12 tansong medalya na may kabuuang 18 medalya sa kabuuan.<ref>[http://www.ocasia.org/13AG.asp 1998 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213172322/http://ocasia.org/13AG.asp |date=2009-02-13 }}</ref> * [[Disyembre 9]] – Nakuha ng Formula Shell Super Unleaded ang kanilang ikatlong titulo sa PBA at ang kanilang una sa loob ng anim na taon, na may 4–3 na tagumpay sa serye laban sa [[Mga Kaibigan sa Teleponong Pang-mobile]]. ==Kapanganakan== * Enero 4 - [[Liza Soberano]], aktres * Enero 10 - [[Ayra Mariano]], aktres * Pebrero 3 - [[James Teng]], aktor * Pebrero 10 – [[Donny Pangilinan]], aktor * Pebrero 16 - Jack Reid, aktor at modelo * Pebrero 24 - Mariel Pamintuan, aktres * March 11 – Rhenz Abando, manlalaro ng basketbol * Marso 14 – Elaine Duran, mang-aawit * March 21 – [[Buboy Villar]], aktor * Marso 27 - BJ Forbes, aktor * Marso 30 - [[Janella Salvador]], aktres * Abril 16 - [[Paul Salas]], aktor * [[Mayo 4]] – Camille Trinidad, vlogger * [[Mayo 15]]: ** [[Kokoy de Santos]], aktor, mang-aawit, mananayaw at [[modelong pangkomersyo]] ** Chloe Isleta, manlalangoy * [[Mayo 18]] – [[Eunice Lagusad]], aktres at vlogger * [[Mayo 22]]: ** [[Kath Arado]], manlalaro ng volleyball ** Jai Asuncion, vlogger * [[Mayo 25]] – [[Ricci Rivero]], aktor at basketball player * [[Mayo 26]]: ** [[Pinoy Big Brother: Otso|Wealand Ferrer]] ** Navi Gacho (namatay noong 1998), dating manlalaro at coach ng esports * Mayo 27 - Sachzna Laparan, modelo at aktres * [[Mayo 28]] – [[Luis Gabriel Moreno]], archer at medalist sa Youth Olympic Games * [[Mayo 29]] – Riva Quenery, aktres, vlogger, mang-aawit at mananayaw * [[Hunyo 3]] – [[Markus Paterson]], aktor * [[Hunyo 22]] – [[Maureen Wroblewitz]], nagwagi ng ''[[Asia's Next Top Model (season 5)|Asia's Next Top Model]]'' at co-host sa TV * [[Hulyo 5]] - Misua, tagapagtanghal ng kaladkarin * [[Hulyo 7]] – [[Tots Carlos]], manlalaro ng volleyball * [[Hulyo 16]] – [[Carlo Paalam]], boksingero * [[Hulyo 25]] – [[Paolo Gumabao]], aktor at modelo * [[Hulyo 27]] – [[Javi Gómez de Liaño]], manlalaro ng basketball * Agosto 1 – Barbie Imperial, aktres at mananayaw * [[Agosto 4]] – [[Jayzam Manabat]], vlogger * [[Agosto 11]] – Claire Castro, artista * [[Agosto 12]] – Ron Angeles, aktor at modelo * [[Agosto 17]] – [[Gel Cayuna]], volleyball player * Agosto 19 - Ella Guevara, aktres * Agosto 21 - Prince Villanueva, aktor * Agosto 24 - [[Sofia Andres]], aktres * [[Agosto 27]] – Mikylla Ramirez, aktres * [[Setyembre 1]] – [[Pinoy Big Brother: Otso|Argel Saycon]], aktor * [[Setyembre 2]] – [[Dwight Ramos]], manlalaro ng basketbol * [[Setyembre 6]] – [[Angel Guardian]], aktres * [[Setyembre 9]] - Kaniel Magsino, Instagram star at dancer * [[Setyembre 19]] – Lloyd Agustin, aktor * Setyembre 21 - [[Miguel Tanfelix]], aktor * Oktubre 1 - Ryle Paolo Santiago, aktor, miyembro ng Hashtags * Oktubre 10 - [[Nash Aguas]], aktor * [[Oktubre 24]] – Daniel "Tugue Zombie" Oke, tagalikha ng nilalaman na ipinanganak sa Nigeria * Nobyembre 10: ** [[Claudine Co]], mang-aawit at influencer ** [[Renz Valerio]], aktor * Nobyembre 11 - Carlo Lacana, aktor * [[Nobyembre 22]] – [[Jane De Leon]], aktres * [[Nobyembre 28]] – [[Jeremias Lisbo]], aktor * [[Nobyembre 30]] – Kim Perez, aktor at modelo * Disyembre 2 - [[Gabbi Garcia]], aktres at endorser * Disyembre 9 - [[Mika dela Cruz]], aktres * Disyembre 11 - [[Zeinab Harake]], vlogger * Disyembre 26 - [[Ashley Ortega]], aktres * Disyembre 28 - Aaron Junatas, aktor ==Kamatayan== * [[Enero 9]] – [[Charito Solis]], aktres (ipinanganak 1935) * [[Pebrero 6]] – [[Miguel Rodriguez]], aktor at modelo (ipinanganak 1961) * [[Abril]] – [[Pancho Magalona]], aktor (ipinanganak 1921) * [[Hunyo 11]] – [[Leopoldo Salcedo]], aktor (ipinanganak 1912) ==Mga sanggunian== {{Taon sa Pilipinas}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:1998]] 8bnaimt9yxivoio5xzmwh4gm5g1nuxd 2224964 2224926 2026-09-13T10:04:14Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224964 wikitext text/x-wiki Ang '''1998 sa Pilipinas''' ay mga pangyayaring mahalaga sa Pilipinas sa taong 1998. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>; [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Simula Hunyo 30)</small> * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>; [[Gloria Macapagal-Arroyo]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) <small>(Simula Hunyo 30)</small> * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Neptali Gonzales]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] <small>(Hanggang Hunyo 5)</small>; [[Ika-11 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 na Kongreso]] <small>(Simula Hulyo 27)</small> == Kaganapan == ===Enero=== * Iniutos ng [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]] acting governor na si Guimid Matalam ang 60-araw na suspensyon kay [[Gobernador ng Lanao del Sur|gobernador ng Lanao del Sur]] Mahid Mutilan sa maraming kaso. Inutusan ng [[Manila]] [[Regional Trial Court]] (RTC) na arestuhin si Mutilan dahil sa ilegal na recruitment.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 1, 1998 |title=Muling sinuspinde ang gobernador ng Lanao del Sur |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000180.htm |work=Philippine Headline News Online (PHNO) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226105245/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000180.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Pumirma ang Tribal Communities Association of the Philippines ng limang kasunduan sa mga asosasyon ng mga katutubong negosyante sa Canada, bahagi ng 27 kasunduan sa negosyo na nilagdaan sa pagitan ng Pilipinas at [[Canada]]. Saklaw nito ang eksplorasyon ng mineral, pagpapaunlad ng isang plantasyon ng [[abaca]], paggawa ng isang [[fireboard]], at pag-install ng dalawang pasilidad ng komunikasyon.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 2, 1998 |title=RP, Pumirma ang mga tribo ng Canada ng mga proyektong nagkakahalaga ng $469-M |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000183.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226092423/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000183.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Ang [[Olongapo]] RTC, na kumikilos batay sa isang reklamo ng isang kumpanya ng [[Subic Freeport]], ay naglabas ng isang [[temporary restraining order]] na nagpapahinto sa pagpapatupad ng ''Executive Order No. 444'' na nagdulot ng limitadong operasyon at pagbaba ng kita ng [[duty-free shop]]s sa [[Clark Freeport at Special Economic Zone|Clark]] at Subic.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 8, 1998 |title=Tagumpay sa Korte para sa mga tindahang walang duty |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000192.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226115257/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000192.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Nag-utos ang pambansang pamahalaan ng [[moratorium]] sa mga aktibidad sa pagmimina sa Mount Diwalwal sa [[Monkayo]], [[Davao del Norte]].<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 9, 1998 |title=Ipinatigil ang pagmimina sa Davao |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000195.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226102347/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000195.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Nagsimula ang isang pagtatalo sa [[Alkalde ng Pasay|pagka-alkalde sa Pasay]], na kinasasangkutan ni [[Pablo Cuneta]], na bumalik mula sa medical leave, at ng bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Peewee Trinidad]], na nanunungkulan bilang acting capacity na tumangging umalis sa pwesto. Sinasabi ng [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] na ang alitan ay "una sa uri nito."<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 26, 1998 |title=Aayusin ng Korte ang alitan sa pagitan ng alkalde ng Pasay |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000227.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000519054019/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000227.htm |archive-date=Mayo 19, 2000 |access-date=Marso 25, 2023}}</ref> * Enero 28 – Binihag ng mga armado ang hindi bababa sa 400 mga bata at mga guro sa loob ng ilang oras, sa isang mababang paaralan sa [[Maynila]]. ===Pebrero=== * Pebrero 2 – Bumagsak ang ''Cebu Pacific Flight 387'' sa mga dalisdis ng Bundok Sumagaya sa [[Claveria, Misamis Oriental]], 104 pasahero ang namatay. * Pebrero 11 – Ang Talisay ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng Negros Occidental sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8489''. * Pebrero 14 – Ang katayuan ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] bilang isang lungsod na bahagi ng lalawigan ay ibinaba sa pamamagitan ng pagsasabatas ng ''Republic Act 8528'' na nag-amyenda sa ilang seksyon ng ''Republic Act 7720'' tungo sa isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]. * Pebrero 23 – Nilagdaan na ang ''Batas Republika 8535'' na lumilikha sa Lungsod ng [[Novaliches]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Samonte|first=Severino|petsa=Setyembre 12, 2020|title=Pagtaas ng bilang ng mga lungsod sa Pilipinas mula 60 noong 1987 patungong 146 noong 2020 traced|work=Philippine News Agency|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1115219|access-date=Oktubre 22, 2021}}</ref> * Huling bahagi ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso – Isang pagsiklab ng malaria sa dalawang isla sa [[Siasi, Sulu]] ang nagdulot ng naiulat na pagkamatay ng mahigit 140 residente.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199803/ht/ht000281.htm "149 patay sa pagsiklab ng malaria sa Sulu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401144937/http://www.newsflash.org/199803/ht/ht000281.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 03-01-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199803/hl/hl000511.htm "Bumaba sa 140 ang bilang ng mga namatay sa malaria, tigdas ang susunod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401144937/http://www.newsflash.org/199803/hl/hl000511.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 03-04-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref> * Marso 8 – Ang [[Compostela Valley]], ay itinatag bilang ika-78 lalawigan, sa pamamagitan ng [[Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Bilang 8470. * Marso 14 – Ang [[Passi, Iloilo|Passi]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Iloilo]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8469''. * Marso 20 – Ang [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[La Union]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8509''. * Marso 21 ** Ang [[Calapan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Oriental Mindoro]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8475''. **Ang [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Pangasinan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8480''.<ref>{{Cite web|title=Kasaysayan ng Lungsod ng Urdaneta|url=https://urdaneta-city.gov.ph/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Lungsod ng Urdaneta|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417042105/http://www.urdaneta-city.gov.ph:80/ |archive-date=2001-04-17 }}</ref> **Ang [[Victorias]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Negros Occidental]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8488''. * Marso 22 **Ang [[Kidapawan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Cotabato]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8500''.<ref>{{Banggitin ang web|title=Historical Origin|url=https://www.kidapawancity.gov.ph/historical-origin/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=City of Kidapawan|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928035457/https://www.kidapawancity.gov.ph/historical-origin/ |archive-date=2020-09-28 }}</ref> **Ang [[Malaybalay]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bukidnon]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8490''.<ref>{{Banggitin web|title=KASAYSAYAN NG KASAYSAYAN|url=https://malaybalaycity.gov.ph/malaybalay-dev/historical-background/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=ANG PAMAHALAANG LUNGSOD NG MALAYBALAY {{!}} OPISYAL NA WEBSITE|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713070800/http://malaybalaycity.gov.ph/malaybalay-dev/historical-background/ |archive-date=2020-07-13 }}</ref> **[[Parañaque]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Republic Act 8507 na inaprubahan noong Pebrero 13. ===Abril=== * Abril 4 – Ang [[Antipolo]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8508''. * Abril 19 – Ang [[Lungsod ng Tarlac|Tarlac]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Tarlac]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8593''. ===Mayo=== * [[Mayo 11]] – [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1998|Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 1998]]. * Mayo 16 – Isang sunog ang tumupok sa [[Lung Center of the Philippines]], kung saan hindi bababa sa 22 pasyente ang namatay, pati na rin ang katabing [[National Kidney and Transplant Institute]], sa [[Lungsod Quezon]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199805/hl/hl000671.htm "22 ang namatay sa sunog sa Lung Center, pinaghihinalaan ang arson"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402153842/http://www.newsflash.org/199805/hl/hl000671.htm |date=2022-04-02 }}'' PHNO. 05-17-1998. Nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/3cf7187968bd1baaf3c8941c19f4a31e "Pilipinas: Maynila: 8 pasyente ang namatay sa sunog sa ospital"]'' [[Associated Press|AP Archive]]. 05-16-1998.<br>—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-may-17-mn-50821-story.html "10 ang namatay sa sunog sa ospital sa Pilipinas"]'' [[Associated Press|AP]] (sa pamamagitan ng [[Los Angeles Times]]). 05-17-1998.<br>—''[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1802/today-in-philippine-history-may-16-1998-a-fire-swept-through-the-lung-center-of-the-philippines-killing-25-people "Mayo 16, 1998: isang sunog ang sumiklab sa Lung Center of the Philippines na ikinamatay ng 25 katao"]'' Ang Proyektong Kahimyang.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 6 – Si Carmela Arcolas–Gamboa ng [[Negros Occidental]], ay kinoronahan bilang Miss Philippines Centennial noong 1998. * [[Hunyo 12]] – Ipinagdiriwang ang Sentenaryo ng Kalayaan o ang Ika-100 Anibersaryo ng [[Araw ng Kalayaan]] ng [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]]. * Hunyo 30 – Nanumpa si dating [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Joseph Estrada]] bilang [[Talaan ng mga Pangulo ng Pilipinas|ika-13]] [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng Pilipinas. ===Hulyo=== * Unang bahagi ng Hulyo – Iniulat ng [[Kagawaran ng Agrikultura (Pilipinas)|Kagawaran ng Agrikultura]] na ang tagtuyot at paglaganap ng peste sa mga pananim sa rehiyon ng [[Rehiyon ng Davao|Timog Mindanao]] sa pagitan ng Nobyembre 1997 at Hunyo 1998 ay nakaapekto sa humigit-kumulang 254,000 ektarya ng mga lupang sakahan, at sumira sa 360,037 metrikong tonelada ng mga pananim na nagkakahalaga ng hindi bababa sa {{Philippine peso|2}}-bilyon; Ang mga lupang tinatamnan ng palay at mais ang lubhang napinsala.<ref>''[http://www.newsflash.org/199807/ht/ht000445.htm "Pagkatapos ng tagtuyot: baha, mga pagkamatay sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084524/http://www.newsflash.org/199807/ht/ht000445.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 07-09-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 18 – Lumubog sa dagat malapit sa [[Fortune Island (Philippines)|Fortune Island]], [[Nasugbu, Batangas]] ang pampasaherong lantsa na ''[[MV Princess of the Orient]]'', na tinatahak ang rutang Maynila-Cebu sa kasagsagan ng [[Typhoon Vicki (1998)|Typhoon Vicki (''Gading'')]], sa [[Fortune Island (Philippines)|Fortune Island]], [[Nasugbu, Batangas]]; 150 ang naiulat na patay o nawawala.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000899.htm "NEWSFLASH: Lumubog ang barkong patungong Cebu, nawawala ang mga pasahero"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000899.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-19-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000904.htm "54 ang patay, 75 ang nawawala pa rin sa sakuna sa Sulpicio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000904.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-21-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>—''[https://www.nytimes.com/1998/09/20/world/23-dead-many-missing-in-manila-ferry-sinking.html "23 Patay, Marami ang Nawawala sa Paglubog ng Ferry ng Maynila"]'' [[Associated Press|AP]] (via [[The New York Times]]). 09-20-1998.<br>—''[https://safety4sea.com/cm-princess-of-the-orient-erroneous-maneuvering-leads-to-deadly-sinking/ "Prinsesa ng Silangan: Ang maling pagmamaniobra ay humantong sa nakamamatay na paglubog"]'' Safety4Sea. 12-10-2019.<br><br>Para sa timeline ng mga kaugnay na aksidente:<br>—''[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSMAN5211320080623 "TIMELINE: Pinakamatinding mga sakuna sa barko sa Pilipinas"]'' [[Reuters]]. 06-23-2008.<br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>Tingnan ang mga detalye ng [https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?151182 aksidenteng ito] mula sa database ng [[Wrecksite]]. Nakuha noong 04-01-2022.</ref> * Setyembre 23 – Sinuspinde ng [[Philippine Airlines]] (PAL) ang operasyon nito nang ilang araw simula hatinggabi, ayon sa inanunsyo nito noong Setyembre 17 na "permanenteng" paghinto, bilang resulta ng [[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997|Krisis sa pananalapi sa Asya]] at aksyong industriyal ng mga unyon nito. Dalawang magkahiwalay na welga ang isinagawa, ng humigit-kumulang 600 piloto noong Hunyo, dahil sa mga paratang ng hindi patas na kasanayan sa paggawa at pagsira sa unyon ng PAL, na nakakaapekto sa mga operasyon ng PAL; at ng halos 2,000 miyembro ng unyon noong Hulyo, kasunod ng pagtanggal sa trabaho noong Hunyo 15 ng humigit-kumulang 5,000 empleyado bilang bahagi ng hakbang nito upang matugunan ang mga pagkalugi sa pananalapi. Gumawa si Pangulong Estrada ng serye ng mga interbensyon sa pagsisikap na malutas ang hindi pagkakaunawaan sa paggawa hanggang sa magkaroon ng ilang kasunduan sa pagitan ng PAL Employees Association at ng pamamahala ng airline. Noong Oktubre 7, bahagyang ipinagpatuloy ng PAL ang operasyon, ayon sa inanunsyo ni Pangulong... Estrada, Setyembre 28. Pinagtibay ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 2016 ang pagtanggal sa trabaho sa 24 na piloto ng PAL, at noong 2018 ang pagtanggal sa trabaho sa humigit-kumulang 1,400 cabin crew.<ref>—''[https://web.archive.org/web/20051109132132/http://www.newsflash.org/199807/hl/hl000791.htm (UNANG PAGSUSURI NG PHNO) "Tapos na ang welga ng PAL, itinigil na ang mga piket"]'' PHNO. 07-26-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000896.htm "NEWSFLASH: Tuluyan nang magsasara ang Philippine Airlines sa susunod na linggo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084524/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000896.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-17-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000928.htm "NEWSFLASH: Nalutas na! Muling magbubukas ang PAL sa Oktubre 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000928.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-28-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>Para sa kaganapang ito:<br>—''[https://www.nytimes.com/1998/09/25/business/international-business-island-nation-loses-a-bridge-as-philippine-airlines-fails.html "INTERNASYONAL NA NEGOSYO; Nawalan ng Tulay ang Bansang Isla Dahil Nabigo ang Philippine Airlines"]'' [[The New York Times]]. 09-25-1998.<br>—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-sep-25-fi-26413-story.html "Nakumpiska ang Jet ng Philippine Airline sa LAX"]'' [[Los Angeles Times]]. 09-25-1998.<br>—''[https://web.archive.org/web/20110129083806/http://edition.cnn.com/ASIANOW/time/asia/magazine/1998/981005/philippine_airlines.html "NEGOSYO: Masamang Balitang Ibon"]'' [[Time (magazine)|Time Asia]] isyu ng 10-05-1998.<br><br>Mga kaugnay na pangyayari:<br>—''[https://www.philstar.com/metro/2016/02/05/1550132/sc-upholds-dismissal-pal-pilots-1998-strike/ "Pinagtibay ng SC ang pagtanggal sa mga piloto ng PAL sa welga noong 1998"]'' [[Philstar.com]]. 02-05-2016.<br>—''[https://www.pna.gov.ph/articles/1030102 "Legal na ang pagtanggal sa trabaho ng 1,400 cabin crew ng PAL noong 1998"]'' [[Philippine News Agency]]. 03-26-2018.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/insights/08/05/10/pals-labor-woes-then-and-now "Mga problema sa paggawa ng PAL: noon at ngayon"]'' [[Newsbreak (magazine)|Newsbreak]] via [[ABS-CBN News]]. 08-05-2010.<br><br>Para sa mga detalye ng kaso:<br>—''[https://mirror.officialgazette.gov.ph/2009/10/02/fasap-v-philippine-airlines-g-r-no-178083-october-2-2009/ "G.R. No. 178083"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406220947/https://mirror.officialgazette.gov.ph/2009/10/02/fasap-v-philippine-airlines-g-r-no-178083-october-2-2009/ |date=2023-04-06 }}'' (10-02-2009) [[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)|Opisyal na Pahayagan]].<br>—''[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/63895 "G.R. No. 200088"]'' (02-26-2018) [[Korte Suprema ng Pilipinas|E-Library ng Korte Suprema]].<br><br>Timeline:<br>—''[https://www.philippineairlines.com/AboutUs/HistoryAndMilestone "Kasaysayan at mga Milestone"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331042455/http://www.philippineairlines.com/AboutUs/HistoryAndMilestone |date=2016-03-31 }}'' Website ng Philippine Airlines.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> ===Oktubre=== * Oktubre 6 – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], 8–5, upang pawalang-sala ang dating [[Unang Ginang ng Pilipinas|Unang Ginang]] [[Imelda Marcos]] at baligtarin ang hatol noong 1993 [[Sandiganbayan]] na nagpapatunay na siya ay pinawalang-sala sa kasong katiwalian kaugnay ng pagtatayo ng [[Philippine General Hospital]].<ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000955.htm "NEWSFLASH: Pinawalang-sala si Imelda!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250926080055/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000955.htm |date=2025-09-26 }}'' PHNO. 10-06-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000959.htm "Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Imelda sa 3 batayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071144/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000959.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-07-1998.<br><br>Lahat ay narekober noong 03-31-2022.</ref> * Oktubre 14 – [[Oktubre 15|15]] – [[Typhoon Zeb|Super typhoon Zeb (''Iliang'')]] ay tumama sa [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] at humampas sa Hilagang Luzon pati na rin sa ilang bahagi ng [[Nueva Ecija]] at [[Rizal (lalawigan)|Rizal]]; nagdulot ng malaking pinsala na nagkakahalaga ng humigit-kumulang isang bilyong [[Piso ng Pilipinas|piso]]; ang naiulat na bilang ng mga namatay ay 83.<ref name="tcZB">—''[https://apnews.com/article/d9a9cdbe1d56dfef8d233fd949dfe968 "2 Namatay sa Bagyong Pilipinas"]'' [[Associated Press|AP News]]. 10-22-1998.<br>—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/0a7083b07363037ce094c5562ef3a9ab "Pilipinas: Mga Resulta ng Bagyong Bab"]'' AP Archive. 10-24-1998.<br>—''[https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/201209.stm "Ibinaba ang antas ng Bagyong Bab"]'' [[BBC News]]. 10-26-1998.<br>—''[https://www.typhoon2000.ph/oct98.txt "Buwanang buod ng pandaigdigang bagyong tropikal, Oktubre 1998"]'' Typhoon2000. 1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000992.htm "Iliang toll: 33 patay, sarado ang mga haywey, binaha ang mga bayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150606230716/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000992.htm |date=2015-06-06 }}'' PHNO. 10-16-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000995.htm "Bagyong Zeb: Daan-daang kinatatakutang patay, winasak ng Luzon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000995.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-17-1998.<br><br>Nakuha ang lahat noong 03-31-2022.</ref> * Oktubre 21 – [[Oktubre 23|23]] – [[Bagyong Loleng|Super typhoon Babs (''Loleng'')]] landfalls sa [[Catanduanes]] at [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] at mga rampages sa buong [[Metrozon][Central] Luzon at mga lalawigan sa [[Metrozon][Central] Luzon at Luzon. [[Eastern Visayas]], [[Negros]] pati na rin ang [[Baguio]] at ilang bahagi ng [[Ilocos Sur]]; kumpirmadong bilang ng nasawi ay 221; Ang mga pinsala ay nagkakahalaga ng humigit-kumulang [[₱]]3-bilyon sa kabuuan.<ref name="tcZB" /><ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001019.htm "Pinsala ng bagyo: Inilabas ang P200-M na pondo para sa kalamidad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001019.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-23-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001024.htm "Bilang ng namatay sa Babs, 145, at pag-akyat, malawakang pagkawasak"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071144/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001024.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-24-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001025.htm "Sinuri ni Erap ang pinsala sa Bicol, nagkaloob ng P50-M para sa rehab ng Catanduanes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001025.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-25-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref> ===Disyembre=== * Disyembre 3 – Isang sunog ang sumira sa pribadong ampunan na ''Bahay Kalinga'', na pinapatakbo ng organisasyon ng kababaihan na ''Asociacion de Damas de Filipinas Inc.'', sa [[Paco, Maynila]], kung saan hindi bababa sa 30 katao ang kumpirmadong patay, karamihan ay mga batang na-admit doon.<ref>{{cite web | url=http://interaksyon.com/article/13880/today-in-history-in-1913-the-association-de-damas-filipinas-was-established | title=NGAYON SA KASAYSAYAN: Noong 1913, itinatag ang Association de Damas Filipinas | publisher=InterAksyon | date=Setyembre 26, 2011 | access-date=Setyembre 26, 2011 | archive-date=Setyembre 27, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110927054048/http://www.interaksyon.com/article/13880/today-in-history-in-1913-the-association-de-damas-filipinas-was-established | url-status=dead }}</ref><ref>''[http://www.newsflash.org/199812/hl/hl001127.htm "Sunog sa ampunan sa Maynila: 29 patay, 9 nawawala"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111090549/http://www.newsflash.org/199812/hl/hl001127.htm |date=2018-11-11 }}'' PHNO. 12-04-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>—''[https://www.cbsnews.com/news/fire-ravages-manila-orphanage/ "Sinasalanta ng Sunog ang Bahay-ampunan sa Maynila"]'' [[CBS News]]. 12-03-1998.<br>—''[https://www.deseret.com/1998/12/3/19416099/fire-kills-28-in-manila-orphanage "28 ang namatay sa sunog sa bahay-ampunan sa Maynila"]'' [[Associated Press|AP]] (sa pamamagitan ng [[Deseret News]]). 12-03-1998.<br>—''[https://apnews.com/article/396c75acc6903df76563623f53dee481 "Iniimbestigahan ang Sunog sa Bahay-ampunan sa Pilipinas"]'' AP. 12-04-1998.<br><br>Para sa listahan ng mga kaugnay na sakuna:<br>—''[https://www.esquiremag.ph/culture/the-7-deadliest-fires-in-the-philippines-in-the-last-50-years-a1729-20180327-lfrm "Ang 7 Pinaka-Nakamamatay na Sunog sa Pilipinas sa Huling 50 Taon"]'' [[Esquire (magazine)|Esquire Philippines]]. 03-27-2018.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> * Disyembre 18 – Isang engkwentro sa pagitan ng pinuno ng [[Abu Sayyaf]] at ng pinaka-pinaghahanap na bandido ng bansa, si [[Abdurajak Janjalani]], kasama ang 20 rebelde, at ang 12-miyembrong pwersa ng gobyerno, ang naganap sa [[Lamitan, Basilan]]; Si Janjalani at dalawa sa kanyang mga tauhan ay napatay, habang dalawang tauhan ng gobyerno ang napatay at dalawa ang naiulat na nawawala.<ref name="dASG">''[http://www.newsflash.org/199812/ht/ht000620.htm "Hepe ng Abu Sayyaf, pampublikong kaaway bilang 1, napatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071142/http://www.newsflash.org/199812/ht/ht000620.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 12-19-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref> * Disyembre 30 – Ang [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8526''.<ref>{{Banggitin ang web|title=Modernong Kasaysayan|url=https://www.valenzuela.gov.ph/the_city/history|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Tayo na, Valenzuela!|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127171330/http://www.valenzuela.gov.ph:80/the_city/history |archive-date=2017-01-27 }}</ref> ==Palakasan== * [[Enero 17]] – Nakamit ng [[Stag Pale Pilseners|Tanduay Gold Rhum Masters]] ang kanilang ika-6 na titulo sa PBL matapos nilang manalo laban sa Laro 5 ng 1998 ng mga Wakas ng Kopa ng Lahat-Pilipino, 82–76. * [[Marso 7]] – Ang mga laro sa inagurasyon ng [[Samahan ng Basketbol ng Metropolitano]] ay ginanap sa Don Narciso Ramos Sports Complex sa Lingayen, Pangasinan. * [[Mayo 8]] – Nabawi ng [[Alaska Milkmen]] ang korona ng [[Mga Wakas ng Kopa ng Lahat-Pilipino]] sa pamamagitan ng 4-3 na panalo sa serye laban sa [[Mga beermen ng San Miguel]] at naulit bilang magkasunod na titulo, kung saan napanalunan ng Alaska ang kanilang ika-8 titulo sa PBA. * [[Hulyo 6]] – Kinoronahan ang Tanduay Centennial Rhum Masters bilang kampeon ng PBL Basketball ng 1998 Yakult PBL Centennial Cup matapos talunin ang Batang Red Bull sa Game 3 ng serye ng finals, 71–65. at sinira rin ang ikapitong tagtuyot nito sa titulo. * [[Agosto 14]] – Napanalunan ng [[Alaska Milkmen]] ang kanilang ika-9 na sunod-sunod na titulo sa PBA, tinalo ang [[Mga beermen ng San Miguel]] sa pangalawang pagkakataon sa season, na nanalo sa anim na laro. * [[Oktubre 6]] – Napanalunan ng [[Mga Kaibigan sa Teleponong Pang-mobile]] ang titulo sa PBA Centennial Cup, matapos talunin ang Formula Shell Super Unleaded sa obertaym, 67–66. * [[Oktubre 31]] – Nanalo ang [[Mga dragon ng Pampanga]] bilang unang kampeon ng MBA, laban sa [[Mga Tagahampas sa Negros]] sa iskor na 4–1. Nakuha ng Dragons ang unang pambansang kampeonato ng MBA. * [[Disyembre 6]]–[[Disyembre 20|20]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[Mga Larong Asyano noong 1998]] na ginanap sa [[Bangkok]], [[Thailand]] Ang bansa ay nasa ika-21 pwesto na may isang gintong medalya, limang pilak na medalya at 12 tansong medalya na may kabuuang 18 medalya sa kabuuan.<ref>[http://www.ocasia.org/13AG.asp 1998 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213172322/http://ocasia.org/13AG.asp |date=2009-02-13 }}</ref> * [[Disyembre 9]] – Nakuha ng Formula Shell Super Unleaded ang kanilang ikatlong titulo sa PBA at ang kanilang una sa loob ng anim na taon, na may 4–3 na tagumpay sa serye laban sa [[Mga Kaibigan sa Teleponong Pang-mobile]]. ==Kapanganakan== * Enero 4 - [[Liza Soberano]], aktres * Enero 10 - [[Ayra Mariano]], aktres * Pebrero 3 - [[James Teng]], aktor * Pebrero 10 – [[Donny Pangilinan]], aktor * Pebrero 16 - Jack Reid, aktor at modelo * Pebrero 24 - Mariel Pamintuan, aktres * March 11 – Rhenz Abando, manlalaro ng basketbol * Marso 14 – Elaine Duran, mang-aawit * March 21 – [[Buboy Villar]], aktor * Marso 27 - BJ Forbes, aktor * Marso 30 - [[Janella Salvador]], aktres * Abril 16 - [[Paul Salas]], aktor * [[Mayo 4]] – Camille Trinidad, vlogger * [[Mayo 15]]: ** [[Kokoy de Santos]], aktor, mang-aawit, mananayaw at [[modelong pangkomersyo]] ** Chloe Isleta, manlalangoy * [[Mayo 18]] – [[Eunice Lagusad]], aktres at vlogger * [[Mayo 22]]: ** [[Kath Arado]], manlalaro ng volleyball ** Jai Asuncion, vlogger * [[Mayo 25]] – [[Ricci Rivero]], aktor at basketball player * [[Mayo 26]]: ** [[Pinoy Big Brother: Otso|Wealand Ferrer]] ** Navi Gacho, dating manlalaro at coach ng esports (namatay noong 2023) * Mayo 27 - Sachzna Laparan, modelo at aktres * [[Mayo 28]] – [[Luis Gabriel Moreno]], archer at medalist sa Youth Olympic Games * [[Mayo 29]] – Riva Quenery, aktres, vlogger, mang-aawit at mananayaw * [[Hunyo 3]] – [[Markus Paterson]], aktor * [[Hunyo 22]] – [[Maureen Wroblewitz]], nagwagi ng ''[[Asia's Next Top Model (season 5)|Asia's Next Top Model]]'' at co-host sa TV * [[Hulyo 7]] – [[Tots Carlos]], manlalaro ng volleyball * [[Hulyo 16]] – [[Carlo Paalam]], boksingero * [[Hulyo 25]] – [[Paolo Gumabao]], aktor at modelo * [[Hulyo 27]] – [[Javi Gómez de Liaño]], manlalaro ng basketball * Agosto 1 – Barbie Imperial, aktres at mananayaw * [[Agosto 4]] – [[Jayzam Manabat]], vlogger * [[Agosto 11]] – Claire Castro, artista * [[Agosto 12]] – Ron Angeles, aktor at modelo * [[Agosto 17]] – [[Gel Cayuna]], volleyball player * Agosto 19 - Ella Guevara, aktres * Agosto 21 - Prince Villanueva, aktor * Agosto 24 - [[Sofia Andres]], aktres * [[Agosto 27]] – Mikylla Ramirez, aktres * [[Setyembre 1]] – [[Pinoy Big Brother: Otso|Argel Saycon]], aktor * [[Setyembre 2]] – [[Dwight Ramos]], manlalaro ng basketbol * [[Setyembre 6]] – [[Angel Guardian]], aktres * [[Setyembre 9]] - Kaniel Magsino, Instagram star at dancer * [[Setyembre 19]] – Lloyd Agustin, aktor * Setyembre 21 - [[Miguel Tanfelix]], aktor * Oktubre 1 - Ryle Paolo Santiago, aktor, miyembro ng Hashtags * Oktubre 10 - [[Nash Aguas]], aktor * [[Oktubre 24]] – Daniel "Tugue Zombie" Oke, tagalikha ng nilalaman na ipinanganak sa Nigeria * Nobyembre 10: ** [[Claudine Co]], mang-aawit at influencer ** [[Renz Valerio]], aktor * Nobyembre 11 - Carlo Lacana, aktor * [[Nobyembre 22]] – [[Jane De Leon]], aktres * [[Nobyembre 28]] – [[Jeremias Lisbo]], aktor * [[Nobyembre 30]] – Kim Perez, aktor at modelo * Disyembre 2 - [[Gabbi Garcia]], aktres at endorser * Disyembre 9 - [[Mika dela Cruz]], aktres * Disyembre 11 - [[Zeinab Harake]], vlogger * Disyembre 26 - [[Ashley Ortega]], aktres * Disyembre 28 - Aaron Junatas, aktor ==Kamatayan== * [[Enero 9]] – [[Charito Solis]], aktres (ipinanganak 1935) * [[Pebrero 6]] – [[Miguel Rodriguez]], aktor at modelo (ipinanganak 1961) * [[Abril]] – [[Pancho Magalona]], aktor (ipinanganak 1921) * [[Hunyo 11]] – [[Leopoldo Salcedo]], aktor (ipinanganak 1912) ==Mga sanggunian== {{Taon sa Pilipinas}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:1998]] e8nw750mvw5fi1nlssbzmzd98y2urrg 2000 sa Pilipinas 0 250022 2224933 2220298 2026-09-13T09:36:07Z ~2026-49540-64 166306 /* Hunyo */ 2224933 wikitext text/x-wiki Ang '''2000 sa Pilipinas''' ay dinidetalye ang mga pangyayari na may kahalagaan na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 2000. == Panunungkulan == * [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]: [[Joseph Estrada]] ([[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]) * [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]]: [[Gloria Macapagal-Arroyo]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Senado]]: [[Blas Ople]] <small>(Hanggang Hulyo 12)</small>; [[Franklin Drilon]] <small>(Hulyo 12-Nobyembre 13)</small>; [[Aquilino Pimentel, Jr.]] <small>(Mula Nobyembre 13)</small> * [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Kapulungan]]: [[Manuel Villar]] * [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Hilario Davide]] * [[Kongreso ng Pilipinas]]: Ika-11 Kongreso ng Pilipinas == Kaganapan == === Kronolohiya === * Enero 1 – Ipinagdiriwang ng Pilipinas ang bagong [[2000 Today|2000 milenyo]] sa buong bansa. * Marso 15 – Ipinahayag ni Pangulong Estrada ang ''"all-out-war"'' laban sa [[Moro Islamic Liberation Front|''Moro Islamic Liberation Front'' (MILF)]]. * Abril 19 – Bumagsak ang ''Air Philippines Flight 541 Boeing 737-2H4'' sa [[Samal, Davao del Norte|''Island Garden City of'' Samal, Davao del Norte]], ikinasawi ng 131, ang pinakamalalang aksidente sa himpapawid sa kasaysayan ng Pilipinas. * Mayo 3 – Binihag ng mga teroristang ''[[Abu Sayyaf]]'' ang 21 katao, kabilang ang 10 mga turista at 11 mga manggagawa sa ''resort'', sa isla ng Sipadan, [[Malaysia]]. Ang krisis sa pagbihag ay tumagal ng apat na buwan. * Mayo 4 – '''Agham at teknolohiya.''' Matapos magmula sa [[Pilipinas]], ang ''ILOVEYOU computer virus'', ay mabilis na kumalat sa buong mundo. * Mayo 25 – '''Armadong alitan at pag-atake.''' Kinumander ni Reginald Chua ang ''Philippine Airlines Flight 812'', isang ''Airbus A330-301'' na may lulang 290 iba pang mga tao, bago lumapag sa [[Pandaigdigang Paliparan ng Ninoy Aquino]] malapit sa [[Maynila]], Pilipinas. Siya ay nag-utos sa mga pasahero na ilagay ang kanilang mga mahahalagang gamit sa isang bag, at pagkatapos ay nagtangkang tumalon mula sa eroplano sa pamamagitan ng likurang pintuan gamit ang isang gawang-sariling [[parasyut]], ngunit nasindak at sa halip ay kumapit sa mga pinto; pagkatapos ay isang lalaking ''flight attendant'' ang tumulak sa kanya mula sa pintuan at siya ay nahulog mula sa eroplano. sa [[Antipolo|Antipolo, Rizal]]. Ang kanyang katawan ay natagpuan makalipas ang tatlong araw malapit sa Llabac, [[Real, Quezon]]. * Hulyo 2 – '''Sakuna at aksidente.''' Isang ''[[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas|Philippine Air Force]] GAF Nomad'' ay nakaranas ng posibleng problema sa makina matapos umalis mula Paliparang Cagayancillo sa [[Cagayancillo, Palawan|Cagayancillo]] malapit sa [[Palawan]] sa Pilipinas. Ang piloto nito ay nagtangkang bumalik sa paliparan, ngunit ang eoplano ay lumampas sa ''runway'' at bumagsak sa [[Dagat Sulu]], ikinamatay ng 11 sa 12-kataong sakay. Sina Gobernador Salvatore Socrates at Mayor-Heneral ng [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] Santiago Madrid ay kabilang sa mga patay. * Hulyo 10 – Pagguho ng mga basura sa Payatas. * Agosto 10 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-86]] na lungsod ang [[Maasin|Maasin, Katimugang Leyte]], alinsunod sa [https://web.archive.org/web/20160303193848/http://www.congress.gov.ph/download/ra_11/RA08796.pdf Batas Republika Blg. 8796], pinagtibay Hulyo 11. * Setyembre 8 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-87]] lungsod ang [[Digos|Digos, Davao del Sur]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8798, pinagtibay Hunyo 15. * Setyembre 10 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-88]] lungsod ang [[San Jose del Monte|San Jose del Monte, Bulacan]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8797, pinagtibay Hulyo 15. * Setyembre 18 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-89 at ika-90]] na mga lungsod ang [[Bislig|Bislig, Surigao del Sur]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8804, at [[Tacurong|Tacurong, Sultan Kudarat]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8805, kapwa pinagtibay Agosto 16. * Setyembre 30 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-91]] lungsod ang [[Lungsod ng Masbate|Masbate, Masbate]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8807, pinagtibay Agosto 16. * Oktubre 8 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-92]] lungsod ang [[Koronadal|Koronadal, Timog Cotabato]], alinsunod sa [https://web.archive.org/web/20160303223646/http://www.congress.gov.ph/download/ra_11/RA08803.pdf Batas Republika Blg. 8803], pinagtibay Agosto 16. * Nobyembre 13 – Ipinalitis si [[Joseph Estrada|Pangulong Estrada]] ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]]. [[Talaksan:Joseph Estrada 1998.jpg|thumb|Si [[Joseph Estrada]] ay ang unang pangulo na nilitis ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]].]] * Disyembre 7 – '''''Impeachment trial kay [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Joseph Estrada|Estrada]]:''''' Pormal na sinimulan ng Senado ang pagsasakdal sa kasong ''impeachment'' laban kay [[Joseph Estrada|Pangulong Estrada]]. Pinangunahan ni Punong Mahistrado [[Hilario Davide Jr.|Hilario Davide, Jr.]] ang [[paglilitis]]. * Disyembre 9 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-93]] lungsod ang [[Muñoz|Muñoz, Nueva Ecija]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8977, pinagtibay Nobyembre 7. * Disyembre 16 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-94]] na lungsod ang [[Lungsod ng Sorsogon|Sorsogon, Sorsogon]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8806, pinagtibay Agosto 16. * Disyembre 23 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-95]] lungsod ang [[Bayawan|Bayawan, Negros Oriental]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8983, pinagtibay Disyembre 5. * Disyembre 30 ** '''Armadong alitan at pag-atake. ''Mga pambobomba sa Araw ni Rizal:''''' Isang serye ng mga bomba ang sumabog sa iba't-ibang lugar sa [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas, sa loob ng ilang oras na ikinamatay ng 22 at ikinasugat ng nasa isandaan. ** Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-96, ika-97 at ika-98]] na mga lungsod ang [[Talisay, Cebu]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8979, pinagtibay Nobyembre 22; [[Balanga|Balanga, Bataan]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8984, at [[Valencia, Bukidnon]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8985, kapwa pinagtibay Disyembre 5. === Hindi Tiyak ang Petsa === * Itinatag ang ''Green Papaya Art Projects'' sa Maynila.<ref>''[http://www.newmuseum.org/spaces/listing/country:Philippines "Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092802/http://www.newmuseum.org/spaces/listing/country:Philippines |date=2016-03-04 }}. Art Spaces Directory.'' New York: ''New Museum.'' Hinango 05-20-2017.</ref> === Estatistika === * Populasyon (2000 sensus): 76,504,077<ref>''[https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA3408 "Philippines"].'' ''Europa World Year Book 2004''. Taylor & Francis. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Natatangi%3ABookSources/1857432533|1857432533]].</ref> == Telebisyon == {{main|2000 sa Telebisyong pilipino}} ==Palakasan== * [[Enero 31]] – Napanalunan ng Welcoat House Paints ang ikatlong sunod na titulo sa PBL sa 1999–2000 2nd Yakult-PBL Challenge Cup matapos talunin ang Ana Water Dispenser sa Finals Game 3, 58–56. * [[Pebrero 11]]–[[Pebrero 13|13]] Ang Pilipinas ang magiging punong-abala ng [[2000 Asian Beach Volleyball Championship]] na ginanap mula Pebrero 11 hanggang 13, 2000 sa Pasay, Pilipinas * [[Marso 5]] – Ang [[Negros Occidental]] ang naging pangkalahatang kampeon sa unang ''Palaro ng Bayan'', na ginanap sa [[General Santos]], na nanalo ng kabuuang 67 medalya kabilang ang 31 ginto.<ref name="PDI0306">''[[Philippine Daily Inquirer]]'' [https://news.google.com/newspapers?nid=83UE6yvegO4C&dat=20000306&printsec=frontpage&hl=en (03-06-2000)] Kinuha noong 02-03-2024 — sa pamamagitan ng [[Google News Archive]]. * {{cite news |author=Pia Lee–Brago |title=Pinarangalan ng Santo Papa ang Pilipino, 43 pang martir}} pahina A1, A20. * {{cite news |author=Dennis Eroa |title=Nakuha ng Negros ang titulo sa Palaro}} pahina B24.</ref> * [[Hunyo 11]] – Napanalunan ng [[Alaska Milkmen]] ang kanilang ikatlong korona sa PBA All-Filipino sa nakalipas na limang taon sa pamamagitan ng 4-1 na tagumpay sa serye laban sa [[Purefoods TJ Hotdogs]]. Ang pagkapanalo sa titulo ang kanilang ika-10 kampeonato. * [[Hunyo 27]] – Napanalunan ng Welcoat Paint Masters ang kanilang ikaapat na sunod na titulo sa [[Philippine Basketball League]] matapos nilang talunin ang Shark Energy Drink sa 2000 PBL Chairman's Cup na ginanap sa [[Makati Coliseum]]. * [[Agosto 6]] – Ang 2000 ABC-PBA All-Star Game ay ang All-Star game na ginanap noong Agosto 6, 2000, sa [[Philsports Arena]] sa Pasig. * [[Agosto 24]]–[[Agosto 27|27]] – Ang Pilipinas ang magho-host ng [[2000 FIVB World Grand Prix]] sa [[Araneta Coliseum]] sa Quezon City. * [[Setyembre 12]]–[[Setyembre 17|17]] – Ang Dagupan City ang nagho-host ng [[2000 Asian Junior Women's Volleyball Championship]] na ginanap sa Dagupan City. * [[Setyembre 15]]–[[Oktubre 1]] – Ang Pilipinas ay lumahok sa [[2000 Summer Olympics]] sa Sydney, Australia sa pamamagitan ng pagpapadala ng delegasyon na binubuo ng 20 miyembro. Ngunit lahat ng atleta ay natalo sa nasabing kaganapan at hindi naiuwi ang kanilang mga medalya. * [[Setyembre 15]] – Nakuha ng [[San Miguel Beermen]] ang kanilang ika-14 na korona sa PBA sa pamamagitan ng panalo laban sa [[Sta. Lucia Realtors]] sa limang laro. Ang Realtors ay nasa kanilang unang pagsali sa finals simula nang sumali sa liga noong 1993. * [[Nobyembre 25]] – Tinalo ng [[San Juan Knights]] ang [[Negros Slashers]], 104–91 sa Game Six, sa San Juan Gym para sa kanilang unang MBA national title. * [[Disyembre 20]] – Napanatili ng [[San Miguel Beermen]] ang titulo sa PBA Governors Cup at nakuha ang kanilang ika-15 korona sa PBA, tinalo ang [[Purefoods TJ Hotdogs]] sa kanilang finals series, apat na laro laban sa isa. == Kapanganakan == ===Enero=== * [[Enero 1]] – Ariel John Edu, manlalaro ng basketbol * [[Enero 2]] – Faith Nisperos, manlalaro ng balibol ===Pebrero=== * [[Pebrero 16]] – [[Carlos Yulo|Carlos Edriel Yulo]], gymnast * [[Pebrero 23]] – [[Lexi Gonzales]], aktres, mananayaw at mang-aawit * Pebrero 26 – [[Alexa Ilacad]], aktres ===Marso=== * Marso 1 – Nikki Samonte, modelo at mang-aawit * Marso 2 – [[Bianca Umali]], aktres * [[Marso 8]] – [[Thea Astley (mang-aawit)|Thea Astley]], mang-aawit, aktres at host * [[Marso 9]] – [[Emilio Daez]], aktor at host * [[Marso 12]] – [[Sabrina Man]], aktres ===Abril=== * [[Abril 7]] – [[Vincent Magbanua]], aktor * [[Abril 21]] – [[Taki Saito]], aktres, tagapagtanghal, host * [[Abril 28]] – [[Sela Guia]], aktres at dating miyembro ng ''[[MNL48]]'' ===Hunyo=== * [[Hunyo 1]] – Kenneth Egano (d. 2023), propesyonal na boksingero * [[Hunyo 3]] – Beabadoobee, mang-aawit at manunulat ng kanta * [[Hunyo 25]] – Dionesa Tolentin, manlalaro ng football at futsal ===Hulyo=== * Hulyo 15 – Edward Barber, aktor * [[Hulyo 22]] – [[Kaori Oinuma]], aktres * [[Hulyo 28]] – [[Kaitlin De Guzman]], artistikong himnastika ===Agosto=== * [[Agosto 3]]: ** [[Kira Balinger]], aktres ** [[Vivoree Esclito]], aktres ** Melizza Jimenez, aktres, modelo at mang-aawit * [[Agosto 10]] – Ace Banzuelo, mang-aawit * [[Agosto 16]] – [[Elijah Canlas]], aktor, mang-aawit at manunulat ng kanta * Agosto 21 – [[Kate Valdez]], aktres ===Setyembre=== * [[Setyembre 16]] – [[Therese Malvar]], aktres * [[Setyembre 24]] – [[Rhea Chan]], manlalaro ng football at futsal ===Oktubre=== * [[Oktubre 6]] – Dale Baldillo, aktor * [[Oktubre 26]] – Mika Salamanca, aktres, mang-aawit, at personalidad sa media ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 1]] – [[Anthony Jennings (aktor)|Anthony Jennings]], aktor ===Disyembre=== * [[Disyembre 5]] – Vanessa Gandler, manlalaro ng volleyball * [[Disyembre 12]] – Brace Arquiza, aktor at modelo * [[Disyembre 16]] – Kakie, mang-aawit at manunulat ng kanta == Kamatayan == * [[Enero 22]] – [[Teddy Boy Locsin|Teddy "Boy" Locsin, Sr.]], mamamahayag (ipinanganak Disyembre 24, 1914) * [[Mayo 15]] – [[Roberto Benedicto]], negosyante (ipinanganak Abril 17, 1917) * [[Setyembre 27]] – [[Pablo Cuneta]], pulitiko, dating Alkalde ng Pasay at ama ni [[Sharon Cuneta]] (ipinanganak Pebrero 2, 1910) * [[Setyembre 29]] – Maningning Miclat, makata at pintor (ipinanganak Abrik 15, 1972) {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:2000]] [[Kategorya:Pilipinas]] etm1uk5r95f93ka9r21unxhmnoe15i1 2006 sa Pilipinas 0 250347 2224948 2220698 2026-09-13T09:51:08Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224948 wikitext text/x-wiki Idedetalye ng '''2006 sa Pilipinas''' ang mga mahahalagang kaganapan na nangyari sa Pilipinas noong taong 2006. == Mga Nanungkulan == * [[President of the Philippines|Pangulo]]: [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]] * [[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]: [[Noli de Castro]] * [[Kongreso ng Pilipinas]]: [[Ika-13 na Kongreso ng Pilipinas]] ** [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)]]: [[Manny Villar, Jr.|Manuel Villar]] ** [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]: [[Jose de Venecia, Jr.|Jose de Venecia Jr.]] * [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]: [[Artemio Panganiban]] == Kaganapan == === Enero === * Enero 21 - Tinalo ng boksingerong si [[Manny Pacquiao]] si [[Erik Morales]] ng Mexico sa ika-sampung ''round'' sa pamamagitan ng ''technical knockout'' sa ''Thomas & Mack Center'', [[Las Vegas, Nebada|Las Vegas]], [[Estados Unidos]]. * Enero 27 - Si ''Marine Captain'' Nicanor Faeldon, na nakatakas mula sa punong-himpilan ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] noong Disyembre 14, 2005, ay muling nahuli ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas|Sandatahang Lakas ng Pilipinas (AFP)]]. === Pebrero === * Pebrero 4 -- Naganap ang isang ''stampede'' sa ''[[PhilSports Complex]]'', tinuguriang ''[[Wowowee]] stampede'', na nagiging sanhi ng pagkamatay ng 74 katao. * Pebrero 17—Pagguho ng putik sa [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]]. * Pebrero 22—Initaas bilang [[Kardinal (Katolisismo)|Kardinal]] ng [[Roman Catholic Church|Simbahang Romano Katoliko]] si [[Gaudencio Rosales]], ang Arsobispo ng [[Maynila]]. * Pebrero 24—Ipinahayag ang [[Katayuan ng kagipitan sa Pilipinas ng 2006|katayuan ng kagipitan]] bilang tugon sa mga bulung-bulungang kudeta. === Marso === * Marso 22—Tumayong bilang ika-79 na saksi ng depensa si dating [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]] sa kanyang kasong kinahaharap na pandarambong. * Marso 24 - Ang Arsobispo ng Maynila na si [[Gaudencio Kardinal Rosales|Gaudencio Rosales]] ay hinirang bilang [[Kardinal (Katolisismo)|Kardinal]] ni [[Papa Benedicto XVI]] sa isang seremonya sa [[Roma]]. * Marso 28 -- ** Pansamantalang pinatigil ng ''Court of Appeals'' ang pag-iimbistiga ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] sa ''stampede'' sa [[PhilSports Complex|''PhilSports Arena'']] dahil sa di-umanong institusyunal na pagkiling laban sa [[ABS-CBN]]. ** Niyanig ng lindol ang [[Mindoro Occidental]] sa lakas na 5.1 sa [[Eskalang Richter]]. === Abril === * Abril 3 -- Sabi ni Resurreccion Borra ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] sa harap ng pandinig ng [[Kongreso ng Pilipinas|Senado]] ukol sa eskandalo ng "[[2005 krisis elektoral ng Pilipinas|Hello Garci]]", nagkaroon daw ng dayaan noong [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2004|pang-pangulong halalan ng 2004]]. * Abril 4 -- Ayon sa [[Pambansang Lupon sa Ugnayang Pang-Estadistika|Pambansang Tanggapan ng Estadistika]], aabot daw sa 141.7 milyon ang [[populasyon]] ng Pilipinas sa pagdating ng taong 2040 na halos doble sa taong 2007. * Abril 11—Binawi ng [[Malakanyang]] ang pagpapalabas ng anim na mga artista na magiging mga ''National Artist'', kabilang dito ang yumaong [[Artista|aktor]]-direktor na si [[Fernando Poe, Jr.]] * Abril 17—Ipinahayag ni  [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Gloria Macapagal-Arroyo|Arroyo]] na isusunod niya ang pag-endorso ng isang panukalang batas na ninanais na tanggalin ang [[parusang kamatayan]], matapos niyang ipahayag na ibaba lahat ng nasintensiyahan ng kamatayan sa habang-buhay na pagkabilanggo. * Abril 20—Idineklara ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] na ang isang bahagi ng [[Kautusang Tagapagpaganap Bilang 464 ng Pilipinas|Kautusang Tagapagpaganap Bilang 464]] na labag sa konstitusyon, na nagbigay-daan para sa pagpapatuloy ng mga pagsisiyasat ng Kongreso. === Mayo === * Mayo 2 -- Hindi sinipot ng tatlong opisyal ng gabinete ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Gloria Macapagal-Arroyo|Arroyo]] ang isang pandinig ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]] na tila bagang paglabag sa kapasyahan ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] sa [[Kautusang Tagapagpaganap Bilang 464 ng Pilipinas|Kautusang Tagapagpaganap Bilang 464]]. * Mayo 11 – Ang bagyong Caloy (pangalang pandaigdig: ''Typhoon Chanchu'') ay tumama sa kalupaan ng [[Samar]]. Sa pananalanta nito sa Pilipinas, 41 katao ang namatay.<ref>''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4990632.stm "China's typhoon death toll rises"] [[BBC|BBC News]].'' 05-19-2006. Hinango 10-21-2016.</ref> * Mayo 12—Tinuligsa ni [[Gaudencio Rosales|Gaudencio Kardinal Rosales]], gayun din ng [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines|CBCP]], ang mga nilalaman ng nobelang ''[[Da Vinci Code]]'' ni [[Dan Brown]] na ginawang pelikula. * Mayo 13—Anim na katao ang namatay at lima ang inulat na nawawala nang tumaob ang isang bangka sa maalong dagat sa ibayong pulo ng [[Masbate]]. * Mayo 15—Sang-ayon kay Senador [[Miriam Defensor-Santiago]], makakatipid daw ang [[pamahalaan]] ng [[Pilipinas]] ng 5 bilyong [[Piso ng Pilipinas|piso]] kung aalisin ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] kapalit ang isa lamang kamara sa ilalim ng [[sistemang parliamentaryo]]. [[Talaksan:Mount-Everest.jpg|thumb|Naabot ni ''mountaineer'' [[Leo Oracion]] ang tuktok ng [[Bundok Everest]] sa pamamagitan ng bahagi ng [[Nepal]].]] * Mayo 18—Naabot ng namumundok na si [[Leo Oracion]] ang tuktok ng [[Bundok Everest]] sa pamamagitan ng bahaging [[Nepal]]. Nakarating din roon sina [[Erwin Emata]] at [[Romi Garduce]]. * Mayo 24—Sa bisa ng Proklamasyon Blg. 1069, ipinahayag bilang ''National Artist'' (Pambansang [[Artista]]) si [[Fernando Poe, Jr.]] sa larangan ng [[pelikula]] sa kabila ng mga kontrobesiya sa kanyang nominasyon. === Hunyo === * Hunyo 2 -- Nagkita ang apat na marino ng [[Estados Unidos]] na nahaharap sa kasong [[panggagahasa sa Pilipinas]] at ang kanilang mga tagapag-akusa sa korte sa unang pagkakataon sa pormal na simula ng [[paglilitis]] sa kasong isinampa noong Disyembre 2005, na nag-ugat mula sa isang insidente sa isang bar sa [[Look ng Subic|Subic Bay]]. * Hunyo 3 ** Nagpahayag na hindi babayaran ng [[pamahalaan]] ng [[Pilipinas]] ang hinihinging pang-tubos para sa mga bihag na [[Mga Pilipino|Pilipino]] sa bansang [[Somalia]]. ** Sa korte ng [[Lungsod ng Makati]], nagpatuloy ang paglilitis sa kaso ng panggagahasa sa isang babae sa [[Subic]] laban sa mga suspek na marino ng [[Estados Unidos]]. * Hunyo 6 -- Pinasyahan ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] at [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ang pagwawalang bisa sa [[parusang kamatayan]]. * Hunyo 13—Sang-ayon sa [[Pambansang Lupon sa Ugnayang Pang-Estadistika|Pambansang Lupon sa Ugnayang Pang-estadistika]], ang [[Zamboanga del Norte]] ang pinakamahirap na [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa Pilipinas kasama ang pito pang lalawigan sa [[Mindanao]]. Matatagpuan naman sa [[Luzon]] ang 10 sa pinakahuli sa mga mahihirap. * Hunyo 24—Nilagdaaan ni Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo|Arroyo]] ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9346 na nagpapawalang-bisa sa parusang kamatayan. === Agosto === * [[Agosto 7]] – Tumitindi ang aktibidad ng bulkan ng [[Bulkang Mayon]], dahilan para itaas ng Philippine Institute of Volcanology and Seismology ang antas ng alerto mula level 3 patungong level 4, na nag-udyok sa mga mandatoryong pamamaraan ng paglikas. * Agosto 11 — Nangyari ang pagtagas ng langis sa dalampasigan ng [[Guimaras]], na naging sanhi ng malaking pinsala sa kapaligiran. * [[Agosto 16]] – Ibinasura ng pagharang ng administrasyon sa Komite ng Hukuman ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] ang huling [[Kasong Impeachment sa Pilipinas|impeachment]] laban kay Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo|Arroyo]]. * [[Agosto 24]] – Ibinasura ng plenaryo ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] ang [[Kasong Impeachment sa Pilipinas|impeachment]] laban kay Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo|Arroyo]], sa botong 173–32. * [[Agosto 31]] – Ang petisyon ng grupong Sigaw ng Bayan para sa isang [[Inisyatibo ng mga Tao|Inisyatibo]] ng mga mamamayan para sa mga susog sa [[Konstitusyon ng Pilipinas|konstitusyon]] ay ibinasura ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] dahil walang batas na nagbibigay-daan. === Setyembre === * Setyembre 4 -- Tumangging makialam ang [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] sa petisyon na magkaroon ng isang plebisito para baguhin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas]]. * Setyembre 5 ** Ipinasa ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] ang isang resolusyon na magbibigay daan para masusugan ang [[Saligang Batas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng isang ''constituent assembly''. ** Naghanda ang [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] ng mga kasong kriminal laban sa may-ari at kapitan ng tanker na ''Solar I'' dahil sa pinakamalalang pagtagas ng langis sa karagatan malapit sa [[Guimaras]]. ** Muling nag-umpisa ang [[Usapang kapayapaan sa Mindanao 2006|usapang pangkapayapaan]] sa pagitan ng [[Pilipinas]] at ng ''[[Moro Islamic Liberation Front]]'' sa [[Kuala Lumpur]], [[Malaysia]]. *Setyembre 6 -- Maaring mahirapang magbayad ang may-ari ng ''M/T Solar 1'' sa mga naapektuhan ng pagtagas ng langis karagatang malapit sa [[Guimaras]] dahil sa hindi nila pagbayad ng seguro at pagtatalaga ng hindi lisensiyadong kapitan. *Setyembre 7 **Sinabi ng pamahalaan ng [[Pilipinas]] na binuhay muli ang usapan upang mapaalis si [[Jose Maria Sison]] sa [[Netherlands]]. ** Sinabi ng mga eksperto na maaring patapos na ang pag-ugong ng [[Bulkang Mayon]]. * Setyembre 8 -- Pagkatapos ng tatlong araw ng [[Usapang kapayapaan sa Mindanao 2006|pag-uusap]] sa [[Kuala Lumpur]],[[Malaysia]], hindi nagkasundo ang mga kinatawan ng pamahalaan ng [[Pilipinas]] at ng separatistang ''[[Moro Islamic Liberation Front]]'' sa usapin hinggil sa lupain na dapat isama sa ''[[Autonomous Region in Muslim Mindanao]]''. * Setyembre 10—Pinirmahan ng [[Pilipinas]] at [[Hapon]] sa [[Finland]] ang ''Japan-Philippines Economic Partnership Agreement'' na nagpapatibay ng malayang kalakalan sa dalawang bansa. * Setyembre 11 ** Ibinaba ng mga bulkanolohista ang alerto sa [[Bulkang Mayon]] sa pangatlong antas mula sa pang-apat. ** Tinalo ni [[Efren Reyes]] si Rodney Morris at nanalo sa ''8-Ball Open Championship'' ng Daigdig sa [[Reno, Nevada|Reno]], [[Nevada]]. * Setyembre 12—Natapos ng isang ''board of marine inquiry'' ang imbestigasyon hinggil sa dahilan ng paglubog ng ''Solar 1'' sa karagatang malapit sa [[Guimaras]]. * Setyembre 26—Dininig ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] ang mga pangangatwiran ng mga partido na sumasang-ayon at tumututol sa pagsusog sa Saligang Batas. * Setyembre 27 ''et. seq.''—Pumasok sa Pilipinas ang [[Bagyong Milenyo]] (''Xangsane''). Sinuspinde ng pamahalaan ang klase sa lahat ng antas sa [[Kalakhang Maynila|Kamaynilaan]] at karatig lugar. Tinamaan nito ang [[Luzon]], Set. 28. Ayon sa ''Office of Civil Defense'' at iba pang sangay ng pamahalaan ng [[Pilipinas]] noong Okt. 3, umabot na sa 197 ang bilang ng mga namatay at 22 pa ang nawawala sa pananalasa nito sa bansa. * Setyembre 27 -- [[Usapang kapayapaan sa Mindanao 2006|Kaugnay ng mga usapang kapayapaan]], hindi pumayag ang pamahalaan ng [[Pilipinas]] sa kagustuhan ng separatistang [[Moro Islamic Liberation Front]] na isama ang 1,000 [[barangay]] sa [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]]. === Oktubre === * Oktubre 3 -- Lumihis ang landas ng Bagyong Neneng (pangalang internasyunal: ''Bebinca'') patungong Hilaga at Gitnang [[Luzon]]. Itinaas ng [[PAGASA]] ang Babala Bilang 1 sa mga lalawigan ng [[Catanduanes]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]],[[Quezon]] (kasama ang mga isla ng Polillo), [[Aurora]], [[Quirino]], [[Isabela]] at [[Cagayan]]. * [[Oktubre 10]] – Hindi bababa sa anim na tao ang namatay sa isang pambobomba sa [[Makilala, Cotabato]] noong [[pista|fiesta] ng bayan. Mas maaga sa araw na iyon, isang pagsabog ang nakasugat ng hindi bababa sa apat na tao sa [[Lungsod ng Tacurong]]. * [[Oktubre 17]] – Nagbarikada ang mga tagasuporta ni Mayor Jejomar Binay ng [[Makati]] sa harap ng city hall habang inilalabas ng [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] ang kanilang suspensyon laban sa Mayor, Bise Mayor at pitong konsehal. * [[Oktubre 25]] – Ibinasura ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], na bumoto ng 8–7, ang petisyon ng grupong Sigaw ng Bayan (Shout of the People) para sa isang [[Konstitusyon ng Pilipinas|inisyatiba ng mamamayan sa konstitusyon]]. * [[Oktubre 31]] – Inaprubahan ng mga botante sa 29 na munisipalidad ng [[Maguindanao]] ang paglikha ng isang bagong lalawigan na bubuuin ng 10 bayan, na tatawaging [[Shariff Kabunsuan]]. Ito ang naging ika-80 lalawigan ng [[Pilipinas]] at ang ikaanim sa [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]]. === Nobyembre === *Nobyembre 11—Tumama ang Bagyong Queenie (''Chebi'') sa kalupaan ng [[Casiguran, Aurora]]. Itinaas ng [[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]] ang mga babala ng bagyo sa hilagang [[Luzon]]. *Nobyembre 12—Tinalo ni Ronato Alcano si Ralf Souquet sa ''2006 Men's World 9-Ball Championship'' na ginanap sa [[Lungsod ng Pasay]], 17-11. *Nobyembre 15—Inaresto si [[Gregorio Honasan]], ang di-umanong pasimuno sa isang kudeta na naging dahilan ng [[Katayuan ng kagipitan sa Pilipinas ng 2006|katayuan ng kagipitan]] sa Pilipinas, sa [[Lungsod Quezon]].<ref>''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6149256.stm "Philippine 'coup plotter' seized"] [[BBC|BBC News]].'' 11-15-2006. Hinango 10-21-2016.</ref> *Nobyembre 18—Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] si [[Erik Morales]] sa pamamagitan ng ''knock out'' sa kanilang laban sa boxing na ginanap sa [[Las Vegas]], [[Nevada]], [[Estados Unidos]]. * Nobyembre 30—Tinamaan ng [[Bagyong Reming]] ang [[Kabikulan]]. === Disyembre === * Disyembre 1 -- Nagdeklara ang lalawigan ng [[Albay]] ng ''state of calamity'' nang mamatay ang 198 katao sa pagragasa ng [[Bagyong Reming]].<ref>''[https://web.archive.org/web/20061206020532/http://news.yahoo.com/s/ap/20061201/ap_on_re_as/asia_storm "Storm, mudslides kill 198 in Philippines"]'' ''Associated Press'', sa pamamagitan ng ''[[Yahoo!|Yahoo! News]]''. 12-01-2006. Hinango 10-21-2016.</ref> * Disyembre 2 -- Itinatag bilang ika-80 na lalawigan ang [[Kapuluang Dinagat|Dinagat Islands]], sa pag-apruba ng Batas Republika Bilang 9355, sa isang plebisito. * Disyembre 3 -- Nagdeklara si [[Gloria Macapagal-Arroyo]], [[Pangulo ng Pilipinas|pangulo]] ng [[Pilipinas]], ng ''state of national calamity'' nang mamatay ang 406 katao pagkaraang magkaroon ng mga pagguho ng putik sa palibot ng [[Bulkang Mayon]] sa pagragasa ng Bagyong Reming.<ref>''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6203110.stm "Philippine mudslides a 'calamity'"] [[BBC|BBC News]].''12-03-2006. Hinango 10-21-2016.</ref> * Disyembre 4 -- Pagpasya sa kaso ng panggagahasa sa Subic. Hinatulang nagkasala si Daniel Smith. ==Palakasan== [[Larawan:Ustpopulation.jpg|thumb|right|160px|Ang mga manonood ng UST sa laro ng kampeonato ng UAAP.]] [[Larawan:SBC Little Indians.jpg|thumb|150px|right|Ang San Beda Little Indians habang ipinapakilala ang kanilang halftime sa finals ng seniors' basketball.]] * [[Enero 21]], '''Boxing''' – Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] ang Mehikanong si [[Erik Morales]] sa isang ikasampung round na [[technical knockout]] sa [[Thomas & Mack Center]], [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]]. Ang tagumpay ay nagdulot ng kagalakan sa bansang sinalanta ng kahirapan at kawalang-tatag sa politika. * [[Pebrero 19]], '''Basketball''' – Nanalo ang [[Red Bull Barako]] sa [[Philippine Basketball Association]] [[2006 PBA Fiesta Conference Playoffs|2005–06 Fiesta Conference]] matapos talunin ang [[Purefoods Chunkee Giants]] sa anim na laro. * [[Pebrero 24]]–[[Pebrero 25|25]], '''Wrestling''' – Ang [[WWE|World Wrestling Entertainment]] [[WWE Raw|RAW]] Live Tour ay huminto sa [[Araneta Coliseum]], tampok ang mga laban para sa [[World Heavyweight Championship (WWE, 2002–2013)|WWE Championship]], ang [[WWE Intercontinental Championship]], at ang [[WWE Women's Championship (1956–2010)|WWE Women's Championship]], bukod sa iba pa. Napanatili nina [[John Cena]], [[Shelton Benjamin]] at [[Trish Stratus]] ang kanilang mga titulo sa dalawang-gabing kaganapan sa gitna ng umaapaw na madla sa Araneta Coliseum. * [[Hulyo 2]], '''Boxing''' – Nanalo si [[Manny Pacquiao]] sa pamamagitan ng 12-round unanimous decision laban sa Mexicanong si [[Óscar Larios]] sa harap ng kanyang mga tagahanga sa bayan sa [[Araneta Coliseum]]. * [[Hulyo 21]], '''Basketball''' – Tinalo ng [[Purefoods Chunkee Giants]] ang [[Red Bull Barako]] sa Philippine Basketball Association [[2006 PBA Philippine Cup Playoffs#Finals|2006 Philippine Cup Finals]], 4–2 sa Araneta Coliseum. * [[Agosto 19]], '''Softball''' – Isang koponan ng [[Little League|Junior League]] [[softball]] mula sa [[Bacolod]] ang natalo ng isang koponan mula sa [[Naples, Florida]], 8–0, sa [[Junior League World Series (softball)|Junior League World Series]] na ginanap sa [[Kirkland, Washington]] * [[Setyembre 11]], '''Billiards''' – Nanalo si Efren Reyes sa World 8-Ball Open Championship sa [[Reno, Nevada]], tinalo si [[Rodney Morris]], 8–6. * [[Setyembre 22]], '''Collegiate Basketball''' – Nanalo ang [[San Beda Red Lions|San Beda College]] sa [[NCAA Season 82|82nd NCAA seniors' basketball tournament]], tinalo ang [[PCU Dolphins|Philippine Christian University]] (PCU). Tinalo ng [[San Sebastian Staglets|San Sebastian College-Recoletos]] ang [[PCU Baby Dolphins|PCU High School]] upang mapanalunan ang kampeonato sa juniors'. * [[Oktubre 2]], '''Collegiate Basketball''' – Tinalo ng [[UST Growling Tigers|University of Santo Tomas]] ang [[Ateneo Blue Eagles|Ateneo de Manila University]], 76–74, sa overtime, sa ikatlong laro ng [[UAAP Season 69|ika-69 na UAAP men's basketball tournament]]. Ang kanilang [[UST Tigresses|katapat na pambabae]] ay nanalo sa kampeonato ng Kababaihan habang ang [[Ateneo Blue Eaglets|Ateneo juniors team]] ay nanalo sa kampeonato ng Juniors. * [[Oktubre 21]]–[[Oktubre 22|22]], '''Wrestling''' – Ang [[WWE Friday Night SmackDown|''WWE SmackDown!'' Survivor Series Tour]] ay magtatapos sa [[Araneta Coliseum]]. * [[Nobyembre 12]], '''Billiards''' – Tinalo ng manlalaro ng bilyar na si [[Ronato Alcano]] si [[Ralf Souquet]] sa [[2006 WPA Men's World Nine-ball Championship]] sa [[Pasay]], 17 racks laban sa 11. * [[Nobyembre 18]], '''Boxing''' – Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] si [[Erik Morales]] sa kanilang laban sa boksing na ginanap sa [[Thomas & Mack Center]], [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]]. (AP via Yahoo! Sports) ==Telebisyon== {{main|2006 sa telebisyon sa Pilipinas}} * [[Disyembre 10]] – Idineklara si [[Mau Marcelo]] bilang unang ''[[Philippine Idol]]'' sa palabas ng mga huling resulta na ginanap sa [[Araneta Coliseum]]. (INQ7.net) == Kapanganakan == ===Enero=== * Enero 19 – JB Agustin, aktor at pilantropo * [[Enero 27]] – Niana Guerrero, mananayaw ===Pebrero=== * [[Pebrero 8]] - [[Emman Atienza]], artista at personalidad sa social media (namatay noong 2025) * [[Pebrero 17]] - Maki, mang-aawit * [[February 26]] - Dayara Shane, aktres ===Marso=== * [[Marso 4]] – JM Canlas, aktor (namatay noong 2023) * [[Marso 16]] – Bryce Eusebio, aktor ===Abril=== * Abril 10 – [[Sofia Pablo]], aktres * [[Abril 11]] – Jana Indanan, aktres at mananayaw ===Mayo=== * Mayo 3 – [[Mutya Orquia]], aktres * Mayo 14 – Fyang, influencer ng social media, modelo at aktres * [[Mayo 30]] – Liana Mae, aktres ===Hunyo=== * [[Hunyo 22]] – Francis Concepcion, mang-aawit at aktor, miyembro ng [[TNT Boys]] * Hunyo 23 – CX Navarro, aktor ===Hulyo=== * [[Hulyo 7]] – John Clifford, aktor ===Agosto=== * Agosto 5 – [[James David Graham]], aktor * [[Agosto 23]] – Aiyana Waggoner, aktres at modelo ===Setyembre=== * Setyembre 2 – Josh de Guzman, aktor * Setyembre 14 – Hannah Vito, aktres * Setyembre 28 – Cessa Moncera, aktres ===Oktubre=== * Oktubre 24 – Allyson McBride, aktres ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 3]] – Natalie Oca, manlalaro ng putbol ===Disyembre=== * Disyembre 3 – Krystal Brimner, aktres * Disyembre 12 – Kai Montinola, aktres, mang-aawit, at modelo * Disyembre 15 – Kenneth Gutierrez, Internet personalidad * Disyembre 30 – [[David Remo]], aktor at modelo ==Kamatayan== * [[Enero 2]] – [[Cecilia Muñoz-Palma]], [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court Associate Justice]] at [[Constitution of the Philippines|Constitutional Commission]] president (b. 1914) * [[Enero 11]] – Amir bin Muhammad Baraguir, [[Sultanato ng Maguindanao|Sultan ng Maguindanao]] (b. 1960) * [[Enero 13]] - Marc Ysrael Bernos, Alkalde ng [[La Paz, Abra|La Paz]] (b. 1985) * [[Enero 23]] – [[Ernie Baron]], mamamahayag sa telebisyon, host, at imbentor (b. 1940) * [[Enero 29]] – [[Andrew Gonzalez]], tagapagturo at lingguwista (b. 1940) * [[Pebrero 4]] – [[Rosa del Rosario]], artista (b. 1917) * [[Pebrero 14]] – [[Ramon Bagatsing]], pinakamatagal na paglilingkod [[Alkalde ng Maynila]] mula 1971 hanggang 1986, [[Pagbomba sa Plaza Miranda]] nakaligtas (b. 1916) * [[Abril 5]] – Don Antonio Madrigal, ama ni Senador [[Jamby Madrigal]] (b. 1918) * [[Abril 23]] – [[Chat Silayan]], aktres at dating beauty queen (b. 1960) * [[Abril 12]] – Luzviminda Puno, [[Supreme Court of the Philippines|Clerk of Court of the Supreme Court]] at asawa ni Chief Justice Puno (b. 1940) * [[Mayo 2]] – [[Tonette Lopez]], aktibistang Pilipino * [[Mayo 6]] – Allen Cudal, gitarista ng [[Greyhoundz (band)|Greyhoundz]] (b. 1982) * [[Mayo 29]] – Sotero Llamas, politiko (b. 1951) * [[Hunyo 1]] – [[Mariano Yogore]], Filipino microbiologist (b. 1921) * [[Hunyo 17]] – Hilario P. Davide Sr., guro at politiko sa Filipino (b. 1905) * [[Hunyo 27]] – Delfinito Albano, alkalde ng [[Ilagan]] (b. 1960) * [[Hulyo 26]] – Romualdo Vicencio, nanunungkulan [[House of Representatives of the Philippines|congressman]], [[Legislative district of Northern Samar|2nd district]] ng [[Northern Samar]] (b. 1934) * [[Agosto 14]] – Analiza "Hazel" Recheta, Arnel Guiao at Ismael Cabugayan, mga mamamahayag sa telebisyon ng ABC 5 * [[Agosto 18]] – [[Jose Cabalum Sr.]], Filipino educator at founder ng Cabalum Western College sa Iloilo City (b. 1915) * [[Agosto 25]] – Gregorio Cendana, punong opisyal ng impormasyon sa panahon ng pagkapangulo ni [[Ferdinand Marcos|Marcos]] (b. 1930) * [[Agosto 28]] – Joey Rufino, dating executive director ng [[Lakas-Christian Muslim Democrats|LAKAS]] (b. 1954) * [[Setyembre 4]] – [[Khadaffy Janjalani]], Filipino Islamist (b. 1975) * [[Setyembre 18]] – [[Eddie Mercado]], host ng telebisyon (b. 1938) * [[Setyembre 19]] – [[Conrado M. Vasquez]], [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court Associate Katarungan]] at [[Philippine Ombudsman|Ombudsman]] (b. 1913) * [[Setyembre 20]] – Jojo Lapus, mamamahayag sa pahayagan at manunulat ng iskrip sa telebisyon (b. 1945) * [[Oktubre 3]] – [[Alberto Ramento]], obispo ng [[Philippine Independent Church]] (b. 1937) * [[Oktubre 7]] – [[Dan Campilan]], mamamahayag sa telebisyon (b. 1980) * [[Nobyembre 2]] – [[Rafael Donato (akademiko)|Rafael Donato]], tagapagturo at lingguwista (b. 1938) * [[Nobyembre 11]] – James Bersamin, miyembro ng lupon ng 2nd District ng Abra (b. 1950) * [[Nobyembre 24]] – [[Maximo V. Soliven]], mamamahayag at tagapaglathala ng pahayagan (b. 1933) * [[Nobyembre 28]] – Rosita Quinto Stecza, 1950s na artista sa ilalim ng screen name na ''Rosa Mia'' (b. 1924) * [[Nobyembre 29]] – [[Victoria Quirino-Delgado]], gumanap bilang [[First Lady of the Philippines]] noong termino ng kanyang biyudo na ama (b. 1929) * [[Nobyembre 30]] – [[Rafael Buenaventura]], dating gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (b. 1938) * [[Disyembre 4]] – Ernesto Gidaya, retiradong heneral at [[Minor political parties in the Philippines|Veterans Freedom Party]] incumbent [[House of Representatives of the Philippines|congressman]] (b. 1926) * [[Disyembre 16]] – Luis Bersamin, nanunungkulan [[House of Representatives of the Philippines|congressman]], [[Pambatasan na distrito ng Abra|nag-iisang distrito]] ng [[Abra (lalawigan)|Abra]] (b. 1944) * [[Disyembre 20]] – [[Ben Arda]], Pilipinong propesyonal na manlalaro ng golp (b. 1929) * [[Disyembre 21]] – [[Ramon Obusan]], koreograpo, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas|Pambansang Alagad ng Sining para sa Sayaw]] (b. 1938) * [[Disyembre 22]] – Danilo Ayala Bernardo, mamamahayag (b. 1948) == Mga sanggunian == {{Taon sa Pilipinas}} [[Kategorya:2006 sa Pilipinas|*]] mc2sfyko85gbjju0h6d5l2b6a0604u0 Lalawigan ng Oristan 0 252703 2224861 2122595 2026-09-13T08:39:13Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Lalawigan ng Oristano]] sa [[Lalawigan ng Oristan]] 2122595 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Oristano|native_name=|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga lalawigan ng Italya|Lalawigan]]|image_skyline=Campidano_di_Oristano_(01).jpg|image_alt=|image_caption=Isang panorama ng Oristanese Campidano.|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia di Oristano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Oristano in Italy (2018).svg|map_alt=|map_caption=Map highlighting the location of the province of Oristano in Italy|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=[[Cerdeña]]|established_title=|established_date=|seat_type=Kabesera|seat=[[Oristano]]|parts_type=[[Comune|Komuna]]|parts_style=para|p1=87|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Pangulo|leader_name=Massimo Torrente|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=2990.45|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=159474<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html|title=Provincia Oristano|publisher=ISTAT|access-date=9 July 2017|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216081210/http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html|url-status=dead}}</ref>|population_as_of=31 Hulyo 2017|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=09020, 09070-09086, 09088-09099, 09170|area_code_type=Telephone prefix|area_code=0758, 0783, 0785, 0885|iso_code=|registration_plate=[[Italian car number plates|OR]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=095|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} Ang '''lalawigan ng Oristano''' ({{Lang-it|provincia di Oristano}}, {{lang-sc|provìntzia de Aristanis}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa nagsasariling pulong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa Italya. Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Oristano]]. Ito ay may lawak na {{Convert|3040|km2|mi2}}, isang kabuuang populasyon na 160,746 (2016), at isang density ng populasyon na 53.7 katao bawat kilometro kuwadrado. Mayroong 87 munisipalidad ([[komuna]]) sa lalawigan.<ref>{{Cite web |title=Oristano |url=http://www.upinet.it/indicatore.asp?id_statistiche=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807094512/http://www.upinet.it/indicatore.asp?id_statistiche=6 |archive-date=7 August 2007 |access-date=1 August 2015 |publisher=Upinet}}</ref> Napapaligiran ito sa hilaga ng [[Lalawigan ng Sacer|Lalawigan ng Sassari]], sa silangan ng [[Lalawigan ng Nuoro]], sa timog ng [[Lalawigan ng Timog Cerdeña|Lalawigan ng Timog Sardinia]], at ito ay dinadalampasigan ng [[Dagat ng Cerdeña]] hanggang sa kanluran. == Mga komuna == {{See also|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristano}} Ang lalawigan ay may kabuuang 87 mga komunidad, ang pinakamalaki sa mga ito ay:<ref name="Domenico022">{{cite book|author=Roy Palmer Domenico|title=The Regions of Italy: A Reference Guide to History and Culture|url=https://archive.org/details/regionsitalyrefe00dome|url-access=limited|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30733-1|page=[https://archive.org/details/regionsitalyrefe00dome/page/n289 262]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oristano |url=http://www.comuni-italiani.it/095/lista.html |access-date=1 August 2015 |publisher=Comuni-Italiani |language=it}}</ref> {| class="wikitable" !Komuna ! Populasyon |- | [[Oristano]] /Aristànis | align="right" | 31,671 |- | [[Terralba]] /Terràba | align="right" | 10,201 |- | [[Cabras, Italy|Cabras]] /Cràbas | align="right" | 9,165 |- | [[Bosa]] | align="right" | 8,026 |- | [[Marrubiu]] /Marrùbiu | align="right" | 4,816 |- | [[Santa Giusta]] / Santa Jùsta | align="right" | 4,875 |- | [[Ghilarza]] /Ilàrtzi | align="right" | 4,615 |- | [[Mogoro]] / Mòguru | align="right" | 4,128 |- | [[Arborea]] | align="right" | 3,900 |- | [[Samugheo]] | align="right" | 3,019 |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Wikivoyage-inline|Oristano (province)}} * {{In lang|it}} [http://www.provincia.or.it/ Official website] {{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with no coordinates]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] jgnjlnvbbtgidzfvlv9ca7jzdv1u02d 2224863 2224861 2026-09-13T08:39:34Z Ryomaandres 8044 2224863 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Oristano|native_name=|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga lalawigan ng Italya|Lalawigan]]|image_skyline=Campidano_di_Oristano_(01).jpg|image_alt=|image_caption=Isang panorama ng Oristanese Campidano.|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia di Oristano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Oristano in Italy (2018).svg|map_alt=|map_caption=Map highlighting the location of the province of Oristano in Italy|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=[[Cerdeña]]|established_title=|established_date=|seat_type=Kabesera|seat=[[Oristano]]|parts_type=[[Comune|Komuna]]|parts_style=para|p1=87|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Pangulo|leader_name=Massimo Torrente|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=2990.45|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=159474<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html|title=Provincia Oristano|publisher=ISTAT|access-date=9 July 2017|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216081210/http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html|url-status=dead}}</ref>|population_as_of=31 Hulyo 2017|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=09020, 09070-09086, 09088-09099, 09170|area_code_type=Telephone prefix|area_code=0758, 0783, 0785, 0885|iso_code=|registration_plate=[[Italian car number plates|OR]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=095|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} Ang '''lalawigan ng Oristano''' o '''Oristano''' ({{Lang-it|provincia di Oristano}}, {{lang-sc|provìntzia de Aristanis}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa nagsasariling pulong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa Italya. Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Oristano]]. Ito ay may lawak na {{Convert|3040|km2|mi2}}, isang kabuuang populasyon na 160,746 (2016), at isang density ng populasyon na 53.7 katao bawat kilometro kuwadrado. Mayroong 87 munisipalidad ([[komuna]]) sa lalawigan.<ref>{{Cite web |title=Oristano |url=http://www.upinet.it/indicatore.asp?id_statistiche=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807094512/http://www.upinet.it/indicatore.asp?id_statistiche=6 |archive-date=7 August 2007 |access-date=1 August 2015 |publisher=Upinet}}</ref> Napapaligiran ito sa hilaga ng [[Lalawigan ng Sacer|Lalawigan ng Sassari]], sa silangan ng [[Lalawigan ng Nuoro]], sa timog ng [[Lalawigan ng Timog Cerdeña|Lalawigan ng Timog Sardinia]], at ito ay dinadalampasigan ng [[Dagat ng Cerdeña]] hanggang sa kanluran. == Mga komuna == {{See also|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristano}} Ang lalawigan ay may kabuuang 87 mga komunidad, ang pinakamalaki sa mga ito ay:<ref name="Domenico022">{{cite book|author=Roy Palmer Domenico|title=The Regions of Italy: A Reference Guide to History and Culture|url=https://archive.org/details/regionsitalyrefe00dome|url-access=limited|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30733-1|page=[https://archive.org/details/regionsitalyrefe00dome/page/n289 262]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oristano |url=http://www.comuni-italiani.it/095/lista.html |access-date=1 August 2015 |publisher=Comuni-Italiani |language=it}}</ref> {| class="wikitable" !Komuna ! Populasyon |- | [[Oristano]] /Aristànis | align="right" | 31,671 |- | [[Terralba]] /Terràba | align="right" | 10,201 |- | [[Cabras, Italy|Cabras]] /Cràbas | align="right" | 9,165 |- | [[Bosa]] | align="right" | 8,026 |- | [[Marrubiu]] /Marrùbiu | align="right" | 4,816 |- | [[Santa Giusta]] / Santa Jùsta | align="right" | 4,875 |- | [[Ghilarza]] /Ilàrtzi | align="right" | 4,615 |- | [[Mogoro]] / Mòguru | align="right" | 4,128 |- | [[Arborea]] | align="right" | 3,900 |- | [[Samugheo]] | align="right" | 3,019 |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Wikivoyage-inline|Oristano (province)}} * {{In lang|it}} [http://www.provincia.or.it/ Official website] {{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with no coordinates]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] 6q422vkgd318l1bic8e1sa17qxs8jsy 2224864 2224863 2026-09-13T08:39:51Z Ryomaandres 8044 /* Mga komuna */ 2224864 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Oristano|native_name=|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga lalawigan ng Italya|Lalawigan]]|image_skyline=Campidano_di_Oristano_(01).jpg|image_alt=|image_caption=Isang panorama ng Oristanese Campidano.|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia di Oristano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Oristano in Italy (2018).svg|map_alt=|map_caption=Map highlighting the location of the province of Oristano in Italy|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=[[Cerdeña]]|established_title=|established_date=|seat_type=Kabesera|seat=[[Oristano]]|parts_type=[[Comune|Komuna]]|parts_style=para|p1=87|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Pangulo|leader_name=Massimo Torrente|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=2990.45|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=159474<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html|title=Provincia Oristano|publisher=ISTAT|access-date=9 July 2017|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216081210/http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index.html|url-status=dead}}</ref>|population_as_of=31 Hulyo 2017|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=09020, 09070-09086, 09088-09099, 09170|area_code_type=Telephone prefix|area_code=0758, 0783, 0785, 0885|iso_code=|registration_plate=[[Italian car number plates|OR]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=095|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} Ang '''lalawigan ng Oristano''' o '''Oristano''' ({{Lang-it|provincia di Oristano}}, {{lang-sc|provìntzia de Aristanis}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa nagsasariling pulong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa Italya. Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Oristano]]. Ito ay may lawak na {{Convert|3040|km2|mi2}}, isang kabuuang populasyon na 160,746 (2016), at isang density ng populasyon na 53.7 katao bawat kilometro kuwadrado. Mayroong 87 munisipalidad ([[komuna]]) sa lalawigan.<ref>{{Cite web |title=Oristano |url=http://www.upinet.it/indicatore.asp?id_statistiche=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807094512/http://www.upinet.it/indicatore.asp?id_statistiche=6 |archive-date=7 August 2007 |access-date=1 August 2015 |publisher=Upinet}}</ref> Napapaligiran ito sa hilaga ng [[Lalawigan ng Sacer|Lalawigan ng Sassari]], sa silangan ng [[Lalawigan ng Nuoro]], sa timog ng [[Lalawigan ng Timog Cerdeña|Lalawigan ng Timog Sardinia]], at ito ay dinadalampasigan ng [[Dagat ng Cerdeña]] hanggang sa kanluran. == Mga komuna == {{See also|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristan}} Ang lalawigan ay may kabuuang 87 mga komunidad, ang pinakamalaki sa mga ito ay:<ref name="Domenico022">{{cite book|author=Roy Palmer Domenico|title=The Regions of Italy: A Reference Guide to History and Culture|url=https://archive.org/details/regionsitalyrefe00dome|url-access=limited|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30733-1|page=[https://archive.org/details/regionsitalyrefe00dome/page/n289 262]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oristano |url=http://www.comuni-italiani.it/095/lista.html |access-date=1 August 2015 |publisher=Comuni-Italiani |language=it}}</ref> {| class="wikitable" !Komuna ! Populasyon |- | [[Oristano]] /Aristànis | align="right" | 31,671 |- | [[Terralba]] /Terràba | align="right" | 10,201 |- | [[Cabras, Italy|Cabras]] /Cràbas | align="right" | 9,165 |- | [[Bosa]] | align="right" | 8,026 |- | [[Marrubiu]] /Marrùbiu | align="right" | 4,816 |- | [[Santa Giusta]] / Santa Jùsta | align="right" | 4,875 |- | [[Ghilarza]] /Ilàrtzi | align="right" | 4,615 |- | [[Mogoro]] / Mòguru | align="right" | 4,128 |- | [[Arborea]] | align="right" | 3,900 |- | [[Samugheo]] | align="right" | 3,019 |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Wikivoyage-inline|Oristano (province)}} * {{In lang|it}} [http://www.provincia.or.it/ Official website] {{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with no coordinates]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] da8i5hnorf38ogfc2td5mhn9yqkw0t8 2002 sa Pilipinas 0 257551 2224934 2224135 2026-09-13T09:37:34Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224934 wikitext text/x-wiki Ang '''2002 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari na naganap sa [[Pilipinas]] noong taong [[2002]]. == Panunungkulan == * [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] - [[Gloria Macapagal Arroyo]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] - [[Teofisto Guingona, Jr.]] ([[Lakas-Christian Muslim Democrats|Lakas]]) * [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Senado]] - [[Franklin Drilon]] * [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Kapulungan]] - [[Jose de Venecia, Jr.]] * [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] - [[Hilario Davide|Hilario Davide, Jr.]] * [[Kongreso ng Pilipinas]] - [[Ika-12 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-12 Kongreso ng Pilipinas]] == Kaganapan == === Pangunahing Kaganapan at mga Paksa === * '''Kamatayan:''' [tingnan ang ''Kamatayan''] * '''Mga Kaganapan:''' [tingnan ang ''Kronolohiya''] * '''Mga armadong alitan:''' [tingnan ang ''Kronolohiya''] * '''Mga Halalan:''' ''Wala'' * '''Mga Paglilitis:''' [tingnan ang ''Kronolohiya''] === Kronolohiya === * [[Enero 31]] – Ang [[Sandiganbayan]], na kumikilos batay sa mga mosyon para sa muling pagsasaalang-alang mula sa [[pamilyang Marcos]], ay binabaligtad ang unang desisyon nito noong 2000 na nagpapawalang-bisa pabor sa [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang gobyerno]] [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]658 milyong halaga ng mga deposito sa Switzerland na hawak sa [[eskrow]] sa [[Pambansang Bangko ng Pilipinas]] na idineklarang [[Hindi Maipaliwanag na Yaman ng Pamilyang Marcos|maling Nakaw na Yaman]]. Ito ay isasantabi noong 2003 ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], na kalaunan ay muling pinagtibay ang unang desisyon.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite web |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/48708 |title=G.R. Blg. 152154 |petsa=Hulyo 15, 2003 |website=E-Library ng Korte Suprema |publisher=[[Korte Suprema ng Pilipinas]] |access-date=Hulyo 19, 2023 }} * {{cite web |url=https://hrvvmemcom.gov.ph/ill-gotten-wealth-recognized-by-the-philippine-supreme-court-2/ |title=Kinilala ng Korte Suprema ng Pilipinas ang Yaman na Nakuha Nang Hindi Mabuti |petsa=Hulyo 15, 2021 |website=Human Rights Violations Victims' Memorial Commission |publisher=[[Pamahalaan ng Pilipinas]] |access-date=Hulyo 19, 2023 |archive-date=Hulyo 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720011904/https://hrvvmemcom.gov.ph/ill-gotten-wealth-recognized-by-the-philippine-supreme-court-2/ |url-status=dead }}</ref> * [[Pebrero 26]] – Inamin ng dating Pangulong [[Joseph Estrada]] ang pagpirma sa ₱500 milyong ''Jose Velarde'' bank account sa [[Equitable PCI Bank|Equitable-PCI Bank]]. * Marso 5 – Lindol sa Mindanao * Abril 20 – Niyanig nang pag sabog ang lungsod sa General Santos sa isang Fit Mart department store sa South Dadiangas Proper, 15 ang naitalang patay kabilang ang 4 na bata, 55 naman ang kumpirmadong sugatan. * Mayo 31 – '''''Pagbihag sa isang bata sa [[Pasay|Pasay City]] Bus Terminal:''''' Isang 4-anyos na batang lalaki ay namatay. * [[Hunyo 7]] – Sinalakay ng mga tropa ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] ang [[Abu Sayyaf]] sa [[Mindanao]] sa pagtatangkang iligtas ang mga bihag ng huli na nakakulong simula noong kalagitnaan ng 2001. [[Mga Amerikano|Amerikano]] Pinalaya si Gracia Burnham, habang ang kanyang asawang si Martin, pati na rin ang isang bihag na Pilipino at apat sa mga gerilya, ay napatay.<ref>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/5902.htm |title=Mga Mahahalagang Insidente ng Terorista, 1961–2003: Isang Maikling Kronolohiya |date=Marso 2004 |website=[[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref> * [[Hunyo 18]]–[[Hunyo 19|19]] – Hindi bababa sa 16 na miyembro ng [[Samahan ng mga Misyonero ng Mabait sa Pilipinas]], pati na rin ang dalawa mula sa puwersa ng gobyerno, ang namatay sa isang magdamag na sagupaan sa pinagsamang pwersa na sumalakay sa mansyon ng pamilyang Ecleo sa [[San Jose, Dinagat Islands|San Jose]], na noon ay bahagi ng [[Surigao del Norte]], sa kanilang pagtatangkang arestuhin ang pinuno ng kulto na si Ruben Jr. Isang pugante na inakusahan ng ilang kaso ng pagpatay, sumuko si Ecleo noong ika-19.<ref>—''[http://en.people.cn/200206/19/eng20020619_98140.shtml "Sumuko ang pinuno ng kulto sa Pilipinas matapos ang madugong sagupaan"]'' [[People's Daily]] Online. 06-19-2002.<br>—''[https://www.philstar.com/headlines/2002/06/21/165435/ecleo-faces-more-charges/ "Mas maraming kaso ang hinaharap ni Ecleo"]'' [[Philstar.com]]. 06-21-2002.<br>Lahat ay nakuha noong 02-28-2022.</ref> * [[Hunyo 21]] – Ang pinuno ng ekstremistang [[Abu Sayyaf]], [[Abu Sabaya]], ay pinatay ng mga sundalo ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]].<ref>{{Banggitin ang aklat|pamagat = World Almanac at Aklat ng mga Katotohanan 2007|taon = 2007}}</ref> * [[Hulyo 15]] – Ang magkasabay na halalan sa [[Barangay]] at [[Sangguniang Kabataan]] ay ginanap sa unang pagkakataon sa [[Pilipinas]] kasunod ng Republic Act No. 9164 na inaprubahan noong Marso 19, 2002, ng [[Ika-12 Kongreso ng Pilipinas]]. * [[Agosto 21]]–[[Agosto 22|22]] – Dinukot ni [[Abu Sayyaf]] ang anim na Pilipinong miyembro ng isang [[Mga Saksi ni Jehova|grupong Kristiyano]], dalawa sa kanila ang kalaunan ay pinugutan ng ulo. * Setyembre 23 – ''[[Kapuluang Spratly|Kapuliang Spratly]]:'' Ang Gobernador ng lalawigan ng [[Palawan]] ay nagpadala ng mga sundalo ng Pilipinas upang kunin ang mga 'di-natitirhan at mayaman sa langis na [[Kapuluang Spratly]], na inaangkin ng [[Pilipinas]], [[Brunei]], ang [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]], [[Malaysia]], ang [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]], at [[Vietnam]]. * Oktubre 17 – ''Mga pambobomba sa Zamboanga:'' Dalawang bomba ang sumabog sa pangunahing ''shopping district'' ng halos Kristiyanong [[lungsod ng Zamboanga]] sa katimugan ng bansa, ikinamatay ng anim at ikinasugat ng 150. Ito ay ang pangalawang pangunahing malinaw na [[Terorismo|insidente ng terorismo]] sa [[timog-silangang Asya]] sa loob ng isang linggo. Agad na nakatutok ang hinala sa ''[[Jemaah Islamiyah]]'', isang [[Islam|Islamikong]] grupong ''extremist'' na sinisiyasat rin sa pambobomba sa kotse sa Bali sa [[Indonesia]]. * Oktubre 18 – ''Pambobomba sa bus sa Maynila:'' Isang bomba ang sumabog sa ''suburban'' [[Maynila]], ikinasira ng isang bus at ikinamatay ng hindi bababa sa tatlo-katao, habang 23 iba pa ang nasugatan. Isang granada ang sumabog sa distritong pinansiyal ng kabisera ng bansa. Ang mga pambobomba ay naganap isang araw lamang pagkatapos ng dalawang nakamamatay na pambobomba sa katimugang Pilipinas.<ref>''[[BBC|BBC News]]. [http://www.bbc.com/news/world-asia-15581450 "Timeline"] Philippines Profile.'' Hinango 06-05-2017.</ref> * [[Oktubre 21]] – Isang Philippine Marine na nagbabantay sa simbahan ang namatay at 16 na iba pa ang nasugatan matapos sumabog ang isang bomba, na nakalagay sa bag na naiwan sa isang tindahan ng [[kandila]], sa [[Kuta Pilar]], isang dambana ng mga Katoliko sa [[Lungsod ng Zamboanga]].<ref>{{cite news |title=Pagsabog sa Timog Pilipinas, 1 ang patay, 16 ang sugatan |url=http://www.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/southeast/10/20/philippine.blast/index.html |access-date=13 Hunyo 2024 |work=CNN |date=20 Oktubre 2002}}</ref> * [[Nobyembre 11]] – [[Laoag International Airlines Flight 585]], isang naka-iskedyul na paglipad na pinapatakbo ng [[Paliparang Pandaigdig ng Laoag]] mula Maynila patungong [[Basco, Batanes|Basco]] via [[Laoag]], ay bumagsak sa [[Manila Bay]] ilang sandali matapos lumipad mula sa [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]. * Disyembre 24 – Isang bomba na pinaniniwalaang itinanim ng isang Muslim na samahang separatista ay pumatay ng 13-katao, kabilang ang alkalde ng bayan, at sumugat ng 12 sa pag-atake noong [[Noche Buena|Bisperas ng Pasko]] sa [[Datu Piang, Maguindanao|bayan ng Datu Piang]] sa katimugan ng bansa. == Mga Paggunita == * Disyembre 5 – [[Islam|Islamikong]] [[pista]] ng ''[[Eid al-Fitr|Eid ul-Fitr]]'', na tatapos ng [[Ramadan]] para sa mga Muslim sa buong mundo ([[Pagdiriwang|ipinagdiriwang]] din sa bansa). ==Palakasan== * [[Mayo 26]] – Ang [[Philippine Basketball Association|Purefoods TJ Hotdogs]] ay nagwagi ng pambihirang pitong laro matapos talunin ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]], 91–76, sa [[2002 PBA Governors' Cup finals]] sa Araneta Coliseum. * [[Setyembre 20]] – Ang [[Philippine Basketball Association|Red Bull Thunder]] ay nanalo ng kanilang pangalawang titulo sa kampeonato sa [[2002 PBA Commissioner's Cup finals]] laban sa [[Talk 'N Text Phone Pals]] sa pitong laro. * [[Setyembre 29]]–[[Oktubre 14]] – Ang Pilipinas ay lalahok sa [[2002 Asian Games]] na ginanap sa [[Busan]], [[South Korea]]. Ang bansa ay nasa ika-18 pwesto na may tatlong gintong medalya, pitong pilak na medalya at 16 na tansong medalya na may kabuuang 26 na medalya.<ref>[http://www.ocasia.org/14AG.asp 2002 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207192950/http://www.ocasia.org/14AG.asp |date=Pebrero 7, 2009 }}</ref> * [[Oktubre 5]] – [[University Athletic Association of the Philippines]] men's division finals: Tinalo ng [[Ateneo Blue Eagles]] ang [[De La Salle Green Archers]] upang wakasan ang kanilang 4-taong sunod-sunod na titulo at mapanalunan ang kanilang unang titulo sa loob ng 14 na taon. * [[Disyembre 25]] – Napanalunan ng [[Coca-Cola Tigers]] ang kanilang unang titulo sa PBA sa pamamagitan ng 3-1 na panalo sa serye laban sa [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]], kung saan ang Tigers ang naging unang koponan na nanalo ng kampeonato sa kanilang pinakaunang season. == Kapanganakan == * [[Enero 8]] – [[Andrea Abaya]], aktres * [[Enero 8]] - Jay Ortega, aktor, modelo at punong-abala * [[Enero 13]] – Ayanna Misola, aktres * [[Enero 16]]: ** Yukii Takahashi, aktres ** Kirsten Gonzales, aktres * [[Enero 28]] – [[Janine Berdin]], aktres at mang-aawit * [[Enero 31]] – [[Larkin Castor]], aktor * [[Pebrero 22]] – Roseanne Magan, mang-aawit at aktres * [[Pebrero 28]] – [[Ylona Garcia]], aktres at mang-aawit * [[Marso 16]] – [[Franchesca Salcedo]], aktres * [[Marso 17]] – [[Raheel Bhyria]], aktor at modelo * [[Abril 5]] – [[Golden Cañedo]], singer * [[Abril 9]] – SAB, singer-songwriter * [[Abril 21]] – Carl at Clarence Aguirre, conjoined twins * [[Abril 29]] – [[Karina Bautista]], aktres at housemate sa Pinoy Big Brother * [[Mayo 3]] – KD Estrada, aktor at mang-aawit * [[Mayo 11]] – Kai Sotto, manlalaro ng basketball * [[Mayo 15]] – Shanaia Gomez, aktres * [[Mayo 16]]: ** Angela - mang-aawit at aktres ** Shayne Sava, aktres * [[Mayo 27]] – [[Maloi (mang-aawit)|Maloi Ricalde]], miyembro ng [[Bini (grupo)|Bini]] * [[Hunyo 8]] – Sean Lester Beltran, social media influencer and model (d. [[2023]]) * [[Hunyo 10]] – [[Belle Mariano]], aktres * [[Hunyo 29]] – Mhicaela Belen, volleyball player * [[Hulyo 9]]: ** [[Seth Fedelin]], aktor ** Jhanlo Mark Sangiao, mixed martial artist * [[Hulyo 18]] – Ogie Escanilla, aktor at mananayaw * [[Agosto 6]]: ** Bailey May, aktor at mang-aawit ** Angel Leighton, aktres * [[Agosto 16]] – [[Reiven Umali]],Tawag ng Tanghalan Season 5, itinanghal sa edisyon * [[Agosto 31]] – Gabb Skribikin, dating miyembro ng ''MNL48'' * [[Setyembre 3]]: ** [[Bugoy Cariño]], aktor ** [[Kyline Alcantara]], aktres at mang-aawit * [[Setyembre 15]] – Hannah Arguelles, aktrescat modelo * [[Setyembre 17]] – [[Will Ashley]], aktor * [[Setyembre 23]] – Abdul Raman, aktor * [[Setyembre 24]]: ** Anji Salvacion, aktres at mang-aawit<ref>{{Cite web |last=Licup |first=Michelle |title=Anji Salvacion: The singing sweetheart is ready to hit it big |url=https://www.pep.ph/peptionary/163331/anji-salvacion-a4995-20220122 |access-date=2022-07-19 |website=Philippine Entertainment Portal |date=2022-01-22}}</ref> ** [[Vince Crisostomo]], aktor * [[Setyembre 25]] – Daniella Stranner, aktres * [[Setyembre 29]] – Dylan Ytturalde, mang-lalaro ng volleyball * [[Oktubre 6]] – Dale Baldillo, Filipino child actor and model * [[Nobyembre 15]] – Mitzi Josh, aktres at mang-aawit * [[Nobyembre 26]] – [[Coleen Trinidad]], miyembro ng ''MNL48'' * [[Disyembre 13]] – AC Bonifacio, mananayaw, mang-aawit at aktres * [[Disyembre 7]] – [[Sean Lucas]], aktor * [[Disyembre 15]] – Chanty, ''miyembro ng Lapillus'' * [[Disyembre 18]] – Syd Hartha, mang-aawit at manunulat ng awit<ref>{{cite web |last1=Ayuba |first1=Haruna |title=Syd Hartha Biography: Age, Net Worth, Social Media, Spouse, Height, Wiki, Parents, Career, Songs, Awards |url=https://www.thecityceleb.com/biography/celebrity/musician/syd-hartha-biography-age-net-worth-social-media-spouse-height-wiki-parents-career-songs-awards/#Early_Life_and_Education |website=TheCityCeleb |access-date=Marso 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805041257/https://www.thecityceleb.com/biography/celebrity/musician/syd-hartha-biography-age-net-worth-social-media-spouse-height-wiki-parents-career-songs-awards/ |archive-date=Agosto 5, 2025 |date=Marso 15, 2026 |url-status=live}}</ref> * [[Disyembre 31]] – [[Sophia Laforteza]], mang-aawit, mananayaw, at miyembro ng [[Katseye]]<ref name="smart">{{Cite news |last=Tan |first=Kim Shelly |date=Setyembre 5, 2023 |title=10 Sophia Laforteza Facts About The Filipino Contestant On Hybe's The Debut: Dream Academy |url=https://thesmartlocal.ph/sophia-laforteza-facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905060613/https://thesmartlocal.ph/sophia-laforteza-facts/ |archive-date=Setyembre 5, 2023 |website=The Smart Local Philippines |language=en-ph}}</ref> == Kamatayan == * [[Enero 8]] – [[Fely Franquelli]], mananayaw, koreograpo, at aktres (ipinanganak Nobyembre 11, 1916) * [[Marso 14]] – Tan Yu, negosyante (ipinanganak 1927) * [[Marso 29]] – [[Rico Yan]], artista, aktor sa pelikula at telebisyon (ipinanganak Marso 14, 1975) * [[Abril 4]] – [[Jack Tanuan]], basketbolista (ipinanganak Hulyo 23, 1965) * [[Hunyo 21]] – Abu Sabaya, pinuno ng [[Abu Sayyaf|''Abu Sayyaf'']] (ipinanganak Hulyo 18, 1962) * [[Setyembre 1]] – Martin Urra, basketbolista (ipinanganak 1931) * [[Nobyembre 1]] – Eduardo Decena, basketbolista (ipinanganak 1926) * [[Nobyembre 18]] – [[Zaldy Zshornack]], aktor (ipinanganak Disyembre 30, 1937) {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:2002]] [[Kategorya:Pilipinas]] 488xx7gpauo8qr0vg5nlftcqzaq786o 2004 sa Pilipinas 0 257603 2224938 2197995 2026-09-13T09:41:18Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224938 wikitext text/x-wiki Ang '''2004 sa Pilipinas''' ay dinidetalye ang mga pangyayari na may kahalagaan na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 2004. == Panunungkulan == * [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]: [[Gloria Macapagal Arroyo]] ([[Nationalist People's Coalition|Lakas-CMD]]) * [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]]: [[Teofisto Guingona, Jr.|Teofisto Guingona]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>, [[Noli de Castro]] (Walang partido) <small>(Mula Hunyo 30)</small> * [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Senado]]: [[Franklin Drilon]] * [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Kapulungan]]: [[Jose de Venecia, Jr.|Jose de Venecia]] * [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Hilario Davide]] * [[Kongreso ng Pilipinas]]: Ika-12 Kongreso ng Pilipinas <small>(Hanggang Hunyo 4)</small>, Ika-13 Kongreso ng Pilipinas <small>(Mula Hulyo 26)</small> == Kaganapan == * Pebrero 27 - [[2004 Pagbomba sa Super Ferry 14]]: Ang ''SuperFerry 14'' ay binomba ng mga teroristang [[Abu Sayyaf|''Abu Sayyaf'']] na ikinamatay ng 116-katao. * Mayo 10 - '''''Halalang Pampanguluhan:''''' Pangkalahatang halalan sa Pilipinas. nahalal si [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]] para sa isang anim na taong termino. * Hulyo 10 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-116]] lungsod ang [[Santa Rosa, Laguna]] sa isang plebisito, alinsunod sa Batas Republika Blg. 9264, pinagtibay Marso 10.<ref>''[https://web.archive.org/web/20060615141059/http://www.nscb.gov.ph/factsheet/pdf04/fs1_04.asp "A City, Two Municipalities and Two Barangays were Created from January to July 2004"]. Philippine Statistics Authority – National Statistical Coordination Board.'' 08-22-2004. Inarkibo mula sa orihinal. Hinango 06-06-2017.</ref> * Nobyembre 16 - Naganap ang masaker sa [[Hacienda Luisita]], 14 ang namatay. * Disyembre 8 – Idineklarang [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-117]] lungsod ang [[Taguig]], alinsunod sa Batas Republika Blg. 8487, pinagtibay Pebrero 11, 1998. * Disyembre 12 – Niyanig nang pagsabog ang lungsod nang General Santos sa isang pampublikong mercado sa South Dadiangas nang isang IED (Improvise explosive device) nagtala ito nang patay 14 at 70 ang sugatan. ==Palakasan== * [[Mayo 9]] – Nagtapos sa tabla ang laban sa boksing nina [[Manny Pacquiao]] at [[Juan Manuel Marquez]] * [[Hulyo 7]] – Tinapos ng [[Barangay Ginebra Kings]] ang pitong taong tagtuyot para sa titulo sa pamamagitan ng 3-1 na panalo sa finals series laban sa [[Red Bull Barako]] sa Fiesta Conference Finals * [[Agosto 13]]–[[Agosto 29|29]] – Ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Pilipinas]] ay makikipagkumpitensya sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004]] sa [[Athens]], Greece. * [[Setyembre 30]] – Tinalo ng [[De La Salle Green Archers]] ang [[FEU Tamaraws]] sa Best-of-3 Finals sa UAAP Season 67 Men's Basketball == Kapanganakan == * Enero 26 – Jhoanna Robles, miyembro ng [[Bini]] * Enero 27 ** [[Francine Diaz]], aktres ** [[Xyriel Manabat]], aktres * Marso 3 – Izzy Canillo, aktor * Marso 8 – Brenna Garcia, aktres * Marso 12 – Darlene Vibares, mang-aawit * Marso 26 – [[Awra Briguela]], aktor * Abril 16 – Elha Nympha, mangaawit * Mayo 9 – Sheena Catacutan, miyembro ng [[Bini]] * Mayo 18 – Olive Bihag, aktres at dating miyembro ng Calista * Mayo 29 – Noel Comia Jr. aktor at dating host ng [[Team Yey!]] * [[Hunyo 23]] – [[Nina Meollo]], manlalaro ng putbol * Hulyo 14 – [[Barbara Miguel]], aktres * Agosto 4 – [[Buknoy Glamurrr]], Internet personalidad * Agosto 19 – [[Mona Louise Rey]], aktres at modelo * Setyembre 13 – Criza Taa, aktres * Oktubre 3 – Raven Cajuguiran, host ng Team Yey! * Oktubre 6 – Chacha Cañete, aktres at mang-aawit * Oktubre 13 – [[Luke Alford]], host ng Team Yey! * Oktubre 29 - Heart Uy (namatay noong 2023), miyembro ng grupo ng sayaw ng UPeepz * Nobyembre 13 – [[Elijah Alejo]], Aktres * Nobyembre 14 – Rabin Angeles, aktor at influencer * Nobyembre 14 – Veyda Inoval, aktres * Nobyembre 21 – [[Lyca Gairanod]], mang-aawit at aktres * Disyembre 15 – Clarence Delgado, aktor * Disyembre 25 – Sam Shoaf, mang-aawit, host ng Team Yey! == Kamatayan == * [[Mayo 17]] – Enrique Zobel, negosyante at manlalaro ng polo (ipinanganak 1927) * [[Oktubre 28]] – Edgardo Fulgencio, basketbolista (ipinanganak 1917) * [[Disyembre 14]] – [[Fernando Poe, Jr.]], aktor at pulitiko (ipinanganak 1939) == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Paksa sa Asya|2004 sa}} {{Mga Taon sa Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:2004 Sa Pilipinas}} [[Kategorya:2004 sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:2004 sa Timog-silangang Asya]] [[Kategorya:2004 ayon sa bansa|Pilipinas]] [[Kategorya:Mga dekada 2000 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Taon ng ika-21 siglo sa Pilipinas]] aeu5y0p5gzwp3zl9h995hia8syu7ep8 2005 sa Pilipinas 0 257604 2224950 2220701 2026-09-13T09:53:56Z ~2026-49540-64 166306 2224950 wikitext text/x-wiki {{Kinukumpuni}} == Panunungkulan == * [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]: [[Gloria Macapagal Arroyo]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]]: [[Noli de Castro]] (Walang partido) * [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Senado]]: [[Franklin Drilon]] * [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Kapulungan]]: [[Jose de Venecia, Jr.|Jose de Venecia]] * [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Hilario Davide]] * [[Kongreso ng Pilipinas]]: Ika-13 Kongreso ng Pilipinas == Kaganapan == ===Pebrero=== * Pebrero 14 - [[Glorietta|Mga pambobomba sa Araw ng mga Puso]] ===Marso=== *[[Marso 14]] – **Isang maghapong pagkubkob, pagho-hostage, at tangkang pag-jailbreak, na isinagawa ng tatlong matataas na pinuno ng [[Abu Sayyaf]] Group, ang mga kumander na ''Robot'', ''Global'', at ''Kosovo'', sa isang bilangguan sa [[Camp Bagong Diwa]], [[Taguig City]] ay nagtapos sa isang pag-atake ng pulisya, na ikinamatay ng mahigit dalawampung katao, karamihan ay mga bilanggo, kabilang ang mga salarin.<ref>—{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/news/World/Commander-Robot-among-23-killed-in-prison-siege/2005/03/15/1110649185247.html|title=Kumander Robot kabilang sa 23 na namatay sa pagkubkob sa bilangguan|petsa=Marso 15, 2005|website=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=Abril 6, 2017}} —{{Cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=203788|title=17 patay—kabilang ang Robot, Global—habang natapos ang pagkubkob sa bilangguan sa Bagong Diwa|date=Marso 15, 2005|website=PinoyExchange|access-date=Abril 6, 2017|archive-date=Abril 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401232608/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=203788|url-status=dead}}<br> —{{Cite web|url=http://www.bulatlat.com/news/5-8/5-8-bicutan.html|title=EKSKLUSIBO NG BULATLAT: 'Binaril ng mga Pulis ang mga ASG Pagkatapos ng Pagsalakay' – Mga Bilanggo sa Bicutan|date=Abril 3–9, 2005|website=Bulatlat|access-date=Abril 6, 2017}}<br> —{{Cite web|url=http://pinoyweekly.org/new/2015/03/from-bicutan-to-mamasapano/|title=Mula Bicutan hanggang Mamasapano|date=Marso 2015|website=[[Pinoy Weekly]]|access-date=Abril 6, 2017}}</ref> **Ang Pilipinas, [[Tsina]], at [[Biyetnam]] ay lumagda sa [[Jmsu|Kasunduan sa Tatlong Partido para sa Magkasanib na Pagsasagawa ng Seismic sa Dagat]] (JMSU), na sumasaklaw sa 142,886 kilometro kuwadrado sa [[Dagat Timog Tsina]].<ref>{{Cite web |title=Idineklara ng SC na Labag sa Konstitusyon ang Joint Marine Seismic Undertaking sa mga Kumpanya ng Langis ng Pilipinas, Vietnam, at Tsina – Korte Suprema ng Pilipinas |url=https://sc.judiciary.gov.ph/sc-declares-unconstitutional-the-joint-marine-seismic-undertaking-among-philippine-vietnamese-and-chinese-oil-firms/ |access-date=2025-09-07 |language=en-US}}</ref> ===Abril=== *Abril 2 – 25 katao ang namatay sa maraming banggaan ng [[Jeepney|jeepney-bus]] sa [[Pangasinan]] at [[Quezon]].<ref>{{Cite web |title=25 ang namatay sa banggaan ng jeep-bus |url=https://www.philstar.com/nation/2005/04/04/272606/25-killed-jeep-bus-collisions |access-date=2025-09-07 |website=Philstar.com}}</ref> *[[Abril 18]] – Limang katao ang nasugatan sa [[Mga salungatan sa pagitan ng Iglesia ni Cristo at ng Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios na Pandaigdig|pagsagupaan ng dalawang relihiyosong organisasyon]], [[Iglesia ni Cristo]] at [[Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios na Pandaigdig]] sa loob ng isang fastfood chain na matatagpuan sa [[Apalit]], [[Pampanga]].<ref>{{Cite news |last=Sapnu |first=Ric |date=Abril 20, 2005 |title=5 ang nasugatan nang magsagupaan ang mga tagasunod ng 2 sekta ng relihiyon |work=Philippine Star |url=https://www.philstar.com/nation/2005/04/20/274597/5-injured-followers-2-religious-sects-clash |access-date=Mayo 6, 2023}}</ref> === Mayo === * Mayo 24 – Bumagsak ang isang T41D trainer ng Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas sa [[Baguio]], na ikinamatay ng apat na sakay nito.<ref>{{Banggitin ang balita |date=2005-05-24 |title=Apat ang patay sa pagbagsak ng eroplanong militar ng Pilipinas |url=https://www.abc.net.au/news/2005-05-24/four-dead-in-philippines-military-plane-crash/1577480 |access-date=2025-09-07 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 6 – Ang [[Listahan ng mga bagyong pinangalanang Nesat|Bagyong ''Nesat'']] ay umabot sa lakas na [[Kategorya 4 na bagyo|Kategorya 4]] sa silangan ng Pilipinas, na may patuloy na hanging 115 knots (213 km/h).<ref>{{Banggitin ang web |date=2005-06-08 |title=Typhoon Nesat |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/14996/typhoon-nesat |access-date=2025-09-07 |website=earthobservatory.nasa.gov |language=en}}</ref> * Hunyo 27 - '''''[[Iskandalong Hello Garci]]:''''' Pagka-lehitimo ng mga ipinahayag na nagwagi sa halalan ay nakuwestiyon. === Hulyo === * Hulyo 15 – [[Listahan ng mga bagyong pinangalanang Haitang|Bagyong Haitang]] ay pumasok sa [[Lugar ng Responsibilidad ng Pilipinas]] at pinangalanang ''Feria'' ng [[PAGASA]]; hindi ito tatama sa bansa, at ang sistema ay minomonitor habang ito ay lumalakas at nagiging isang [[super typhoon]]. === Setyembre === * Setyembre 21 – Ang Tropical Storm ''Labuyo'' ([[Bagyong Damrey]]) ay tumama sa hilagang-silangan [[Luzon]], na nagdulot ng [[Baha|baha]] at [[Pagguho ng lupa|pagguho ng lupa]] sa [[Ilocos Norte]], [[Cagayan]], at [[Isabela (probinsya)|Isabela]]. Hindi bababa sa 16 na tao ang namatay at 20,000 ang nawalan ng tirahan.<ref>{{Cite web |date=2011-12-29 |title=Typhoon Damrey - Set 2005 {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/disaster/tc-2005-000164-phl |access-date=2025-09-07 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref> * Isang pambobomba sa [[Zamboanga City|Zamboanga]] na iniuugnay sa [[Mujahideen|mga militanteng Islamiko]] ang nakasugat ng 24 na tao.<ref>Freedom House, Freedom in the World 2006 - Philippines, 19 Disyembre 2005, https://www.refworld.org/reference/annualreport/freehou/2005/en/51802 [na-access noong 07 Setyembre] 2025]</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 26]] – Isang pagsabog ang naganap sa loob ng isang tunel ng minahan ng ginto at isang pagguho ng lupa ang tumama sa [[Bundok Diwata]] sa [[Davao de Oro|Compostela Valley]] na ikinamatay ng hindi bababa sa 32 katao, habang limang iba pa ang nawawala at pinangangambahang patay.<ref>—''[https://www.philstar.com/headlines/2005/10/28/304042/18-miners-killed-compostela-valley-tunnel-blast/ "18 minero ang namatay sa pagsabog ng tunel sa Compostela Valley"]'' [[Philstar.com]]. Oktubre 28, 2005. Nakuha noong 02-18-2022. —''[https://www.philstar.com/headlines/2012/01/06/764997/history-landslides-compostela-valley/ "Kasaysayan ng mga landslide sa Compostela Valley"]'' Philstar.com. Enero 6, 2012. Nakuha noong 02-18-2022.</ref> === Nobyembre === * Nobyembre 20 – Ang Pilipinas ang punong-abala ng [[2005 SEA Games|ika-23 Palaro ng Timog-Silangang Asya]], opisyal na binuksan sa [[Quirino Grandstand]], [[Rizal Park]] sa [[Maynila]] ni [[Gloria Macapagal Arroyo|Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo]].<ref>{{Banggitin ang web |title=OCA » Maynila 2005 |url=https://oca.asia/games/37-manila-2005.html |access-date=2025-09-07 |website=oca.asia}}</ref> ==Telebisyon== * [[Setyembre 26]] – Si [[Precious Lara Quigaman|Lara Quigaman]] ng [[Pilipinas]] ay kinoronahan bilang [[Miss International 2005]] sa gabi ng patimpalak na ginanap sa Koseinenkin Hall, Tokyo, Japan, at siya ang naging pang-apat na [[Pilipino|Pilipina]] na nanalo sa patimpalak. * [https://www.novatalentscout.com/page/page/3776433.htm Kim Flores] - Nanalo ng limang gintong medalya at apat na gintong plake sa World Championships of the Performing Arts (WCOPA) sa mga kategorya ng pop, Broadway, gospel, orihinal at inspirational music. ==Palakasan== * [[Enero 30]] — Tinalo ni PBA Commissioner [[Noli Eala]] ang Game 1 ng [[2004–05 PBA Philippine Cup|2005 Philippine Cup]] na nagresulta sa lamang ng [[TNT Tropang Giga|Talk 'n Text Phone Pals]] sa iskor na 1–0, habang lumahok sa laro si [[Asi Taulava] ng Talk n' Text, na sinuspinde pa rin ng liga. * [[Hulyo 10]] -- Nanalo ang [[San Miguel Beermen]] sa [[2005 PBA Fiesta Conference|Fiesta Conference]], at tinalo ang [[TNT Tropang Giga|Talk 'n Text Phone Pals]] sa limang laro. == Kapanganakan == * Pebrero 15 - AJ Urquia, aktor at host ng Team Yey! * [[Pebrero 22]] – Isabella Flanigan, manlalaro ng putbol * Pebrero 23 - [[Jillian Ward]], aktres at modelo * [[Marso 3]] – Aidan Veneracion, aktor * [[Marso 12]] – Josh Ford, aktor * Marso 18 - [[Dentrix Ponce]], aktor * Marso 18 - Mark Justine Alvarez, aktor * Marso 25 - Larah Claire Sabroso, aktres * [[Mayo 17]] – Naya Ambi, mang-aawit * Mayo 23 - [[Alex Eala]], manlalaro ng tennis * Hunyo 2 - Bea Basa, artista * Hunyo 12 - [[Ryzza Mae Dizon]], aktres * [[Hulyo 18]] – Milkcah Wynne Nacion, aktres at vlogger * [[Agosto 30]] – Reich Alim, aktres * Setyembre 7: ** Kyle Danielle Ocampo, aktres **Mitch Naco, host ng Team Yey! * [[Setyembre 8]] – Mackie Empuerto, mang-aawit na miyembro ng [[TNT Boys]] * [[Oktubre 9]] – Andrei Sison, aktor (namatay noong 2023) * [[Nobyembre 8]] – Sofia Millares, aktres at host ng [[Team Yey!]] * Nobyembre 11 - Kryshee Grengia, aktres * Disyembre 12 - Alekhine Nouri, Filipino FIDE Master. * Disyembre 15 - Sheena Belarmino, mangaawit at mananayaw == Kamatayan == * [[Marso 31]] – [[Justiniano Montano]], pulitiko (ipinanganak 1905) * [[Mayo 10]] ** [[Romy Diaz]], aktor (ipinanganak 1941) ** Leon C. Arcillas, pulitiko, Alkalde ng Sta. Rosa, Laguna (ipinanganak 1942) * [[Agosto 5]] – [[Raul Roco]], abogado at pulitiko (ipinanganak 1941) * [[Setyembre 16]] – [[Verna Gaston]], aktres (ipinanganak 1950) * [[Oktubre 2]] – [[Juancho Gutierrez]], aktor (ipinanganak 1932) * [[Oktubre 27]] – [[Jun Papa]], basketbolista (ipinanganak 1945) * [[Disyembre 25]] – [[Robert Barbers]], pulitiko (ipinanganak 1944) == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|2005}} [[Kategorya:2005 sa Pilipinas]] mj2o42ds2di3kjyvuprqo5f9skor66m Carthage 0 273416 2224811 1609342 2026-09-12T23:06:03Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Cartago]] 2224811 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cartago]] lnqai2kxqsbq2b0udwyqzm4mq9oig74 Ulà Tirso 0 276706 2225032 2214703 2026-09-13T10:35:56Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Lalawigan ng Oristan]] 2225032 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lalawigan ng Oristan]] iak6e3t8gu1hp4fwt9b4xigragpuw34 1997 sa Pilipinas 0 280589 2224961 2223736 2026-09-13T10:02:38Z ~2026-49540-64 166306 /* Disyembre */ 2224961 wikitext text/x-wiki Ang '''1997 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong 1997. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Ernesto Maceda]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero 3]] – Ang [[Kawanihan ng Imigrasyon (Pilipinas)|Kawanihan ng Imigrasyon]] ay nagpatibay ng isang patakaran laban sa [[Dayuhan|mga dayuhan]] na may [[Ilegal na imigrasyon|hindi awtorisadong pananatili sa bansa]], sa bisa ng ''Alien Social Integration Act''.<ref name="NHCP">{{cite book |date=2006 |title=Historical Calendar (1970–2000) |url= |location=[[Manila]] |publisher=[[National Historical Institute]] |page= |isbn=971-538-180-4}}</ref> * [[Enero 7]] – Isang pagkilala mula sa Pangulo ang ibinigay kay Rhona Mahilum, na kilala sa pagsagip sa kanyang mga kapatid mula sa kanilang nasusunog na bahay sa [[Negros Occidental]].<ref name="NHCP" /> * [[Enero 15]] – Isang memorandum ng Ang kasunduang ito ay nilagdaan ng [[Kagawaran ng Kagalingan at Pagpapaunlad Panlipunan]] at ng [[Hapon]] na [[Organisasyong di-pampamahalaan]] [[Asian Women's Fund]], na naglalayong magbigay ng tulong sa mga dating [[mga babaeng pang-aliw]].<ref name="NHCP" /> * Enero 17 - Ang dating mambabatas na si [[Romeo Jalosjos]] na inakusahan ng pagpatay sa isang 11-taong-gulang na batang babae noong 1996, ay naaresto sa [[Bagac, Bataan]].<ref>{{cite web| url=http://www.gmanetwork.com/news/story/71726/news/the-conviction-of-romeo-jalosjos |title=The Conviction of Romeo Jalosjos| publisher=''[[GMA News]]''| date=December 6, 2007| accessdate=December 6, 2007}}</ref> * [[Enero 27]]: ** Isang kasunduan sa tigil-putukan sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang pambansang pamahalaan]] at ng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang nilagdaan, na nagtapos sa mahigit isang linggong labanan sa [[Buldon, Maguindanao]].<ref>{{cite news |date=Enero 27, 1997 |title=Transcript — Sumang-ayon ang mga sundalo at MILF na itigil ang labanan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan27.html |work=[[The World Tonight (programa sa TV sa Pilipinas)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> ** Isang pampasaherong bus, na tumatawid sa rutang [[Pilar, Sorsogon|Pilar]]–[[Maynila]], ang nahulog sa bangin sa [[Labo, Camarines Norte]], na ikinamatay ng labingsiyam na katao kabilang ang drayber.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Enero 28, 1997 |title=Transcript — Bus nahuhulog sa bangin, 19 patay |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpjan28.html |work=[[TV Patrol]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Enero 28, 1997 |title=Transcript — Mas maraming Tsino ang nasa panganib / Aksidente sa bus |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan28.html |work=[[The World Tonight (programa sa TV sa Pilipinas)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Enero 28]]–[[Enero 31|31]] – Ang [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] [[Euthanasia|pumatay]] ng 596 na [[unggoy]] sa isang sakahan sa [[Calamba, Laguna]], sa pamamagitan ng [[nakamamatay na iniksyon]], upang maiwasan ang posibleng pagsiklab ng [[Ebola Reston]] virus na nauna nang pumatay sa pito.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Enero 28, 1997 |title=Transcript — Ang pangwakas na solusyon |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan28.html |work=The World Tonight; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Enero 31, 1997 |title=Transcript — Nakumpleto ng DENR ang pagpuksa sa 600 unggoy |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan31.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Enero 29]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang batas na nagpapalakas sa programa ng agham at teknolohiya ng bansa (''Republic Act No. 8248'').<ref name="NHCP" /> * [[Enero 31]] – Pinangunahan ni [[Unang Ginang ng Pilipinas|Unang Ginang]] [[Amelita Ramos]] ang paglulunsad ng [[bulk carrier]] ng bansa, ang ''Sea Amelita'', sa Tsuneishi shipyard sa [[Balamban, Cebu]].<ref name="NHCP" /> ===Pebrero=== * [[Pebrero 3]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], {{nobreak|11–4}}, upang ihinto ang pagbebenta ng 51 porsyento ng [[Manila Hotel]] sa kompanyang [[Malaysia]] na Renong Berhad, at inutusan ang may-ari nito, ang [[Government Service Insurance System]], na ibenta ito sa Manila Prince Hotel, binabanggit ang probisyon ng [[Konstitusyon ng Pilipinas|konstitusyon]] na "Pilipino muna" at ang hotel ay bahagi ng "[[pambansang patrimonya]]". Kalaunan ay maghahain ang Komite sa Pribatisasyon ng isang petisyon para sa muling pag-bid.<ref name="NHCP" /><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 3, 1997 |title=Transcript — Itinataguyod ng Korte Suprema ang Patakaran na "Pilipino Muna"; inutusan ang GSIS na ibenta ang Manila Hotel sa isang lokal na kumpanya |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb03.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 21, 1997 |title=Transcript — Muling pag-bid sa bentahan ng Manila Hotel |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb21.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 4]] – Pinatay ng tatlong armadong lalaki si Obispo [[Benjamin de Jesus]] sa harap ng [[Katedral ng Jolo]] sa [[Jolo, Sulu]], na siyang magiging unang pagpatay sa bansa sa isang [[Mga Obispo sa Simbahang Katoliko|obispong Romano Katoliko]].<ref name="NHCP" /><ref name="d0204">{{cite news |date=Pebrero 4, 1997 |title=Transcript — Obispo De Jesus ng Jolo pinaslang |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb04.html |work=TV Patrol; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 5]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang ''Batas Republika Blg. 8249'', na nag-aamyenda sa karta ng [[Sandiganbayan]].<ref name="NHCP" /> * [[Pebrero 8]] – Nagkabisa ang ''Batas Republika Blg. 8180'', ang batas [[Deregulasyon|pag-alis ng regulasyon]] sa industriya ng langis, na nagtatapos sa dalawampung taon ng kontrol ng gobyerno sa mga kumpanya ng langis at nag-aalis ng mga subsidyo. Noon pa mang [[Pebrero 5]], ilang [[Rally ng protesta|mga rally ng protesta]], na humihiling ng pagpapawalang-bisa sa nasabing batas, ang isinagawa na.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |date=Pebrero 4, 1997 |title=Transcript — Deregulasyon sa langis |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb04.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 6, 1997 |title=Transcript — Handa na para sa ganap na Deregulasyon sa Langis sa Pebrero 8 |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb06.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 11, 1997 |title=Transcript — Inutusan ng Korte Suprema ang palasyo na bigyang-katwiran ang deregulasyon sa langis |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb11.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Pebrero 13]] – Isang [[Beechcraft Baron]] ang sumabog at bumagsak mula sa [[Naic]] at [[Cavite City]] sa [[Cavite]], habang papunta ito sa [[Maynila]] mula sa [[Mindoro]]. Ang lahat ng anim na indibidwal ay kumpirmado o ipinapalagay na patay na.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 17, 1997 |title=Transcript — 2 pang bangkay sa nag-crash na eroplano na natagpuan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb17.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 3, 1997 |title=Transcript — 2 bangkay ng mga biktima ng pagbagsak ang narekober |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb17.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 18, 1997 |title=Transcript — Isa pang bangkay sa pagbagsak ng eroplano, natagpuan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb18.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Bangkay ni Llamas natagpuan sa Tanza |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 14]] – Isang Beechcraft RPC 1919 ang bumagsak habang lumilipad sa [[Jolo Airport|isang paliparan]] sa [[Jolo, Sulu]], na ikinamatay ng retiradong auxiliary bishop na si Antonino Nepomuceno at {{nobreak|3–4}} iba pang mga indibidwal. Ang pagbagsak ng eroplano ay unang pinaniniwalaang sanhi ng pagbaril o pagkakamali ng piloto.<ref name="NHCP" /><ref name="d0214">Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 17, 1997 |title=Transcript — Binaril ni Bishop Antonio ang eroplano sa eroplano —AOPA |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb17.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 18, 1997 |title=Transcript — Pananabotahe sa kaso ni Bishop Nepomuceno isinasantabi |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb18.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Bangkay ni Llamas na natagpuan sa Tanza |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 18]] – Isang resolusyon ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]] na nagpapatunay sa kanilang lubos na pagtutol sa [[Repormang Konstitusyonal sa Pilipinas|mga susog sa konstitusyon]] ang pinagtibay.<ref name="NHCP" /> * [[Pebrero 19]]: ** Ibinasura ng [[Korte ng Apelasyon ng Pilipinas|Korte ng Apelasyon]] ang isang petisyon ng isang grupong nakabase sa [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] laban sa pribatisasyon ng [[Sistema ng Tubig at Alkantarilya ng Metropolitan]] (STAM), na binabanggit ang kawalan ng merito; pinaninindigan ang isang desisyon ng [[Manila]] [[Hukuman ng Paglilitis sa Rehiyon]]. Ibibigay ang STAM sa mga nanalong bidder makalipas ang dalawang araw.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Pagsasa-pribado ng MWSS, tuloy na |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Nagpapatuloy ang pribatisasyon ng MWSS habang inalis ang TRO |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb19.html |work=The World Tonight; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 21, 1997 |title=Transcript — Ibinigay na ang MWSS sa mga nanalong bidder; Ipinagpaliban ng CA ang TRO |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb21.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> ** Iniutos ng Sandiganbayan ang 90-araw na suspensyon kay senador [[Miriam Defensor-Santiago]] kaugnay ng mga kasong [[Graft (politika)|graft]] na isinampa noong 1995 habang siya ang pinuno ng [[Kawanihan ng Imigrasyon (Pilipinas)|Kawanihan ng Imigrasyon at Deportasyon]].<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Santiago, 90 araw na suspendido sa Senado |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Pinatawan si Santiago ng 90-araw na suspensyon dahil sa katiwalian |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb19.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Pebrero 21]] – Isang resolusyon sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan]] na nagbibigay ng amnestiya sa mga miyembro ng ''[[Repormahin ang Kilusan ng Sandatahang Lakas|Repormahin ang Kilusan ng Sandatahang Lakas – Mga Sundalo ng Sambayanang Pilipino – Unyon ng mga Batang Opisyal]]'' (RAM–SFP–YOU), kasabay ng ''Proclamation No. 723'', ay inaprubahan.<ref name="NHCP" /> * [[Pebrero 22]] – Si Joel Arnan, pinuno ng grupong ''[[Kuratong Baleleng|Kuratong Solido]]'', at dalawang kapwa bilanggo, ay nakatakas mula sa isang kulungan ng munisipyo sa [[San Pedro, Laguna]], habang nagkakaroon ng noise barrage at kahit na binabantayan ng piling puwersa mula sa [[Distrito ng Pulisya ng Maynila|Kumand ng Distrito ng Pulisya sa Kanluran]].<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |date=Pebrero 24, 1997 |title=Transcript — Hepe ng Pulisya ng San Pedro, sinibak sa pagtakas ng lider ng Solido gang |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb24.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 24, 1997 |title=Transcript — Lider ng Solido gang, pumuga |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb24.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 23]] – Sa isang pribadong pagpupulong sa tirahan ni Christopher Carrion sa [[Ayala Alabang| Ayala Alabang Village]], sa [[Muntinlupa]], ipinaalam ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Fidel V. Ramos|Fidel Ramos]] sa dating Pangulong [[Corazon Aquino]] na hindi niya maaaring ihinto ang kampanya sa [[Reporma sa Konstitusyon sa Pilipinas]], na binabanggit ito bilang isang paglabag sa kalayaan sa pagpapahayag. Binigyang-diin ni [[Fidel V. Ramos|Ramos]] ang kanyang pangakong itaguyod ang Konstitusyon at itinanggi ang paglahok sa inisyatiba.<ref name="ConstitutioanlReform1997">{{Banggitin ang balita |last=Samonte |first=Severino |title=Paano nagsimula ang unang panukala sa Pagbabago ng Saligang Batas noong 1997? |petsa=Disyembre 29, 2023 |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/810-how-the-first-charter-change-proposal-started-in-1997 |access-date=Hunyo 22, 2024 |work=Philippine News Agency}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 1]] – [[Pangulo ng Timog Aprika|Pangulo ng Timog Aprika]] [[Nelson Mandela]], simula sa kanyang tatlong-araw na [[pagbisitang pang-estado]], ay dumating sa bansa.<ref name="NHCP" /> * [[Marso 17]] – [[Tulay ni Narciso Ramos|Ang pinakamahabang tulay]] sa [[Pangasinan]], na nagdurugtong sa mga munisipalidad ng [[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] at [[Asingan]], ay pinasinayaan.<ref name="NHCP" /> * [[Marso 19]] – Ibinigay ni Pangulong Ramos ang [[Karapatan ng asylum|pansamantalang asylum]] kay [[Hwang Jang-yop]], ang nangungunang ideologo mula sa [[Hilagang Korea]].<ref name="NHCP" /> * [[Marso 26]] – Ang [[Las Piñas]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8251''. ===Abril=== * [[Abril 8]] – Naglabas ang Korte Suprema ng [[Injunction|pansamantalang utos ng pagpigil]] mula sa [[Listahan ng mga patakaran ng pambansang kard ng pagkakakilanlan ayon sa bansa|implementasyon ng gobyerno]] ng sistemang [[pambansang pagkakakilanlan|pambansang pagkakakilanlan]].<ref name="NHCP" /> * [[Abril 9]] – Iniutos ni Pangulong Ramos ang pagpapalaya ng {{nobreak|[[Philippine peso|₱]]595 milyon}}, na inilaan para sa bahagyang pagbabayad para sa pagsasaayos ng pensiyon ng mga beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="NHCP" /> * [[Abril 16]] – Bilang bahagi ng kampanya ng gobyerno upang maiwasan ang [[polio]] sa bansa, limang milyong bata ang nabigyan ng libreng bakuna laban sa polio.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 20]] – Ang pangunahing kampo ng MILF sa [[Sirawai, Zamboanga del Norte]], ay nasakop ng mga puwersa ng gobyerno, at pitong rebelde ang napatay.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 21]] – Kinumpirma ng [[Malacañang]] ang pagwawakas ng gobyerno sa pagtutol nito sa [[paghingi ng asylum|pag-aaplay para sa asylum]] ng pinuno ng [[Partido Komunista ng Pilipinas|komunista]] na si [[Jose Maria Sison]], na noon ay ipinatapon sa [[Netherlands]].<ref name="NHCP" /> * [[Abril 24]] – Pinagtitibay ng [[Pinuno ng Kawani ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas|Ang pamunuan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ang pagbabawal sa mga [[homoseksuwal]] sa militar.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 27]] – Kinumpirma ng MILF na limang libong rebeldeng [[Moro National Liberation Front]] ang lumihis sa kanilang panig, na binabanggit ang umano'y mabagal na pagpapatupad ng mga programang pangkabuhayan ng gobyerno.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 29]]–[[Abril 30|30]] – Nagpadala ang militar ng mga karagdagang sundalong pandagat sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] na pinagtatalunan kasunod ng mga ulat na tatlong armadong barkong pandigma ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] ang ipinadala roon. Nagpadala ng mga jet fighter kinabukasan upang dagdagan ang pangkat, kasabay ng protesta ng [[Maynila]] na humihingi ng paliwanag mula sa [[Beijing]]. Noong [[Mayo 3]], iginiit ni [[Tsina]] ang soberanya nito sa lugar, at iginiit ang mga legal na karapatan na ipadala ang kanilang mga barko.<ref name="NHCP" /> ===Mayo=== * [[Mayo 2]] – Pinagtitibay ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang bisa ng pagiging miyembro ng [[mga estadong miyembro ng Organisasyon ng Pandaigdigang Kalakalan|bansa]] sa [[World Trade Organization]].<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 9]] – Inaprubahan ng [[World Bank]] ang mga bagong pautang, na nagkakahalaga ng humigit-kumulang {{nobreak|[[United States dollar|$]]1 bilyon}}, sa bansa, na sasakupin ang mga programa sa pagpapagaan ng kahirapan, imprastraktura, at likas na yaman, sa susunod na tatlong taon.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 11]] – Ang mga tauhan ng militar na nasa tungkulin sa halalan ay inatake sa [[Lantawan, Basilan]] ng tatlumpung miyembro ng [[Abu Sayyaf]], kung saan pito sa huli ang napatay sa labanan.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 20]] – Tinanggihan ng Pilipinas ang iminungkahing eksplorasyon kasama ang Tsina sa [[hindi pagkakaunawaan sa Dagat Timog Tsina|ang pinagtatalunang]] [[Scarborough Shoal]]. Pagkalipas ng walong araw, sinang-ayunan ni Pangulong Ramos ang kasunduan sa magkasanib na pagpapaunlad ng mga bansa sa lugar.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 21]] – Dinakip ng [[Philippine Coast Guard]] ang dalawampu't isang mangingisda na [[Han Chinese|Chinese]] sa Scarborough Shoal. Noong [[Mayo 30]], inireklamo ni [[Taiwan]], na nagsasabing ang lugar ay bahagi ng kanilang soberanong teritoryo, ang nasabing pag-aresto. Noong [[Mayo 26]], nagpulong ang mga opisyal ng ministeryong panlabas ng Pilipinas at Tsina sa [[Beijing]], sa pagtatangkang bawasan ang tensyon na dulot ng magkasalungat na mga pag-aangkin sa lugar.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 28]] – Ang paglulunsad ng unang proyekto ng [[electronic library]] ng bansa sa Manila Hotel ay pinangunahan ng [[Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon (Pilipinas)|Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon]] at [[Kagawaran ng Edukasyon, Kultura at Isports]].<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 31]] – Ibinasura ng Sandiganbayan ang mga kasong katiwalian laban sa dating Unang Ginang [[Imelda Marcos]] sa mga paratang ng pagtanggap ng suhol habang siya ang ministro ng [[Mga kagawaran ng ehekutibo ng Pilipinas|mga pamayanang pantao]], na binabanggit ang kakulangan ng ebidensya.<ref name="NHCP" /> ===Hunyo=== * [[Hunyo 4]] – Nagbitiw si Pangalawang Pangulong Estrada bilang tagapangulo ng Presidential Anti-Crime Commission, na iniulat na upang ihanda ang [[Halalan sa pagkapangulo ng Pilipinas noong 1998|para sa kanyang pagtakbo sa pagkapangulo]].<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 10]] – Ibinasura nang may pinal na batayan ng Korte Suprema ang [[mosyon para sa muling pagsasaalang-alang]] na isinumite ng mga tagapagtaguyod ng PIRMA at tagapayo ng gobyerno para sa [[Repormang Konstitusyonal sa Pilipinas|repormang konstitusyonal]], na pinaninindigan ang naunang desisyon nito na pumipigil sa mga naturang pagtatangka.<ref name="NHCP" /><ref name="ConstitutioanlReform1997"></ref> * [[Hunyo 14]] – Ipinahayag ni [[Fidel V. Ramos|FVR]] na pinahintulutan niya ang Legislative-Executive Development Advisory Council (LEDAC), na pabilisin ang isang panukalang batas sa inisyatiba ng mga tao batay sa mga dahilan na ibinigay ng Korte Suprema sa pagtanggi sa petisyon.<ref name="ConstitutioanlReform1997"></ref> * [[Hunyo 16]] – Apatnapu't tatlong surveyor mula sa isang kompanya ng langis na pinapatakbo ng estado ang dinakip ng mga pinaghihinalaang gerilya ng MILF sa [[Sultan sa Barongis, Maguindanao]], ngunit kalaunan ay pinalaya.<ref name="ms0628" /> Ito ay humantong sa isang malawakang opensiba ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas|hukbo]] laban sa MILF na magsisimula kinabukasan, naganap sa [[Pagalungan]], gayundin sa [[Maguindanao]], at sa ilang bahagi ng [[Cotabato]]. Hanggang [[Hunyo 28]], ang mga sagupaan ay nakapatay na ng 146 mula sa MILF at labindalawang tropa.<ref name="afp0628nst" /><ref>{{cite news |agency=[[Agence France-Presse]] |date=Hunyo 29, 1997 |title=Magpapatuloy ang opensiba sa kabila ng banta |url=https://books.google.com/books?id=4QEzAAAAIBAJ&dq=philippines+hostage&pg=PA11&article_id=4912,6042484 |newspaper=[[New Sunday Times]] (New Straits Times) |location=[[Kuala Lumpur]] |publisher= |access-date=Hunyo 12, 2025 |page=20 |via=[[Google Books]]}}</ref> * [[Hunyo 22]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang ''Proklamasyon Blg. 1030'' na nagdedeklara sa [[Mamag]] isang espesyal na protektadong [[fauna]].<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 23]] – Nagpaputok ang militar ng [[babala]] sa isang barkong pangisda ng Tsina, na nakaangkla malapit sa isang isla na hawak ng mga Pilipino sa Spratlys.<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 26]]: ** Humigit-kumulang 110 aktibong tauhan ng tagapagpatupad ng batas ang inilagay ng komunidad ng Intelihensiya sa isang [[listahan ng mga hinahanap]] dahil sa umano'y papel sa mga aktibidad na [[pagkidnap]].<ref name="NHCP" /> ** <!---Dalawang pampasaherong bus ang na-hijack ng humigit-kumulang 200 rebeldeng Moro, na kumuha rin ng humigit-kumulang animnapung commuter bilang mga hostage. Hinabol ng mga tropa ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Katihan]] ang mga hostage-taker; sampung tao ang papatayin.<ref name="NHCP" />--->Animnapung pasahero ang dinukot ng 150 separatista ng MILF mula sa dalawang bus sa isang road block sa Maguindanao; 41 sa kanila ang nakatakas. Kalaunan ay tumakas ang mga rebelde patungong [[Kabacan, Cotabato]], kung saan naganap ang isang shootout, na nag-iwan ng pitong katao na patay.<ref name="ms0628">{{cite news |first=Jaime |last=Panesa |date=Hunyo 28, 1997 |title=60 pasahero ng bus ang dinakip ng mga Muslim rebs |url=https://books.google.com/books?id=q5MVAAAAIBAJ&dq=philippines+bus+hostage&pg=PA1&article_id=5588,2740235 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |publisher= |access-date=Hunyo 13, 2025 |pages=1, 4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite news |agency=[[Associated Press]] |date=Hunyo 27, 1997 |title=Binaboy ng mga Rebelde |url=https://books.google.com/books?id=R8AzAAAAIBAJ&dq=philippines+hostage&pg=PA7&article_id=6914,7097047 |newspaper=[[Lodi News-Sentinel]] |location=[[Lodi, California]] |publisher= |access-date=Hunyo 12, 2025 |page=12 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa mga sibilyang bihag, dalawa ang napatay, habang sampu pa rin ang nakakulong hanggang kinabukasan.<ref name="afp0628nst" /> ** Nasakop ng mga tropa ng gobyerno ang Camp Rajamuda, isang pangunahing base ng MILF, sa [[Pikit, Cotabato]].<ref name="ms0628" /><ref name="afp0628nst" /> * [[Hunyo 27]] – Isang detatsment ng hukbo sa Kabacan ang inatake ng 50 mandirigma ng MILF, 13 sa kanila ang papatayin sa isang labanan ng barilan.<ref name="afp0628nst">{{cite news |agency=[[Agence France-Presse]] |date=Hunyo 28, 1997 |title=Umakyat sa 158 ang bilang ng mga namatay sa mga sagupaan sa Pilipinas |url=https://books.google.com/books?id=4AEzAAAAIBAJ&dq=philippines+hostage&pg=PA64&article_id=6775,5642818 |newspaper=[[New Straits Times]] |location=[[Kuala Lumpur]] |publisher= |access-date=Hunyo 12, 2025 |page=17 |via=[[Google Books]]}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 11]] – Nagsimulang maranasan ng Pilipinas ang epekto ng [[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997|Krisis sa pananalapi sa Asya]]; ang [[Piso ng Pilipinas|peso]] ay bumaba ng 11.5% kung saan ang halaga ng peso-dollar ay naitala sa [[₱]]29.45. Ang karagdagang depreciation ay nagiging sanhi ng pagbaba ng [[Philippine Stock Exchange]] [[Talatuntunang Komposito ng PSE|talatuntang komposito]], at pangunahing nakakaapekto sa paglago ng ekonomiya ng bansa, kung saan ang taunang nominal na [[Gross domestic product|GDP]] per capita ay bumaba ng 12.5% ​​mula sa nakaraang taon.<ref>—''[https://sgp.fas.org/crs/row/crs-asia2.htm "Ang krisis sa pananalapi sa Asya noong 1997-98"]'' [[Federation of American Scientists]] Proyekto sa Paglilihim ng Gobyerno. Pebrero 6, 1998.<br />—''[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/crash/etc/cron.html "Timeline ng pagbagsak"]'' [[PBS]]. Hunyo 1999.<br />—''[https://internationalbanker.com/history-of-financial-crises/asian-financial-crisis-of-1997/ "Krisis sa pananalapi sa Asya noong 1997"]'' International Banker. Setyembre 29, 2021.<br />—''[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/knowledge/finance/asian-financial-crisis/ "Krisis sa Pinansyal sa Asya"]'' [[Corporate Finance Institute]]. 2015.<br />—''[https://businessmirror.com.ph/2017/07/04/the-asian-financial-crisis-part-two-the-philippine-response/ "Ang krisis pinansyal ng Asya (Bahagi 2: Ang tugon ng Pilipinas)"]'' [[BusinessMirror]]. Hulyo 4, 2017.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong 02-19-2022.</ref><ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1997) [https://www.philstar.com/headlines/2016/01/02/1538658/journeyto30-pole-vault-crisis "A pole vault into crisis"] Enero 2, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> Ang krisis ay nakakaapekto sa maraming bansa sa [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-Silangang Asya]]. * [[Hulyo 16]] – Ang magkapatid na [[Kaso ng pagpatay kay Chiong|Marijoy at Jacqueline Chiong]] ay dinukot at pinatay sa [[Cebu City]], ang mga suspek ay kalaunan ay hinatulan ng kamatayan, na siya namang humantong sa pag-aalis ng parusang kamatayan noong 2006. ===Agosto=== * [[Agosto 2]] – Ang [[Kabankalan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng Negros Occidental sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8297''. * [[Agosto 15]]: ** Ang bangkang pandagat na ''F/B King Roger'', sakay ng 43 turistang [[Mga taga-Hongkong|mula sa Hong Kong]], ay tumaob at tumaob sa [[Manila]] [[Pantalan ng Maynila|Timog Daungan]] habang pabalik sa [[Klub ng Yate sa Maynila]] [[marina]] mula sa isang paglilibot sa [[Manila Bay]], na ikinamatay ng pito.<ref name="ad-sea97" /> ** Ang pampasaherong bangkang ''M/V Kalibo Star'', na may rutang [[Cebu]]–[[Tacloban]], ay tumaob at lumubog sa [[Biliran]], na nag-iwan ng hindi bababa sa 12 patay at 13 nawawala.<ref name="ad-sea97">Mga aksidente sa dagat: * {{cite news |last=Cortes |first=Claro |date=Agosto 16, 1997 |title=Dalawang Bangka ang Tumaob sa Maalong Dagat 16 Patay, 65 Nawawala Nang Maglibot ang Ferry, Bangka Lumubog sa Pilipinas |url=https://www.spokesman.com/stories/1997/aug/16/two-boats-capsize-in-rough-seas-16-dead-65/ |agency=[[Associated Press]] |via=[[The Spokesman-Review]] |access-date=Hulyo 13, 2024}} * {{cite news |date=Hunyo 23, 2008 |title=Mga malalaking aksidente sa karagatan sa Pilipinas |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/content/102803/major-marine-mishaps-in-the-philippines/story/ |work=[[GMA News Online]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref> * [[Agosto 19]] – Ang satellite ng komunikasyon na ''[[Agila-2]]'' ay inilunsad mula sa Tsina at nagsimula ng komersyal na serbisyo. Ito ang unang satellite ng bansa na hindi nakuha habang nasa orbit. ===Setyembre=== * [[Setyembre 4]] – Sabay-sabay na pagsabog ng granada sa mga terminal ng bus sa [[Maynila]] at [[Bulacan]] ay ikinamatay ng anim at ikinasugat ng 105, karamihan ay mga commuter.<ref>''[http://www.newsflash.org/199709/hl/hl000002.htm "Anim ang ikinamatay ng mga bomba sa Maynila, Bulacan"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 09-04-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> Isang dating hindi kilalang grupong maka-gobyerno na ''Mga Sundalong Pilipino para sa Bansa'' ang umaangkin ng responsibilidad para sa mga pag-atakeng ito.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite book |last=Ross |first=Christopher |date=Abril 1998 |title=Mga Huwaran ng Pandaigdigang Terorismo: 1997 |url=https://books.google.com/books?id=G67xPUNU-14C&dq=1997+mindanao+bus+hostage&pg=PA11 |location=[[Estados Unidos]] |publisher=[[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]; DIANE Publishing |pages=11–12 |isbn=0-7881-7558-0 |access-date=Hulyo 13, 2024 |via=[[Google Books]]}} * {{cite web |url=https://1997-2001.state.gov/global/terrorism/1997Report/asia.html |title=Mga Huwaran ng Pandaigdigang Terorismo: 1997 — Pangkalahatang-ideya ng Asya |date=Enero 20, 2001 |website=[[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] — Archive |publisher=[[Pamahalaan ng Estados Unidos]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref>{{Efn|Hindi tinukoy ang petsa sa mga sangguniang ito.|name=fn1}} * [[Setyembre 21]] – Inilabas ang bagong pahayag ng pangulo na nag-udyok sa mga grupong kontra-charter change na pinamumunuan ng [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko Simbahan]] at mga kaalyado ng dating Pangulong [[Cory Aquino]] upang paigtingin ang kanilang kampanya, na nagtapos sa isang rally ng indignation sa [[Rizal Park]] sa [[Maynila]], kasabay ng ika-25 anibersaryo ng pagdedeklara ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos Sr.]] ng batas militar sa bansa.<ref name="ConstitutioanlReform1997"></ref> * Setyembre 22 - Naganap ang [[Pagdiskaril ng tren sa Muntinlupa]], taon 1997, hindi bababa sa 7 ang utas at 220 mga sugatan. * [[Setyembre 23]] – Nagkakaisang tinanggihan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] en banc ang pagsisikap ng PIRMA, kung saan walong mahistrado ang nagsasabing walang batas na nagbibigay-daan at anim na iba pa ang nagsasabing may mali ang petisyon ng grupo.<ref>{{Banggitin ang balita |date=Mayo 21, 2013 |title=Ano ang Nauna: Mga Nakaraang Pagtatangka sa Pagbabago ng Saligang Batas |url=https://newsinfo.inquirer.net/412607/what-went-before-past-charter-change-attempts |access-date=Hunyo 22, 2024 |pages=INQUIRER.NET}}</ref> * [[Setyembre 25]] – Isang sagupaan sa pagitan ng mga armadong kalalakihan ni Gob. [[Abdusakur Mahail Tan|Abdusakur Tan]] at [[Jolo, Sulu|Jolo]] Mayor Sout Tan ang naganap sa mga bayan ng [[Maimbung]] at [[Indanan]] sa [[Sulu]], na ikinamatay 17 tagasuporta mula sa magkabilang magkaribal.<ref>''[http://www.newsflash.org/199709/hl/hl000091.htm "17 ang namatay sa digmaan ng mga tribo dahil sa nawalang baka"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 09-29-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Setyembre 30]] – Naipasa ang Batas Laban sa Panggagahasa (''Batas Republika 8353'').<ref name="MSyr97">"Ulat sa Katapusan ng Taon ng Agenda ng Repormang Panlipunan" (12-31-1997) ''[[Manila Standard]]'', pp. 7–10. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19971231&printsec=frontpage&hl=en Link]) Nakuha noong 02-18-2022.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 5]] – Isang trak ng kargamento ang bumangga sa isang mini-bus sa [[Tampilisan, Zamboanga del Norte]] na ikinamatay ng 25 katao, ayon sa ulat, sa itinuturing ng pulisya na pinakamalalang aksidente sa kalsada sa lugar ng [[Zamboanga Peninsula]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000119.htm "Aksidente ng bus at trak sa Zamboanga, 25 ang namatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315163900/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000119.htm |date=2022-03-15 }}'' PHNO. 10-05-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 6]] – Isinagawa ng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang pagbitay sa dalawang indibidwal, na "sinentensyahan ng kamatayan" para sa maraming kasong kriminal, sa [[Masiu, Lanao del Sur]], na sinasabing ginawa dahil sa bisa ng mga batas Islamiko, na nagdulot ng mga kritisismo sa publiko.<ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000235.htm "Mga kaso ng pagpatay laban sa mga berdugo ng MILF"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173214/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000235.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-29-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 27]] – Nilagdaan ni Pangulong [[Fidel Ramos|Ramos]] ang isang batas (''RA 8368''), na nagpapawalang-bisa sa Batas Laban sa Pag-iiskwater (''Dekreto ng Pangulo 772''); Pag-dekriminalisa sa squatting ngunit pagpapanatili ng mga parusa laban sa mga propesyonal na squatter at mga sindikato ng squatting.<ref name="MSyr97" /><ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000232.htm "Pag-dekriminalisa sa squatting, nilagdaan ni Ramos ang batas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173219/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000232.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-28-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 28]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang isang batas (''RA 8369'') na lumilikha ng mga espesyal na korte para sa mga kasong kinasasangkutan ng mga bata at relasyon ng pamilya.<ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000233.htm "Nilagdaan ni Ramos ang batas ng mga korte ng pamilya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173220/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000233.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-29-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 29]] – Pangulong Nilagdaan ni Ramos ang [[Batas sa mga Karapatan ng mga Katutubo ng 1997|Batas sa mga Karapatan ng mga Katutubo]] (''RA 8371''), isang batas na nagpoprotekta sa mga karapatan ng sektor ng mga katutubo sa kanilang mga lupang ninuno at lumilikha ng [[Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan]].<ref name="MSyr97" /><ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000237.htm "Nilagdaan ang Batas sa mga Katutubo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173218/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000237.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-30-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 5]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 9–2, upang ideklara ang isang batas (''RA 8180'') na nagtatapos sa kontrol ng gobyerno sa industriya ng langis bilang labag sa konstitusyon.<ref>''[http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000254.htm "Idineklarang labag sa konstitusyon ang batas sa deregulasyon ng langis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173219/http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000254.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 11-06-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Nobyembre 12]] – Isang sagupaan sa pagitan ng mga rebeldeng MILF at mga armadong guwardiya ng isang plantasyon ng niyog sa [[Maguindanao]] ang nagtapos sa pagkamatay ni Amin Cusain, isang pinuno ng MILF, pitong rebelde at dalawang sibilyan.<ref>''[http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000273.htm "Pinuno ng MILF, 9 na iba pa ang namatay sa sagupaan sa Maguindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173214/http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000273.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 11-12-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref>{{Efn|name=fn1}} ===Disyembre=== * Maagang bahagi ng Disyembre – Sa [[Estados Unidos]], ibinasura ng isang [[Hukuman ng apela ng Pederal]] ang isang kasong isinampa sa [[Los Angeles]] ng mga umano'y biktima ng [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga paglabag sa karapatang pantao sa ilalim ng administrasyong Marcos]], na naglalayong i-freeze ang halos {{nobreak|[[Dolyar ng Estados Unidos|$]]500 milyon}} na mga ari-arian ng [[pamilyang Marcos|Marcos]] sa dalawang bangko sa [[Switzerland]], na binabanggit ang posibleng paglabag sa [[doktrina ng Batas ng Estado]]. Iniutos na ng [[Korte Suprema ng Switzerland|Korte Suprema ng Switzerland]] ang pagpapatigil sa pag-freeze ng mga bank account noong 1990.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Disyembre 6, 1997 |title=Ibinasura ang kaso ng mga biktima ng FM |url=http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000326.htm |work=Philippine Headline News Online (PHNO) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991105063348/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000326.htm |archive-date=Nobyembre 5, 1999 |access-date=Hunyo 28, 2026}}</ref> * [[Disyembre 12]] – Ang [[Makati]] Hinatulan ng [[Regional Trial Court|RTC]] si Kinatawan Jalosjos ng [[statutory rape]] at [[acts of lasciviousness]] kaugnay ng mga kasong isinampa ng isang babaeng menor de edad, at sinentensiyahan siya ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]].<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Disyembre 12, 1997 |title=Jalosjos ay nagkasala, hinatulan ng habambuhay na sentensiya |url=http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000338.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991108192333/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000338.htm |archive-date=Nobyembre 8, 1999 |access-date=Hunyo 28, 2026}}</ref> * [[Disyembre 18]] – [[Binan, Laguna]], ang alkalde na si Bayani Almonte, kasama ang isang umano'y [[bugaw]], ay hinatulan ng hukuman ng [[panggagahasa]] sa kabila ng pagtalikod ng biktima, at sinentensiyahan ng habambuhay na pagkakakulong.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Disyembre 19, 1997 |title=Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng alkalde ng Binan para sa panggagahasa |url=http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000355.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991109190242/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000355.htm |archive-date=Nobyembre 9, 1999 |access-date=Hunyo 28, 2026}}</ref> * [[Disyembre 22]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang pitong panukalang batas para sa repormang panlipunan, kabilang ang kompyuterisasyon ng proseso ng halalan sa [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1998|susunod na taon]] at mga kasunod na pangkalahatang halalan (''RA 8436'') at [[Kilusang awtonomiya ng Cordillera|awtonomiya]] para sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|mga Cordillera]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000365.htm "Pinirmahan ni FVR ang 7 batas sa repormang panlipunan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173221/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000365.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 12-24-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref><ref>Maragay, Fel V. (12-23-1997). "'Basket ng Pasko' ng mga batas, kabilang ang kompyuterisasyon ng botohan, nilagdaan" ''[[Manila Standard]]'', pp. 1, 4. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19971223&printsec=frontpage&hl=en Link]) Kinuha noong 02-18-2022.</ref> * [[Disyembre 26]] – Ang malakas na ulan ay nagdulot ng pagguho ng mga tunel ng minahan ng ginto sa [[Bundok Diwata]], [[Monkayo]], na noon ay bahagi ng [[Davao del Norte]]; lima ang nailigtas; kinumpirma ng mga sumunod na ulat na 80 minero ang namatay.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000379.htm "Mga minero na nalibing sa bundok ng ginto sa Davao"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 12-31-1997. Nakuha noong 02-17-2022. —''[http://www.newsflash.org/199801/hl/hl000382.htm "Mga nakaligtas na natagpuan sa pagguho ng minahan sa Davao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222224817/http://www.newsflash.org/199801/hl/hl000382.htm |date=2025-02-22 }}'' PHNO. 01-01-1998. Nakuha noong 02-17-2022.<br/> —''[http://www.newsflash.org/199801/hl/hl000403.htm "80 kumpirmadong patay sa mga minahan sa Davao"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 01-12-1998. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> ==Libangan at kultura== * [[Pebrero 6]] – Ang kolumnista ng magasin sa libangan na si [[Cristy Fermin]] ay hinatulan ng hukuman ng [[libelo]], na isinampa noong 1995 ng aktres na si [[Annabelle Rama]], na inakusahan niya ng [[paglustay]], kasama ang kanyang asawang si [[Eddie Gutierrez (aktor)|Eddie Gutierrez]], sa [[Estados Unidos]]. Siya ay binigyan ng maximum na 1½-taong sentensya sa bilangguan.<ref>{{cite news |date=Pebrero 6, 1997 |title=Transcript — Reyna ng tsismis, hinatulan sa kasong libelo |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb06.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 22]] – Nanalo si [[Jaya (mang-aawit)|Jaya]] ng malaking gantimpala sa ika-2 Asian Song Festival na ginanap sa [[Hong Kong]], para sa kanyang pag-awit ng kantang "You Lift Me Up".<ref name="NHCP" /> ==Palakasan== * [[Pebrero 20]] – Tinalo ni [[Gerry Peñalosa]] ang defending champion na si [[Hiroshi Kawashima]] ng [[Hapon]] sa kanilang laban sa [[boksing]] sa [[Tokyo]], at napanalunan ang titulong [[Konseho ng Boksing Pandaigdig|KBP]] [[sobrang panggabi]] sa pamamagitan ng isang unanimous decision.<ref name="NHCP" /><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 20, 1997 |title=Transcript — Si Peñalosa ang bagong Super-flyweight King ng WBC |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb20.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 21, 1997 |title=Transcript — Uuwi ang bagong kampeon |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb21.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Mayo 17]] – Napanatili ni [[Luisito Espinosa]] ang titulo ng WBC [[featherweight]] matapos talunin ang [[Mehiko|Mehikano]] challenger [[Manuel Medina (boksingero)|Manuel Medina]] sa [[Rizal Park]] sa [[Manila]].<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 14]] – Tinalo ni Gerry Peñalosa ang kalaban na si Seung Koo-Lee ng [[Timog Korea]], at napanatili ang kanyang titulong WBC super flyweight.<ref name="NHCP" /> * [[Oktubre 11]]–[[Oktubre 19|19]] – Sumali ang Pilipinas sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1997]]. * [[Nobyembre 22]]–[[Nobyembre 23|23]] – Ang Pilipinas ang magiging punong-abala ng [[Mga Kampeonato sa Judo sa Asya 1997]] na ginanap sa Maynila. * [[Disyembre 14]] – Nanalo ang [[Alaska Milkmen]] laban sa [[Purefoods Carne Norte Beefies]], 4 na laro laban sa 1, upang mapanatili ang titulong [[1997 Governors' Cup ng Samahang Basketbol ng Pilipinas]].Purefoods Carne Norte Beefies == Kapanganakan == ===Enero=== * [[Enero 4]] - [[Anjo Pertierra]], aktor, manlalaro ng volleyball, modelo at reporter * [[Enero 12]] - [[Ken Suson (musikero)|Felip]], mang-aawit-songwriter, rapper, mananayaw, producer at mga miyembro ng ''[[SB19]]'' * [[Enero 20]]: ** [[Kim Last]], aktor at contestant ng That's My Bae ** Vien Iligan-Velasquez, vlogger * [[Enero 23]] - Joshua de Leon, modelo at basketball player * [[Enero 28]] - [[Arthur Nery]], mang-aawit at manunulat ng kanta ===Pebrero=== * [[Pebrero 3]] – Rhap Salazar, mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor * Pebrero 15 – [[Kit Thompson]], aktor * [[Pebrero 19]] – Justine Baltazar, manlalaro ng basketbol ===Marso=== * [[Marso 3]] – [[Brent Valdez]], aktor * Marso 10: ** [[Julia Barretto]], aktres at mananayaw ** Migs Villasis, aktor at modelo * [[Marso 13]] – [[Lou Yanong]], aktres at modelo *[[Marso 15]] – [[Kenneth Paris]], BPO, Subject Matter Expert - Celo Business Solutions Inc. * [[Marso 16]] - [[Roxie Smith]], artista, modelo, endorser, presenter ng kaganapan at telebisyon, at titleholder ng beauty pageant * [[Marso 23]] – [[Rob Gomez]], aktor * Marso 26 – Samm Alvero, aktres === Abril === * [[Abril 3]] – [[RK Ilagan]], basketball player * [[Abril 5]] – Allora Alcantara, aktres at YouTuber * [[Abril 11]] – [[Arabella Davao]], aktres * [[Abril 17]] – Mia Alfonso, awtor * [[Abril 29]] – [[Sara Eggesvik]], manlalaro ng putbol ===Mayo=== * Mayo 1 – [[Miles Ocampo]], aktres * Mayo 6: ** [[Maymay Entrata]], modelo, mang-aawit, komposer, mananayaw at aktres **[[Ranz Kyle]], [[YouTube]] personalidad at mananayaw * [[Mayo 17]] – [[Vinny Marcos]], sosyalista at inhinyero * [[Mayo 25]] – [[Ahtisa Manalo]], beauty pageant titleholder at aktres * Mayo 26 – Bryan Santos. manlalaro ng basketbol ===Hunyo=== * Hunyo 3 – Issa Pressman, aktres * [[Hunyo 10]] – [[Ser Geybin]], vlogger at YouTuber * Hunyo 17 ** [[Jameson Blake]], aktor, miyembro ng Hashtags ** [[Wilbert Ross]], miyembro ng Hashtags ** Gifer Fernandez, vlogger at YouTuber * [[Hunyo 21]] – Race Matias, aktor * [[Hunyo 28]] – Joshua de Sequera, modelo ng beauty pageant ===Hulyo=== * [[Hulyo 2]] – [[Jackie Buntan]], [[Muay Thai]] kickboxer * [[Hulyo 20]] – Meryll Serrano, footballer * [[Hulyo 29]] – [[Mathew Custodio]], manlalaro ng putbol * Hulyo 31 – [[Barbie Forteza]], aktres at mananayaw ** [[EJ Laure]], manlalaro ng balibol ** Aya Fernandez, host, mang-aawit, mananayaw at artista ===Agosto=== * [[Agosto 5]] – [[Jeremiah Tiangco]], mang-aawit * [[Agosto 16]] – Angela Beard, manlalaro ng putbol ===Setyembre=== * [[Setyembre 9]] – [[Ian Pangilinan]], aktor at mang-aawit * [[Setyembre 14]] – [[Iñigo Pascual]], aktor at mang-aawit * Setyembre 16 – [[Julian Trono]], aktor * Setyembre 19 – Kobe Paras, manlalaro ng basketbol * Setyembre 22 – [[Maris Racal]], aktres, mang-aawit at mananayaw * [[Setyembre 24]] – [[Juan Carlos Galano]], aktor at modelo ===Oktubre=== * [[Oktubre 2]] – [[Liezel Lopez]], aktres * Oktubre 4 – [[Michelle Vito]], aktres * Oktubre 7: ** [[Joshua Garcia]], aktor ** [[J. Rey Soul]], mang-aawit * [[Oktubre 10]] – Rufino Herrera, triathlete * Oktubre 12 – [[Jimboy Martin]], aktor, miyembro ng Hashtags * [[Oktubre 14]] – [[Olivia McDaniel]], footballer * [[Oktubre 16]] – [[Leila Alcasid]], mang-aawit-songwriter at aktres * [[Oktubre 17]] – [[Sky Quizon]], aktor at host * Oktubre 20 – [[Manolo Pedrosa]], aktor * [[Oktubre 22]] – [[Kiara Takahashi]], aktres * Oktubre 27 – Paulo Angeles, aktor, miyembro ng Hashtags ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 3]] – [[Renee Co]], abogado at politiko * Nobyembre 4 – [[Bea Binene]], aktres at mananayaw * [[Nobyembre 28]] – [[Claire Ruiz]], aktres ===Disyembre=== * [[Disyembre 1]] – Karl Gabriel, aktor * [[December 2]] – Geneva Lopez (d. 2024), [[Mutya ng Pilipinas]] beauty pageant contestant na kumakatawan sa [[Pampanga]] * Disyembre 4 – [[Ruru Madrid]], aktor * [[Disyembre 6]] – Brent Manalo, aktor at modelo * [[Disyembre 15]] – [[Celeste Cortesi]], aktres at may hawak ng titulo sa patimpalak ng kagandahan * Disyembre 17: ** Jazz Ocampo, aktres ** Genesis Redido, atleta, aktor at modelo * Disyembre 18 – [[Mikee Quintos]], aktres at mang-aawit * [[Disyembre 21]] - Mary Joy Apostol, aktres ==Kamatayan== * [[Pebrero 4]] – [[Benjamin de Jesus]], [[Jolo, Sulu|Jolo]] na nakabase sa [[Romano Katoliko]] [[Mga Obispo sa Simbahang Katoliko|obispo]]<ref name="NHCP" /><ref name="d0204" /> * [[Pebrero 7]] – [[Jose Garcia Villa]], makata, manunulat at pintor (ipinanganak 1908) * [[Abril 6]] – [[Max Alvarado]], aktor (ipinanganak 1929) * [[Pebrero 14]] – Antonino Nepomuceno, retiradong obispo ng Romano Katoliko na nakabase sa [[Lungsod ng Kotabato]] (ipinanganak 1935) <ref name="NHCP" /><ref name="d0214" * [[Abril 21]] – [[Diosdado Macapagal]], ika-9 na Pangulo ng Pilipinas (ipinanganak 1910) * [[Hunyo 27]] – [[Cesar Alzona]], dating may-akda (b. [[1926]]) * [[Hulyo 2]] – [[Chiquito (aktor)|Chiquito]], [[aktor ng komedya]] (b. [[1928]])<ref name="NHCP" /> * [[Hulyo 7]] – [[Rolando Tinio]], makatang filipino, dramatista, aktor, sanaysay, at tagapagturo (b. [[1937]]) * [[Oktubre 7]] – [[Felicisimo Ampon]], manlalaro ng tennis (b. [[1920]]) * [[Oktubre 10]] – [[Dencio Padilla]], aktor at komedyante (ipinanganak 1928) ==Tingnan din== *[[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1997}} [[Kategorya:1997 sa Pilipinas]] 8pixy70dt6ekyqx241g8as9ry8a38ro 2224962 2224961 2026-09-13T10:03:19Z ~2026-49540-64 166306 /* Disyembre */ 2224962 wikitext text/x-wiki Ang '''1997 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong 1997. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Ernesto Maceda]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero 3]] – Ang [[Kawanihan ng Imigrasyon (Pilipinas)|Kawanihan ng Imigrasyon]] ay nagpatibay ng isang patakaran laban sa [[Dayuhan|mga dayuhan]] na may [[Ilegal na imigrasyon|hindi awtorisadong pananatili sa bansa]], sa bisa ng ''Alien Social Integration Act''.<ref name="NHCP">{{cite book |date=2006 |title=Historical Calendar (1970–2000) |url= |location=[[Manila]] |publisher=[[National Historical Institute]] |page= |isbn=971-538-180-4}}</ref> * [[Enero 7]] – Isang pagkilala mula sa Pangulo ang ibinigay kay Rhona Mahilum, na kilala sa pagsagip sa kanyang mga kapatid mula sa kanilang nasusunog na bahay sa [[Negros Occidental]].<ref name="NHCP" /> * [[Enero 15]] – Isang memorandum ng Ang kasunduang ito ay nilagdaan ng [[Kagawaran ng Kagalingan at Pagpapaunlad Panlipunan]] at ng [[Hapon]] na [[Organisasyong di-pampamahalaan]] [[Asian Women's Fund]], na naglalayong magbigay ng tulong sa mga dating [[mga babaeng pang-aliw]].<ref name="NHCP" /> * Enero 17 - Ang dating mambabatas na si [[Romeo Jalosjos]] na inakusahan ng pagpatay sa isang 11-taong-gulang na batang babae noong 1996, ay naaresto sa [[Bagac, Bataan]].<ref>{{cite web| url=http://www.gmanetwork.com/news/story/71726/news/the-conviction-of-romeo-jalosjos |title=The Conviction of Romeo Jalosjos| publisher=''[[GMA News]]''| date=December 6, 2007| accessdate=December 6, 2007}}</ref> * [[Enero 27]]: ** Isang kasunduan sa tigil-putukan sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang pambansang pamahalaan]] at ng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang nilagdaan, na nagtapos sa mahigit isang linggong labanan sa [[Buldon, Maguindanao]].<ref>{{cite news |date=Enero 27, 1997 |title=Transcript — Sumang-ayon ang mga sundalo at MILF na itigil ang labanan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan27.html |work=[[The World Tonight (programa sa TV sa Pilipinas)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> ** Isang pampasaherong bus, na tumatawid sa rutang [[Pilar, Sorsogon|Pilar]]–[[Maynila]], ang nahulog sa bangin sa [[Labo, Camarines Norte]], na ikinamatay ng labingsiyam na katao kabilang ang drayber.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Enero 28, 1997 |title=Transcript — Bus nahuhulog sa bangin, 19 patay |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpjan28.html |work=[[TV Patrol]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Enero 28, 1997 |title=Transcript — Mas maraming Tsino ang nasa panganib / Aksidente sa bus |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan28.html |work=[[The World Tonight (programa sa TV sa Pilipinas)|The World Tonight]]; [[ABS-CBN News]] |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Enero 28]]–[[Enero 31|31]] – Ang [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] [[Euthanasia|pumatay]] ng 596 na [[unggoy]] sa isang sakahan sa [[Calamba, Laguna]], sa pamamagitan ng [[nakamamatay na iniksyon]], upang maiwasan ang posibleng pagsiklab ng [[Ebola Reston]] virus na nauna nang pumatay sa pito.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Enero 28, 1997 |title=Transcript — Ang pangwakas na solusyon |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan28.html |work=The World Tonight; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Enero 31, 1997 |title=Transcript — Nakumpleto ng DENR ang pagpuksa sa 600 unggoy |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtjan31.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Enero 29]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang batas na nagpapalakas sa programa ng agham at teknolohiya ng bansa (''Republic Act No. 8248'').<ref name="NHCP" /> * [[Enero 31]] – Pinangunahan ni [[Unang Ginang ng Pilipinas|Unang Ginang]] [[Amelita Ramos]] ang paglulunsad ng [[bulk carrier]] ng bansa, ang ''Sea Amelita'', sa Tsuneishi shipyard sa [[Balamban, Cebu]].<ref name="NHCP" /> ===Pebrero=== * [[Pebrero 3]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], {{nobreak|11–4}}, upang ihinto ang pagbebenta ng 51 porsyento ng [[Manila Hotel]] sa kompanyang [[Malaysia]] na Renong Berhad, at inutusan ang may-ari nito, ang [[Government Service Insurance System]], na ibenta ito sa Manila Prince Hotel, binabanggit ang probisyon ng [[Konstitusyon ng Pilipinas|konstitusyon]] na "Pilipino muna" at ang hotel ay bahagi ng "[[pambansang patrimonya]]". Kalaunan ay maghahain ang Komite sa Pribatisasyon ng isang petisyon para sa muling pag-bid.<ref name="NHCP" /><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 3, 1997 |title=Transcript — Itinataguyod ng Korte Suprema ang Patakaran na "Pilipino Muna"; inutusan ang GSIS na ibenta ang Manila Hotel sa isang lokal na kumpanya |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb03.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 21, 1997 |title=Transcript — Muling pag-bid sa bentahan ng Manila Hotel |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb21.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 4]] – Pinatay ng tatlong armadong lalaki si Obispo [[Benjamin de Jesus]] sa harap ng [[Katedral ng Jolo]] sa [[Jolo, Sulu]], na siyang magiging unang pagpatay sa bansa sa isang [[Mga Obispo sa Simbahang Katoliko|obispong Romano Katoliko]].<ref name="NHCP" /><ref name="d0204">{{cite news |date=Pebrero 4, 1997 |title=Transcript — Obispo De Jesus ng Jolo pinaslang |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb04.html |work=TV Patrol; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 5]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang ''Batas Republika Blg. 8249'', na nag-aamyenda sa karta ng [[Sandiganbayan]].<ref name="NHCP" /> * [[Pebrero 8]] – Nagkabisa ang ''Batas Republika Blg. 8180'', ang batas [[Deregulasyon|pag-alis ng regulasyon]] sa industriya ng langis, na nagtatapos sa dalawampung taon ng kontrol ng gobyerno sa mga kumpanya ng langis at nag-aalis ng mga subsidyo. Noon pa mang [[Pebrero 5]], ilang [[Rally ng protesta|mga rally ng protesta]], na humihiling ng pagpapawalang-bisa sa nasabing batas, ang isinagawa na.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |date=Pebrero 4, 1997 |title=Transcript — Deregulasyon sa langis |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb04.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 6, 1997 |title=Transcript — Handa na para sa ganap na Deregulasyon sa Langis sa Pebrero 8 |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb06.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 11, 1997 |title=Transcript — Inutusan ng Korte Suprema ang palasyo na bigyang-katwiran ang deregulasyon sa langis |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb11.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Pebrero 13]] – Isang [[Beechcraft Baron]] ang sumabog at bumagsak mula sa [[Naic]] at [[Cavite City]] sa [[Cavite]], habang papunta ito sa [[Maynila]] mula sa [[Mindoro]]. Ang lahat ng anim na indibidwal ay kumpirmado o ipinapalagay na patay na.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 17, 1997 |title=Transcript — 2 pang bangkay sa nag-crash na eroplano na natagpuan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb17.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 3, 1997 |title=Transcript — 2 bangkay ng mga biktima ng pagbagsak ang narekober |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb17.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 18, 1997 |title=Transcript — Isa pang bangkay sa pagbagsak ng eroplano, natagpuan |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb18.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Bangkay ni Llamas natagpuan sa Tanza |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 14]] – Isang Beechcraft RPC 1919 ang bumagsak habang lumilipad sa [[Jolo Airport|isang paliparan]] sa [[Jolo, Sulu]], na ikinamatay ng retiradong auxiliary bishop na si Antonino Nepomuceno at {{nobreak|3–4}} iba pang mga indibidwal. Ang pagbagsak ng eroplano ay unang pinaniniwalaang sanhi ng pagbaril o pagkakamali ng piloto.<ref name="NHCP" /><ref name="d0214">Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 17, 1997 |title=Transcript — Binaril ni Bishop Antonio ang eroplano sa eroplano —AOPA |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb17.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 18, 1997 |title=Transcript — Pananabotahe sa kaso ni Bishop Nepomuceno isinasantabi |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb18.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Bangkay ni Llamas na natagpuan sa Tanza |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 18]] – Isang resolusyon ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]] na nagpapatunay sa kanilang lubos na pagtutol sa [[Repormang Konstitusyonal sa Pilipinas|mga susog sa konstitusyon]] ang pinagtibay.<ref name="NHCP" /> * [[Pebrero 19]]: ** Ibinasura ng [[Korte ng Apelasyon ng Pilipinas|Korte ng Apelasyon]] ang isang petisyon ng isang grupong nakabase sa [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] laban sa pribatisasyon ng [[Sistema ng Tubig at Alkantarilya ng Metropolitan]] (STAM), na binabanggit ang kawalan ng merito; pinaninindigan ang isang desisyon ng [[Manila]] [[Hukuman ng Paglilitis sa Rehiyon]]. Ibibigay ang STAM sa mga nanalong bidder makalipas ang dalawang araw.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Pagsasa-pribado ng MWSS, tuloy na |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Nagpapatuloy ang pribatisasyon ng MWSS habang inalis ang TRO |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb19.html |work=The World Tonight; Balita ng ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 21, 1997 |title=Transcript — Ibinigay na ang MWSS sa mga nanalong bidder; Ipinagpaliban ng CA ang TRO |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb21.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> ** Iniutos ng Sandiganbayan ang 90-araw na suspensyon kay senador [[Miriam Defensor-Santiago]] kaugnay ng mga kasong [[Graft (politika)|graft]] na isinampa noong 1995 habang siya ang pinuno ng [[Kawanihan ng Imigrasyon (Pilipinas)|Kawanihan ng Imigrasyon at Deportasyon]].<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Santiago, 90 araw na suspendido sa Senado |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb19.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 19, 1997 |title=Transcript — Pinatawan si Santiago ng 90-araw na suspensyon dahil sa katiwalian |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb19.html |work=The World Tonight; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Pebrero 21]] – Isang resolusyon sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan]] na nagbibigay ng amnestiya sa mga miyembro ng ''[[Repormahin ang Kilusan ng Sandatahang Lakas|Repormahin ang Kilusan ng Sandatahang Lakas – Mga Sundalo ng Sambayanang Pilipino – Unyon ng mga Batang Opisyal]]'' (RAM–SFP–YOU), kasabay ng ''Proclamation No. 723'', ay inaprubahan.<ref name="NHCP" /> * [[Pebrero 22]] – Si Joel Arnan, pinuno ng grupong ''[[Kuratong Baleleng|Kuratong Solido]]'', at dalawang kapwa bilanggo, ay nakatakas mula sa isang kulungan ng munisipyo sa [[San Pedro, Laguna]], habang nagkakaroon ng noise barrage at kahit na binabantayan ng piling puwersa mula sa [[Distrito ng Pulisya ng Maynila|Kumand ng Distrito ng Pulisya sa Kanluran]].<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |date=Pebrero 24, 1997 |title=Transcript — Hepe ng Pulisya ng San Pedro, sinibak sa pagtakas ng lider ng Solido gang |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb24.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}} * {{cite news |date=Pebrero 24, 1997 |title=Transcript — Lider ng Solido gang, pumuga |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb24.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 23]] – Sa isang pribadong pagpupulong sa tirahan ni Christopher Carrion sa [[Ayala Alabang| Ayala Alabang Village]], sa [[Muntinlupa]], ipinaalam ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Fidel V. Ramos|Fidel Ramos]] sa dating Pangulong [[Corazon Aquino]] na hindi niya maaaring ihinto ang kampanya sa [[Reporma sa Konstitusyon sa Pilipinas]], na binabanggit ito bilang isang paglabag sa kalayaan sa pagpapahayag. Binigyang-diin ni [[Fidel V. Ramos|Ramos]] ang kanyang pangakong itaguyod ang Konstitusyon at itinanggi ang paglahok sa inisyatiba.<ref name="ConstitutioanlReform1997">{{Banggitin ang balita |last=Samonte |first=Severino |title=Paano nagsimula ang unang panukala sa Pagbabago ng Saligang Batas noong 1997? |petsa=Disyembre 29, 2023 |url=https://www.pna.gov.ph/opinion/pieces/810-how-the-first-charter-change-proposal-started-in-1997 |access-date=Hunyo 22, 2024 |work=Philippine News Agency}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 1]] – [[Pangulo ng Timog Aprika|Pangulo ng Timog Aprika]] [[Nelson Mandela]], simula sa kanyang tatlong-araw na [[pagbisitang pang-estado]], ay dumating sa bansa.<ref name="NHCP" /> * [[Marso 17]] – [[Tulay ni Narciso Ramos|Ang pinakamahabang tulay]] sa [[Pangasinan]], na nagdurugtong sa mga munisipalidad ng [[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] at [[Asingan]], ay pinasinayaan.<ref name="NHCP" /> * [[Marso 19]] – Ibinigay ni Pangulong Ramos ang [[Karapatan ng asylum|pansamantalang asylum]] kay [[Hwang Jang-yop]], ang nangungunang ideologo mula sa [[Hilagang Korea]].<ref name="NHCP" /> * [[Marso 26]] – Ang [[Las Piñas]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8251''. ===Abril=== * [[Abril 8]] – Naglabas ang Korte Suprema ng [[Injunction|pansamantalang utos ng pagpigil]] mula sa [[Listahan ng mga patakaran ng pambansang kard ng pagkakakilanlan ayon sa bansa|implementasyon ng gobyerno]] ng sistemang [[pambansang pagkakakilanlan|pambansang pagkakakilanlan]].<ref name="NHCP" /> * [[Abril 9]] – Iniutos ni Pangulong Ramos ang pagpapalaya ng {{nobreak|[[Philippine peso|₱]]595 milyon}}, na inilaan para sa bahagyang pagbabayad para sa pagsasaayos ng pensiyon ng mga beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="NHCP" /> * [[Abril 16]] – Bilang bahagi ng kampanya ng gobyerno upang maiwasan ang [[polio]] sa bansa, limang milyong bata ang nabigyan ng libreng bakuna laban sa polio.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 20]] – Ang pangunahing kampo ng MILF sa [[Sirawai, Zamboanga del Norte]], ay nasakop ng mga puwersa ng gobyerno, at pitong rebelde ang napatay.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 21]] – Kinumpirma ng [[Malacañang]] ang pagwawakas ng gobyerno sa pagtutol nito sa [[paghingi ng asylum|pag-aaplay para sa asylum]] ng pinuno ng [[Partido Komunista ng Pilipinas|komunista]] na si [[Jose Maria Sison]], na noon ay ipinatapon sa [[Netherlands]].<ref name="NHCP" /> * [[Abril 24]] – Pinagtitibay ng [[Pinuno ng Kawani ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas|Ang pamunuan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ang pagbabawal sa mga [[homoseksuwal]] sa militar.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 27]] – Kinumpirma ng MILF na limang libong rebeldeng [[Moro National Liberation Front]] ang lumihis sa kanilang panig, na binabanggit ang umano'y mabagal na pagpapatupad ng mga programang pangkabuhayan ng gobyerno.<ref name="NHCP" /> * [[Abril 29]]–[[Abril 30|30]] – Nagpadala ang militar ng mga karagdagang sundalong pandagat sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] na pinagtatalunan kasunod ng mga ulat na tatlong armadong barkong pandigma ng [[Hukbong Dagat ng Tsina]] ang ipinadala roon. Nagpadala ng mga jet fighter kinabukasan upang dagdagan ang pangkat, kasabay ng protesta ng [[Maynila]] na humihingi ng paliwanag mula sa [[Beijing]]. Noong [[Mayo 3]], iginiit ni [[Tsina]] ang soberanya nito sa lugar, at iginiit ang mga legal na karapatan na ipadala ang kanilang mga barko.<ref name="NHCP" /> ===Mayo=== * [[Mayo 2]] – Pinagtitibay ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang bisa ng pagiging miyembro ng [[mga estadong miyembro ng Organisasyon ng Pandaigdigang Kalakalan|bansa]] sa [[World Trade Organization]].<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 9]] – Inaprubahan ng [[World Bank]] ang mga bagong pautang, na nagkakahalaga ng humigit-kumulang {{nobreak|[[United States dollar|$]]1 bilyon}}, sa bansa, na sasakupin ang mga programa sa pagpapagaan ng kahirapan, imprastraktura, at likas na yaman, sa susunod na tatlong taon.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 11]] – Ang mga tauhan ng militar na nasa tungkulin sa halalan ay inatake sa [[Lantawan, Basilan]] ng tatlumpung miyembro ng [[Abu Sayyaf]], kung saan pito sa huli ang napatay sa labanan.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 20]] – Tinanggihan ng Pilipinas ang iminungkahing eksplorasyon kasama ang Tsina sa [[hindi pagkakaunawaan sa Dagat Timog Tsina|ang pinagtatalunang]] [[Scarborough Shoal]]. Pagkalipas ng walong araw, sinang-ayunan ni Pangulong Ramos ang kasunduan sa magkasanib na pagpapaunlad ng mga bansa sa lugar.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 21]] – Dinakip ng [[Philippine Coast Guard]] ang dalawampu't isang mangingisda na [[Han Chinese|Chinese]] sa Scarborough Shoal. Noong [[Mayo 30]], inireklamo ni [[Taiwan]], na nagsasabing ang lugar ay bahagi ng kanilang soberanong teritoryo, ang nasabing pag-aresto. Noong [[Mayo 26]], nagpulong ang mga opisyal ng ministeryong panlabas ng Pilipinas at Tsina sa [[Beijing]], sa pagtatangkang bawasan ang tensyon na dulot ng magkasalungat na mga pag-aangkin sa lugar.<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 28]] – Ang paglulunsad ng unang proyekto ng [[electronic library]] ng bansa sa Manila Hotel ay pinangunahan ng [[Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon (Pilipinas)|Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon]] at [[Kagawaran ng Edukasyon, Kultura at Isports]].<ref name="NHCP" /> * [[Mayo 31]] – Ibinasura ng Sandiganbayan ang mga kasong katiwalian laban sa dating Unang Ginang [[Imelda Marcos]] sa mga paratang ng pagtanggap ng suhol habang siya ang ministro ng [[Mga kagawaran ng ehekutibo ng Pilipinas|mga pamayanang pantao]], na binabanggit ang kakulangan ng ebidensya.<ref name="NHCP" /> ===Hunyo=== * [[Hunyo 4]] – Nagbitiw si Pangalawang Pangulong Estrada bilang tagapangulo ng Presidential Anti-Crime Commission, na iniulat na upang ihanda ang [[Halalan sa pagkapangulo ng Pilipinas noong 1998|para sa kanyang pagtakbo sa pagkapangulo]].<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 10]] – Ibinasura nang may pinal na batayan ng Korte Suprema ang [[mosyon para sa muling pagsasaalang-alang]] na isinumite ng mga tagapagtaguyod ng PIRMA at tagapayo ng gobyerno para sa [[Repormang Konstitusyonal sa Pilipinas|repormang konstitusyonal]], na pinaninindigan ang naunang desisyon nito na pumipigil sa mga naturang pagtatangka.<ref name="NHCP" /><ref name="ConstitutioanlReform1997"></ref> * [[Hunyo 14]] – Ipinahayag ni [[Fidel V. Ramos|FVR]] na pinahintulutan niya ang Legislative-Executive Development Advisory Council (LEDAC), na pabilisin ang isang panukalang batas sa inisyatiba ng mga tao batay sa mga dahilan na ibinigay ng Korte Suprema sa pagtanggi sa petisyon.<ref name="ConstitutioanlReform1997"></ref> * [[Hunyo 16]] – Apatnapu't tatlong surveyor mula sa isang kompanya ng langis na pinapatakbo ng estado ang dinakip ng mga pinaghihinalaang gerilya ng MILF sa [[Sultan sa Barongis, Maguindanao]], ngunit kalaunan ay pinalaya.<ref name="ms0628" /> Ito ay humantong sa isang malawakang opensiba ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas|hukbo]] laban sa MILF na magsisimula kinabukasan, naganap sa [[Pagalungan]], gayundin sa [[Maguindanao]], at sa ilang bahagi ng [[Cotabato]]. Hanggang [[Hunyo 28]], ang mga sagupaan ay nakapatay na ng 146 mula sa MILF at labindalawang tropa.<ref name="afp0628nst" /><ref>{{cite news |agency=[[Agence France-Presse]] |date=Hunyo 29, 1997 |title=Magpapatuloy ang opensiba sa kabila ng banta |url=https://books.google.com/books?id=4QEzAAAAIBAJ&dq=philippines+hostage&pg=PA11&article_id=4912,6042484 |newspaper=[[New Sunday Times]] (New Straits Times) |location=[[Kuala Lumpur]] |publisher= |access-date=Hunyo 12, 2025 |page=20 |via=[[Google Books]]}}</ref> * [[Hunyo 22]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang ''Proklamasyon Blg. 1030'' na nagdedeklara sa [[Mamag]] isang espesyal na protektadong [[fauna]].<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 23]] – Nagpaputok ang militar ng [[babala]] sa isang barkong pangisda ng Tsina, na nakaangkla malapit sa isang isla na hawak ng mga Pilipino sa Spratlys.<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 26]]: ** Humigit-kumulang 110 aktibong tauhan ng tagapagpatupad ng batas ang inilagay ng komunidad ng Intelihensiya sa isang [[listahan ng mga hinahanap]] dahil sa umano'y papel sa mga aktibidad na [[pagkidnap]].<ref name="NHCP" /> ** <!---Dalawang pampasaherong bus ang na-hijack ng humigit-kumulang 200 rebeldeng Moro, na kumuha rin ng humigit-kumulang animnapung commuter bilang mga hostage. Hinabol ng mga tropa ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Katihan]] ang mga hostage-taker; sampung tao ang papatayin.<ref name="NHCP" />--->Animnapung pasahero ang dinukot ng 150 separatista ng MILF mula sa dalawang bus sa isang road block sa Maguindanao; 41 sa kanila ang nakatakas. Kalaunan ay tumakas ang mga rebelde patungong [[Kabacan, Cotabato]], kung saan naganap ang isang shootout, na nag-iwan ng pitong katao na patay.<ref name="ms0628">{{cite news |first=Jaime |last=Panesa |date=Hunyo 28, 1997 |title=60 pasahero ng bus ang dinakip ng mga Muslim rebs |url=https://books.google.com/books?id=q5MVAAAAIBAJ&dq=philippines+bus+hostage&pg=PA1&article_id=5588,2740235 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |publisher= |access-date=Hunyo 13, 2025 |pages=1, 4 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite news |agency=[[Associated Press]] |date=Hunyo 27, 1997 |title=Binaboy ng mga Rebelde |url=https://books.google.com/books?id=R8AzAAAAIBAJ&dq=philippines+hostage&pg=PA7&article_id=6914,7097047 |newspaper=[[Lodi News-Sentinel]] |location=[[Lodi, California]] |publisher= |access-date=Hunyo 12, 2025 |page=12 |via=[[Google Books]]}}</ref> Sa mga sibilyang bihag, dalawa ang napatay, habang sampu pa rin ang nakakulong hanggang kinabukasan.<ref name="afp0628nst" /> ** Nasakop ng mga tropa ng gobyerno ang Camp Rajamuda, isang pangunahing base ng MILF, sa [[Pikit, Cotabato]].<ref name="ms0628" /><ref name="afp0628nst" /> * [[Hunyo 27]] – Isang detatsment ng hukbo sa Kabacan ang inatake ng 50 mandirigma ng MILF, 13 sa kanila ang papatayin sa isang labanan ng barilan.<ref name="afp0628nst">{{cite news |agency=[[Agence France-Presse]] |date=Hunyo 28, 1997 |title=Umakyat sa 158 ang bilang ng mga namatay sa mga sagupaan sa Pilipinas |url=https://books.google.com/books?id=4AEzAAAAIBAJ&dq=philippines+hostage&pg=PA64&article_id=6775,5642818 |newspaper=[[New Straits Times]] |location=[[Kuala Lumpur]] |publisher= |access-date=Hunyo 12, 2025 |page=17 |via=[[Google Books]]}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 11]] – Nagsimulang maranasan ng Pilipinas ang epekto ng [[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997|Krisis sa pananalapi sa Asya]]; ang [[Piso ng Pilipinas|peso]] ay bumaba ng 11.5% kung saan ang halaga ng peso-dollar ay naitala sa [[₱]]29.45. Ang karagdagang depreciation ay nagiging sanhi ng pagbaba ng [[Philippine Stock Exchange]] [[Talatuntunang Komposito ng PSE|talatuntang komposito]], at pangunahing nakakaapekto sa paglago ng ekonomiya ng bansa, kung saan ang taunang nominal na [[Gross domestic product|GDP]] per capita ay bumaba ng 12.5% ​​mula sa nakaraang taon.<ref>—''[https://sgp.fas.org/crs/row/crs-asia2.htm "Ang krisis sa pananalapi sa Asya noong 1997-98"]'' [[Federation of American Scientists]] Proyekto sa Paglilihim ng Gobyerno. Pebrero 6, 1998.<br />—''[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/crash/etc/cron.html "Timeline ng pagbagsak"]'' [[PBS]]. Hunyo 1999.<br />—''[https://internationalbanker.com/history-of-financial-crises/asian-financial-crisis-of-1997/ "Krisis sa pananalapi sa Asya noong 1997"]'' International Banker. Setyembre 29, 2021.<br />—''[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/knowledge/finance/asian-financial-crisis/ "Krisis sa Pinansyal sa Asya"]'' [[Corporate Finance Institute]]. 2015.<br />—''[https://businessmirror.com.ph/2017/07/04/the-asian-financial-crisis-part-two-the-philippine-response/ "Ang krisis pinansyal ng Asya (Bahagi 2: Ang tugon ng Pilipinas)"]'' [[BusinessMirror]]. Hulyo 4, 2017.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong 02-19-2022.</ref><ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1997) [https://www.philstar.com/headlines/2016/01/02/1538658/journeyto30-pole-vault-crisis "A pole vault into crisis"] Enero 2, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> Ang krisis ay nakakaapekto sa maraming bansa sa [[Silangang Asya|Silangan]] at [[Timog-Silangang Asya]]. * [[Hulyo 16]] – Ang magkapatid na [[Kaso ng pagpatay kay Chiong|Marijoy at Jacqueline Chiong]] ay dinukot at pinatay sa [[Cebu City]], ang mga suspek ay kalaunan ay hinatulan ng kamatayan, na siya namang humantong sa pag-aalis ng parusang kamatayan noong 2006. ===Agosto=== * [[Agosto 2]] – Ang [[Kabankalan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng Negros Occidental sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8297''. * [[Agosto 15]]: ** Ang bangkang pandagat na ''F/B King Roger'', sakay ng 43 turistang [[Mga taga-Hongkong|mula sa Hong Kong]], ay tumaob at tumaob sa [[Manila]] [[Pantalan ng Maynila|Timog Daungan]] habang pabalik sa [[Klub ng Yate sa Maynila]] [[marina]] mula sa isang paglilibot sa [[Manila Bay]], na ikinamatay ng pito.<ref name="ad-sea97" /> ** Ang pampasaherong bangkang ''M/V Kalibo Star'', na may rutang [[Cebu]]–[[Tacloban]], ay tumaob at lumubog sa [[Biliran]], na nag-iwan ng hindi bababa sa 12 patay at 13 nawawala.<ref name="ad-sea97">Mga aksidente sa dagat: * {{cite news |last=Cortes |first=Claro |date=Agosto 16, 1997 |title=Dalawang Bangka ang Tumaob sa Maalong Dagat 16 Patay, 65 Nawawala Nang Maglibot ang Ferry, Bangka Lumubog sa Pilipinas |url=https://www.spokesman.com/stories/1997/aug/16/two-boats-capsize-in-rough-seas-16-dead-65/ |agency=[[Associated Press]] |via=[[The Spokesman-Review]] |access-date=Hulyo 13, 2024}} * {{cite news |date=Hunyo 23, 2008 |title=Mga malalaking aksidente sa karagatan sa Pilipinas |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/content/102803/major-marine-mishaps-in-the-philippines/story/ |work=[[GMA News Online]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref> * [[Agosto 19]] – Ang satellite ng komunikasyon na ''[[Agila-2]]'' ay inilunsad mula sa Tsina at nagsimula ng komersyal na serbisyo. Ito ang unang satellite ng bansa na hindi nakuha habang nasa orbit. ===Setyembre=== * [[Setyembre 4]] – Sabay-sabay na pagsabog ng granada sa mga terminal ng bus sa [[Maynila]] at [[Bulacan]] ay ikinamatay ng anim at ikinasugat ng 105, karamihan ay mga commuter.<ref>''[http://www.newsflash.org/199709/hl/hl000002.htm "Anim ang ikinamatay ng mga bomba sa Maynila, Bulacan"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 09-04-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> Isang dating hindi kilalang grupong maka-gobyerno na ''Mga Sundalong Pilipino para sa Bansa'' ang umaangkin ng responsibilidad para sa mga pag-atakeng ito.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite book |last=Ross |first=Christopher |date=Abril 1998 |title=Mga Huwaran ng Pandaigdigang Terorismo: 1997 |url=https://books.google.com/books?id=G67xPUNU-14C&dq=1997+mindanao+bus+hostage&pg=PA11 |location=[[Estados Unidos]] |publisher=[[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]; DIANE Publishing |pages=11–12 |isbn=0-7881-7558-0 |access-date=Hulyo 13, 2024 |via=[[Google Books]]}} * {{cite web |url=https://1997-2001.state.gov/global/terrorism/1997Report/asia.html |title=Mga Huwaran ng Pandaigdigang Terorismo: 1997 — Pangkalahatang-ideya ng Asya |date=Enero 20, 2001 |website=[[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] — Archive |publisher=[[Pamahalaan ng Estados Unidos]] |access-date=Hulyo 13, 2024}}</ref>{{Efn|Hindi tinukoy ang petsa sa mga sangguniang ito.|name=fn1}} * [[Setyembre 21]] – Inilabas ang bagong pahayag ng pangulo na nag-udyok sa mga grupong kontra-charter change na pinamumunuan ng [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko Simbahan]] at mga kaalyado ng dating Pangulong [[Cory Aquino]] upang paigtingin ang kanilang kampanya, na nagtapos sa isang rally ng indignation sa [[Rizal Park]] sa [[Maynila]], kasabay ng ika-25 anibersaryo ng pagdedeklara ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos Sr.]] ng batas militar sa bansa.<ref name="ConstitutioanlReform1997"></ref> * Setyembre 22 - Naganap ang [[Pagdiskaril ng tren sa Muntinlupa]], taon 1997, hindi bababa sa 7 ang utas at 220 mga sugatan. * [[Setyembre 23]] – Nagkakaisang tinanggihan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] en banc ang pagsisikap ng PIRMA, kung saan walong mahistrado ang nagsasabing walang batas na nagbibigay-daan at anim na iba pa ang nagsasabing may mali ang petisyon ng grupo.<ref>{{Banggitin ang balita |date=Mayo 21, 2013 |title=Ano ang Nauna: Mga Nakaraang Pagtatangka sa Pagbabago ng Saligang Batas |url=https://newsinfo.inquirer.net/412607/what-went-before-past-charter-change-attempts |access-date=Hunyo 22, 2024 |pages=INQUIRER.NET}}</ref> * [[Setyembre 25]] – Isang sagupaan sa pagitan ng mga armadong kalalakihan ni Gob. [[Abdusakur Mahail Tan|Abdusakur Tan]] at [[Jolo, Sulu|Jolo]] Mayor Sout Tan ang naganap sa mga bayan ng [[Maimbung]] at [[Indanan]] sa [[Sulu]], na ikinamatay 17 tagasuporta mula sa magkabilang magkaribal.<ref>''[http://www.newsflash.org/199709/hl/hl000091.htm "17 ang namatay sa digmaan ng mga tribo dahil sa nawalang baka"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 09-29-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Setyembre 30]] – Naipasa ang Batas Laban sa Panggagahasa (''Batas Republika 8353'').<ref name="MSyr97">"Ulat sa Katapusan ng Taon ng Agenda ng Repormang Panlipunan" (12-31-1997) ''[[Manila Standard]]'', pp. 7–10. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19971231&printsec=frontpage&hl=en Link]) Nakuha noong 02-18-2022.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 5]] – Isang trak ng kargamento ang bumangga sa isang mini-bus sa [[Tampilisan, Zamboanga del Norte]] na ikinamatay ng 25 katao, ayon sa ulat, sa itinuturing ng pulisya na pinakamalalang aksidente sa kalsada sa lugar ng [[Zamboanga Peninsula]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000119.htm "Aksidente ng bus at trak sa Zamboanga, 25 ang namatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315163900/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000119.htm |date=2022-03-15 }}'' PHNO. 10-05-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 6]] – Isinagawa ng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang pagbitay sa dalawang indibidwal, na "sinentensyahan ng kamatayan" para sa maraming kasong kriminal, sa [[Masiu, Lanao del Sur]], na sinasabing ginawa dahil sa bisa ng mga batas Islamiko, na nagdulot ng mga kritisismo sa publiko.<ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000235.htm "Mga kaso ng pagpatay laban sa mga berdugo ng MILF"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173214/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000235.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-29-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 27]] – Nilagdaan ni Pangulong [[Fidel Ramos|Ramos]] ang isang batas (''RA 8368''), na nagpapawalang-bisa sa Batas Laban sa Pag-iiskwater (''Dekreto ng Pangulo 772''); Pag-dekriminalisa sa squatting ngunit pagpapanatili ng mga parusa laban sa mga propesyonal na squatter at mga sindikato ng squatting.<ref name="MSyr97" /><ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000232.htm "Pag-dekriminalisa sa squatting, nilagdaan ni Ramos ang batas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173219/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000232.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-28-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 28]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang isang batas (''RA 8369'') na lumilikha ng mga espesyal na korte para sa mga kasong kinasasangkutan ng mga bata at relasyon ng pamilya.<ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000233.htm "Nilagdaan ni Ramos ang batas ng mga korte ng pamilya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173220/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000233.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-29-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Oktubre 29]] – Pangulong Nilagdaan ni Ramos ang [[Batas sa mga Karapatan ng mga Katutubo ng 1997|Batas sa mga Karapatan ng mga Katutubo]] (''RA 8371''), isang batas na nagpoprotekta sa mga karapatan ng sektor ng mga katutubo sa kanilang mga lupang ninuno at lumilikha ng [[Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan]].<ref name="MSyr97" /><ref>''[http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000237.htm "Nilagdaan ang Batas sa mga Katutubo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173218/http://www.newsflash.org/199710/hl/hl000237.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 10-30-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 5]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 9–2, upang ideklara ang isang batas (''RA 8180'') na nagtatapos sa kontrol ng gobyerno sa industriya ng langis bilang labag sa konstitusyon.<ref>''[http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000254.htm "Idineklarang labag sa konstitusyon ang batas sa deregulasyon ng langis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173219/http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000254.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 11-06-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> * [[Nobyembre 12]] – Isang sagupaan sa pagitan ng mga rebeldeng MILF at mga armadong guwardiya ng isang plantasyon ng niyog sa [[Maguindanao]] ang nagtapos sa pagkamatay ni Amin Cusain, isang pinuno ng MILF, pitong rebelde at dalawang sibilyan.<ref>''[http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000273.htm "Pinuno ng MILF, 9 na iba pa ang namatay sa sagupaan sa Maguindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173214/http://www.newsflash.org/199711/hl/hl000273.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 11-12-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref>{{Efn|name=fn1}} ===Disyembre=== * Maagang bahagi ng Disyembre – Sa [[Estados Unidos]], ibinasura ng isang [[Hukuman ng apela ng Pederal]] ang isang kasong isinampa sa [[Los Angeles]] ng mga umano'y biktima ng [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga paglabag sa karapatang pantao sa ilalim ng administrasyong Marcos]], na naglalayong i-freeze ang halos {{nobreak|[[Dolyar ng Estados Unidos|$]]500 milyon}} na mga ari-arian ng [[pamilyang Marcos|Marcos]] sa dalawang bangko sa [[Switzerland]], na binabanggit ang posibleng paglabag sa [[doktrina ng Batas ng Estado]]. Iniutos na ng [[Korte Suprema ng Switzerland|Korte Suprema ng Switzerland]] ang pagpapatigil sa pag-freeze ng mga bank account noong 1990.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Disyembre 6, 1997 |title=Ibinasura ang kaso ng mga biktima ng FM |url=http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000326.htm |work=Philippine Headline News Online (PHNO) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991105063348/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000326.htm |archive-date=Nobyembre 5, 1999 |access-date=Hunyo 28, 2026}}</ref> * [[Disyembre 12]] – Ang [[Makati]] Hinatulan ng [[Regional Trial Court|RTC]] si Kinatawan Jalosjos ng [[statutory rape]] at [[acts of lasciviousness]] kaugnay ng mga kasong isinampa ng isang babaeng menor de edad, at sinentensiyahan siya ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]].<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Disyembre 12, 1997 |title=Jalosjos ay nagkasala, hinatulan ng habambuhay na sentensiya |url=http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000338.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991108192333/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000338.htm |archive-date=Nobyembre 8, 1999 |access-date=Hunyo 28, 2026}}</ref> * [[Disyembre 18]] – [[Binan, Laguna]], ang alkalde na si Bayani Almonte, kasama ang isang umano'y [[bugaw]], ay hinatulan ng hukuman ng [[panggagahasa]] sa kabila ng pagtalikod ng biktima, at sinentensiyahan ng habambuhay na pagkakakulong.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Disyembre 19, 1997 |title=Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng alkalde ng Binan para sa panggagahasa |url=http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000355.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991109190242/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000355.htm |archive-date=Nobyembre 9, 1999 |access-date=Hunyo 28, 2026}}</ref> * [[Disyembre 22]] – Nilagdaan ni Pangulong Ramos ang pitong panukalang batas para sa repormang panlipunan, kabilang ang kompyuterisasyon ng proseso ng halalan sa [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1998|susunod na taon]] at mga kasunod na pangkalahatang halalan (''RA 8436'') at [[Kilusang awtonomiya ng Cordillera|awtonomiya]] para sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|mga Cordillera]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000365.htm "Pinirmahan ni FVR ang 7 batas sa repormang panlipunan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217173221/http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000365.htm |date=2022-02-17 }}'' PHNO. 12-24-1997. Nakuha noong 02-17-2022.</ref><ref>Maragay, Fel V. (12-23-1997). "'Basket ng Pasko' ng mga batas, kabilang ang kompyuterisasyon ng botohan, nilagdaan" ''[[Manila Standard]]'', pp. 1, 4. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19971223&printsec=frontpage&hl=en Link]) Kinuha noong 02-18-2022.</ref> * [[Disyembre 26]] – Ang malakas na ulan ay nagdulot ng pagguho ng mga tunel ng minahan ng ginto sa [[Bundok Diwata]], [[Monkayo]], na noon ay bahagi ng [[Davao del Norte]]; lima ang nailigtas; kinumpirma ng mga sumunod na ulat na 80 minero ang namatay.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199712/hl/hl000379.htm "Mga minero na nalibing sa bundok ng ginto sa Davao"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 12-31-1997. Nakuha noong 02-17-2022. —''[http://www.newsflash.org/199801/hl/hl000382.htm "Mga nakaligtas na natagpuan sa pagguho ng minahan sa Davao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222224817/http://www.newsflash.org/199801/hl/hl000382.htm |date=2025-02-22 }}'' PHNO. 01-01-1998. Nakuha noong 02-17-2022.<br/> —''[http://www.newsflash.org/199801/hl/hl000403.htm "80 kumpirmadong patay sa mga minahan sa Davao"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' PHNO. 01-12-1998. Nakuha noong 02-17-2022.</ref> ==Libangan at kultura== * [[Pebrero 6]] – Ang kolumnista ng magasin sa libangan na si [[Cristy Fermin]] ay hinatulan ng hukuman ng [[libelo]], na isinampa noong 1995 ng aktres na si [[Annabelle Rama]], na inakusahan niya ng [[paglustay]], kasama ang kanyang asawang si [[Eddie Gutierrez (aktor)|Eddie Gutierrez]], sa [[Estados Unidos]]. Siya ay binigyan ng maximum na 1½-taong sentensya sa bilangguan.<ref>{{cite news |date=Pebrero 6, 1997 |title=Transcript — Reyna ng tsismis, hinatulan sa kasong libelo |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/tvpfeb06.html |work=TV Patrol; ABS-CBN News |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024 |language=fil}}</ref> * [[Pebrero 22]] – Nanalo si [[Jaya (mang-aawit)|Jaya]] ng malaking gantimpala sa ika-2 Asian Song Festival na ginanap sa [[Hong Kong]], para sa kanyang pag-awit ng kantang "You Lift Me Up".<ref name="NHCP" /> ==Palakasan== * [[Pebrero 20]] – Tinalo ni [[Gerry Peñalosa]] ang defending champion na si [[Hiroshi Kawashima]] ng [[Hapon]] sa kanilang laban sa [[boksing]] sa [[Tokyo]], at napanalunan ang titulong [[Konseho ng Boksing Pandaigdig|KBP]] [[sobrang panggabi]] sa pamamagitan ng isang unanimous decision.<ref name="NHCP" /><ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |date=Pebrero 20, 1997 |title=Transcript — Si Peñalosa ang bagong Super-flyweight King ng WBC |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb20.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}} * {{cite news |date=Pebrero 21, 1997 |title=Transcript — Uuwi ang bagong kampeon |url=https://www.ph.net/htdocs/news/1997/twtfeb21.html |work=The World Tonight; Balitang ABS-CBN |via=Philippine Network Foundation, Inc. |access-date=Hunyo 26, 2024}}</ref> * [[Mayo 17]] – Napanatili ni [[Luisito Espinosa]] ang titulo ng WBC [[featherweight]] matapos talunin ang [[Mehiko|Mehikano]] challenger [[Manuel Medina (boksingero)|Manuel Medina]] sa [[Rizal Park]] sa [[Manila]].<ref name="NHCP" /> * [[Hunyo 14]] – Tinalo ni Gerry Peñalosa ang kalaban na si Seung Koo-Lee ng [[Timog Korea]], at napanatili ang kanyang titulong WBC super flyweight.<ref name="NHCP" /> * [[Oktubre 11]]–[[Oktubre 19|19]] – Sumali ang Pilipinas sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1997]]. * [[Nobyembre 22]]–[[Nobyembre 23|23]] – Ang Pilipinas ang magiging punong-abala ng [[Mga Kampeonato sa Judo sa Asya 1997]] na ginanap sa Maynila. * [[Disyembre 14]] – Nanalo ang [[Alaska Milkmen]] laban sa [[Purefoods Carne Norte Beefies]], 4 na laro laban sa 1, upang mapanatili ang titulong [[1997 Governors' Cup ng Samahang Basketbol ng Pilipinas]].Purefoods Carne Norte Beefies == Kapanganakan == ===Enero=== * [[Enero 4]] - [[Anjo Pertierra]], aktor, manlalaro ng volleyball, modelo at reporter * [[Enero 12]] - [[Ken Suson (musikero)|Felip]], mang-aawit-songwriter, rapper, mananayaw, producer at mga miyembro ng ''[[SB19]]'' * [[Enero 20]]: ** [[Kim Last]], aktor at contestant ng That's My Bae ** Vien Iligan-Velasquez, vlogger * [[Enero 23]] - Joshua de Leon, modelo at basketball player * [[Enero 28]] - [[Arthur Nery]], mang-aawit at manunulat ng kanta ===Pebrero=== * [[Pebrero 3]] – Rhap Salazar, mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor * Pebrero 15 – [[Kit Thompson]], aktor * [[Pebrero 19]] – Justine Baltazar, manlalaro ng basketbol ===Marso=== * [[Marso 3]] – [[Brent Valdez]], aktor * Marso 10: ** [[Julia Barretto]], aktres at mananayaw ** Migs Villasis, aktor at modelo * [[Marso 13]] – [[Lou Yanong]], aktres at modelo *[[Marso 15]] – [[Kenneth Paris]], BPO, Subject Matter Expert - Celo Business Solutions Inc. * [[Marso 16]] - [[Roxie Smith]], artista, modelo, endorser, presenter ng kaganapan at telebisyon, at titleholder ng beauty pageant * [[Marso 23]] – [[Rob Gomez]], aktor * Marso 26 – Samm Alvero, aktres === Abril === * [[Abril 3]] – [[RK Ilagan]], basketball player * [[Abril 5]] – Allora Alcantara, aktres at YouTuber * [[Abril 11]] – [[Arabella Davao]], aktres * [[Abril 17]] – Mia Alfonso, awtor * [[Abril 29]] – [[Sara Eggesvik]], manlalaro ng putbol ===Mayo=== * Mayo 1 – [[Miles Ocampo]], aktres * Mayo 6: ** [[Maymay Entrata]], modelo, mang-aawit, komposer, mananayaw at aktres **[[Ranz Kyle]], [[YouTube]] personalidad at mananayaw * [[Mayo 17]] – [[Vinny Marcos]], sosyalista at inhinyero * [[Mayo 25]] – [[Ahtisa Manalo]], beauty pageant titleholder at aktres * Mayo 26 – Bryan Santos. manlalaro ng basketbol ===Hunyo=== * Hunyo 3 – Issa Pressman, aktres * [[Hunyo 10]] – [[Ser Geybin]], vlogger at YouTuber * Hunyo 17 ** [[Jameson Blake]], aktor, miyembro ng Hashtags ** [[Wilbert Ross]], miyembro ng Hashtags ** Gifer Fernandez, vlogger at YouTuber * [[Hunyo 21]] – Race Matias, aktor * [[Hunyo 28]] – Joshua de Sequera, modelo ng beauty pageant ===Hulyo=== * [[Hulyo 2]] – [[Jackie Buntan]], [[Muay Thai]] kickboxer * [[Hulyo 20]] – Meryll Serrano, footballer * [[Hulyo 29]] – [[Mathew Custodio]], manlalaro ng putbol * Hulyo 31 – [[Barbie Forteza]], aktres at mananayaw ** [[EJ Laure]], manlalaro ng balibol ** Aya Fernandez, host, mang-aawit, mananayaw at artista ===Agosto=== * [[Agosto 5]] – [[Jeremiah Tiangco]], mang-aawit * [[Agosto 16]] – Angela Beard, manlalaro ng putbol ===Setyembre=== * [[Setyembre 9]] – [[Ian Pangilinan]], aktor at mang-aawit * [[Setyembre 14]] – [[Iñigo Pascual]], aktor at mang-aawit * Setyembre 16 – [[Julian Trono]], aktor * Setyembre 19 – Kobe Paras, manlalaro ng basketbol * Setyembre 22 – [[Maris Racal]], aktres, mang-aawit at mananayaw * [[Setyembre 24]] – [[Juan Carlos Galano]], aktor at modelo ===Oktubre=== * [[Oktubre 2]] – [[Liezel Lopez]], aktres * Oktubre 4 – [[Michelle Vito]], aktres * Oktubre 7: ** [[Joshua Garcia]], aktor ** [[J. Rey Soul]], mang-aawit * [[Oktubre 10]] – Rufino Herrera, triathlete * Oktubre 12 – [[Jimboy Martin]], aktor, miyembro ng Hashtags * [[Oktubre 14]] – [[Olivia McDaniel]], footballer * [[Oktubre 16]] – [[Leila Alcasid]], mang-aawit-songwriter at aktres * [[Oktubre 17]] – [[Sky Quizon]], aktor at host * Oktubre 20 – [[Manolo Pedrosa]], aktor * [[Oktubre 22]] – [[Kiara Takahashi]], aktres * Oktubre 27 – Paulo Angeles, aktor, miyembro ng Hashtags ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 3]] – [[Renee Co]], abogado at politiko * Nobyembre 4 – [[Bea Binene]], aktres at mananayaw * [[Nobyembre 28]] – [[Claire Ruiz]], aktres ===Disyembre=== * [[Disyembre 1]] – Karl Gabriel, aktor * [[December 2]] – Geneva Lopez, [[Mutya ng Pilipinas]] beauty pageant contestant na kumakatawan sa [[Pampanga]] (namatay noong 2024) * Disyembre 4 – [[Ruru Madrid]], aktor * [[Disyembre 6]] – Brent Manalo, aktor at modelo * [[Disyembre 15]] – [[Celeste Cortesi]], aktres at may hawak ng titulo sa patimpalak ng kagandahan * Disyembre 17: ** Jazz Ocampo, aktres ** Genesis Redido, atleta, aktor at modelo * Disyembre 18 – [[Mikee Quintos]], aktres at mang-aawit * [[Disyembre 21]] - Mary Joy Apostol, aktres ==Kamatayan== * [[Pebrero 4]] – [[Benjamin de Jesus]], [[Jolo, Sulu|Jolo]] na nakabase sa [[Romano Katoliko]] [[Mga Obispo sa Simbahang Katoliko|obispo]]<ref name="NHCP" /><ref name="d0204" /> * [[Pebrero 7]] – [[Jose Garcia Villa]], makata, manunulat at pintor (ipinanganak 1908) * [[Abril 6]] – [[Max Alvarado]], aktor (ipinanganak 1929) * [[Pebrero 14]] – Antonino Nepomuceno, retiradong obispo ng Romano Katoliko na nakabase sa [[Lungsod ng Kotabato]] (ipinanganak 1935) <ref name="NHCP" /><ref name="d0214" * [[Abril 21]] – [[Diosdado Macapagal]], ika-9 na Pangulo ng Pilipinas (ipinanganak 1910) * [[Hunyo 27]] – [[Cesar Alzona]], dating may-akda (b. [[1926]]) * [[Hulyo 2]] – [[Chiquito (aktor)|Chiquito]], [[aktor ng komedya]] (b. [[1928]])<ref name="NHCP" /> * [[Hulyo 7]] – [[Rolando Tinio]], makatang filipino, dramatista, aktor, sanaysay, at tagapagturo (b. [[1937]]) * [[Oktubre 7]] – [[Felicisimo Ampon]], manlalaro ng tennis (b. [[1920]]) * [[Oktubre 10]] – [[Dencio Padilla]], aktor at komedyante (ipinanganak 1928) ==Tingnan din== *[[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1997}} [[Kategorya:1997 sa Pilipinas]] mpkg80oyukfxn2re1nvdvbfqukbyeih 1999 sa Pilipinas 0 280671 2224930 2223861 2026-09-13T09:34:05Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224930 wikitext text/x-wiki Ang '''1999 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong 1999. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Gloria Macapagal-Arroyo]] ([[Lakas-CMD|Lakas]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Marcelo Fernan]] (hanggang Hunyo 28); [[Blas Ople]] (mula Hunyo 29) * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Manny Villar]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Hilario Davide Jr.]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-11 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 na Kongreso]] ==Palakasan== * [[Enero 21]] – Nakuha ni Dr. J Ana Water Dispenser ang korona ng 1999 Ika-2 Yakult PBL Centennial Cup, at naging unang titulo na nanalo sa torneo, tinalo ang Tanduay Gold Rhum Masters, tatlong laro laban sa dalawa. * [[Hunyo 6]] – Nakuha ng [[Formula Shell Zoom Masters]] ang korona ng [[1999 PBA Kopa ng Lahat-Pilipino]], at naging ika-10 koponan na nanalo sa pinakaprestihiyosong torneo ng liga, tinalo ang [[Tanduay Rhum Masters]], apat na laro laban sa dalawa, para sa kanilang ikaapat na kampeonato at inulit bilang magkasunod na kampeon. * [[Hulyo 1]] – Kinoronahan ang Welcoat House Paints bilang kampeon ng 1999 Yakult-PBL Challenge Cup matapos makuha ang 80-74 na tagumpay laban sa Inuming pang-enerhiya ng Red Bull sa Game 4 para sa titulo sa [[Koliseo ng Makati]] * [[Agosto 7]]–[[Agosto 15|15]] – Ang mga kalahok sa ika-20 [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] ng [[Pilipinas]] ay ginanap sa [[Bandar Seri Begawan]], [[Brunei Darussalam]]. Pumangalawa ito sa ranggo, na may kabuuang medalya na 87.<ref>[http://www.olympic.ph/pdf/SEAGamesMedallists.pdf Mga Resulta ng 1999 Southeast Asian Games] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226022737/http://www.olympic.ph/pdf/SEAGamesMedallists.pdf |date=2012-02-26 }}</ref> * [[Setyembre 15]] – Napanalunan ng [[San Miguel Beermen]] ang kanilang ika-12 sunod-sunod na titulo sa PBA at tinalo ang [[Formula Shell Zoom Masters]]. Nanalo ang Beermen ng dalawang sunod-sunod na panalo sa titulo at napanalunan ang kanilang unang kampeonato sa loob ng limang taon. * [[Oktubre 7]] - Nakuha ng [[Mga Berdeng Mamamana ng Pamantasang De La Salle]] ang kanilang unang magkasunod na kampeonato laban sa [[UST Growling Tigers]] sa ika-62 season ng [[Pampamantasang Asosyasyong Atletiko ng Pilipinas|PAAP]]. * [[Oktubre 31]]–[[Nobyembre 6]] – Ang Lungsod ng Cebu ang nag-host ng [[1999 IPSC Handgun World Shoot]] XII. * [[Nobyembre 7]]–[[Nobyembre 21|21]] – Ang Iloilo at Bacolod ang nag-host ng [[1999 AFC Women's Championship]] ay ginanap mula Nobyembre 7 hanggang 21, 1999 sa Pilipinas. * [[Disyembre 8]] – Dinaig ng [[Manila Metrostars]] ang [[Cebu Gems]], 101–83 sa Game Six, sa harap ng mga manonood sa Mail & More Sports Complex sa San Andres at kinoronahan ang kanilang sarili bilang 1999 MBA national champions. * [[Disyembre 12]] – Nakuha ng [[San Miguel Beermen]] ang kanilang pangalawang sunod na titulo ngayong season sa pamamagitan ng 4–2 na tagumpay sa serye laban sa [[Alaska Milkmen]]. Napanalunan ng Beermen ang kanilang ika-13 korona sa PBA at ngayon ay ang pinakamatagumpay na ballclub, kapantay ng sikat na Crispa Redmanizers sa pinakamaraming titulo. == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero]] – Umabot sa pinakamababang antas ang diplomatikong ugnayang pang-diplomatiko sa pagitan ng [[Palau]] at ng [[Pilipinas]] kung saan nagbabanta si Pangulong [[Kuniwo Nakamura]] ng Palau na puputulin ang [[ugnayang Palau–Pilipinas|ugnayang diplomatiko]] sa pagitan ng kanyang bansa at ng Pilipinas dahil sa paulit-ulit na pagtawid ng mga mangingisdang Pilipino sa EEZ ng Palau.<ref>[https://www.oneocean.org/overseas/feb99/coastal_alert.html SA IBABAW NG DAGAT - Ang Online Magazine para sa Sustainable Seas]. Oneocean.org. Kinuha noong 2013-09-01.</ref><ref>{{cite book|title=Palau Country Review|year=2013|publisher=CountryWatch Incorporated|page=48|url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/87832541}}</ref> * [[Enero 6]] – Isang higanteng alon ang humampas sa pantalan ng [[Sitangkai, Tawi-Tawi]], na nagdulot ng pinsala sa mga ari-arian at naiulat na pagkamatay ng 18 katao.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/01/ht/ht000642.htm "Higanteng alon, 18 ang namatay sa Tawi-Tawi"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 01-10-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Enero 19]] – Sa isang prusisyon ng fluvial sa [[Lumban, Laguna]], isang karosa ang tumama sa kable ng kuryente na kalaunan ay nahulog, na naging sanhi ng pagkakuryente o pagkalunod ng mga deboto na nakasakay habang tumatalon sila sa ilog; 13 ang kumpirmadong patay, ang iba ay naiulat na nawawala.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011120.htm "Trahedya sa Laguna: 13 patay sa aksidente sa prusisyon ng fluvial"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125033543/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011120.htm |date=2025-01-25 }} PHNO. 01-20-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/69433485746825f4ff24d127bec02cce "Philippines: 13 katao ang namatay sa aksidente sa bangka"] [[Associated Press|AP Archive]]. 01-19-1999. Nakuha noong 03-30-2022.</ref> * [[Enero 20]] – Isang pampasaherong bus ang nahulog sa bangin matapos lumagpas sa isang matalim na kurba sa [[Naguilian Road]] sa [[Sablan, Benguet]], na ikinamatay ng 22 katao.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011126.htm "Baguio minibus fall into bangin, 22 killed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223154953/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011126.htm |date=2025-02-23 }} PHNO. 01-22-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[https://apnews.com/article/db13b78de32fdaa6c2c42685d694edcc "Philippines Bus Accident Kills 22"] [[Associated Press|AP News]]. 01-21-1999.<br />[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/259708.stm "Bumagsak ang bus sa Pilipinas, 22 ang namatay"] [[BBC News]]. 01-21-1999.<br />[https://www.sunstar.com.ph/article/210837/evangelista-p-noy-orders-probe-of-sablan-killer-bus-mishap "Evangelista: Iniutos ni P-Noy ang imbestigasyon sa aksidente sa bus na kinasangkutan ng Sablan"] [[SunStar]]. 08-21-2010.<br /><br />Para sa mga timeline ng mga kaugnay na aksidente:<br />[https://www.philstar.com/opinyon/2010/08/21/604273/kakila-kilabot-na-bus-accident/ (Opinyon) "Kakila-kilabot na aksidente sa bus"] (sa Tagalog) [[Philstar.com]]. 08-21-2010.<br />[https://opinion.inquirer.net/16377/life-and-death/ (Opinyon) "Buhay at kamatayan"] [[Inquirer.net]]. 11-01-2011. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang aksidente sa Benguet ay naganap noong "Hunyo 20, 1999".) <br /><br />Lahat ay nakuha noong 03-17-2022.</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 5]] – Ang bilanggo ng panggagahasa na si [[Leo Echegaray]] ay binitay sa pamamagitan ng [[nakamamatay na iniksyon]] sa [[Bagong Bilangguan ng Bilibid]] sa [[Muntinlupa]]; naging [[Parusang Kapital sa Pilipinas|ang unang Pilipinong pinatawan ng sentensya]] simula noong huling pampublikong pagbitay sa bansa noong 1976 at ang pagbabalik ng [[parusang kamatayan]] noong 1993; siya rin ang unang pagbitay gamit ang pamamaraang iyon. Bago ito, noong Enero 19, inalis ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang Temporary Restraining Order na inisyu noong Enero 4, ang araw ng kanyang inaasahang pagbitay, habang isinusumite sa kanila ng mga kinatawan ang kanilang resolusyon, na naipasa rin nang araw ding iyon, na pumapabor sa Batas sa Parusa ng Kamatayan (Batas Republika 7659).<ref name="xLE">Para sa mga pangyayari bago ang pagbitay:<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl001184.htm "Huling pag-asa ni Echegaray: Espesyal na sesyon ng Korte Suprema bukas"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 01-03-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl001185.htm "Pinigilan ng Korte Suprema ang pagbitay kay Echegaray"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 01-04-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011115.htm "Pabor ang mayorya ng Kongreso sa parusang kamatayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219042006/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011115.htm |date=2025-12-19 }} 01-19-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011117.htm "Parusang kamatayan: Nagdesisyon ang Korte Suprema ngayon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219041515/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011117.htm |date=2025-12-19 }} 01-19-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011118.htm "Binawi ng Korte Suprema ang TRO ni Echegaray"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219041457/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011118.htm |date=2025-12-19 }} 01-19-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011119.htm "Patayin na si Echegaray ngayon -- Erap"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219045549/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011119.htm |date=2025-12-19 }} 01-20-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011129.htm "Pagbitay kay Echegaray: 3 PM, Pebrero 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219214606/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011129.htm |date=2025-12-19 }} 01-23-1999.<br><br>Para sa pagbitay kay Echegaray:<br>[http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011154.htm "Naputol ang hotline ng palasyo-death chamber"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219044929/http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011154.htm |date=2025-12-19 }} 02-05-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011155.htm "Idineklarang patay si Leo Echegaray noong 3:19 PM"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219044936/http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011155.htm |date=2025-12-19 }} 02-05-1999.<br><br>Lahat ng artikulo ay mula sa Philippine Headline News Online (PHNO); Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>Para sa mga pangyayari bago ang pagbitay:<br />[https://www.irishtimes.com/news/rapist-wins-court-stay-on-death-penalty-1.142758 "Nanalo ang rapist sa pagpapaliban ng korte sa parusang kamatayan"] [[The Irish Times]]. 01-05-1999.<br />[https://web.archive.org/web/20210924014328/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0122/nat1.html "Ang Dilemma ng Parusa ng Kamatayan"] [[Asiaweek]]. Enero 1999.<br />[https://www.amnesty.org/es/wp-content/uploads/2022/02/asa350061999en.pdf "Pilipinas: Karagdagang impormasyon tungkol sa nalalapit na pagbitay: Leo Echegaray" (PDF)] [[Amnesty International]]. 01-22-1999.<br /><br />Para sa pagbitay kay Echegaray:<br />[https://web.archive.org/web/20150501120440/http://edition.cnn.com/WORLD/asiapcf/9902/05/philippines.execution.02/ "Pilipinas, binitay ang unang bilanggo sa loob ng 23 taon"] [[CNN]]. 02-05-1999. Nakuha noong 04-12-2021.<br />[https://www.irishtimes.com/news/rapist-executed-by-lethal-injection-in-manila-1.149719 "Rapista, pinatay sa pamamagitan ng lethal injection sa Maynila"] The Irish Times. 02-06-1999.<br />[https://apnews.com/article/0df135efd2d0fd224abef5329e150f7d "Pilipinas, Binitay ang Isang Batang Rapist"] [[Associated Press|AP News]]. 02-05-1999.<br />[https://www.wired.com/1999/02/filipino-executed/ "Pilipino, pinatay"] [[Wired (magazine)|Wired]]. 02-05-1999.<br />[https://www.theguardian.com/world/1999/feb/06/philippines "Namatay ang rapist habang ibinalik ng Maynila ang pagbitay"] [[The Guardian]]. 02-06-1999.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/36499 "G.R. No. 132601"] [[Korte Suprema ng Pilipinas|E-Library ng Korte Suprema]]. 10-12-1998.<br />[https://dailyguardian.com.ph/a-heinous-crime-the-leo-echegaray-story/ (Opinyon) "Isang Karumal-dumal na krimen: Ang kwento ni Leo Echegaray"] [[Daily Guardian (Iloilo)|Daily Guardian]]. 08-11-2020.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari sa artikulo:<br />[https://newsinfo.inquirer.net/785954/in-the-know-death-penalty "In the know: Death penalty"] [[Inquirer.net]]. 05-17-2016. Nakuha noong 04-12-2021.<br />[https://newsinfo.inquirer.net/1146785/the-death-penalty-debate-comedic-episode-studies-show-risks "The death penalty debate: Comedic episode, studies show risks"] Inquirer.net. 07-26-2019.<br /><br />Mga Video:<br />"Pilipinas: Batang rapist na si Echegaray, binitay" ([http://www.aparchive.com/metadata/PHILIPPINES-CHILD-RAPIST-ECHEGARAY-EXECUTED/f4c22dfd0275dba7716bb01d9dddb174 Bahagi 1], [http://www.aparchive.com/metadata/youtube/9ab0688e322baa947293871085702f26 Bahagi 2], [http://www.aparchive.com/metadata/youtube/3e24fef6a0a2c7e2c4b121d6c0dfe837 Bahagi 3], [http://www.aparchive.com/metadata/youtube/bda87fa08d8f248143f8aa672d56cec6 Bahagi V]) AP Archive.<br />[https://reuters.screenocean.com/record/983300 "Pilipinas: Ang nahatulang rapist na batang si Leo Echegaray ay nakatakdang bitayon sa pamamagitan ng lethal injection, ang unang pagbitay sa Pilipinas sa loob ng 23 taon"] [[Reuters]].<br />[https://reuters.screenocean.com/record/990028 "Pilipinas: Ang nahatulang rapist na batang si Leo Echegaray ay inilibing sa Pilipinas"] Reuters.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong 03-30-2022.</ref><ref>"#Journeyto30" ni Epi Fabonan III, [[Philstar.com]]: (1999) [https://www.philstar.com/headlines/2016/04/30/157] === Marso === * [[Marso 14]] – Tinanggihan ng mga botante ng munisipalidad ng [[Ilagan]], sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ang batas sa pagiging lungsod sa ilalim ng Republic Act 8474 na naglalayong gawing isang lungsod na bahagi ang bayan.<nowiki><ref></nowiki>{{Cite web |date=Pebrero 2, 1998 |title=REPUBLIC ACT NO. 8474 - ISANG BATAS NA NAGPAPAGAWA NG MUNISIPALIDAD NG ILAGAN SA ISANG KOMPONENTENG LUNGSOD NG LALAWIGAN NG ISABELA NA KIKILANLANG LUNGSOD NG ILAGAN |url=https://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181241/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html |archive-date=2007-09-30 |access-date=Oktubre 21, 2021 |website=ChanRobles Law Firm}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 14]] – Tinanggihan ng mga botante ng munisipalidad ng [[Ilagan]], sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ang batas sa pagiging lungsod sa ilalim ng Republic Act 8474 na naglalayong gawing isang lungsod na bahagi ang bayan.<ref>{{Cite web|date=Pebrero 2, 1998|title=REPUBLIC ACT NO. 8474 - ISANG BATAS NA NAGPAPAGAWA NG MUNISIPALIDAD NG ILAGAN SA ISANG KOMPONENTENG LUNGSOD NG LALAWIGAN NG ISABELA NA KIKILANLANG LUNGSOD NG ILAGAN|url=https://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html|url-status=live|access-date=Oktubre 21, 2021|website=ChanRobles Law Firm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181241/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html |archive-date=2007-09-30 }}</ref> ===Abril=== * [[Abril 15]] – Isang pagsabog ng bomba sa [[Isla ng Batan, Albay|Isla ng Batan]], [[Rapu-Rapu, Albay]] ang naiulat na ikinamatay ng hindi bababa sa 13 at ikinasugat ng mahigit 70 iba pa.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/04/hl/hl011279.htm "Binabomba ang sayaw ng pista sa Albay, 13 patay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219040859/http://www.newsflash.org/1999/04/hl/hl011279.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 04-16-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 26]] – Ipinroklama si [[Miriam Quiambao]] bilang 1st runner-up sa gabi ng patimpalak na [[Miss Universe 1999]] na ginanap sa Chaguaramas Convention Centre, [[Chaguaramas, Trinidad|Chaguaramas]], [[Trinidad and Tobago]]. * [[Mayo 27]] – Ang bagong [[Kasunduan sa Pagbisita sa mga Puwersa]] (KPP) kasama ang [[Estados Unidos]] ay [[Kasunduan sa Pagbisita sa mga Puwersa (Philippines – Estados Unidos)|pinatibay]] ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], na nagbabalik sa presensya ng militar ng Amerika sa bansa. * [[Mayo 29]] – Ang [[Manhunt International]] World Finals (1999) ay ginanap sa [[Maynila]], [[Pilipinas]]. Humigit-kumulang 43 kalahok ang lumaban sa edisyong ito. ===Hunyo=== * [[Hunyo 22]] – Bigla at maikling pumutok ang [[Bulkang Mayon]] sa [[Albay]], na nagbuga ng abo na umaabot sa taas na 7 hanggang 10 kilometro; naiulat ang mga pag-ulan ng abo sa [[Camalig, Albay|Camalig]]; walang nasawi.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/06/hl/hl011401.htm "Muling sumabog ang 'perpektong kono' ng Mayon"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 06-23-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/06/hl/hl011402.htm "Sumabog ang Bulkang Mayon, lumikas ang mga residente"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219041458/http://www.newsflash.org/1999/06/hl/hl011402.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 06-23-1999.<br>Lahat ay nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 3]] – Hindi bababa sa 58 katao ang namatay at daan-daang bahay ang natabunan ng [[Pagguho ng lupa sa subdibisyon ng Cherry Hills|isang napakalaking Pagguho ng lupa sa subdibisyon ng Cherry Hills]] sa [[Antipolo]], Rizal, na dulot ng malalakas na pag-ulan na dala ng [[Bagyong Olga (1999)|Bagyong Olga (Ising)]].<ref>{{cite web|url=http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/ndrb/Cherry%20Hills%20Landslide.html|title=Landslide sa Cherry Hills Subdivision (Agosto 02, 1999)|date=2000|work=[[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration]]|publisher=Kidlat|access-date=Pebrero 29, 2012|archive-date=Disyembre 11, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211182838/http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/ndrb/Cherry%20Hills%20Landslide.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011481.htm "Daan-daang bahay sa gilid ng burol ng Antipolo ang gumuho, marami ang namatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251221022703/http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011481.htm |date=2025-12-21 }} PHNO. 08-04-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[https://www.rappler.com/newsbreak/iq/212440-list-deadly-landslides-philippines/ "LIST: Mga nakamamatay na pagguho ng lupa sa Pilipinas"] [[Rappler]]. 09-22-2018. Nakuha noong 03-30-2022. * [[Agosto 11]] – Isang opisyal ng pulisya at apat na iba pa, na pawang sangkot sa pagpatay noong 1996 sa dating hepe ng [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|GISM]] at dating Gobernador ng [[Ilocos Norte]] na si Rolando Abadilla, ay hinatulan ng [[Lungsod ng Quezon]] [[Hukuman Pangrehiyon ng Paglilitis]], dalawa pa ang pinawalang-sala. Noong 2008, babawasan ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang sentensyang kamatayan, na orihinal na ibinigay sa kanila, sa [[reclusión perpetua]]; pagtitibayin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang hatol noong 2010.<nowiki><ref></nowiki>[http://www.newsflash.org/1999/08/ht/ht000865.htm "Kamatayan para sa mga pumatay sa gobernador ng Ilocos Norte"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 08-12-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5 "TIMELINE: Abadilla 5"] [[Inquirer.net]]. 09-07-2016.<br />[http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/ "Pilipinas: Ang pangmatagalang legal na pamana ni Lenido Lumanog"] [[Asian Human Rights Commission]]. 10-09-2016.<br />Lahat ay nakuha noong 04-04-2022.</ref><ref>[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla ay magkasalungat"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010. Nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Kalagitnaan ng [[Agosto]] hanggang unang bahagi ng [[Setyembre]] – Animnapu't walong residente ang misteryosong namatay sa [[Clark Freeport Zone|Clark]], [[Pampanga]]. Noong Oktubre, iniulat ng isang task force na ang mga pagkamatay ay sanhi ng tone-toneladang nakalalasong basura na inabandona sa [[Clark Air Base|ang dating US air base]].<ref>[http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000902.htm "Imbestigasyon sa 68 pagkamatay sa Clark dahil sa nakalalasong basura -- Osmena"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316193937/http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000902.htm |date=2022-03-16 }} PHNO. 09-18-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/10/ht/ht000927.htm "Ang bilang ng mga namatay sa nakalalasong basura sa Clark ay umabot na sa 68"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250412204118/http://www.newsflash.org/1999/10/ht/ht000927.htm |date=2025-04-12 }} PHNO. 10-11-1999.<br>Lahat ay nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Agosto 20]] – Pinangunahan ng dating pangulong [[Corazon Aquino]] at ni Cardinal [[Jaime Sin]] ang isang rally sa [[Ayala Avenue]] sa [[Makati]] laban sa Constitutional Correction for Development, ang bersyon ni Pangulong Estrada ng [[Repormang Konstitusyonal sa Pilipinas|pagbabago ng charter]].<ref>{{cite news |date=Pebrero 29, 2008 |title=Mga nakaraang malalaking rally laban sa charter change |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/content/82834/past-major-rallies-vs-charter-change/story/ |work=[[GMA News]] |location= |publisher= |access-date=Hulyo 4, 2026}}</ref> * [[Agosto 26]] – Isang armadong engkwentro sa pagitan ng mga sundalo ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] at ng mga puwersa ng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) sa [[Tipo-Tipo, Basilan]] ang ikinamatay ng hindi bababa sa 47 gerilya.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011533.htm "47 rebeldeng MILF, 2 sundalo ang patay sa sagupaan sa Basilan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219064641/http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011533.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 08-28-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 15]] – Isang landslide, na dulot ng malakas na ulan, ang natabunan ang isang van na may sakay na 18 katao sa kahabaan ng [[Kennon Road]] sa [[Tuba, Benguet]], na ikinamatay ng 17 sa kanila.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000900.htm "Natabunan ng landlide si Kennon ng van; 17 patay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219050448/http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000900.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 09-16-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Setyembre 16]] – Pinagbigyan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang isang petisyon na nagdedeklara sa Republic Act 8528 na labag sa konstitusyon na nag-amyenda sa ilang seksyon ng Republic Act 7720, na binabanggit ang kawalan ng [[plebisito]]. Kaya, ang lungsod na bumubuo sa [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay ibinalik sa isang malayang lungsod na bumubuo sa lungsod.<ref>[https://lawphil.net/judjuris/juri1999/oct1999/gr_133064_1999.html "G.R. No. 133064"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921235146/https://lawphil.net/judjuris/juri1999/oct1999/gr_133064_1999.html |date=2022-09-21 }} Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 16, 1999. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref>{{efn|Naganap ang pangyayari noong Setyembre 16 batay sa mga talaan ng korte. May isa pang sanggunian na nagsasaad ng petsa na kasing huli ng Disyembre 29; gayunpaman, ang impormasyong ito ay sumasalungat sa nauna.<ref>[https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf "Makasaysayang pag-unlad ng Lalawigan ng Isabela"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260305145541/https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |date=2026-03-05 }} (PDF) Lalawigan ng Isabela. Nakuha noong Hulyo 27, 2022.</ref>}} ===Oktubre=== * [[Oktubre 23]] – Isang plebisito ang ginanap para likhain ang lungsod ng [[Novaliches]] ngunit ang panukala ay tinanggihan ng mga botante.<ref>{{Cite news|last=Samonte|first=Severino|date=Setyembre 12, 2020|title=Pagtaas ng bilang ng mga lungsod sa PH mula 60 noong 1987 patungong 146 noong 2020 traced|work=Philippine News Agency|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1115219|access-date=Oktubre 22, 2021}}</ref> * [[Oktubre 31]] – Isang overloaded na jeepney ang bumagsak sa bangin sa [[Itogon, Benguet]], na ikinamatay ng 21 pasahero sa 34 na sakay nito.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/hl/hl011691.htm "Nahulog sa bangin ang isang dyipni na may sobrang karga, 21 ang patay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316192938/http://www.newsflash.org/1999/11/hl/hl011691.htm |date=2022-03-16 }} PHNO. 11-02-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 4]] – Isang bus ang nahulog sa bangin sa [[Atok, Benguet]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 19 na katao.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000954.htm "Isa na namang bangin sa trahedya ng bus sa Benguet ang ikinamatay ng 19"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223162408/http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000954.htm |date=2025-02-23 }} PHNO. 11-05-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Nobyembre 18]] – Hindi bababa sa 32 ang namatay sa magkakahiwalay na sagupaan sa pagitan ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] at mga tropa ng gobyerno sa mga probinsya ng [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]], isang araw matapos ang kanilang deklarasyon ng tigil-putukan.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000968.htm "Mga paglabag sa tigil-putukan: 32 ang namatay sa mga sagupaan sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219045703/http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000968.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 11-19-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Nobyembre 27]]–[[Nobyembre 28|28]] – Ang pulong ng [[ASEAN Summit|Impormal na Summit ng ASEAN]] ay ginanap sa [[Maynila]].<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/hl/hl011733.htm "1999 ASEAN Summit sa Maynila ngayong linggo"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 11-23-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>{{cite web |title=3rd Informal Summit, Maynila, 27-28 Nobyembre 1999 |url=https://asean.org/speechandstatement/3rd-informal-summit-manila-27-28-november-1999/ |website=asean.org |publisher=ASEAN Secretariat |access-date=18 Marso 2022}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 7]] – [[Paglipad 100 ng Espiritung Asyano]] ay bumagsak sa gilid ng bundok sa pagitan ng mga munisipalidad ng [[Kasibu, Nueva Vizcaya|Kasibu]], [[Nueva Vizcaya]] at [[Cabarroguis, Quirino|Cabarroguis]], [[Quirino]], namatay. * [[Disyembre 10]]–[[Disyembre 11|11]] – Isang malaking pagkawala ng kuryente ang tumama sa buong [[Luzon]] magdamag, sanhi ng pagsalakay ng tinatayang 50 tonelada ng higanteng [[dikya]] sa [[Istasyon ng Kuryente ng Sual|isang planta ng pagbuo]] sa [[Sual, Pangasinan]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/560070.stm "Jellyfish blamed for Philippines blackout"] [[BBC News]]. 12-11-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/12/ht/ht000992.htm "Damihang dikya sa Pangasinan ang nagdulot ng blackout sa Luzon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250822235649/http://www.newsflash.org/1999/12/ht/ht000992.htm |date=2025-08-22 }} PHNO. 12-12-1999.<br>[https://web.archive.org/web/20110129155557/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/magazine/99/1224/biz.philippines.gas.html "Mula sa Karagatan: Umaasa ang Maynila na mabawasan ang mga singil sa kuryente sa pamamagitan ng deregulasyon - at gas sa laot"] [[Asiaweek]] isyu ng 12-24-1999.<br>[https://www.wsws.org/en/articles/2000/01/phil-j07.html "Limampung trak na puno ng dikya ang nagpapakita ng isang magulo at magulo na kapaligirang pampulitika sa Pilipinas"] [[World Socialist Web Site]]. 01-07-2000.<br><br>Nabanggit din ang pangyayari sa mga artikulo:<br>[http://www.greenspun.com/bboard/q-and-a-fetch-msg.tcl?msg_id=003xic "Pagkawala ng kuryente sa Luzon, Metro Manila Dahil sa pagkaputol ng mga linya ng NPC"] Greenspun.com. 10-21-2000.<br>[https://www.philstar.com/headlines/2000/10/22/88555/napocor-full-power-restored/ "Napocor: Naibalik na ang buong kuryente"] PHNO. 10-22-2000.<br>[https://www.philstar.com/headlines/2001/11/06/139134/no-sabotage-what-caused-blackout/ "Walang sabotahe, pero ano ang sanhi ng blackout?"] [[Philstar.com]]. 11-06-2001.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-17-2022.</ref> * [[Disyembre 12]] – Isang [[lindol sa Luzon noong 1999|magnitude 6.8 na lindol]] ang tumama sa ilang bahagi ng [[Luzon]], kung saan ang episentro ay malapit sa [[Lingayen, Pangasinan]]; naiulat na ikinamatay ng 6 na katao.<ref>[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-earthquake-ocha-situation-report-no-2 "Philippines - Lindol OCHA Sitwation Report No. 2"] [[ReliefWeb]]. 12-13-1999. Nakuha noong 03-17-2022.</ref> * [[Disyembre 15]] – Ang Metro Rail Transit Line 3 (MRT 3) ay binuksan sa publiko na may mga operasyon na tumatakbo sa 16.9-kilometrong ruta mula North Avenue sa [[Lungsod ng Quezon]] hanggang Taft Avenue sa [[Lungsod ng Pasay]]. * [[Disyembre 18]]: ** Ang [[Malolos]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bulacan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Batas Republika 8754. ** Ang [[Tuguegarao, Cagayan|Tuguegarao]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Cagayan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Batas Republika 8755.<ref>{{Cite web|title=Profile ng Lungsod|url=https://tuguegaraocity.gov.ph/city-profile/153|url-status=live|access-date=Pebrero 16, 2022|website=Pamahalaan ng Lungsod ng Tuguegarao|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215180628/https://tuguegaraocity.gov.ph/city-profile/153 |archive-date=2022-02-15 }}</ref><ref>"Mga Milestone ng Linggong Ito" [[Inquirer.net]].<br>([https://newsinfo.inquirer.net/854473/this-weeks-festivals-4 Mula 12-18-2016 hanggang 12-24-2016]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br>([https://newsinfo.inquirer.net/1063596/this-weeks-milestones-dec-16-22-2018 Mula 12-16-2018 hanggang 12-22-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref> == Kapanganakan == * [[Enero 7]] – Johannes Rissler, aktor at modelo * [[Enero 8]] – [[Kelvin Miranda]], aktor * [[Enero 12]] – Niel Murillo, miyembro [[BoybandPH]] * [[Enero 25]] – [[Ysabel Ortega]], aktres * [[Pebrero 1]] – [[Carlo San Juan]], aktor at modelo * [[Pebrero 16]] – Sofia Wunsch, manlalaro ng putbol * [[Marso 2]] – Zach Guerrero, modelo * [[Marso 20]] – Eya Laure, volleyball player * [[Marso 21]] – [[Buboy Villar]], aktor * [[Abril 1]] – [[Jairus Aquino]], aktor * [[Abril 3]] – [[Emman Nimedez]], vlogger at online sensation (namatay noong [[2020 sa Pilipinas|2020]]) * [[Abril 5]] – [[Sharlene San Pedro]], aktres * [[Abril 20]] – Celine Domingo, manlalaro ng balibol * [[Abril 21]] – [[Loisa Andalio]], aktres at mananayaw * [[Mayo 1]] ** [[Kisses Delavin]], aktres at modelo ** [[Elyson de Dios]] – aktor * [[Mayo 14]] – [[Francis Magundayao]], aktor * [[Mayo 17]] – Radson Flores, aktor * [[Agosto 23]] – [[Herlene Budol]], aktres at modelo * [[Setyembre 18]] – Jeremy Glinoga, aktor at mang-aawit * [[Oktubre 5]] – [[Pauline Mendoza]], aktres at mang-aawit * [[Oktubre 8]] – Sophia Senoron, aktres at mang-aawit * [[Oktubre 13]] – Yong Muhajil, aktor * [[Oktubre 14]] – Chelsea Manalo, beauty queen * [[Oktubre 18]] – Abed Green, aktor * [[Oktubre 23]] – Joseph Andre Garcia, actor * [[Nobyembre 8]] – Jennifer Nierva, volleyball player * [[Nobyembre 9]] – [[Kim De Leon]], aktor * [[Nobyembre 20]] – Kimson Tan, aktor * [[Nobyembre 25]] – [[Heaven Peralejo]], actress <!--* [[Disyembre 5]] – Julia Buencamino, aktres (d. [[2015]])--> * [[Disyembre 16]] – Anicka Castañeda, manlalaro ng putbol * [[Disyembre 20]] – [[Migo Adecer]], aktor at mang-aawit == Kamatayan == * [[Mayo 20]] – [[Carlos Quirino]], historyador (ipinanganak 1910) * [[Hunyo 29]] – Eugenio Lopez Jr., negosyante (ipinanganak 1928) * [[Hulyo 11]] – [[Marcelo Fernan]], abogado at pulitiko (ipinanganak 1926) * [[Hulyo 25]] – [[Raul Manglapus]], pulitiko (ipinanganak 1918) * [[Setyembre 15]] – Renato Constantino, historyador (ipinanganak 1919) * [[Nobyembre 28]] – [[N.V.M. Gonzalez]], manunulat (ipinanganak 1915) * [[Disyembre 24]] – Antonio Raquiza, pulitiko at abogado (ipinanganak 1908) *[[Disyembre 31]] – [[Conrado Balweg]], dating pari at kilalang lider-komunista sa [[Cordillera Administrative Region|Cordillera]]. (ipinanganak noong [[1942]])<ref>[http://www.newsflash.org/2000/01/hl/hl011793.htm "Cordillera rebel-priest Balweg killed by own brother"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220823114612/http://www.newsflash.org/2000/01/hl/hl011793.htm |date=2022-08-23 }} PHNO. 01-01-2000. Nakuha noong 07-31-2019.<br>[http://www.newsflash.org/2000/04/ht/ht001114.htm "Cordillera church officials wanted for Balweg slay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219042146/http://www.newsflash.org/2000/04/ht/ht001114.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 04-02-2000. Nakuha noong 03-16-2022.<br>Alcantara, Nathan. [https://news.google.com/newspapers?nid=83UE6yvegO4C&dat=20000102&printsec=frontpage&hl=en (Ene. 2, 2000)] "Balweg knew he was going to die." [[Philippine Daily Inquirer]], p. 12. Nakuha noong Hulyo 31, 2019.</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}}{{Stub|Taon}} [[Kategorya:1999]] d6yquvf61ztbg8lhm80ue6htygqeq18 Fediverse 0 282418 2224814 2216035 2026-09-13T01:41:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224814 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Fediverse_logo_proposal.svg|thumb|Panukalang logo para Fediverse]] [[Talaksan:Fediverse_logo_proposal_(mono_version).svg|thumb|Panukalang logo para Fediverse (mono)]] '''Fediverse''' (isang pagsasama ng mga katagang Ingles na "federation" at "universe") ay ang grupo ng mga server na konektado sa isa't-isa na ginagamit para sa [[Websayt|pag-lathala sa web]] (tulad ng [[Social networking service|social networking]], microblog o mga website) at nagho-host ng file. Ang mga user ay makagagawa ng tinatawag na identity sa kahit na anong serve na gumagamit ng Fediverse software. Ang identity ay magagamit upang makipag-usap hindi lamang sa mga user ng parehong server ngunit sa ibang mga user sa iba pang servers sa Fediverse na gumagamit ng software na may suporta sa isa o higit pang mga komunikasyon protocol na sundin ang mga bukas na mga pamantayan.<ref>{{Cite web|title=Mastodon User Guide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170409030653/http://mastoguide.info/Pages/fedFAQ.html|url-status=dead|url=http://mastoguide.info/Pages/fedFAQ.html|archivedate=2017-04-09}}</ref> Bilang isang identity sa fediverse, ang isang useray maaaring makipagpalitan ng mga pribadong mensahe o iba pang data sa iba pang mga identity o sundan ang mga post ng ibang mga identity. Sa ilang mga kaso, maaari mo ring ipakita o ibahagi ang mga data (video, audio, sulat at iba pang mga file) sa publiko o sa isang piniling grupo ng mga pagkakakilanlan at payagan ang iba pang mga pagkakakilanlan upang i-edit ang iyong data (tulad ng isang kalendaryo o isang address book). == Kasaysayan == Noong 2008, itinatag ang social network na identi.ca ni Evan Prodromou. Inilathala niya ang software GNU Social sa ilalim ng isang malayang lisensya (GNU General Affero Public License, AGPL). Bukod sa server, [https://identi.ca/ identi.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824014652/https://identi.ca/ |date=2018-08-24 }}, mayroong lamang ng ilang mga iba pang mga pagkakataon na umiiral na, patakbuhin sa pamamagitan ng mga tao para sa kanilang sariling paggamit. Ito ay nagbago sa 2011/2012 kapag identi.ca lumipat sa isa pang software na tinatawag na pump.io. Ang ilang mga bagong GNU mga Social na mga pagkakataon ay nilikha. Sa parehong oras bilang GNU Panlipunan, iba pang mga proyekto tulad ng Friendica, Hubzilla <ref name="Hubzilla gnusoc">{{Cite web|author=framagit.org/hubzilla/|title=gnusoc · master · hubzilla / addons|url=https://framagit.org/hubzilla/addons/tree/master/gnusoc|access-date=2018-07-17}}</ref>, Mastodon o Pleroma <ref name="Pleroma">{{Cite web|author=pleroma.social|title=Pleroma|url=https://pleroma.social/|access-date=2018-07-17}}</ref> isinama ang OStatus protocol, sa gayon ay pagpapalawak ng ang fediverse. Samantala, ang iba pang mga mga protocol komunikasyon ay lumaki na kung saan ay isinama sa iba't ibang grado sa mga platform. Noong Enero 2016, ang W3C ipinakita ang ActivityPub protocol, apunta upang mapabuti ang interoperability sa pagitan ng mga platform. Sa kasalukuyan (Agosto 2018), ang protocol ay suportado sa pamamagitan ng labintatlo mga platform (tingnan ang talahanayan sa ibaba). == Komunikasyon protocol na ginamit sa fediverse == Ito ang mga komunikasyon protocol na ginagamit sa fediverse: * [[w:ActivityPub|ActivityPub]] * DFRN <ref>{{cite web |url=https://github.com/friendica/friendica/blob/master/spec/dfrn2.pdf|title=DFRN2|author=github.com/friendica/|access-date=2018-08-18}}</ref> * [[w:Diaspora (social network)|diaspora*]] * Open Cloud Mesh <ref>{{cite web |url=https://wiki.geant.org/display/OCM/Open+Cloud+Mesh|title=Open Cloud Mesh|author=wiki.geant.org|access-date=2018-08-18}}</ref> * [[w:OStatus|OStatus]] and [[w:WebSub|WebSub]] * [[w:WebDAV|WebDAV]] * [[w:WebFinger|WebFinger]] * [[w:XMPP|XMPP]] * Zot <ref>{{cite web|url=https://project.hubzilla.org/help/en/developer/zot_protocol|title=Zot Protocol|author=project.hibzilla.org|access-date=2018-08-18|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020949/https://project.hubzilla.org/help/en/developer/zot_protocol|url-status=dead}}</ref> * Zot/6 <ref>{{cite web|url=https://macgirvin.com/wiki/mike/Zot%2BVI/Home|title=Zot/6|author=Mike Macgirvin|access-date=2018-09-14|archive-date=2018-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228223255/https://macgirvin.com/wiki/mike/Zot+VI/Home|url-status=dead}}</ref> == Mga software at plataporma sa Fediverse == Ang mga software na sumasaklaw sa fediverse ay ang lahat ng [[malayang software]]. Ang ilan sa kanila ay halintulad sa [[Twitter]] sa estilo (tulad ng Mastodon, o ng GNU Social, katulad ng sa mga gawain at ang kanilang mga microblog function na), habang ang iba ay isama ang higit pang mga komunikasyon at transaksyon sa mga pagpipilian na ay sa halip na maihahambing sa Google+ o Facebook (ang ganitong mga bilang ay ang kaso sa Friendica at Hubzilla). Ang mga sumusunod na mga platform ng software ang ginagamit sa fediverse: <!-- Alphabetical sorting. It is not possible to set a default sort for the table. --> {| class="wikitable sortable" |- ! Platform Name ! Type ! ActivityPub ! DFRN ! diaspora* ! Open Cloud Mesh ! OStatus<br/>WebSub ! WebDAV ! WebFinger ! XMPP ! Zot<br/>Zot/6 |- | Buddycloud |[[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | CloutStream | Professional [[Social network]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Diaspora (social network)|diaspora*]] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Ginagawa}} <ref>{{cite web |author=diaspora*|title=Support ActivityPub #7422|url=https://github.com/diaspora/diaspora/issues/7422|access-date=2018-08-18}}</ref> <ref>{{cite web |author=diaspora*|title=Let's talk about ActivityPub|url=https://discourse.diasporafoundation.org/t/lets-talk-about-activitypub/741|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Friendica|Friendica]]<br />(f. Friendika; orig. Mistpark) | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Ginagawa}} <ref>{{cite web|author=Friendica|title=ActivityPub support in December|url=https://pirati.ca/display/ec054ce7165ba7fc5374ce9627792396|access-date=2018-08-23}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | <!-- DFRN --> {{Yes}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://funkwhale.audio Funkwhale] | Audio, sound hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:GNU MediaGoblin|GNU MediaGoblin]] | file, image, audio, video hosting | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web|author=GNU MediaGoblin|title=Move federation code to ActivityPub spec #5503|url=https://issues.mediagoblin.org/ticket/5503|access-date=2018-08-18|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411162137/https://issues.mediagoblin.org/ticket/5503|url-status=dead}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:GNU social|GNUsocial]]<br />(f. StatusNet; orig. Laconica) | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web|author=GNU social|title=Support ActivityPub #256|url=https://git.gnu.io/gnu/gnu-social/issues/256|access-date=2018-08-18|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026185027/https://git.gnu.io/gnu/gnu-social/issues/256|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|author=GNU social|title=Plugin|url=https://git.gnu.io/dansup/ActivityPub/|access-date=2018-08-18|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026185027/https://git.gnu.io/dansup/ActivityPub/|url-status=dead}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://hubzilla.org Hubzilla]<br/>(f. RedMatrix; orig. Friendica-Red) | [[w:Content Management System|CMS]], [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]], [[Wiki]], [[Blog|Blogging]], Image gallery, File hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} <ref name="Hubzilla gnusoc"></ref> | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{Yes|Zot}} |- | [[w:Kune (software)|Kune]] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Mastodon (software)|Mastodon]] | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} <ref>{{cite web |author=Mastodon|title=ActivityPub support #1557|url=https://github.com/tootsuite/mastodon/issues/1557|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://misskey.xyz Misskey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512151153/https://misskey.xyz/ |date=2019-05-12 }} | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Movim|Movim]] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Nextcloud|Nextcloud]] | File hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{Yes}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://numaverse.com Numaverse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126202419/http://numaverse.com/ |date=2021-01-26 }} | [[w:Microblogging|Microblogging]], [[Ethereum|ETH blockchain]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://framagit.org/macgirvin/osada Osada] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{Yes|Zot/6}} |- | [[w:ownCloud|ownCloud]] | File hosting | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{Yes}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://github.com/peerpx PeerPx] | Image hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:PeerTube|PeerTube]] | Video hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://pixelfed.org PixelFed] | Image hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://pleroma.social Pleroma] | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} <ref name="Pleroma"></ref> | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://plume-org.github.io/Plume/ Plume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927165009/https://plume-org.github.io/Plume/ |date=2018-09-27 }} | [[Blog|Blogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://www.postactiv.com postActiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627125423/http://postactiv.com/ |date=2017-06-27 }} | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web|author=postActiv|title=ActivityPub support #97|url=https://git.postactiv.com/postActiv/postActiv/issues/97|access-date=2018-08-18|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020933/https://git.postactiv.com/postActiv/postActiv/issues/97|url-status=dead}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://gitlab.com/mbajur/prismo Prismo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927125221/https://gitlab.com/mbajur/prismo |date=2018-09-27 }} | Link-sharing | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:pump.io|pump.io]] | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web |author=pump.io|title=ActivityPub support #1241|url=https://github.com/pump-io/pump.io/issues/1241|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no|Itinigil}} <ref>{{cite web |author=pump.io|title=OStatus #8|url=https://github.com/pump-io/pump.io/issues/8|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://read.as Read.as] | [[w:News aggregator|Feed reader]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} <ref>{{cite web |author=Read.as|title=Long-form ActivityPub-enabled reader|url=https://github.com/writeas/Read.as|access-date=2018-08-29}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | Salut à toi | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://socialhome.network Socialhome] | [[Website]], [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Ginagawa}} <ref>{{cite web |author=Socialhome|title=Federation - ActivityPub support is work in progress|url=https://socialhome.network/content/83203/federation-socialhome-federates-using-the-di/|access-date=2018-09-16}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://write.as Write.as] | [[Blog|Blogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://framagit.org/macgirvin/zap Zap] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{Yes|Zot/6}} |- |} * Para sa isang listahan ng mga instance, bisitahin lamang ang [https://the-federation.info the-federation.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} o [https://fediverse.network fediverse.network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180524124821/https://fediverse.network/ |date=2018-05-24 }}. == Aktwal na pagkalat == Ang mga istatistika ng serbisyo [https://the-federation.info the-federation.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} estado para sa ika-18 ng agosto sa 2018 mga sumusunod na data tungkol sa mga fediverse. Ang mga istatistika ay hindi sumasalamin sa buong fediverse. <ref>{{Cite web|author=the-federation.info|title=The Federation - Welcome to the new social web|url=https://the-federation.info/|access-date=2018-08-18|archive-date=2017-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/|url-status=dead}}</ref> * Bilang ng mga instance (server): 2,291 * Bilang ng mga identity: 2,474,835 * Bilang ng mga post: 9,837,589 * Bilang ng mga komento: 4,415,169 == Tingnan din == * [[w:Comparison of software and protocols for distributed social networking|Comparison of software and protocols for distributed social networking]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na mga link == <!-- REVERSE CHRONOLOGICAL ORDER --> <!-- Wiki code TEMPLATE {{cite web |url= |url-access= |title= |last= |first= |author= |author-link= |last2= |first2= |author2= |author-link2= |date= |year= |orig-year= |editor-last= |editor-first= |editor= |editor-link= |editor2-last= |editor2-first= |editor2-link= |editors= |department= |website= |series= |publisher= |agency= |location= |page= |pages= |at= |language= |script-title= |trans-title= |type= |format= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |archive-url= |archive-date= |dead-url= |access-date= |via= |quote= |ref= |postscript= |subscription= |registration=}} --> * [https://the-federation.info The-Federation.info statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} * [https://fediverse.network Fediverse.network statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180524124821/https://fediverse.network/ |date=2018-05-24 }} * {{cite web |url=https://activitypub.rocks/implementation-report/|title=ActivityPub Implementation reports|access-date=2018-08-18}} * {{cite web|url=https://www.w3.org/wiki/Socialwg/ActivityPub_network|title=Socialwg/ActivityPub network|access-date=2018-08-18|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020953/https://www.w3.org/wiki/Socialwg/ActivityPub_network|url-status=dead}} * {{cite web |url=https://gitlab.com/fediverse/fediverse.gitlab.io/issues/8|title=Are we counting any project implementing ActivityPub as part of the fediverse? #8|access-date=2018-08-18}} * {{cite web|url=https://boingboing.net/2018/07/18/platform-independence.html|title=Facebook Domination vs. Self-Determination|access-date=2018-07-18|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718205902/https://boingboing.net/2018/07/18/platform-independence.html|url-status=dead}} * {{cite web |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/No-Spy-Konferenz-CryptoParties-sind-out-mehr-Fediverse-ist-in-4080443.html|title=No-Spy Konferenz: CryptoParties sind out, mehr Fediverse ist in|author=Monika Ermert|language=Aleman|access-date=2018-06-18}} * {{cite web |url=https://fediverse.party/en/post/fediverse-saves-from-pickup-artists-and-7-more-reasons-to-join/|title=Fediverse saves you from pickup artists, and 7 more reasons you should make a Fediverse account|author=@lostinlight|access-date=2018-06-01}} * {{cite web|url=https://www.mittelbayerische.de/politik-nachrichten/alternativen-zu-facebook-21771-art1637088.html|title=Alternativen zu Facebook|author=Leena Simon|language=Aleman|access-date=2018-04-13|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818214510/https://www.mittelbayerische.de/politik-nachrichten/alternativen-zu-facebook-21771-art1637088.html|url-status=dead}} * {{cite web |url=https://medium.com/we-distribute/blushy-crushy-fediverse-idol-a-chat-with-lain-about-pleroma-4ff578b99752|title=Blushy-Crushy Fediverse Idol: A Chat with Lain about Pleroma|author=Sean Tilley|access-date=2018-04-24}} * {{cite web |url=https://medium.com/syntomic/the-post-facebook-social-network-d938748be527|title=The Post-Facebook Social Network|author=Ian|access-date=2018-04-02}} * {{cite web |url=https://scroom.de/the-fediverse-strikes-back-mastodon-und-die-hoffnung-auf-eine-befreiung-unserer-sozialen-netzwerke/|title=The Fediverse strikes back – Mastodon und die Hoffnung auf eine Befreiung unserer Sozialen Netzwerke|author=Alexander Kallenbach|language=Aleman|access-date=2018-01-16}} * {{cite web |url=https://medium.com/we-distribute/got-zot-mike-macgirvin-45287601ff19|title=Got Zot - Mike Macgirvin on building your own apps and protocols|author=Sean Tilley|access-date=2017-10-10}} * {{cite web |url=https://www.zdnet.com/article/is-mastodon-the-new-social-media-star-or-imploding-black-hole/|title=Is Mastodon the new social media star, or imploding black hole?|author=Eileen Brown|access-date=2017-04-17}} * {{cite web |url=https://www.coactivate.org/projects/disintermedia/blog/2017/04/01/a-brief-history-of-the-gnu-social-fediverse-and-the-federation/|title=a brief history of the gnu social fediverse|access-date=2017-04-01}} [[Kategorya:Malayang software]] [[Kategorya:Social network]] cvzertq1xxclevcd4pzbihei7ee5u3q Mga lalawigan ng Taylandiya 0 283228 2224859 2197414 2026-09-13T08:37:14Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Seal_Lopburi.png]] with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation 2224859 wikitext text/x-wiki Ang '''[[Thailand|Taylandiya]]''' ay isang tangi estado na ay nahahati sa 76 na [[lalawigan]] ({{lang-th|[[:wikt:จังหวัด|จังหวัด]]}}, {{RTGS|''changwat''}}, {{IPA-th|t͡ɕāŋ.wàt|pron}}) at dalawang espesyal na administrative na lugar, isa na kumakatawan sa kabisera [[Bangkok]] at iba pang mga lungsod ng Pattaya.<ref name="CFE-DM-2018">{{cite book|title=Thailand Disaster Management Reference Handbook|date=May 2018|publisher=Center for Excellence in Disaster Management & Humanitarian Assistance (CFE-DM)|location=Hawaii|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/disaster-mgmt-ref-hdbk-thailand.pdf|accessdate=28 May 2018|archive-date=29 Mayo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529053908/https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/disaster-mgmt-ref-hdbk-thailand.pdf|url-status=dead}}</ref>{{RP|15}}<ref>{{cite web|title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558|url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm|website=Department of Provincial Administration (DOPA)|trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015|accessdate=28 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=The World Factbook: Thailand|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html|website=U.S. Central Intelligence Agency|accessdate=13 June 2018|archive-date=29 Disyembre 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229000203/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html|url-status=dead}}</ref> Ang lalawigan ay bahagi ng provincial government, habang sa Bangkok at sa Pattaya ay bahagi ng lokal na pamahalaan. == Mga lalawigan == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !Pangalan !Kabesera !Population<br />2017 !Area <br />(km<sup>2</sup>) !Population <br />Density !Largest Metropolitan Area !Abbr.<br />{{citation needed|date=November 2014}} !ISO<ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:TH|title=ISO 3166-2:TH|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> !FIPS |- |[[Talaksan:Seal_Bangkok.png|20x20px]] [[Bangkok]]<br />(special administrative area) |[[Bangkok]] ({{lang-th|กรุงเทพมหานคร}}) | style="text-align:right;" |5,682,415<ref>{{Cite web|url=http://stat.dopa.go.th/stat/statnew/upstat_age_disp.php|title=ระบบสถิติทางทะเบียน|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508003021/http://stat.dopa.go.th/stat/statnew/upstat_age_disp.php|archive-date=2020-05-08|access-date=|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;" |1,565 | style="text-align:right;" |3,630.9<ref>{{Cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2561/E/041/22.PDF|title=Bangkok updated population as of 2017|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |Bangkok Metropolitan Area |BKK |TH-10 |TH40 |- |[[Talaksan:Seal_Amnatcharoen.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Amnat Charoen|Amnat Charoen]] |Non Nam Thaeng ({{lang-th|โนนหนามแท่ง}}) | style="text-align:right;" |378,107 | style="text-align:right;" |3,161 | style="text-align:right;" |119.6 |Amnat Charoen |ACR |TH-37 |TH77 |- |[[Talaksan:Seal_Ang_Thong.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Ang Thong|Ang Thong]] |Ang Thong ({{lang-th|อ่างทอง}}) | style="text-align:right;" |281,187 | style="text-align:right;" |968 | style="text-align:right;" |290.5 |Ang Thong |ATG |TH-15 |TH35 |- |[[Talaksan:Seal_Bueng_Kan.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Bueng Kan|Bueng Kan]] |Bueng Kan ({{lang-th|บึงกาฬ}}) | style="text-align:right;" |423,032 | style="text-align:right;" |4,306 | style="text-align:right;" |98.2 |Bueng Kan |BKN |TH-38 |TH81 |- |[[Talaksan:Seal_Buriram.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Buriram|Buriram]] |Buriram ({{lang-th|บุรีรัมย์}}) | style="text-align:right;" |1,591,905 | style="text-align:right;" |10,322 | style="text-align:right;" |154.2 |Buriram |BRM |TH-31 |TH28 |- |[[Talaksan:Seal_Chachoengsao.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Chachoengsao|Chachoengsao]] |Chachoengsao ({{lang-th|ฉะเชิงเทรา}}) | style="text-align:right;" |709,889 | style="text-align:right;" |5,351 | style="text-align:right;" |132.7 |Chachoengsao |CCO |TH-24 |TH44 |- |[[Talaksan:Seal_Chainat.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Chai Nat|Chai Nat]] |Chai Nat ({{lang-th|ชัยนาท}}) | style="text-align:right;" |329,722 | style="text-align:right;" |2,470 | style="text-align:right;" |133.5 |Chai Nat |CNT |TH-18 |TH32 |- |[[Talaksan:Seal_Chaiyaphum.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Chaiyaphum|Chaiyaphum]] |Chaiyaphum ({{lang-th|เมืองชัยภูมิ}}) | style="text-align:right;" |1,139,356 | style="text-align:right;" |12,778 | style="text-align:right;" |89.2 |Chaiyaphum |CPM |TH-36 |TH26 |- |[[Talaksan:Seal_Chanthaburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Chanthaburi|Chanthaburi]] |Chanthaburi ({{lang-th|จันทบุรี}}) | style="text-align:right;" |534,459 | style="text-align:right;" |6,338 | style="text-align:right;" |84.3 |Chanthaburi |CTI |TH-22 |TH48 |- |[[Talaksan:Seal_Chiang_Mai.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Chiang Mai|Chiang Mai]] |[[Chiang Mai]] ({{lang-th|เชียงใหม่}}) | style="text-align:right;" |1,746,840 | style="text-align:right;" |20,107 | style="text-align:right;" |86.8 |Chiang Mai |CMI |TH-50 |TH02 |- |[[Talaksan:Seal Chiang Rai.svg|20x20px]] [[Lalawigan ng Chiang Rai|Chiang Rai]] |[[Chiang Rai]] ({{lang-th|เชียงราย}}) | style="text-align:right;" |1,287,615 | style="text-align:right;" |11,678 | style="text-align:right;" |110.2 |Chiang Rai |CRI |TH-57 |TH03 |- |[[Talaksan:Seal_Chonburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Chonburi|Chonburi]] |Chonburi ({{lang-th|ชลบุรี}}) | style="text-align:right;" |1,509,125 | align="right" |4,363 | style="text-align:right;" |345.8 |Chonburi |CBI |TH-20 |TH46 |- |[[Talaksan:Seal of Chomphon Province.svg|20x20px]] [[Lalawigan ng Chumphon|Chumphon]] |Chumphon ({{lang-th|ชุมพร}}) | style="text-align:right;" |509,650 | style="text-align:right;" |6,009 | style="text-align:right;" |84.8 |Chumphon |CPN |TH-86 |TH58 |- |[[Talaksan:Seal_Kalasin.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Kalasin|Kalasin]] |Kalasin ({{lang-th|กาฬสินธุ์}}) | style="text-align:right;" |986,005 | style="text-align:right;" |6,947 | style="text-align:right;" |141.9 |Kalasin |KSN |TH-46 |TH23 |- |[[Talaksan:Seal_Kamphaeng_Phet.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Kamphaeng Phet|Kamphaeng Phet]] |Kamphaeng Phet ({{lang-th|กำแพงเพชร}}) | style="text-align:right;" |729,133 | style="text-align:right;" |8,607 | style="text-align:right;" |84.7 |Kamphaeng Phet |KPT |TH-62 |TH11 |- |[[Talaksan:Seal_Kanchanaburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Kanchanaburi|Kanchanaburi]] |Kanchanaburi ({{lang-th|กาญจนบุรี}}) | style="text-align:right;" |887,979 | style="text-align:right;" |19,483 | style="text-align:right;" |45.6 |Kanchanaburi |KRI |TH-71 |TH50 |- |[[Talaksan:Seal_Khon_Kaen.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Khon Kaen|Khon Kaen]] |Khon Kaen ({{lang-th|ขอนแก่น}}) | style="text-align:right;" |1,805,910 | style="text-align:right;" |10,886 | style="text-align:right;" |165.9 |Khon Kaen |KKN |TH-40 |TH22 |- |[[Talaksan:Seal_Krabi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Krabi|Krabi]] |Krabi ({{lang-th|กระบี่}}) | style="text-align:right;" |469,769 | style="text-align:right;" |4,709 | style="text-align:right;" |99.8 |Krabi |KBI |TH-81 |TH63 |- |[[Talaksan:Seal_Lampang.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Lampang|Lampang]] |Khelang Nakhon ({{lang-th|เขลางค์นคร}}) | style="text-align:right;" |746,547 | style="text-align:right;" |12,534 | style="text-align:right;" |59.5 |Lampang |LPG |TH-52 |TH06 |- |[[Talaksan:Seal_Lamphun.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Lamphun|Lamphun]] |Lamphun ({{lang-th|ลำพูน}}) | style="text-align:right;" |405,918 | style="text-align:right;" |4,506 | style="text-align:right;" |90.0 |Lamphun |LPN |TH-51 |TH05 |- |[[Talaksan:Seal_Loei.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Loei|Loei]] |Loei ({{lang-th|เลย}}) | style="text-align:right;" |641,666 | style="text-align:right;" |11,425 | style="text-align:right;" |56.0 |Loei |LEI |TH-42 |TH18 |- |[[Talaksan:Seal of Lopburi province (1940).png|20x20px]] [[Lalawigan ng Lopburi|Lopburi]] |Lopburi ({{lang-th|ลพบุรี}}) | style="text-align:right;" |757,273 | style="text-align:right;" |6,200 | style="text-align:right;" |122.0 |Lopburi |LRI |TH-16 |TH34 |- |[[Talaksan:Seal_Mae_Hong_Son.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Mae Hong Son|Mae Hong Son]] |Mae Hong Son ({{lang-th|แม่ฮ่องสอน}}) | style="text-align:right;" |279,088 | style="text-align:right;" |12,681 | style="text-align:right;" |22.0 |Mae Hong Son |MSN |TH-58 |TH01 |- |[[Talaksan:Seal_Maha_Sarakham.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Maha Sarakham|Maha Sarakham]] |Maha Sarakham ({{lang-th|มหาสารคาม}}) | style="text-align:right;" |963,072 | style="text-align:right;" |5,292 | style="text-align:right;" |182.0 |Maha Sarakham |MKM |TH-44 |TH24 |- |[[Lalawigan ng Mukdahan|Mukdahan]] |Mukdahan ({{lang-th|มุกดาหาร}}) | style="text-align:right;" |350,782 | style="text-align:right;" |4,340 | style="text-align:right;" |80.8 |Mukdahan |MDH |TH-49 |TH78 |- |[[Talaksan:Seal_Nakhon_Nayok.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nakhon Nayok|Nakhon Nayok]] |Nakhon Nayok ({{lang-th|นครนายก}}) | style="text-align:right;" |259,342 | style="text-align:right;" |2,122 | style="text-align:right;" |122.2 |Nakhon Nayok |NYK |TH-26 |TH43 |- |[[Talaksan:Seal Nakhon Pathom.svg|20x20px]] [[Lalawigan ng Nakhon Pathom|Nakhon Pathom]] |Nakhon Pathom ({{lang-th|นครปฐม}}) | style="text-align:right;" |911,492 | style="text-align:right;" |2,168 | style="text-align:right;" |420.4 |Bangkok Metropolitan Area |NPT |TH-73 |TH53 |- |[[Talaksan:Seal of Nakhon Phanom Province.svg|20x20px]] [[Lalawigan ng Nakhon Phanom|Nakhon Phanom]] |Nakhon Phanom ({{lang-th|นครพนม}}) | style="text-align:right;" |718,028 | style="text-align:right;" |5,513 | style="text-align:right;" |130.2 |Nakhon Phanom |NPM |TH-48 |TH73 |- |[[Talaksan:Seal_Nakhon_Ratchasima.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nakhon Ratchasima|Nakhon Ratchasima]] |Nakhon Ratchasima ({{lang-th|นครราชสีมา}}) | style="text-align:right;" |2,639,226 | style="text-align:right;" |20,494 | style="text-align:right;" |128.8 |Nakhon Ratchasima |NMA |TH-30 |TH27 |- |[[Talaksan:Seal_Nakhon_Sawan.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nakhon Sawan|Nakhon Sawan]] |Nakhon Sawan ({{lang-th|นครสวรรค์}}) | style="text-align:right;" |1,065,334 | style="text-align:right;" |9,598 | style="text-align:right;" |111.0 |Nakhon Sawan |NSN |TH-60 |TH16 |- |[[Talaksan:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nakhon Si Thammarat|Nakhon Si Thammarat]] |Nakhon Si Thammarat ({{lang-th|นครศรีธรรมราช}}) | style="text-align:right;" |1,557,482 | style="text-align:right;" |9,943 | style="text-align:right;" |156.6 |Nakhon Si Thammarat |NRT |TH-80 |TH64 |- |[[Talaksan:Seal of Nan province.svg|20x20px]] [[Lalawigan ng Nan|Nan]] |Nan ({{lang-th|น่าน}}) | style="text-align:right;" |479,838 | style="text-align:right;" |11,472 | style="text-align:right;" |41.8 |Nan |NAN |TH-55 |TH04 |- |[[Lalawigan ng Narathiwat|Narathiwat]] |Narathiwat ({{lang-th|นราธิวาส}}) | style="text-align:right;" |796,239 | style="text-align:right;" |4,475 | style="text-align:right;" |177.9 |Narathiwat |NWT |TH-96 |TH31 |- |[[Talaksan:Seal_Nong_Bua_Lamphu.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nong Bua Lam Phu|Nong Bua Lam Phu]] |Nong Bua Lam Phu ({{lang-th|หนองบัวลำภู}}) | style="text-align:right;" |511,641 | style="text-align:right;" |3,859 | style="text-align:right;" |132.6 |Nong Bua Lam Phu |NBP |TH-39 |TH79 |- |[[Talaksan:Seal_Nong_Khai.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nong Khai|Nong Khai]] |Nong Khai ({{lang-th|หนองคาย}}) | style="text-align:right;" |521,886 | style="text-align:right;" |3,027 | style="text-align:right;" |172.4 |Nong Khai |NKI |TH-43 |TH17 |- |[[Talaksan:Seal_Nonthaburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Nonthaburi|Nonthaburi]] |Nonthaburi ({{lang-th|นนทบุรี}}) | style="text-align:right;" |1,229,735 | style="text-align:right;" |622 | style="text-align:right;" |1,977.1 |Bangkok Metropolitan Area |NBI |TH-12 |TH38 |- |[[Talaksan:Seal_Pathum_Thani.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Pathum Thani|Pathum Thani]] |Pathum Thani ({{lang-th|ปทุมธานี}}) | style="text-align:right;" |1,129,115 | style="text-align:right;" |1,526 | style="text-align:right;" |739.9 |Bangkok Metropolitan Area |PTE |TH-13 |TH39 |- |[[Talaksan:Seal_Pattani.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Pattani|Pattani]] |Pattani ({{lang-th|ปัตตานี}}) | style="text-align:right;" |709,796 | style="text-align:right;" |1,940 | style="text-align:right;" |365.9 |Pattani |PTN |TH-94 |TH69 |- |[[Talaksan:Seal_Phang_Nga.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phang Nga|Phang Nga]] |Phang Nga ({{lang-th|พังงา}}) | style="text-align:right;" |267,491 | style="text-align:right;" |4,171 | style="text-align:right;" |64.1 |Thai Mueang |PNA |TH-82 |TH61 |- |[[Talaksan:Seal_Phattalung.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phatthalung|Phatthalung]] |Phatthalung ({{lang-th|พัทลุง}}) | style="text-align:right;" |524,857 | style="text-align:right;" |3,424 | style="text-align:right;" |153.3 |Phatthalung |PLG |TH-93 |TH66 |- |[[Talaksan:Seal_Phayao.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phayao|Phayao]] |Phayao ({{lang-th|พะเยา}}) | style="text-align:right;" |477,100 | style="text-align:right;" |6,335 | style="text-align:right;" |75.3 |Phayao |PYO |TH-56 |TH41 |- |[[Talaksan:Seal_Phetchabun.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phetchabun|Phetchabun]] |Phetchabun ({{lang-th|เพชรบูรณ์}}) | style="text-align:right;" |995,331 | style="text-align:right;" |12,668 | style="text-align:right;" |79.0 |Phetchabun |PNB |TH-67 |TH14 |- |[[Talaksan:Seal_Phetchaburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phetchaburi|Phetchaburi]] |Phetchaburi ({{lang-th|เพชรบุรี}}) | style="text-align:right;" |482,375 | style="text-align:right;" |6,225 | style="text-align:right;" |77.5 |Phetchaburi |PBI |TH-76 |TH56 |- |[[Talaksan:Seal_Phichit.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phichit|Phichit]] |Phichit ({{lang-th|พิจิตร}}) | style="text-align:right;" |541,868 | style="text-align:right;" |4,531 | style="text-align:right;" |119.6 |Phichit |PCT |TH-66 |TH13 |- |[[Talaksan:Seal_Phitsanulok.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phitsanulok|Phitsanulok]] |Phitsanulok ({{lang-th|พิษณุโลก}}) | style="text-align:right;" |865,368 | style="text-align:right;" |10,816 | style="text-align:right;" |80.0 |Phitsanulok |PLK |TH-65 |TH12 |- |[[Talaksan:Seal_Ayutthaya.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phra Nakhon Si Ayutthaya|Phra Nakhon Si Ayutthaya]] |Phra Nakhon Si Ayutthaya ({{lang-th|พระนครศรีอยุธยา}}) | style="text-align:right;" |813,852 | style="text-align:right;" |2,557 | style="text-align:right;" |318.3 |Phra Nakhon Si Ayutthaya |AYA |TH-14 |TH36 |- |[[Talaksan:Seal_Phrae.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phrae|Phrae]] |Phrae ({{lang-th|แพร่}}) | style="text-align:right;" |447,564 | style="text-align:right;" |6,539 | style="text-align:right;" |68.4 |Phrae |PRE |TH-54 |TH07 |- |[[Talaksan:Seal_Phuket.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Phuket|Phuket]] |[[Phuket]] ({{lang-th|ภูเก็ต}}) | style="text-align:right;" |402,017 | style="text-align:right;" |543 | style="text-align:right;" |740.4 |Phuket |PKT |TH-83 |TH62 |- |[[Talaksan:Seal_Prachinburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Prachinburi|Prachinburi]] |Prachinburi ({{lang-th|ปราจีนบุรี}}) | style="text-align:right;" |487,544 | style="text-align:right;" |4,762 | style="text-align:right;" |102.4 |Kabin Buri |PRI |TH-25 |TH74 |- |[[Talaksan:Seal_Prachuap_Khiri_Khan.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Prachuap Khiri Khan|Prachuap Khiri Khan]] |Prachuap Khiri Khan ({{lang-th|ประจวบคีรีขันธ์}}) | style="text-align:right;" |543,979 | style="text-align:right;" |6,368 | style="text-align:right;" |85.4 |Hua Hin |PKN |TH-77 |TH57 |- |[[Talaksan:Seal_Ranong.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Ranong|Ranong]] |Ranong ({{lang-th|ระนอง}}) | style="text-align:right;" |190,399 | style="text-align:right;" |3,298 | style="text-align:right;" |57.7 |Ranong |RNG |TH-85 |TH59 |- |[[Talaksan:Seal_Ratchaburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Ratchaburi|Ratchaburi]] |Ratchaburi ({{lang-th|ราชบุรี}}) | style="text-align:right;" |871,714 | style="text-align:right;" |5,196 | style="text-align:right;" |167.8 |Ratchaburi |RBR |TH-70 |TH52 |- |[[Talaksan:Seal_Rayong.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Rayong|Rayong]] |<u>Rayong</u> ({{lang-th|ระยอง}}) | style="text-align:right;" |674,393 | style="text-align:right;" |3,552 | style="text-align:right;" |189.9 |Rayong |RYG |TH-21 |TH47 |- |[[Talaksan:Seal_Roi_Et.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Roi Et|Roi Et]] |Roi Et ({{lang-th|ร้อยเอ็ด}}) | style="text-align:right;" |1,307,911 | style="text-align:right;" |8,299 | style="text-align:right;" |157.6 |Roi Et |RET |TH-45 |TH25 |- |[[Lalawigan ng Sa Kaeo|Sa Kaeo]] |Sa Kaeo ({{lang-th|สระแก้ว}}) | style="text-align:right;" |561,938 | style="text-align:right;" |7,195 | style="text-align:right;" |78.1 |Sa Kaeo |SKW |TH-27 |TH80 |- |[[Talaksan:Seal_Sakon_Nakhon.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Sakon Nakhon|Sakon Nakhon]] |Sakon Nakhon ({{lang-th|สกลนคร}}) | style="text-align:right;" |1,138,609 | style="text-align:right;" |9,606 | style="text-align:right;" |118.5 |Sakon Nakhon |SNK |TH-47 |TH20 |- |[[Talaksan:Seal_Samut_Prakan.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Samut Prakan|Samut Prakan]] |Samut Prakan ({{lang-th|สมุทรปราการ}}) | style="text-align:right;" |1,310,766 | style="text-align:right;" |1,004 | style="text-align:right;" |1,305.5 |Bangkok Metropolitan Area |SPK |TH-11 |TH42 |- |[[Talaksan:Seal_Samut_Sakhon.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Samut Sakhon|Samut Sakhon]] |[[Samut Sakhon]] ({{lang-th|สมุทรสาคร}}) | style="text-align:right;" |568,465 | style="text-align:right;" |872 | style="text-align:right;" |651.9 |Bangkok Metropolitan Area |SKN |TH-74 |TH55 |- |[[Talaksan:Seal_Samut_Songkhram.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Samut Songkhram|Samut Songkhram]] |Samut Songkhram ({{lang-th|สมุทรสงคราม}}) | style="text-align:right;" |193,902 | style="text-align:right;" |417 | style="text-align:right;" |465.0 |Samut Songkhram |SKM |TH-75 |TH54 |- |[[Talaksan:Seal_Saraburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Saraburi|Saraburi]] |Saraburi ({{lang-th|สระบุรี}}) | style="text-align:right;" |642,040 | style="text-align:right;" |3,576 | style="text-align:right;" |179.5 |Saraburi |SRI |TH-19 |TH37 |- |[[Talaksan:Seal_Satun.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Satun|Satun]] |Satun ({{lang-th|สตูล}}) | style="text-align:right;" |319,700 | style="text-align:right;" |2,479 | style="text-align:right;" |129.0 |Satun |STN |TH-91 |TH67 |- |[[Talaksan:Seal_Sing_Buri.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Sing Buri|Sing Buri]] |Sing Buri ({{lang-th|สิงห์บุรี}}) | style="text-align:right;" |210,088 | style="text-align:right;" |822 | style="text-align:right;" |255.6 |Sing Buri |SBR |TH-17 |TH33 |- |[[Talaksan:Seal_Sisaket.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Sisaket|Sisaket]] |Sisaket ({{lang-th|ศรีสะเกษ}}) | style="text-align:right;" |1,472,031 | style="text-align:right;" |8,840 | style="text-align:right;" |166.5 |Sisaket |SSK |TH-33 |TH30 |- |[[Talaksan:Seal_Songkhla.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Songkhla|Songkhla]] |Songkhla ({{lang-th|สงขลา}}) | style="text-align:right;" |1,424,230 | style="text-align:right;" |7,394 | style="text-align:right;" |192.6 |Hat Yai |SKA |TH-90 |TH68 |- |[[Talaksan:Seal_Sukhothai.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Sukhothai|Sukhothai]] |Sukhothai ({{lang-th|สุโขทัย}}) | style="text-align:right;" |599,319 | style="text-align:right;" |6,596 | style="text-align:right;" |91.0 |Sukhothai |STI |TH-64 |TH09 |- |[[Talaksan:Seal_Suphanburi.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Suphan Buri|Suphan Buri]] |Suphan Buri ({{lang-th|สุพรรณบุรี}}) | style="text-align:right;" |852,003 | style="text-align:right;" |5,358 | style="text-align:right;" |159.0 |Suphan Buri |SPB |TH-72 |TH51 |- |[[Talaksan:Seal_Surat_Thani.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Surat Thani|Surat Thani]] |Surat Thani ({{lang-th|สุราษฎร์ธานี}}) | style="text-align:right;" |1,057,481 | style="text-align:right;" |12,891 | style="text-align:right;" |82.0 |Surat Thani |SNI |TH-84 |TH60 |- |[[Talaksan:Seal_Surin.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Surin|Surin]] |Surin ({{lang-th|สุรินทร์}}) | style="text-align:right;" |1,397,180 | style="text-align:right;" |8,124 | style="text-align:right;" |171.0 |Surin |SRN |TH-32 |TH29 |- |[[Talaksan:Seal_Tak.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Tak|Tak]] |Tak ({{lang-th|ตาก}}) | style="text-align:right;" |644,267 | style="text-align:right;" |16,407 | style="text-align:right;" |33.0 |Mae Sot |TAK |TH-63 |TH08 |- |[[Talaksan:Seal_Trang.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Trang|Trang]] |Trang ({{lang-th|ตรัง}}) | style="text-align:right;" |643,072 | style="text-align:right;" |4,918 | style="text-align:right;" |130.8 |Trang |TRG |TH-92 |TH65 |- |[[Talaksan:Seal_Trat.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Trat|Trat]] |Trat ({{lang-th|ตราด}}) | style="text-align:right;" |229,649 | style="text-align:right;" |2,819 | style="text-align:right;" |80.0 |Trat |TRT |TH-23 |TH49 |- |[[Talaksan:Seal_Ubon_Ratchathani.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Ubon Ratchathani|Ubon Ratchathani]] |Ubon Ratchathani ({{lang-th|อุบลราชธานี}}) | style="text-align:right;" |1,869,633 | style="text-align:right;" |15,745 | style="text-align:right;" |118.7 |Ubon Ratchathani |UBN |TH-34 |TH75 |- |[[Talaksan:Seal_Udon_Thani.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Udon Thani|Udon Thani]] |Udon Thani ({{lang-th|อุดรธานี}}) | style="text-align:right;" |1,583,092 | style="text-align:right;" |11,730 | style="text-align:right;" |135.0 |Udon Thani |UDN |TH-41 |TH76 |- |[[Talaksan:Seal_Uthaithani.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Uthai Thani|Uthai Thani]] |Uthai Thani ({{lang-th|อุทัยธานี}}) | style="text-align:right;" |329,942 | style="text-align:right;" |6,730 | style="text-align:right;" |49.0 |Uthai Thani |UTI |TH-61 |TH15 |- |[[Talaksan:Seal_Uttaradit.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Uttaradit|Uttaradit]] |Uttaradit ({{lang-th|อุตรดิตถ์}}) | style="text-align:right;" |457,092 | style="text-align:right;" |7,839 | style="text-align:right;" |58.3 |Uttaradit |UTD |TH-53 |TH10 |- |[[Talaksan:Seal_Yala.png|20x20px]] [[Lalawigan ng Yala|Yala]] |Yala ({{lang-th|ยะลา}}) | style="text-align:right;" |527,295 | style="text-align:right;" |4,521 | style="text-align:right;" |116.6 |Yala |YLA |TH-95 |TH70 |- |[[Lalawigan ng Yasothon|Yasothon]] |Yasothon ({{lang-th|ยโสธร}}) | style="text-align:right;" |539,542 | style="text-align:right;" |4,162 | style="text-align:right;" |129.6 |Yasothon |YST |TH-35 |TH72 |} Ang lawak ng Taylandiya 513,114&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref>Thailand Human Development Report 2014 by UNDP Table 0, Basic Data</ref> Ang populasyon ng Taylandiya ay 65,118,726.<ref>{{cite web|url=http://www.stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_57.pdf|title=Archived copy|accessdate=2015-12-18|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908070156/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_57.pdf|archivedate=2015-09-08|df=}}CS1 maint: Archived copy as title ([//en.wikipedia.org/wiki/Category:CS1_maint:_Archived_copy_as_title link]) {{cite web|url=http://www.stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_57.pdf|title=Archived copy|accessdate=2015-12-18|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908070156/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_57.pdf|archivedate=2015-09-08|df=}}</ref> == Pamamahala == Ang pambansang organisasyon ng pamahalaan ng Taylandiya ay nahahati sa tatlong uri: ang sentral na pamahalaan (ministries, tanggapan at mga kagawaran), pamahalaang panlalawigan (probinsya at distrito) at lokal na pamahalaan (Bangkok, Phatthaya Lungsod, probinsiya administratibong organisasyon, atbp.). Sa isang probinsya, bilang bahagi ng panlalawigang pamahalaan, ay pinamamahalaan sa pamamagitan ng isang gobernador (ผู้ว่าราชการจังหวัด) na itinalaga sa pamamagitan ng ang mga Ministro ng Interior. Bangkok, bilang bahagi ng lokal na pamahalaan, ay pinamamahalaan sa pamamagitan ng isang korporasyon na tinatawag na Bangkok Metropolitan Administration. Ang corporation ay humantong sa pamamagitan ng ang Gobernador ng Bangkok (ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร) sino ay direkta inihalal ng mga mamamayan ng Bangkok. Ang lalawigan ay pinangalanang sa pamamagitan ng kanilang mga orihinal na pangunahing mga lungsod, na kung saan ay hindi kinakailangan pa rin ang pinaka-matao lungsod sa loob ng lalawigan ngayon. Gayundin, sa ilang mga lalawigan ang pangangasiwa ay inilipat sa isang bagong gusali sa labas ng lungsod. == Kasaysayan == === Bago 1892 === Maraming lalawigan ang petsa pabalik sa semi-independiyenteng mga lokal na chiefdoms o kaharian, na kung saan ginawa ang Ayutthaya Kaharian. Ang mga lalawigan ay nilikha sa paligid ng isang kabisera ng lungsod (''mueang''), at kasama ang mga nakapalibot na nayon o sa satellite bayan. Ang mga lalawigan ay pinamamahalaan sa pamamagitan ng alinman sa isang gobernador, na noon ay hinirang ng hari o sa pamamagitan ng isang lokal na pamilya nakapangyayari, na mga inapo ng mga lumang mga hari at princes ng lugar na iyon at binigyan ng mga pribilehiyo sa pamamagitan ng ang central hari. Talaga ang hari ay hindi magkaroon ng maraming mga pagpipilian ngunit upang pumili ng isang tao mula sa mga lokal na maharlika o isang matipid malakas na tao, bilang laban sa mga lokal na grupo ng kapangyarihan ang administrasyon ay naging imposible. Ang gobernador ay hindi binayaran sa pamamagitan ng ang hari, ngunit sa halip ay financed sa kanyang sarili at sa kanyang pangangasiwa sa pamamagitan ng kahanga-hanga ang mga lokal na buwis sa kanyang sarili. Ang bawat lalawigan ay kinakailangan upang magpadala ng isang taunang pagkilala sa Bangkok. Ang mga lalawigan ay hinati sa apat na iba ' t-ibang mga klase. Ang unang-class ay ang hangganan ng mga lalawigan. Ang pangalawang klase ay ang mga na ang isang beses ay nagkaroon ng kanilang sariling mga bagay sa isang prinsipe ng bahay. Third-class ay ang mga lalawigan na ito ay nilikha sa pamamagitan ng paghahati ng mga ito mula sa iba pang mga lalawigan. Ika-apat na-class ay ang mga lalawigan na malapit sa kabisera. Bukod pa rito sanga ng ilog mga estado tulad ng mga pamunuan ng Lan Na, ang mga [[Laos (bansa)|Laotian]] kaharian ng [[Vientiane]] at Luang Prabang, [[Cambodia]], o ang [[Mga Malay|Malay]] kasultanan Kedah ay din bahagi ng bansa, ngunit may higit pang [[kasarinlan|pagsasarili]] kaysa sa probinsya. Sa Mandala ng system ang semi-independent na bansa na minsan ay sanga ng ilog sa higit sa isang bansa. Bagong lalawigan ay nilikha kapag ang populasyon ng isang lugar outgrew ang administrasyon, ngunit din para sa pulitikal na kadahilanan. Kung ang isang gobernador ay naging masyadong nangingibabaw sa isang rehiyon dating satellite mga lungsod ay nakataas sa katayuan ng probinsiya, bilang ay ang kaso na may Maha Sarakham Lalawigan. Reporma ng provincial administration nagsimula sa 1870s sa ilalim ng nadagdagan presyon mula sa [[Kolonyalismo|kolonyal na]] mga estado ng [[United Kingdom]] at [[Pransiya|France]]. Ang mga ahente ay ipinadala, lalo na sa mga lugar na hangganan, upang magpataw ng mas higit na kontrol sa ang mga lalawigan o sanga ng ilog unidos. === Administrative reporma ng 1892 === Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo Haring [[Chulalongkorn]] mabago ang sentral na pamahalaan. Sa 1892 ang ministri, na kung saan dati nagkaroon ng maraming mga nagpapang-abot na mga responsibilidad, ay reorganized sa i-clear ang mga misyon tulad ng sa Western administrations. Prince Damrong Rajanubhab ay naging ministro ng Ministri ng North (''Mahatthai''), na orihinal na responsable para sa ang hilagang administrasyon. Kapag ang Ministry ng South (''Kalahom'') ay dissolved sa 1894, Prince Damrong ay naging Ministro ng Interior, responsable para sa mga provincial administration ng buong bansa. Simula noong 1893 umiiral na commissionaireships sa ilang bahagi ng bansa ay pinalitan ng pangalan "superintendente commissioner" (''khaluang Thesaphiban''), at ang kanilang mga lugar ng responsibilidad ay tinatawag na isang ''buwansa''. Sa madiskarteng mahalagang lugar ang buwansa ay nilikha sa una, habang sa iba pang mga lugar sa lalawigan itinatago ang kanilang pagsasarili ng isang bit na. Ilang mga mas maliit na mga lalawigan ay nabawasan sa katayuan sa isang ''amphoe'' (distrito) o kahit na mas mababa sa isang ''tambon'' (sub-distrito) at kasama sa isang kalapit na lalawigan, kung minsan para sa mga administrative na mga dahilan, ngunit kung minsan upang alisin ang isang uncooperative gobernador. Sa ilang mga rehiyon rebellions sinira out laban sa ang bagong administrative system, kadalasang sapilitan sa pamamagitan ng mga lokal na maharlika takot sa kanilang mga pagkawala ng kapangyarihan. Ang pinaka-memorable ay ang mga Banal na Tao Paghihimagsik sa 1902 sa Isan. Sa una ito ay isang pang-mesias sa araw ng paghuhukom sekta, ngunit ito rin ay inaatake ng mga kinatawan ng pamahalaan sa hilagang-silangan. Ang bayan ng probinsiya Khemarat ay kahit na-burn mo sa pamamagitan ng ang mga rebels. Pagkatapos ng ilang buwan ang paghihimagsik ay pinalo sa likod.<ref>{{cite book|author=Tej Bunnag|title=The Provincial Administration of Siam from 1892 to 1915|page=273ff|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:08391faa-da5e-41f5-8c0f-eafa67c696b3/datastreams/ATTACHMENT1|date=1969}}</ref> Pagkatapos ng 1916, ang salita ''changwat'' ay naging karaniwang upang gamitin para sa mga probinsya, bahagyang upang makilala ang mga ito mula sa kabisera ng probinsiya ng lungsod (''mueang'' o ''amphoe mueang''), kundi pati na rin upang magbigay-diin ang bagong administrative istraktura ng lalawigan.<ref>{{cite journal|journal=Royal Gazette|volume=33|issue=0 ก|pages=51–53|script-title=th:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้เปลี่ยนคำว่าเมืองเรียกว่าจังหวัด|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2459/A/51.PDF|date=1916-05-28|language=Thai|access-date=2018-10-15|archive-date=2008-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409014441/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2459/A/51.PDF|url-status=dead}}</ref> Kapag Prince Damrong sumasang-ayon sa 1915, ang buong bansa ay nahahati sa 19 buwansa (kabilang ang mga lugar sa paligid ng Bangkok, na kung saan ay sa ilalim ng pananagutan ng isa pang ministry hanggang 1922), na may 72 mga lalawigan. Sa disyembre 1915 Hari [[Vajiravudh]] inihayag ang paglikha ng mga rehiyon (''phak''), ang bawat isa ay ibinibigay sa pamamagitan ng isang viceroy (''upparat''), upang masakop ang ilang mga buwansa. Hanggang 1922 apat na rehiyon ay itinatag, gayunpaman sa 1925 sila ay dissolved muli. Sa parehong oras sa ilang mga buwansa ay naka-merge na, sa isang pagtatangka upang i-streamline ang pangangasiwa at bawasan ang mga gastos. === Mula noong 1932 === Ang monthons ay dissolved kapag Thailand transformed mula sa isang ganap na monarkiya sa isang paglalakbay sa ikalulusog ng katawan monarkiya sa 1932, sa paggawa ng mga lalawigan sa tuktok na antas ng administrasyon muli. Ilang mga mas maliit na mga lalawigan ay nag-buwag sa oras na iyon. Sa panahon ng World War II, ilang lalawigan sa buong Bangkok ay naka-merge. Ang mga pagbabago ay mababawi pagkatapos ng digmaan. Pati na rin ang maraming ginagawa sa lugar mula sa French Indochina ay nakaayos sa apat na mga lalawigan: Phra Tabong, Phibunsongkhram, Nakhon Champasak at Lan Chang. Ang mga kasalukuyang lalawigan ng Sukhothai ay sa unang kilala bilang Sawankhalok. Ito ay pinalitan ng pangalan Sukhothai sa 1939 (na kung saan ay kung bakit ang mga sistema ng tren papunta sa Sawankhalok lungsod at hindi Sukhothai lungsod). Ang mga lalawigan, Kalasin, ay muling itinatag noong 1947, pagkatapos ng pagkakaroon ng nai-dissolved sa 1932. Sa 1972 Phra Nakhon at Thonburi Lalawigan ay pinagsama upang bumuo ng ang mga espesyal na administrative area ng Bangkok, kung saan pinagsasama-sama ang mga gawain ng mga lalawigan sa na ng isang munisipalidad, kabilang ang pagkakaroon ng isang halal na gobernador. Na nagsisimula sa ikalawang kalahati ng ika-20 siglo ang ilang mga lalawigan ay bagong nilikha sa pamamagitan ng paghahati ng pang-ang mga ito off mula sa mas malaking mga lalawigan. Sa 1975, Yasothon Lalawigan ay split off mula sa Ubon Ratchathani. Sa 1977, Phayao lalawigan ay nilikha mula sa mga distrito na dating bahagi ng Chiang Rai. Sa 1982, Mukdahan ay split off mula sa Nakhon Phanom. Sa 1993 tatlong lalawigan ay nilikha sa: Sa Kaeo (split mula sa Prachinburi), Nong Bua Lamphu Lalawigan (split mula sa Udon Thani), at [[Lalawigan ng Amnat Charoen|Amnat Charoen]] (split mula sa Ubon Ratchathani). Ang pinakabagong mga lalawigan ay Bueng Kan, na kung saan ay split off mula Nong Khai epektibong 23 Marso 2011. == Tingnan din == * Listahan ng mga Thai lalawigan sa pamamagitan ng GPP * Seal ng lalawigan ng Taylandiya * Listahan ng mga distrito ng Taylandiya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == * {{cite book|author=[[Tej Bunnag]]|title=The Provincial Administration of Siam, 1892–1915: the Ministry of the Interior under Prince Damrong Rajanubhab|isbn=0-19-580343-4|location=Kuala Lumpur; New York|publisher=Oxford University Press|year=1977}} == Panlabas na mga link == * [http://www.dopa.go.th/ Kagawaran ng Provincial Administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051106033452/http://www.dopa.go.th/ |date=2005-11-06 }} * [http://www.forvo.com/tag/provinces_in_thailand/ Pagbigkas ng mga lalawigan sa Taylandiya sa www.forvo.com] {{mga lalawigan ng Thailand}} [[Kategorya:Heograpiya ng Thailand]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Thailand]] i8wyvpuj3589i419tcm12fu9zkbq9bw KIS–SR Senior High School 0 288959 2224717 2221660 2026-09-12T15:31:18Z Ivan P. Clarin 84769 2224717 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = Kapayapaan Integrated School |image = Kapayapaan Integrated School 2023.jpg |caption = Ang paaralan ng Kapayapaan Sekondarya sa Canlubang. |image_size = 300px |established = 1996 – Kapayapaan National High School<br>2015 – Kapayapaan Integrated School |type = Publiko-Main |head_label = Directress-Principal |head = Mrs. Bernardita Salazar |head_label2 =Spokesperson |head_2=Christian Obo |city = Snake Rd., Manfil, Kapayapaan Village, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna|Calamba]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = Parte ng DepEd ng Calamba |free_label = Coordinates |free = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E}} |colors = Berde at Puti {{color box|green}} &nbsp;{{color box|#FFFFFF}} |colours = |mascot = ''The Dove'' |nickname = '''KIS''' |affiliations = |website = }} Ang '''Kapayapaan Integrated School, Main''' o '''KIS''' sa dating pangalan, '''Kapayapaan National High School, KNHS''' ay isang pam-publikong paaralan sa sityo [[Manfil]] sa Kapayapaan Village, [[Canlubang]]; ito ay saklaw ng isang malaking pam-publikong paaralang elementarya ang "San Ramon Elementary School" (1992). Ang '''KIS''' ay may kuwadrado na nasa 500+ hanggang 600+ na ektarya at sa bilang ng estudyante ay 665 bawat mag-aaral. Ito ay suportado nang DepEd Calamba, Pagkatapos ng "Canlubang Integrated School", pumapangalawa ang KIS sa buong barangay sa Canlubang na isa sa pangunahing sekondarya, ngunit ang KIS ang maraming bilang ng estudyante, pagpatak ng taon ng taong 2015 hanggang sa kasalukuyan ng mag simulang ipatupad ang Senior High kurikulum.<ref>https://ph.linkedin.com/in/arcel-quinto-50b28916a{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://www.pinoycode.com/secondary-public-school/301521-kapayapaan-national-high-school |title=Archive copy |access-date=2022-07-10 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710154201/http://www.pinoycode.com/secondary-public-school/301521-kapayapaan-national-high-school |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.schoolandcollegelistings.com/PH/Calamba/620432461432538/DepEd-Tayo-Kapayapaan-Integrated-School---Calamba-City</ref> ==Interyor== ===Grado at silid=== Ang Kapayapaan Integrated School (KIS) ay may bilang na aabot sa labinganim (13) sa bawat seksyon simula Grade 7 hanggang Grade 10 ng "Junior High School", Ang mga baitang 11 at 12 ay may mga nakalaang akademikong strands; STEM (Science, Technology, Engineering, and Mathematics), ABM (Accountancy, Business, at Management), HUMSS (Humanities and Social Sciences), at TVL (Technical Vocational Livelihood). ====Mga seksyon==== "''Tingnan ang bawat 15 seksyons sa kahon na ito''". {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !Grado !Seksyon !Guro/Tagapayo |- ! colspan="3" | '''''Junior High''''' |- | '''Ika-8 Baitang''' || 1. [[Calla Lily]]<br>2. Camia<br>3. Carnation<br>4. [[Daffodil]]<br>5. [[Dahlia]]<br>6. [[Daisy]]<br>7. Gladiola<br>8. Ilang-Ilang<br>9. [[Asebo|Ilex]]<br>10. [[Rosal]]<br>11. [[Rose]]<br>12. [[Sampaguita]]<br>13. [[Tulipan|Tulip]]<br>14. Viola || 1. Felicitas Cruz<br>2. Irene Soliman<br>3. Cheryl Solleza<br>4. Lissa Subito<br>5. Rogelio Banua, Jr.<br>6. Hyacinth Canlubo<br>7. Joyce Elazegui<br>8. Maritess Adriano<br>9. Liza Manzanero<br>10. Elizabeth Malutao<br>11. Christopher Dean Ponce<br>12. Oihmee Alvarez<br>13. Rose Vilma Garcia<br>14. Menchie Andaya |- | '''Ika-9 Baitang''' || 1. [[Acacia]]<br>2. [[Agoho]]<br>3. [[Apitong]]<br>4. [[Dao]]<br>5. Dungon<br>6. [[Giho|Guijo]]<br>7. [[Alangilan|Ipil-Ipil]]<br>8. [[Shorea|Lawaan]]<br>9. [[Mahogany]]<br>10.[[Molave]]<br>11. [[Asana|Narra]]<br>12. [[Tindalo]]<br>13. [[Yakal]] || 1. Rajeta Quinto<br>2. Sarah Necio<br>3. Michelle Vargas<br>4. Jan Renz Palma<br>5. Ella Mae Matias<br>6. Cynthia Addatu<br>7. Cheene Cervantes<br>8. Ivy De Villa<br>9. Maria Clarita Domino<br>10. Maricris Jay Algire<br>11. Christian Marion Obo<br>12. Irish Masangkay<br>13. Alberto "Toby" Remoroza |- | '''Ika-10 Baitang''' || 1. Iraya<br>2. Daraitan<br>3. [[Bulkang Kanlaon|Kanlaon]]<br>4. [[Bundok Arayat|Arayat]]<br>5. [[Bundok Makiling|Makiling]]<br>6. [[Bulkang Mayon|Mayon]]<br>7. [[Bundok Banahaw|Banahaw]]<br>8. Batulao<br>9. [[Bundok Apo|Apo]]<br>10. [[Bundok Isarog|Isarog]]<br>11. [[Bundok Halcon|Halcon]]<br>12. Kitanglad<br>13. [[Bulkang Taal|Taal]]<br>14. [[Bulkang Bulusan|Bulusan]] || 1. Doris Querido<br>2. Sandy Liguit<br>3. Dennis Fernandez<br>4. Christine Mamalayan<br>5. Jonalyn Potot<br>6. Miriam Mabborang<br>7. Randolph Roxas<br>8. Naiza Cadapan<br>9. Sylvia Pua<br>10. Mariz L. Llagas<br>11. Daimler Tuason<br>12. Shiela Mae Colegio<br>13. Vernadeth Resplandor<br>14. Gilbert Cablan |- ! colspan="3" | '''''Senior High''''' |- | '''Ika-11 Baitang''' || 1. [[Bughaw]]<br>2. Dagtum<br>3. [[Ginto]]<br>4. [[Kahel]]<br>5. [[Kayumanggi]]<br>6. [[Lila]]<br>7. [[Lunti|Luntian]]<br>8. Mabaya<br>9. Malamaya<br>10. [[Pilak]]<br>11. [[Rosas]] || Pangalawang Palapag |- | '''Ika-12 Baitang''' || 1. Adhika<br>2. Busilak<br>3. Garing<br>4. Gunita<br>5. Hinahon<br>6. Hiraya<br>7. Kalimbahin<br>8. Mahilom<br>9. Marangal<br>10. Marilag<br>11. Masikhay<br>12. Matahom<br>13. Paham<br>14. Puhon<br>15. Tadhana || Pangatlong Palapag |} == Mga opisyal ng Kapayapaan Integrated School == ; DepEd Tayo KIS, Calamba City (SSLG, 2026-2027) {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; ! Estado !! Pangalan |- | Presidente || |- | Bise Presidente || |- | Sekretarya || |- | Ingat yaman || |- | Awditor || |- | P.I.O || |- | Protocol Officer || |- | G8 Chairperson/Representative || |- | G9 Chairperson/Representative || |- | G10 Chairperson/Representative || |- | G11 Chairperson/Representative || |- | G12 Chairperson/Representative || |} == Mga datihang opisyal ng KIS (KNHS) == ; KIS Former (SSG/SSLG) {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" | KIS Former Officers (SSG/SSLG) |- ! Estado !! Pangalan |- | Presidente | {{small|Dhax Almazan<br>Julia Marie Aquino<br>Ma. Salveangeline Capistrano<br>Xyron Homo}} |- | Bise presidente | {{small|Angelo Rapada<br>Charice Mae Vallarta<br>Natalie Lomongo}} |- | Sekretarya | {{small|Diane Lachica<br>Rachelle Joyce Parra<br>Aimee Sabanpan}} |- | Ingat yaman | {{small|Bianca Maligalig<br>Juliana Kei Pino<br>Jurish Keanne Pino<br>Elyssa Jocille Braga}} |- | Awditor | {{small|Cielo Dela Cruz<br>Nichole Basalan<br>Ren Fancubilla<br>Alyssa Faye Pascua}} |- | Protocol Incharge Office | {{small|Julieth Montilla<br>Lhiane Grace Quiza<br>Niña Lavarez<br>Marc Andrei Pagaduan}} |- | Protocol Officer | {{small|Donna Escala<br>Michaella Embestro<br>Sharlyn Laguardia<br>Stephanie Arpon<br>Amery Jane Severa<br>Benjie Tarlac<br>Allen Fernandez}} |- | Grade 7 Representative | {{small|Charmille Manarin<br>John Chris Dalisay<br>Michael Angelo Reyes<br>Zandra Arpon}} |- | G8 Chairperson/Reresentative | {{small|Gabriel Evanglista<br>Prince Darylle Solasco<br>Loraine Llosa<br>Nizza Janessa Mandanas<br>''John Louis Deguilla''<br>''Chen Justin Ore''<br>''Julia Teriapel''}} |- | G9 Chairperson/Representative | {{small|Alexandra Bonifacio<br>Avril Paul Badillo<br>Rachelle Anne Manjares<br>''Danica Lachica''<br>''Nancy Limbaga''}} |- | G10 Chairperson/Representative | {{small|Angel Venice Montilla<br>Javelyn Faye Tuscano<br>Joymae Anjcao<br>Kim Ashley Nieves<br>Kristel Mamaril<br>Leanne Legaspi<br>Devine Baguisi<br>''Jennilyn Bayeta''<br>''Kian Justin Macuha''}} |- | G11 Chairperson/Representative | {{small|Khim Ashley Nonoso<br>Khyla Kristine Agullana<br>Patricia Buenaobra<br>Sean Earl Encarnacion<br>Angel Dave Ancheta<br>''Jillian Adriano''}} |- | G12 Chairperson/Representative | {{small|Cedric Maico Garcia<br>Juliana Marie Usa<br>Majorielle De Guzman<br>Mark Joseph Bayani<br>Kyla Villanueva<br>Ma. Juliana Grace Villalobos<br>''Jack Guillmer Peñaverde''<br>''Rein Kyla Marie Gabayan''<br>''Samantha Galado''}} |} ==Mga programa== ; KIS, Team Building 2023 Naglungsad ang KIS ng Team Building na ginananap tuwing buwan ng ika Oktubre. ; [[Buhayani Festival|Calamba Festival]] Ang Kapayapaan Integrated School ay isa sa mga paaralan na kalahok sa patimpalak ng pestibal ng Buhayani, sa ika 158 anibersaryo ng pambansang bayani na si Dr. gat [[Jose Rizal]], na ginaganap sa ikalawang linggo ng Hunyo, at ilan pang nga introduksyon tulad ng Street dance at dance showdown sa "The Plaza Calamba" sa Monumento ni Rizal at kapitolyo nito, ang dating nirerepresenta nito ay ang dating miyembro ng "Indak Canlubang noong taong 2017, 2018 at 2019. ==San Ramon Senior High School== {{Infobox University |name = San Ramon Senior High School |other_name = MNHS - San Ramon, Annex |image = Kapayapaan Integrated School, Extension.jpg |image_size = 300px |caption = Ang dating paaralan ng KIS Extension |motto = No To Bullying, Progress |logo = |established = 2007–2010 (KNHS, Annex)<br>2010–2019 kasalukuyan (MNHS San Ramon, Annex)<br/>2021–26 (KIS, Annex)<br>2026-kasalaukyan<br>(San Ramon Senior High School) |type = Publiko-Extension (Annex) |head_label = Directress- Principal |head = Mariliza T. Espada ({{small|2011- 2014}})<br>Arnaldo F. Forteza ({{small|2015- 2018}}) |city = [[Asia-1]], [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna|Calamba]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = Parte ng Mabato National High School - Main (Calamba) - ''dissolved'' (2010-2019)<br>Parte ng Kapayapaan Integrated School, Main ''unite'' (2020-kasalukuyan) |free_label = Coordinates |free = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E}} |colors = Asul at Dilaw {{color box|blue}} &nbsp;{{color box|yellow}} |colours = |mascot = ''Torch'' |nickname = KIS Annex, MNHS |affiliations = |website = }} Ang '''SRSH School''', '''KIS Extension''' o '''#MNHS, Annex''' ay ang sanga ng '''''Kapayapaan Integrated School''''' (2007-2022) na isang pam-publikong paaralan sa Kapayapaan Village, Canlubang ng sityo Asia-1, Ang KIS-Annex ay umaabot sa 100+ hanggang 300+ na ektrayang lupa, at bilang ng mga estudyante ay umaabot sa 665+ bawat seksyon pataas, Ito ay suportado nang DepEd Calamba, sangay ng "Mabato National High School, Main" sa Barangay Mabato, Lungsod ng Calamba. taong 2020 bunsod ng [[COVID-19]] ang "MNHS-Annex" ay muling ibinalik sa "KNHS" o "KIS" sa kasalukuyan.<ref>https://ph.locale.online/mabato-national-high-school-san-ramon-annex-1324869451.html</ref><ref>https://heyplaces.ph/01364602/Mabato_National_High_School_San_Ramon_Annex</ref> ===Kasaysayan=== Ang '''MNHS''', '''KIS''' at '''SRSHS''' ay saklaw ng eskuwelahan noong 2007 hanggang 2010 pinag buklod sa sapilitang pagbili ng Mabato National High School, Main ng Brgy. Mabato, Calamba; noong 2010 ng DepEd Calamba, at inatasan na rin ng Directress-Principal ang MNHS-Annex matapos na buklodin ito. ====KIS Extension==== Taong 2021, bunsod ng pandemyang [[COVID-19]] ang mga guro mula sa Mabato National High School (MNHS, Annex) ay inilipat sa Kapayapaan Integrated School (Main), ay muling ibinalik ng Mabato National High School (Main) sa KIS ang paaralan matapos ang labing isang (11) taon. ====SRSH School==== Ang dating Kapayapaan Integrated School, Extension (2021-26) ay pinalitan ng San Ramon Senior High School. ==Tingnan rin== Sa liked nito: * [[Calamba City Hospital]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Mga paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralan sa Lungsod ng Calamba]] [[Kategorya:Calamba, Laguna]] t52fddjbxhh99j62poa28456tabx5d4 2224718 2224717 2026-09-12T15:31:29Z Ivan P. Clarin 84769 /* Tingnan rin */ 2224718 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = Kapayapaan Integrated School |image = Kapayapaan Integrated School 2023.jpg |caption = Ang paaralan ng Kapayapaan Sekondarya sa Canlubang. |image_size = 300px |established = 1996 – Kapayapaan National High School<br>2015 – Kapayapaan Integrated School |type = Publiko-Main |head_label = Directress-Principal |head = Mrs. Bernardita Salazar |head_label2 =Spokesperson |head_2=Christian Obo |city = Snake Rd., Manfil, Kapayapaan Village, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna|Calamba]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = Parte ng DepEd ng Calamba |free_label = Coordinates |free = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E}} |colors = Berde at Puti {{color box|green}} &nbsp;{{color box|#FFFFFF}} |colours = |mascot = ''The Dove'' |nickname = '''KIS''' |affiliations = |website = }} Ang '''Kapayapaan Integrated School, Main''' o '''KIS''' sa dating pangalan, '''Kapayapaan National High School, KNHS''' ay isang pam-publikong paaralan sa sityo [[Manfil]] sa Kapayapaan Village, [[Canlubang]]; ito ay saklaw ng isang malaking pam-publikong paaralang elementarya ang "San Ramon Elementary School" (1992). Ang '''KIS''' ay may kuwadrado na nasa 500+ hanggang 600+ na ektarya at sa bilang ng estudyante ay 665 bawat mag-aaral. Ito ay suportado nang DepEd Calamba, Pagkatapos ng "Canlubang Integrated School", pumapangalawa ang KIS sa buong barangay sa Canlubang na isa sa pangunahing sekondarya, ngunit ang KIS ang maraming bilang ng estudyante, pagpatak ng taon ng taong 2015 hanggang sa kasalukuyan ng mag simulang ipatupad ang Senior High kurikulum.<ref>https://ph.linkedin.com/in/arcel-quinto-50b28916a{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://www.pinoycode.com/secondary-public-school/301521-kapayapaan-national-high-school |title=Archive copy |access-date=2022-07-10 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710154201/http://www.pinoycode.com/secondary-public-school/301521-kapayapaan-national-high-school |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.schoolandcollegelistings.com/PH/Calamba/620432461432538/DepEd-Tayo-Kapayapaan-Integrated-School---Calamba-City</ref> ==Interyor== ===Grado at silid=== Ang Kapayapaan Integrated School (KIS) ay may bilang na aabot sa labinganim (13) sa bawat seksyon simula Grade 7 hanggang Grade 10 ng "Junior High School", Ang mga baitang 11 at 12 ay may mga nakalaang akademikong strands; STEM (Science, Technology, Engineering, and Mathematics), ABM (Accountancy, Business, at Management), HUMSS (Humanities and Social Sciences), at TVL (Technical Vocational Livelihood). ====Mga seksyon==== "''Tingnan ang bawat 15 seksyons sa kahon na ito''". {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !Grado !Seksyon !Guro/Tagapayo |- ! colspan="3" | '''''Junior High''''' |- | '''Ika-8 Baitang''' || 1. [[Calla Lily]]<br>2. Camia<br>3. Carnation<br>4. [[Daffodil]]<br>5. [[Dahlia]]<br>6. [[Daisy]]<br>7. Gladiola<br>8. Ilang-Ilang<br>9. [[Asebo|Ilex]]<br>10. [[Rosal]]<br>11. [[Rose]]<br>12. [[Sampaguita]]<br>13. [[Tulipan|Tulip]]<br>14. Viola || 1. Felicitas Cruz<br>2. Irene Soliman<br>3. Cheryl Solleza<br>4. Lissa Subito<br>5. Rogelio Banua, Jr.<br>6. Hyacinth Canlubo<br>7. Joyce Elazegui<br>8. Maritess Adriano<br>9. Liza Manzanero<br>10. Elizabeth Malutao<br>11. Christopher Dean Ponce<br>12. Oihmee Alvarez<br>13. Rose Vilma Garcia<br>14. Menchie Andaya |- | '''Ika-9 Baitang''' || 1. [[Acacia]]<br>2. [[Agoho]]<br>3. [[Apitong]]<br>4. [[Dao]]<br>5. Dungon<br>6. [[Giho|Guijo]]<br>7. [[Alangilan|Ipil-Ipil]]<br>8. [[Shorea|Lawaan]]<br>9. [[Mahogany]]<br>10.[[Molave]]<br>11. [[Asana|Narra]]<br>12. [[Tindalo]]<br>13. [[Yakal]] || 1. Rajeta Quinto<br>2. Sarah Necio<br>3. Michelle Vargas<br>4. Jan Renz Palma<br>5. Ella Mae Matias<br>6. Cynthia Addatu<br>7. Cheene Cervantes<br>8. Ivy De Villa<br>9. Maria Clarita Domino<br>10. Maricris Jay Algire<br>11. Christian Marion Obo<br>12. Irish Masangkay<br>13. Alberto "Toby" Remoroza |- | '''Ika-10 Baitang''' || 1. Iraya<br>2. Daraitan<br>3. [[Bulkang Kanlaon|Kanlaon]]<br>4. [[Bundok Arayat|Arayat]]<br>5. [[Bundok Makiling|Makiling]]<br>6. [[Bulkang Mayon|Mayon]]<br>7. [[Bundok Banahaw|Banahaw]]<br>8. Batulao<br>9. [[Bundok Apo|Apo]]<br>10. [[Bundok Isarog|Isarog]]<br>11. [[Bundok Halcon|Halcon]]<br>12. Kitanglad<br>13. [[Bulkang Taal|Taal]]<br>14. [[Bulkang Bulusan|Bulusan]] || 1. Doris Querido<br>2. Sandy Liguit<br>3. Dennis Fernandez<br>4. Christine Mamalayan<br>5. Jonalyn Potot<br>6. Miriam Mabborang<br>7. Randolph Roxas<br>8. Naiza Cadapan<br>9. Sylvia Pua<br>10. Mariz L. Llagas<br>11. Daimler Tuason<br>12. Shiela Mae Colegio<br>13. Vernadeth Resplandor<br>14. Gilbert Cablan |- ! colspan="3" | '''''Senior High''''' |- | '''Ika-11 Baitang''' || 1. [[Bughaw]]<br>2. Dagtum<br>3. [[Ginto]]<br>4. [[Kahel]]<br>5. [[Kayumanggi]]<br>6. [[Lila]]<br>7. [[Lunti|Luntian]]<br>8. Mabaya<br>9. Malamaya<br>10. [[Pilak]]<br>11. [[Rosas]] || Pangalawang Palapag |- | '''Ika-12 Baitang''' || 1. Adhika<br>2. Busilak<br>3. Garing<br>4. Gunita<br>5. Hinahon<br>6. Hiraya<br>7. Kalimbahin<br>8. Mahilom<br>9. Marangal<br>10. Marilag<br>11. Masikhay<br>12. Matahom<br>13. Paham<br>14. Puhon<br>15. Tadhana || Pangatlong Palapag |} == Mga opisyal ng Kapayapaan Integrated School == ; DepEd Tayo KIS, Calamba City (SSLG, 2026-2027) {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; ! Estado !! Pangalan |- | Presidente || |- | Bise Presidente || |- | Sekretarya || |- | Ingat yaman || |- | Awditor || |- | P.I.O || |- | Protocol Officer || |- | G8 Chairperson/Representative || |- | G9 Chairperson/Representative || |- | G10 Chairperson/Representative || |- | G11 Chairperson/Representative || |- | G12 Chairperson/Representative || |} == Mga datihang opisyal ng KIS (KNHS) == ; KIS Former (SSG/SSLG) {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" | KIS Former Officers (SSG/SSLG) |- ! Estado !! Pangalan |- | Presidente | {{small|Dhax Almazan<br>Julia Marie Aquino<br>Ma. Salveangeline Capistrano<br>Xyron Homo}} |- | Bise presidente | {{small|Angelo Rapada<br>Charice Mae Vallarta<br>Natalie Lomongo}} |- | Sekretarya | {{small|Diane Lachica<br>Rachelle Joyce Parra<br>Aimee Sabanpan}} |- | Ingat yaman | {{small|Bianca Maligalig<br>Juliana Kei Pino<br>Jurish Keanne Pino<br>Elyssa Jocille Braga}} |- | Awditor | {{small|Cielo Dela Cruz<br>Nichole Basalan<br>Ren Fancubilla<br>Alyssa Faye Pascua}} |- | Protocol Incharge Office | {{small|Julieth Montilla<br>Lhiane Grace Quiza<br>Niña Lavarez<br>Marc Andrei Pagaduan}} |- | Protocol Officer | {{small|Donna Escala<br>Michaella Embestro<br>Sharlyn Laguardia<br>Stephanie Arpon<br>Amery Jane Severa<br>Benjie Tarlac<br>Allen Fernandez}} |- | Grade 7 Representative | {{small|Charmille Manarin<br>John Chris Dalisay<br>Michael Angelo Reyes<br>Zandra Arpon}} |- | G8 Chairperson/Reresentative | {{small|Gabriel Evanglista<br>Prince Darylle Solasco<br>Loraine Llosa<br>Nizza Janessa Mandanas<br>''John Louis Deguilla''<br>''Chen Justin Ore''<br>''Julia Teriapel''}} |- | G9 Chairperson/Representative | {{small|Alexandra Bonifacio<br>Avril Paul Badillo<br>Rachelle Anne Manjares<br>''Danica Lachica''<br>''Nancy Limbaga''}} |- | G10 Chairperson/Representative | {{small|Angel Venice Montilla<br>Javelyn Faye Tuscano<br>Joymae Anjcao<br>Kim Ashley Nieves<br>Kristel Mamaril<br>Leanne Legaspi<br>Devine Baguisi<br>''Jennilyn Bayeta''<br>''Kian Justin Macuha''}} |- | G11 Chairperson/Representative | {{small|Khim Ashley Nonoso<br>Khyla Kristine Agullana<br>Patricia Buenaobra<br>Sean Earl Encarnacion<br>Angel Dave Ancheta<br>''Jillian Adriano''}} |- | G12 Chairperson/Representative | {{small|Cedric Maico Garcia<br>Juliana Marie Usa<br>Majorielle De Guzman<br>Mark Joseph Bayani<br>Kyla Villanueva<br>Ma. Juliana Grace Villalobos<br>''Jack Guillmer Peñaverde''<br>''Rein Kyla Marie Gabayan''<br>''Samantha Galado''}} |} ==Mga programa== ; KIS, Team Building 2023 Naglungsad ang KIS ng Team Building na ginananap tuwing buwan ng ika Oktubre. ; [[Buhayani Festival|Calamba Festival]] Ang Kapayapaan Integrated School ay isa sa mga paaralan na kalahok sa patimpalak ng pestibal ng Buhayani, sa ika 158 anibersaryo ng pambansang bayani na si Dr. gat [[Jose Rizal]], na ginaganap sa ikalawang linggo ng Hunyo, at ilan pang nga introduksyon tulad ng Street dance at dance showdown sa "The Plaza Calamba" sa Monumento ni Rizal at kapitolyo nito, ang dating nirerepresenta nito ay ang dating miyembro ng "Indak Canlubang noong taong 2017, 2018 at 2019. ==San Ramon Senior High School== {{Infobox University |name = San Ramon Senior High School |other_name = MNHS - San Ramon, Annex |image = Kapayapaan Integrated School, Extension.jpg |image_size = 300px |caption = Ang dating paaralan ng KIS Extension |motto = No To Bullying, Progress |logo = |established = 2007–2010 (KNHS, Annex)<br>2010–2019 kasalukuyan (MNHS San Ramon, Annex)<br/>2021–26 (KIS, Annex)<br>2026-kasalaukyan<br>(San Ramon Senior High School) |type = Publiko-Extension (Annex) |head_label = Directress- Principal |head = Mariliza T. Espada ({{small|2011- 2014}})<br>Arnaldo F. Forteza ({{small|2015- 2018}}) |city = [[Asia-1]], [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna|Calamba]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = Parte ng Mabato National High School - Main (Calamba) - ''dissolved'' (2010-2019)<br>Parte ng Kapayapaan Integrated School, Main ''unite'' (2020-kasalukuyan) |free_label = Coordinates |free = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E}} |colors = Asul at Dilaw {{color box|blue}} &nbsp;{{color box|yellow}} |colours = |mascot = ''Torch'' |nickname = KIS Annex, MNHS |affiliations = |website = }} Ang '''SRSH School''', '''KIS Extension''' o '''#MNHS, Annex''' ay ang sanga ng '''''Kapayapaan Integrated School''''' (2007-2022) na isang pam-publikong paaralan sa Kapayapaan Village, Canlubang ng sityo Asia-1, Ang KIS-Annex ay umaabot sa 100+ hanggang 300+ na ektrayang lupa, at bilang ng mga estudyante ay umaabot sa 665+ bawat seksyon pataas, Ito ay suportado nang DepEd Calamba, sangay ng "Mabato National High School, Main" sa Barangay Mabato, Lungsod ng Calamba. taong 2020 bunsod ng [[COVID-19]] ang "MNHS-Annex" ay muling ibinalik sa "KNHS" o "KIS" sa kasalukuyan.<ref>https://ph.locale.online/mabato-national-high-school-san-ramon-annex-1324869451.html</ref><ref>https://heyplaces.ph/01364602/Mabato_National_High_School_San_Ramon_Annex</ref> ===Kasaysayan=== Ang '''MNHS''', '''KIS''' at '''SRSHS''' ay saklaw ng eskuwelahan noong 2007 hanggang 2010 pinag buklod sa sapilitang pagbili ng Mabato National High School, Main ng Brgy. Mabato, Calamba; noong 2010 ng DepEd Calamba, at inatasan na rin ng Directress-Principal ang MNHS-Annex matapos na buklodin ito. ====KIS Extension==== Taong 2021, bunsod ng pandemyang [[COVID-19]] ang mga guro mula sa Mabato National High School (MNHS, Annex) ay inilipat sa Kapayapaan Integrated School (Main), ay muling ibinalik ng Mabato National High School (Main) sa KIS ang paaralan matapos ang labing isang (11) taon. ====SRSH School==== Ang dating Kapayapaan Integrated School, Extension (2021-26) ay pinalitan ng San Ramon Senior High School. ==Tingnan rin== Sa likod nito: * [[Calamba City Hospital]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Mga paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralan sa Lungsod ng Calamba]] [[Kategorya:Calamba, Laguna]] 0xq8ca3t1lk6fnwhyzhq34x6aal95te 2224736 2224718 2026-09-12T16:01:39Z Ivan P. Clarin 84769 /* San Ramon Senior High School */ 2224736 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = Kapayapaan Integrated School |image = Kapayapaan Integrated School 2023.jpg |caption = Ang paaralan ng Kapayapaan Sekondarya sa Canlubang. |image_size = 300px |established = 1996 – Kapayapaan National High School<br>2015 – Kapayapaan Integrated School |type = Publiko-Main |head_label = Directress-Principal |head = Mrs. Bernardita Salazar |head_label2 =Spokesperson |head_2=Christian Obo |city = Snake Rd., Manfil, Kapayapaan Village, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna|Calamba]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = Parte ng DepEd ng Calamba |free_label = Coordinates |free = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E}} |colors = Berde at Puti {{color box|green}} &nbsp;{{color box|#FFFFFF}} |colours = |mascot = ''The Dove'' |nickname = '''KIS''' |affiliations = |website = }} Ang '''Kapayapaan Integrated School, Main''' o '''KIS''' sa dating pangalan, '''Kapayapaan National High School, KNHS''' ay isang pam-publikong paaralan sa sityo [[Manfil]] sa Kapayapaan Village, [[Canlubang]]; ito ay saklaw ng isang malaking pam-publikong paaralang elementarya ang "San Ramon Elementary School" (1992). Ang '''KIS''' ay may kuwadrado na nasa 500+ hanggang 600+ na ektarya at sa bilang ng estudyante ay 665 bawat mag-aaral. Ito ay suportado nang DepEd Calamba, Pagkatapos ng "Canlubang Integrated School", pumapangalawa ang KIS sa buong barangay sa Canlubang na isa sa pangunahing sekondarya, ngunit ang KIS ang maraming bilang ng estudyante, pagpatak ng taon ng taong 2015 hanggang sa kasalukuyan ng mag simulang ipatupad ang Senior High kurikulum.<ref>https://ph.linkedin.com/in/arcel-quinto-50b28916a{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://www.pinoycode.com/secondary-public-school/301521-kapayapaan-national-high-school |title=Archive copy |access-date=2022-07-10 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710154201/http://www.pinoycode.com/secondary-public-school/301521-kapayapaan-national-high-school |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.schoolandcollegelistings.com/PH/Calamba/620432461432538/DepEd-Tayo-Kapayapaan-Integrated-School---Calamba-City</ref> ==Interyor== ===Grado at silid=== Ang Kapayapaan Integrated School (KIS) ay may bilang na aabot sa labinganim (13) sa bawat seksyon simula Grade 7 hanggang Grade 10 ng "Junior High School", Ang mga baitang 11 at 12 ay may mga nakalaang akademikong strands; STEM (Science, Technology, Engineering, and Mathematics), ABM (Accountancy, Business, at Management), HUMSS (Humanities and Social Sciences), at TVL (Technical Vocational Livelihood). ====Mga seksyon==== "''Tingnan ang bawat 15 seksyons sa kahon na ito''". {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !Grado !Seksyon !Guro/Tagapayo |- ! colspan="3" | '''''Junior High''''' |- | '''Ika-8 Baitang''' || 1. [[Calla Lily]]<br>2. Camia<br>3. Carnation<br>4. [[Daffodil]]<br>5. [[Dahlia]]<br>6. [[Daisy]]<br>7. Gladiola<br>8. Ilang-Ilang<br>9. [[Asebo|Ilex]]<br>10. [[Rosal]]<br>11. [[Rose]]<br>12. [[Sampaguita]]<br>13. [[Tulipan|Tulip]]<br>14. Viola || 1. Felicitas Cruz<br>2. Irene Soliman<br>3. Cheryl Solleza<br>4. Lissa Subito<br>5. Rogelio Banua, Jr.<br>6. Hyacinth Canlubo<br>7. Joyce Elazegui<br>8. Maritess Adriano<br>9. Liza Manzanero<br>10. Elizabeth Malutao<br>11. Christopher Dean Ponce<br>12. Oihmee Alvarez<br>13. Rose Vilma Garcia<br>14. Menchie Andaya |- | '''Ika-9 Baitang''' || 1. [[Acacia]]<br>2. [[Agoho]]<br>3. [[Apitong]]<br>4. [[Dao]]<br>5. Dungon<br>6. [[Giho|Guijo]]<br>7. [[Alangilan|Ipil-Ipil]]<br>8. [[Shorea|Lawaan]]<br>9. [[Mahogany]]<br>10.[[Molave]]<br>11. [[Asana|Narra]]<br>12. [[Tindalo]]<br>13. [[Yakal]] || 1. Rajeta Quinto<br>2. Sarah Necio<br>3. Michelle Vargas<br>4. Jan Renz Palma<br>5. Ella Mae Matias<br>6. Cynthia Addatu<br>7. Cheene Cervantes<br>8. Ivy De Villa<br>9. Maria Clarita Domino<br>10. Maricris Jay Algire<br>11. Christian Marion Obo<br>12. Irish Masangkay<br>13. Alberto "Toby" Remoroza |- | '''Ika-10 Baitang''' || 1. Iraya<br>2. Daraitan<br>3. [[Bulkang Kanlaon|Kanlaon]]<br>4. [[Bundok Arayat|Arayat]]<br>5. [[Bundok Makiling|Makiling]]<br>6. [[Bulkang Mayon|Mayon]]<br>7. [[Bundok Banahaw|Banahaw]]<br>8. Batulao<br>9. [[Bundok Apo|Apo]]<br>10. [[Bundok Isarog|Isarog]]<br>11. [[Bundok Halcon|Halcon]]<br>12. Kitanglad<br>13. [[Bulkang Taal|Taal]]<br>14. [[Bulkang Bulusan|Bulusan]] || 1. Doris Querido<br>2. Sandy Liguit<br>3. Dennis Fernandez<br>4. Christine Mamalayan<br>5. Jonalyn Potot<br>6. Miriam Mabborang<br>7. Randolph Roxas<br>8. Naiza Cadapan<br>9. Sylvia Pua<br>10. Mariz L. Llagas<br>11. Daimler Tuason<br>12. Shiela Mae Colegio<br>13. Vernadeth Resplandor<br>14. Gilbert Cablan |- ! colspan="3" | '''''Senior High''''' |- | '''Ika-11 Baitang''' || 1. [[Bughaw]]<br>2. Dagtum<br>3. [[Ginto]]<br>4. [[Kahel]]<br>5. [[Kayumanggi]]<br>6. [[Lila]]<br>7. [[Lunti|Luntian]]<br>8. Mabaya<br>9. Malamaya<br>10. [[Pilak]]<br>11. [[Rosas]] || Pangalawang Palapag |- | '''Ika-12 Baitang''' || 1. Adhika<br>2. Busilak<br>3. Garing<br>4. Gunita<br>5. Hinahon<br>6. Hiraya<br>7. Kalimbahin<br>8. Mahilom<br>9. Marangal<br>10. Marilag<br>11. Masikhay<br>12. Matahom<br>13. Paham<br>14. Puhon<br>15. Tadhana || Pangatlong Palapag |} == Mga opisyal ng Kapayapaan Integrated School == ; DepEd Tayo KIS, Calamba City (SSLG, 2026-2027) {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; ! Estado !! Pangalan |- | Presidente || |- | Bise Presidente || |- | Sekretarya || |- | Ingat yaman || |- | Awditor || |- | P.I.O || |- | Protocol Officer || |- | G8 Chairperson/Representative || |- | G9 Chairperson/Representative || |- | G10 Chairperson/Representative || |- | G11 Chairperson/Representative || |- | G12 Chairperson/Representative || |} == Mga datihang opisyal ng KIS (KNHS) == ; KIS Former (SSG/SSLG) {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" | KIS Former Officers (SSG/SSLG) |- ! Estado !! Pangalan |- | Presidente | {{small|Dhax Almazan<br>Julia Marie Aquino<br>Ma. Salveangeline Capistrano<br>Xyron Homo}} |- | Bise presidente | {{small|Angelo Rapada<br>Charice Mae Vallarta<br>Natalie Lomongo}} |- | Sekretarya | {{small|Diane Lachica<br>Rachelle Joyce Parra<br>Aimee Sabanpan}} |- | Ingat yaman | {{small|Bianca Maligalig<br>Juliana Kei Pino<br>Jurish Keanne Pino<br>Elyssa Jocille Braga}} |- | Awditor | {{small|Cielo Dela Cruz<br>Nichole Basalan<br>Ren Fancubilla<br>Alyssa Faye Pascua}} |- | Protocol Incharge Office | {{small|Julieth Montilla<br>Lhiane Grace Quiza<br>Niña Lavarez<br>Marc Andrei Pagaduan}} |- | Protocol Officer | {{small|Donna Escala<br>Michaella Embestro<br>Sharlyn Laguardia<br>Stephanie Arpon<br>Amery Jane Severa<br>Benjie Tarlac<br>Allen Fernandez}} |- | Grade 7 Representative | {{small|Charmille Manarin<br>John Chris Dalisay<br>Michael Angelo Reyes<br>Zandra Arpon}} |- | G8 Chairperson/Reresentative | {{small|Gabriel Evanglista<br>Prince Darylle Solasco<br>Loraine Llosa<br>Nizza Janessa Mandanas<br>''John Louis Deguilla''<br>''Chen Justin Ore''<br>''Julia Teriapel''}} |- | G9 Chairperson/Representative | {{small|Alexandra Bonifacio<br>Avril Paul Badillo<br>Rachelle Anne Manjares<br>''Danica Lachica''<br>''Nancy Limbaga''}} |- | G10 Chairperson/Representative | {{small|Angel Venice Montilla<br>Javelyn Faye Tuscano<br>Joymae Anjcao<br>Kim Ashley Nieves<br>Kristel Mamaril<br>Leanne Legaspi<br>Devine Baguisi<br>''Jennilyn Bayeta''<br>''Kian Justin Macuha''}} |- | G11 Chairperson/Representative | {{small|Khim Ashley Nonoso<br>Khyla Kristine Agullana<br>Patricia Buenaobra<br>Sean Earl Encarnacion<br>Angel Dave Ancheta<br>''Jillian Adriano''}} |- | G12 Chairperson/Representative | {{small|Cedric Maico Garcia<br>Juliana Marie Usa<br>Majorielle De Guzman<br>Mark Joseph Bayani<br>Kyla Villanueva<br>Ma. Juliana Grace Villalobos<br>''Jack Guillmer Peñaverde''<br>''Rein Kyla Marie Gabayan''<br>''Samantha Galado''}} |} ==Mga programa== ; KIS, Team Building 2023 Naglungsad ang KIS ng Team Building na ginananap tuwing buwan ng ika Oktubre. ; [[Buhayani Festival|Calamba Festival]] Ang Kapayapaan Integrated School ay isa sa mga paaralan na kalahok sa patimpalak ng pestibal ng Buhayani, sa ika 158 anibersaryo ng pambansang bayani na si Dr. gat [[Jose Rizal]], na ginaganap sa ikalawang linggo ng Hunyo, at ilan pang nga introduksyon tulad ng Street dance at dance showdown sa "The Plaza Calamba" sa Monumento ni Rizal at kapitolyo nito, ang dating nirerepresenta nito ay ang dating miyembro ng "Indak Canlubang noong taong 2017, 2018 at 2019. ==San Ramon Senior High School== {{Infobox University |name = San Ramon Senior High School |other_name = MNHS - San Ramon, Annex |image = Kapayapaan Integrated School, Extension.jpg |image_size = 300px |caption = Ang dating paaralan ng KIS Extension |motto = No To Bullying, Progress |logo = |established = 2007–2010 (KNHS, Annex)<br>2010–2019 kasalukuyan (MNHS San Ramon, Annex)<br/>2021–26 (KIS, Annex)<br>2026-kasalaukyan<br>(San Ramon Senior High School) |type = Publiko-Extension (Annex) |head_label = Directress- Principal |head = Mariliza T. Espada ({{small|2011- 2014}})<br>Arnaldo F. Forteza ({{small|2015- 2018}}) |city = Blk 61 Rd, [[Asia-1]], [[Kapayapaan Village]], [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna|Calamba]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = Parte ng Mabato National High School - Main (Calamba) - ''dissolved'' (2010-2019)<br>Parte ng Kapayapaan Integrated School, Main ''unite'' (2020-kasalukuyan) |free_label = Coordinates |free = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E}} |colors = Asul at Dilaw {{color box|blue}} &nbsp;{{color box|yellow}} |colours = |mascot = ''Torch'' |nickname = KIS Annex, MNHS |affiliations = |website = }} Ang '''SRSH School''', '''KIS Extension''' o '''#MNHS, Annex''' ay ang sanga ng '''''Kapayapaan Integrated School''''' (2007-2022) na isang pam-publikong paaralan sa Kapayapaan Village, Canlubang ng sityo Asia-1, Ang KIS-Annex ay umaabot sa 100+ hanggang 300+ na ektrayang lupa, at bilang ng mga estudyante ay umaabot sa 665+ bawat seksyon pataas, Ito ay suportado nang DepEd Calamba, sangay ng "Mabato National High School, Main" sa Barangay Mabato, Lungsod ng Calamba. taong 2020 bunsod ng [[COVID-19]] ang "MNHS-Annex" ay muling ibinalik sa "KNHS" o "KIS" sa kasalukuyan.<ref>https://ph.locale.online/mabato-national-high-school-san-ramon-annex-1324869451.html</ref><ref>https://heyplaces.ph/01364602/Mabato_National_High_School_San_Ramon_Annex</ref> ===Kasaysayan=== Ang '''MNHS''', '''KIS''' at '''SRSHS''' ay saklaw ng eskuwelahan noong 2007 hanggang 2010 pinag buklod sa sapilitang pagbili ng Mabato National High School, Main ng Brgy. Mabato, Calamba; noong 2010 ng DepEd Calamba, at inatasan na rin ng Directress-Principal ang MNHS-Annex matapos na buklodin ito. ====KIS Extension==== Taong 2021, bunsod ng pandemyang [[COVID-19]] ang mga guro mula sa Mabato National High School (MNHS, Annex) ay inilipat sa Kapayapaan Integrated School (Main), ay muling ibinalik ng Mabato National High School (Main) sa KIS ang paaralan matapos ang labing isang (11) taon. ====SRSH School==== Ang dating Kapayapaan Integrated School, Extension (2021-26) ay pinalitan ng San Ramon Senior High School. ==Tingnan rin== Sa likod nito: * [[Calamba City Hospital]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Mga paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralan sa Lungsod ng Calamba]] [[Kategorya:Calamba, Laguna]] 7wnhtaw747frj9oy485rg70rt2849f7 Patimpalak ng kagandahan 0 293457 2224936 2096176 2026-09-13T09:39:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224936 wikitext text/x-wiki Ang '''Patimpalak ng Kagandahan'''<ref>{{Cite web |date=2019-01-28 |title=KILALANIN: Sino ang 'Unang Reyna' ng patimpalak pagandahan sa Pilipinas? |url=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/talakayan/683011/sino-ang-unang-reyna-ng-patimpalak-pagandahan-sa-pilipinas/story/ |access-date=2022-05-29 |website=Balitambayan |language=en}}</ref> (Ingles: ''beauty pageant'' o ''beauty contest'') ay isang paligsahan na tradisyunal na nakatuon sa paghusga at pagranggo ng pisikal na katangian ng mga kalahok. Sumulong ang mga patimpalak na isali ang panloob na kagandahan, na may pamantayang sinasakop ang paghusga ng personalidad, [[talino]], talento, ugali, at pagkikilahok sa [[kawanggawa]], sa pamamagitan ng pribadong panayam sa mga hurado at pagsagot sa mga tanong sa publikong entablado. Orihinal na tumutukoy ang patimpalak pagandahan sa Malalaking Apat na internasyunal na patimpalak pagandahan. Nahahati ang mga titulo ng pagandahan sa Binibini (''Miss''), Ginang (''Mrs.'' o ''Ms.''), at Kabataan (''Teen'') – upang malinaw na matukoy ang pagkakaiba sa pagitan ng mga dibisyon ng pagandahan. Daan-daan at libu-libong mga patimpalak pagandahan ang ginaganap kada taon,<ref>{{Cite news |last= |first= |date=27 Agosto 2013 |title=An international beauty pageant where everyone's pet cause is the environment |language=en |work=Latina Lista |url=http://latinalista.com/life/environment/an-international-beauty-pageant-where-everyones-pet-cause-is-the-environment |access-date=8 Abril 2019 |archive-date=14 Agosto 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814193353/https://latinalista.com/life/environment/an-international-beauty-pageant-where-everyones-pet-cause-is-the-environment |url-status=dead }}</ref> subalit ang Malalaking Apat ang tinuturing na pinakaprestihiyoso,<ref>{{Cite news|url=https://www.ibtimes.com.au/philippines-brazil-venezuela-three-countries-win-big-four-international-beauty-pageants-1318720|title=Philippines, Brazil And Venezuela: Three Countries To Win The Big Four International Beauty Pageants|last=Ornos|first=Riza|date=30 September 2013|work=International Business Times|access-date=4 Pebrero 2019|language=en}}</ref> na malawak na binibigyan pansin at sinasahimpapawid ng [[Mass media|midya]].<ref>{{Cite news|last=Kanja|first=Kirstin|url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/article/2001353920/what-it-means-to-be-miss-world-miss-universe|title=Beauty with a purpose: What it means to be Miss World, Miss Universe|date=20 Disyembre 2019|work=Standard Media|access-date=26 Abril 2020|language=en}}</ref> Halimbawa, pinagsama-samang tinutukoy ng ''The Wall Street Journal'',<ref name="wallstreet-debris">{{cite news|title=Lost in Storm's Debris: A Beauty Pageant|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303562904579230743737206568|newspaper=The Wall Street Journal|first=Kwanwoo|last=Jun|date=2013-12-02|access-date=2015-11-09|language=en}}</ref> [[BBC News]],<ref name="bbc-news">{{cite news|last1=Amee|first1=Enriquez|title=Philippines: How to make a beauty queen|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425|access-date=10 Nobyembre 2015 |work=[[BBC News]]|date=2 Pebrero 2014}}</ref> [[CNN]],<ref>{{Cite news|url=http://cnnphilippines.com/life/culture/2017/01/27/miss-universe-cover.html|title=How a country hosts a Miss Universe pageant|last=Cabato|first=Regine|date=27 Enero 2017|work=CNN|access-date=31 Disyembre 2018|language=en|archive-date=19 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719231522/http://www.cnnphilippines.com/life/culture/2017/01/27/miss-universe-cover.html|url-status=dead}}</ref> Xinhua News Agency,<ref>{{Cite news |last= |first= |date=3 Nobyembre 2018 |title=Myanmar's beauty queen to take part in Miss World pageant 2018 in China |language=en |work=Xinhua News Agency |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-11/03/c_137579570.htm |url-status=dead |access-date=30 Disyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811033332/http://www.xinhuanet.com/english/2018-11/03/c_137579570.htm |archive-date=11 Agosto 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811033332/http://www.xinhuanet.com/english/2018-11/03/c_137579570.htm|date=Agosto 11, 2020}}</ref> at pandaigdigang ahensyang balita tulad ng [[Reuters]],<ref>{{Cite news|last=Banerji|first=Annie|date=30 Mayo 2019|language=en|title=Indian beauty pageant draws flak for unfair portrayal of women|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/india-women-fairness/indian-beauty-pageant-draws-flak-for-unfair-portrayal-of-women-idUKL8N23630E|access-date=3 Mayo 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1= |first1= |date=13 Disyembre 2013 |title=The Philippines earns another crown |language=en |work=Reuters |url=http://in.reuters.com/video/2013/12/19/the-philippines-earns-another-crown?videoId=276014896 |url-status=dead |access-date=14 Disyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094356/http://in.reuters.com/video/2013/12/19/the-philippines-earns-another-crown?videoId=276014896 |archive-date=22 December 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304081611/http://in.reuters.com/video/2013/12/19/the-philippines-earns-another-crown?videoId=276014896|date=December}}</ref> Associated Press<ref>{{Cite news|last=Willett|first=Megan|date=3 Disyembre 2019|title=How the Miss Universe pageant has evolved over the last 67 years|work=Insider|agency=Associated Press|url=https://www.insider.com/miss-universe-then-and-now-2017-1|access-date=3 Mayo 2020|language=en}}</ref> at Agence France-Presse<ref name="Cinderellas-afp">{{cite news|last1=Joel|first1=Guinto|title=PH Cinderellas 'duck walk' to world stage|url=http://lifestyle.inquirer.net/187109/beauty-pageant-cinderellas-beat-poverty-in-ph-seize-world-stage|access-date=10 Nobyembre 2015|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=13 Marso 2015|language=en}}</ref><ref name="gma-afp">{{cite news|last1=Joel|first1=Guinto|language=en|title=In beauty pageants, Philippines' modern day Cinderellas seize world stage|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/451153/lifestyle/in-beauty-pageants-philippines-modern-day-cinderellas-seize-world-stage|access-date=10 Nobyembre 2015|agency=[[Agence France-Presse]]|publisher=[[GMA News|GMA News Online]]|date=12 Marso 2015}}</ref> ang apat na pangunahing pagandahan bilang "Malalaking Apat": [[Miss Universe]], [[Miss World]], [[Miss International]], at [[Miss Earth]].<ref>{{cite news |last= |first= |date=2008-10-08 |title=Những scandal của Miss World |language=en |publisher=Vietnam Express |url=http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-sao/trong-nuoc/nhung-scandal-cua-miss-world-1898682.html |url-status=dead |access-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022548/http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-sao/trong-nuoc/nhung-scandal-cua-miss-world-1898682.html |archive-date=17 Nobyembre 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=The misses and missuses of the world|url=http://www.thejakartapost.com/news/2013/09/13/urban-chat-the-misses-and-missuses-world.html|newspaper=The Jakarta Post|first=Lynda|last=Ibrahim|date=2013-09-13|access-date=2016-09-11|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Philippines' Miss Universe returns home, ignites dreams|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/philippines-miss-universe/2455920.html|publisher=Channel NewsAsia|first=Aya|last=Lowe|date=2016-01-25|access-date=2016-09-11|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Patimpalak]] [[Kategorya:Kompetensiya (ekonomiya)]] qtupzks10p2yh65lm8db13wu9lrhlre 1995 sa Pilipinas 0 297421 2224924 2223139 2026-09-13T09:25:15Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224924 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Telebisyon== ===Premiere=== {| class="wikitable" ! Petsa ! Ipakita |- |Enero 16 |''TV Patrol Zamboanga'' sa ABS-CBN TV-3 Zamboanga |- |Enero 22 |''Berlin Break'' sa ABC 5 |- |Enero 28 |''[[Eat Bulaga!]]'' on GMA 7 |- |Enero 30 |''[[Valiente (1992 TV series)|Valiente]]'' sa GMA 7 |- | Pebrero 1 |''Inside Showbiz'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Pebrero 2 |''[[Dong Puno Live]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'' on GMA 7 |- | Pebrero 4 |''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'' on ABS-CBN 2 |- |rowspan=2|Pebrero 5 |''[[ASAP (programa sa TV)|ASAP]]'' sa ABS-CBN 2<ref>{{cite news|author=Anarcon, James Patrick |title=Ang pagsisimula ng ika-25 anibersaryo ng ASAP ay maghaharap sa pilot ng variety show ng GMA-7 |url=https://www.pep.ph/news/local/148500/asap-25th-anniversary-kick-off-goes-head-to-head-against-pilot-of-new-gma-7-variety-show-a724-20200103 |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 3, 2020}}</ref> |- |''Espesyal sa Sunday Night'' sa ABC 5 |- |Pebrero 6 |''[[Cristy FerMinute]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Pebrero 10 |''[[Mighty Morphin Power Rangers]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Marso 6 |''[[PCSO Lottery Draw|Philippine Lottery Draw]]'' sa PTV 4 |- |Marso 23 |''[[Yaiba]]'' sa ABC 5 |- |Abril 1 |''Rainbow Cinema'' sa GMA 7 |- |Abril 18 |''[[Dragon Ball (serye sa TV)|Dragon Ball]]'' sa RPN 9 |- |Mayo 1 |''TV Patrol Cagayan de Oro'' sa ABS-CBN TV-2 Cagayan de Oro |- |Mayo 17 |''[[Tapatan kasama si Jay Sonza]]'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Mayo 20 |''[[Mga May Tattoo na Teenage Alien Fighters mula sa Beverly Hills]]'' sa ABC 5 |- |''[[Kousoku Sentai Turboranger|Turborangers]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2|Hunyo 10 |''[[Hiraya Manawari]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Bayani (serye sa TV)|Bayani]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Hunyo 12 |''TV Patrol Western Visayas'' sa ABS-CBN TV-4 Bacolod |- |Hunyo 14 |''[[High Tide (serye sa TV)|High Tide]]'' sa ABC 5 |- |rowspan=2|Hunyo 27 |''[[Walker Texas Ranger]]'' sa GMA 7 |- |''Batang X sa TV'' sa ABC 5 |- |rowspan=3|Hulyo 1 |''Science Made Easy'' sa PTV 4 |- |''Kemistry in Action'' sa PTV 4 |- |''Physics in Everyday Life'' sa PTV 4 |- | Hulyo 9 |''Gameplan'' sa GMA 7 |- | Hulyo 10 |''[[IBC TV X-Press]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2| Hulyo 31 |''[[Katok Mga Misis]]'' sa GMA 7 |- |''[[Kadenang Kristal]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 3 |''Takdang-Aralin'' sa ABS-CBN 2 |- |Agosto 5 |''Powerline'' sa IBC 13 |- |Agosto 12 |''[[T.G.I.S.]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 14 |''TV Patrol Dumaguete'' sa ABS-CBN TV-12 Dumaguete |- |Agosto 28 |''Balita sa Tanghali/Araw ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 2 |''Balita sa Katapusan ng Linggo ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 6 |''[[Law & Order]]'' sa Citynet 27 |- | rowspan="3" |Setyembre 14 |''[[Home Improvement (serye sa TV)|Home Improvement]]'' sa Citynet 27 |- |''[[Dave's World]]'' sa Citynet 27 |- |''[[The Outer Limits (serye sa TV noong 1995)|The Outer Limits]]'' sa ABC 5 |- |Setyembre 17 |''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 30 |''Channel S'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Oktubre 2 |''[[PTV News (programa sa TV)|PTV News]]'' sa PTV 4 |- |''[[Saksi|Saksi: GMA Headline Balita]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 4 |''[[Emergency (1995 TV programa)|Emergency]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 8 |''[[Startalk (Philippine talk show)|Startalk]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=PAALAM SA STARTALK: 10 Pinaka-eksplosibong kwento at sandali |url=https://www.pep.ph/news/local/7900/farewell-to-startalk-10-most-explosive-stories-and-moments |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Setyembre 11, 2015}}</ref> |- |Oktubre 9 |''[[Batibot]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 20 |''[[Bubble Gang]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=Makabuluhang bilang ng Bubble Gang sa ika-20 anibersaryo nito |url=https://www.pep.ph/lifestyle/32914/significant-numbers-of-embubble-gangem-on-its-20th-anniversary |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 7, 2016}}</ref> |- |Nobyembre 3 |''Ang Saya ng Musika'' sa ABS-CBN 2 |- |Nobyembre 4 |''Pagluluto kasama ang mga Daza'' sa ABC 5 |- |Nobyembre 27 |''TV Patrol Baguio'' sa ABS-CBN TV-3 Baguio |- |Disyembre 1 |''[[Calvento Files]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Disyembre 23 |''[[Sailor Moon]]'' sa ABC 5 |} ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 23 – Chad Devs dela Peña (namatay noong 2023), manlalaro ng esports * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – Joj at Jai Agpangan, mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] m03n0cle4mhvpq8p4pnoie8szizyqqg 2224999 2224924 2026-09-13T10:15:44Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224999 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Telebisyon== ===Premiere=== {| class="wikitable" ! Petsa ! Ipakita |- |Enero 16 |''TV Patrol Zamboanga'' sa ABS-CBN TV-3 Zamboanga |- |Enero 22 |''Berlin Break'' sa ABC 5 |- |Enero 28 |''[[Eat Bulaga!]]'' on GMA 7 |- |Enero 30 |''[[Valiente (1992 TV series)|Valiente]]'' sa GMA 7 |- | Pebrero 1 |''Inside Showbiz'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Pebrero 2 |''[[Dong Puno Live]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'' on GMA 7 |- | Pebrero 4 |''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'' on ABS-CBN 2 |- |rowspan=2|Pebrero 5 |''[[ASAP (programa sa TV)|ASAP]]'' sa ABS-CBN 2<ref>{{cite news|author=Anarcon, James Patrick |title=Ang pagsisimula ng ika-25 anibersaryo ng ASAP ay maghaharap sa pilot ng variety show ng GMA-7 |url=https://www.pep.ph/news/local/148500/asap-25th-anniversary-kick-off-goes-head-to-head-against-pilot-of-new-gma-7-variety-show-a724-20200103 |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 3, 2020}}</ref> |- |''Espesyal sa Sunday Night'' sa ABC 5 |- |Pebrero 6 |''[[Cristy FerMinute]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Pebrero 10 |''[[Mighty Morphin Power Rangers]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Marso 6 |''[[PCSO Lottery Draw|Philippine Lottery Draw]]'' sa PTV 4 |- |Marso 23 |''[[Yaiba]]'' sa ABC 5 |- |Abril 1 |''Rainbow Cinema'' sa GMA 7 |- |Abril 18 |''[[Dragon Ball (serye sa TV)|Dragon Ball]]'' sa RPN 9 |- |Mayo 1 |''TV Patrol Cagayan de Oro'' sa ABS-CBN TV-2 Cagayan de Oro |- |Mayo 17 |''[[Tapatan kasama si Jay Sonza]]'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Mayo 20 |''[[Mga May Tattoo na Teenage Alien Fighters mula sa Beverly Hills]]'' sa ABC 5 |- |''[[Kousoku Sentai Turboranger|Turborangers]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2|Hunyo 10 |''[[Hiraya Manawari]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Bayani (serye sa TV)|Bayani]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Hunyo 12 |''TV Patrol Western Visayas'' sa ABS-CBN TV-4 Bacolod |- |Hunyo 14 |''[[High Tide (serye sa TV)|High Tide]]'' sa ABC 5 |- |rowspan=2|Hunyo 27 |''[[Walker Texas Ranger]]'' sa GMA 7 |- |''Batang X sa TV'' sa ABC 5 |- |rowspan=3|Hulyo 1 |''Science Made Easy'' sa PTV 4 |- |''Kemistry in Action'' sa PTV 4 |- |''Physics in Everyday Life'' sa PTV 4 |- | Hulyo 9 |''Gameplan'' sa GMA 7 |- | Hulyo 10 |''[[IBC TV X-Press]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2| Hulyo 31 |''[[Katok Mga Misis]]'' sa GMA 7 |- |''[[Kadenang Kristal]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 3 |''Takdang-Aralin'' sa ABS-CBN 2 |- |Agosto 5 |''Powerline'' sa IBC 13 |- |Agosto 12 |''[[T.G.I.S.]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 14 |''TV Patrol Dumaguete'' sa ABS-CBN TV-12 Dumaguete |- |Agosto 28 |''Balita sa Tanghali/Araw ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 2 |''Balita sa Katapusan ng Linggo ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 6 |''[[Law & Order]]'' sa Citynet 27 |- | rowspan="3" |Setyembre 14 |''[[Home Improvement (serye sa TV)|Home Improvement]]'' sa Citynet 27 |- |''[[Dave's World]]'' sa Citynet 27 |- |''[[The Outer Limits (serye sa TV noong 1995)|The Outer Limits]]'' sa ABC 5 |- |Setyembre 17 |''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 30 |''Channel S'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Oktubre 2 |''[[PTV News (programa sa TV)|PTV News]]'' sa PTV 4 |- |''[[Saksi|Saksi: GMA Headline Balita]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 4 |''[[Emergency (1995 TV programa)|Emergency]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 8 |''[[Startalk (Philippine talk show)|Startalk]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=PAALAM SA STARTALK: 10 Pinaka-eksplosibong kwento at sandali |url=https://www.pep.ph/news/local/7900/farewell-to-startalk-10-most-explosive-stories-and-moments |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Setyembre 11, 2015}}</ref> |- |Oktubre 9 |''[[Batibot]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 20 |''[[Bubble Gang]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=Makabuluhang bilang ng Bubble Gang sa ika-20 anibersaryo nito |url=https://www.pep.ph/lifestyle/32914/significant-numbers-of-embubble-gangem-on-its-20th-anniversary |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 7, 2016}}</ref> |- |Nobyembre 3 |''Ang Saya ng Musika'' sa ABS-CBN 2 |- |Nobyembre 4 |''Pagluluto kasama ang mga Daza'' sa ABC 5 |- |Nobyembre 27 |''TV Patrol Baguio'' sa ABS-CBN TV-3 Baguio |- |Disyembre 1 |''[[Calvento Files]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Disyembre 23 |''[[Sailor Moon]]'' sa ABC 5 |} ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 23 – Chad Devs dela Peña (namatay noong 2023), manlalaro ng esports * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – [[Joj at Jai Agpangan]], mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] k839hb4yy0l6tyzlrn721h9k4w0ft6z 2225005 2224999 2026-09-13T10:19:50Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2225005 wikitext text/x-wiki '''1995 sa Pilipinas''' detalyado ang mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong 1995. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] (hanggang Hunyo 9) [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] (simula Hulyo 24) ==Kaganapan== ===Enero=== * Enero 3 – Isang overloaded na pampasaherong bus ang bumagsak sa isang bangin sa [[Echague]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 31 at ikinasugat ng 36.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1995/01/03/Philippine-bus-crash-kills-31/9680789109200/ "Philippine bus crash kills 31"] [[UPI]]. Nakuha noong Abril 19, 2021.</ref> * Enero 6 – Natuklasan ng pulisya ang tatawaging ''[[Proyektong Bojinka]]'' kasunod ng isang maliit na sunog sa isang gusali ng apartment sa [[Malate, Maynila]]. Ang nabigong plano ng mga militanteng Islamiko, na kalaunan ay naiulat na iniugnay sa [[Al-Qaeda]], ay nagplano na patayin si [[Pope John Paul II]] sa bansa at bombahin ang mga eroplano ng U.S. sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="PV95" /><ref name="plotMLA">—[https://www.nytimes.com/1995/01/14/world/manila-reports-plot-by-muslims-to-kill-the-pope.html "Maynila Reports Plot by Muslims To Dead the Pope"] ''[[The New York Times]]''. Enero 14, 1995. —[https://www.rappler.com/newsbreak/80492-pope-john-paul-assassination-plot/ "Plano para patayin ang isang papa: 'Himala' ang nagligtas kay John Paul II sa Maynila"] ''[[Rappler]]''. Enero 13, 2015.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> <ref>—[https://www.smh.com.au/world/al-qaeda-planned-to-assassinate-pope-report-20021111-gdft79.html "Plano ng Al-Qaeda na patayin ang Papa: ulat"] [[Deutsche Presse-Agentur|DPA]] via ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Nobyembre 11, 2002.<br />—"[https://www.cbsnews.com/htdocs/embassy_bombings/philippines_right.html Pilipinas]" [[CBS News]]. n.d.<br />'Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.<br /><br /> —[https://www.nytimes.com/1995/02/12/nyregion/broad-terror-campaign-is-foiled-by-fire-in-kitchen-officials-say.html "Ang Malawakang Kampanya ng Terorismo ay Nabigo ng Sunog sa Kusina, Sabi ng mga Opisyal"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 12, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/magazine/2001/12/30/bust-and-boom/1109903e-3762-4b78-90a6-d191efd39920/ "Bust and Boom"] ''[[The Washington Post]]''. Disyembre 30, 2001.<br /> —"[https://www.csmonitor.com/2002/0214/p07s01-woap.html Natuklasan ng pulisya ng Pilipinas na ang 1995 ay humantong sa pakana noong Setyembre 11]" ''[[The Christian Science Monitor]]''. Pebrero 14, 2002<br /> —[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Isiniwalat ang Plano ng Terorismo sa Plot ni Bojinka, sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}} VOI - Panahon ng Pagbabalita. Enero 6, 2022.<br />Nabanggit din ang pangyayari sa mga sumusunod na sanggunian:<br />—[https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_nov98/featur3a.html "Mga Insidente ng Terorista Laban sa mga Mamamayan ng Estados Unidos"] [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]] Mga Arkibos. Nob. 1998.<br /> —''[https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Exec.htm Ang Ulat ng Komisyon noong 9/11: Pangwakas na Ulat ng Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]'' [[Komisyon noong 9/11|Pambansang Komisyon sa mga Pag-atake ng mga Teroristang Amerikano]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.<br /><br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pagbomba sa Eroplano"] ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 29, 2022.</ref> Si [[Abdul Hakim Murad (militante)|Abdul Hakim Murad]] ay inaresto habang si [[Ramzi Yousef]] ay tumatakas. Si Murad ay ipapadala kalaunan sa [[Estados Unidos]].<ref name="tlMSa">"Kronolohiya ng mga pag-aresto" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="tlWPs">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/06/05/retracing-the-steps-of-a-terror-suspect/8d0c4e23-19e4-4dc5-80f0-f002029d2d9f/ "Pagbabalik-tanaw sa mga hakbang ng isang suspek sa terorismo"] ''[[The Washington Post]]''. Hunyo 5, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Enero 10–15 – [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan 1995]]. * Enero 12–16 – [[Listahan ng mga pagbisitang pastoral ni Papa Juan Pablo II|Ikalawang pagbisitang pastoral at pang-estado]] ni [[Papa Juan Pablo II]] sa bansa, kasabay ng [[World Youth Day 1995|ika-10 World Youth Day]] (WYD) at ikaapat na sentenaryo ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]] at mga Diyosesis ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Cebu]], [[Arkidiyosesis ng Caceres|Caceres]] at [[Arkidiyosesis ng Nueva Segovia|Nueva Segovia]]. Noong Enero 15, ang Misa na kanyang pinamunuan sa [[Luneta]], na siyang nagtatapos ng WYD, ay umakit ng tinatayang 4-milyong tao, ang pinakamalaking pagtitipon sa naturang Misa ng Papa noong panahong iyon.<ref name="PV95">[https://filipiknow.net/facts-about-papal-visits-to-the-philippines/ "9 Nakakagulat na Katotohanan Tungkol sa mga Pagbisita ng Papa sa Pilipinas"] ''FilipiKnow''. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref name="plotMLA" /><ref name="tlWPs" /><ref name="MSyr95">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (1995, Disyembre 30)] "1995: Taon ng mga panalangin, luha at pag-asa." ''[[Manila Standard]]'', pp. 12–13. Kinuha noong Oktubre 1, 2021.</ref><ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1993/07/15/pope-john-paul-ii-to-visit-the-philippines-in-1995&post_id=43675 "Bibisita si Papa Juan Pablo II sa Pilipinas noong 1995"] [[UCA News]]. Hulyo 14, 1993. —[https://www.nytimes.com/1995/01/16/world/up-to-4-million-turn-out-for-pope-s-mass-in-manila.html "Hanggang 4 na Milyong Dumalo sa Misa ng Papa sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Enero 16, 1995.<br /> —[http://www.totus2us.co.uk/universal/the-philippines/st-jpii-pilgrim-visit-1995-wyd-manila/ "Ika-2 Pagbisitang Apostoliko ni JPII sa Pilipinas"] ''Totus Tuus–Totus2us''. 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Impormasyon tungkol sa mga nakaraang pagbisita ni Papa Juan Pablo II:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/102782/pope-john-paul-iis-visits-to-ph/ "Mga pagbisita ni Papa Juan Pablo II sa Pilipinas"] [[Inquirer.net]]. Abril 26, 2014.<br /><br /> Impormasyon tungkol sa lahat ng opisyal na pagbisita:<br /> —[https://globalnation.inquirer.net/108605/in-the-know-3-papal-visits-in-span-of-25-years/ "Nalalaman: 3 pagbisita ng papa sa loob ng 25 taon"] Inquirer.net. Hulyo 30, 2014.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/life/travel/looking-back-at-the-three-catholic-popes-who-have-visited-the-philippines-a00203-20180330 "Pagbabalik-tanaw sa Tatlong Katolikong Papa na Bumisita sa Pilipinas"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire Magazine (Philippines)]]''. Marso 30, 2018.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'' na sumasaklaw sa iba't ibang mga itineraryo at aktibidad sa 5-araw na pagbisita ni Pope John Paul II, kabilang ang:<br /> —Enero 11: Mga kaganapan isang araw bago ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950110&printsec=frontpage&hl=en 01-12-1995], p. 3)<br /> —Enero 12: Ang kanyang pagdating. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950113&printsec=frontpage&hl=en 01-13-1995], pp. 2–3, 7)<br /> —Enero 13: Misa sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]]. ([https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950114&printsec=frontpage&hl=en 01-14-1995], pp. 2–3, 28)<br /> —Enero 14: Misa sa [[Philippine International Convention Center|PICC]] complex. (01–15–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 15: Pangwakas na Misa publiko sa [[Luneta]], pagtatapos ng Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan. (01–16–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /> —Enero 16: Ang kanyang pag-alis. (01–17–1995, pp. 2–3; ''tingnan ang link para sa isyu ng Enero 14, 1995'')<br /><br />Lahat ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> * Enero 13 – Isang sagupaan sa pagitan ng [[Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] at humigit-kumulang 120 miyembro ng [[Abu Sayyaf]] Group (ASG) sa [[Basilan]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 42 ekstremista at 7 mula sa mga tropa ng gobyerno; nabunyag ang pag-iral ng teroristang grupo sa unang pagkakataon simula nang itatag ito. Si [[Cirilito Sobejana]], na namuno sa pangkat, ay ginawaran ng [[https://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_the_Philippines_Medal_of_Valor#:~:text=Medalya%20ng%20Kagitingan]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] noong 1996.<ref>—[https://apnews.com/article/3003cca05b1688460e5e7c7f2b14ca4a "Dalawang Sundalo ang Namatay, Walo ang Sugatan sa Sagupaan sa mga Muslim na Ekstremista"] [[Associated Press|AP]]. Enero 13, 1995. —[https://www.pna.gov.ph/articles/1129499 "Ginugunita ni Sobejana ang labanan laban sa ASG na nagbigay sa kanya ng Medalya ng Kagitingan"] [[Philippine News Agency]]. Pebrero 4, 2021.<br /> —[https://www.pna.gov.ph/articles/1148672 "Madamdaming pagbisita ni Sobejana sa Basilan bago magretiro"] Philippine News Agency. Hulyo 29, 2021.<br /> —[https://pia.gov.ph/press-releases/2021/07/30/afp-chief-revisits-famed-battleground-in-basilan-honors-comrades "Binalik ng Hepe ng AFP ang sikat na larangan ng digmaan sa Basilan, pinarangalan ang mga kasama"] [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] sa pamamagitan ng [[Philippine Information Agency]]. Hulyo 30, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * Enero 21 – Ang [[Pasig]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7829''. ===Pebrero=== * Unang bahagi ng Pebrero – Natuklasan ng [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] ang mga barko at istrukturang itinatayo, lahat ng mga [[Tsino|Mga Tsino]], sa [[Mischief Reef]] (''Panganiban Reef'') sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] ([[Kalayaan Island Group]]), [[Dagat Timog Tsina]] sa labas ng [[Palawan]]; Ang ganitong pag-okupa mula noong nakaraang taon ay nagiging sanhi ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|ang Gobyerno]] na magsagawa ng mga legal na aksyong diplomatiko laban sa [[Tsina]] at karagdagang tensyon sa pagitan ng [[ugnayan ng Tsina at Pilipinas|dalawang bansa]], lalo na sa Mayo kapag hinaharangan ng dalawang barkong Tsino ang barko ng [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa|Kagawaran ng Pambansang Depensa]] na nagtatangkang lumapit sa lugar.<ref>''"#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[[Philstar.com]]'': (1995) [https://www.philstar.com/headlines/2016/03/05/1560075/journeyto30-reefs-mischief/ "Mga bahura ng kalokohan"] Marso 5, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/02/19/world/manila-sees-china-threat-on-coral-reef.html "Nakikita ng Maynila ang Banta ng Tsina sa Coral Reef"] ''[[The New York Times]]''. Pebrero 19, 1995.<br /> —[https://www.hsdl.org/?view&did=451792 "Mga Implikasyon para sa Pilipinas, Tsina, at Estados Unidos"] (PDF) [[United States Army War College]] 1996.<br />—[https://amti.csis.org/mischief-reef/ "Mischief Reef"] Asian Maritime Transparency Initiative.<br />—''[https://globalnation.inquirer.net/118415/chinas-mischief-expansion-reclamation/ "Kalokohan ng Tsina: Pagpapalawak, reklamasyon"]'' [[Inquirer.net]]. Hulyo 2, 2015.<br />—(Video) [https://m.youtube.com/watch?v=C-44W74te7E "Mga Isla ng Spratly: 'Insidente' ng Tsina/Pilipinas"] [[Associated Press|AP Archive]] (sa pamamagitan ng [[YouTube]]).<br /><br />Lahat ay nakuha noong Enero 31, 2022.</ref> * Pebrero 4 – Ang [[Makati]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7854''. ===Marso=== * Marso 8 – Sumuko sa mga awtoridad ang dating distrito ng kongreso ng Antique na si [[Regular Batasang Pambansa|manunsiyo]] Arturo Pacificador, na sangkot sa masaker noong 1984 sa [[Sibalom]] at sa pagpatay noong 1986 sa dating Gobernador ng Antique na si [[Evelio Javier]].<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |date=Marso 16, 2002 |title=Patuloy na pinagmumultuhan ng Masaker sa Pangpang ang mga nakaligtas sa mga pagpatay |url=https://books.google.com/books?id=pK41AAAAIBAJ&dq=1986+philippines+ambush&pg=PA126&article_id=979,13996214 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |location= |access-date=Nobyembre 11, 2024 |page=A17 |via=[[Google Books]]}}</ref> * Marso 14 – Sa isang paglilitis na naging tanyag sa publiko, ang [[Pasig]] City [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] (RTC), sa desisyon nito noong Marso 11, ay hinatulan ang dating alkalde ng [[Calauan, Laguna]] na si [[Antonio Sanchez (politiko)|Antonio Sanchez]] at anim sa kanyang mga tauhan para sa [[Pagpaslang kina Eileen Sarmenta at Allan Gomez|pagkamatay]] ng dalawang estudyante ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños]] noong 1993, at hinatulan sila ng ''[[reclusión perpetua]]''.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa hatol:<br />—[https://apnews.com/article/52ce2ab95553458e8a65879f617d17cb "Alkalde, Nahatulan sa Panggagahasa at Pagpatay"] [[Associated Press]]. Marso 14, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso: —[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/29837 "G.R. No. 121039-45"] Korte Suprema E-Library. Enero 25, 1999.<br />—[https://www.abs-cbn.com/amp/news/08/22/19/timeline-the-gomez-sarmenta-murder-case "'Isang balak na nabuo sa impyerno': Timeline ng kaso ng pagpatay kina Gomez at Sarmenta"] [[ABS-CBN News]]. Agosto 22, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/mary-eileen-sarmenta-case-a1729-20190823-lfrm4 ""Napisa sa Impiyerno": Ang Kakila-kilabot na Panggagahasa at Pagpatay kay Mary Eileen Sarmenta"] ''[[Esquire (magazine)|Esquire (Pilipinas)]]''. Agosto 23, 2019. Nakuha noong Hulyo 2, 2022.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html "Ang mga karumal-dumal na krimen ng dating Mayor na si Antonio Sanchez, na maaaring malapit nang mapalaya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816050310/https://www.cnnphilippines.com/news/2019/8/22/Calauan-Laguna-Mayor-Antonio-Sanchez-rape-murder.html|date=Agosto 16, 2022}} [[CNN Philippines]]. Agosto 22, 2019.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2019/08/22/1945507/good-behavior-prison-violations-murder-convictions-mar-sanchezs-record/ "Mabuting pag-uugali? Mga paglabag sa bilangguan, mga hatol sa pagpatay, sumisira sa rekord ni Sanchez"] [[Philstar.com]]. Agosto 22, 2019.<br />—[https://scmp.com/week-asia/politics/article/3023807/philippine-ex-mayor-serving-360-years-jail-rape-and-murder-set "Ang dating alkalde ng Pilipinas na nagsisilbi ng 360 taon sa bilangguan para sa panggagahasa at pagpatay ay maaaring makalaya"] ''[[South China Morning Post]]''. Agosto 21, 2019.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —"Patay na ang bilanggo at dating Mayor ng Calauan na si Antonio Sanchez, sabi ng kawanihan ng mga bilangguan" [[Coconuts Media|Coconuts Manila]] ([https://coconuts.co/manila/news/convict-and-former-calauan-mayor-antonio-sanchez-is-dead-says-prisons-bureau/ Link]) via [[Yahoo! News]] ([https://ph.news.yahoo.com/convict-former-calauan-mayor-antonio-025124682.html Link]). Marso 27, 2021.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng [[Mataas na Hukuman ng Singapore|Mataas na Hukuman]] ng [[Singapore]] noong 1994, ay binitay sa pamamagitan ng [[pagbitay]], na nagdulot ng diplomatikong tensyon sa pagitan ng [[Pilipinas–Singapore relations|Pilipinas at Singapore]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE">[https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1551_2009-07-31.html "Flor Contemplacion"] eResources–Singapore Infopedia. Nakuha noong Marso 30, 2022. —[https://apnews.com/article/69c22d2235f54363aa0f434bdb2f574d "Tumanggi ang Singapore na Pigilin ang Pagbitay sa Babaeng Pilipino"] [[Associated Press]]. Marso 16, 1995.<br /> —[https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1995-03-26-1995085160-story.html "Ang Krimen ni Flor Contemplacion"] ''[[The Baltimore Sun]]''. Marso 26, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-04-13-me-54032-story.html "Ang Pagpatay kay Flor Contemplacion"] ''[[Los Angeles Times]]''. Abril 13, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20220719174313/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/1229/org/feat3.html?iref=allsearch "Isang Kamatayan sa Pamilya"] ''[[Asiaweek]]''. Disyembre 1995.<br />—''[http://www.capitalpunishmentuk.org/flor.html "Flor Contemplacion - isang diplomatikong insidente"]'' Capital Punishment U.K. n.d.<br /> —[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm "Karahasan sa Tahanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018020428/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr189/bakan.htm|date=Oktubre 18, 2021}} ''[[Socialist Review]]''. Set. 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref> ===Abril=== * Abril 2 - [[SM Southmall]] ay magbubukas bilang ikalimang [[SM Supermalls|SM mall]] sa [[Philippines]] at ang unang SM mall sa [[Las Piñas]] at timog [[Metro Manila]]. * Abril 4 – Mga 200 armadong lalaki, [[Abu Sayyaf|ASG]] miyembro at [[Moro National Liberation Front]] renegades, [[1995 Ipil massacre|raid]] [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil town]], noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]]; sunugin at pagnakawan ang sentro ng bayan; pumatay ng 53 katao, kung saan lima ang naiulat na mula sa gobyerno.<ref name="MSyr95" /><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref> —[https://www.nytimes.com/1995/04/05/world/muslim-rebels-kill-scores-in-philippines.html "Mga Rebeldeng Muslim ang Pumapatay ng Maraming Puntos sa Pilipinas"] ''[[The New York Times]]''. Abril 5, 1995.<br />—[https://www.philstar.com/opinion/2002/03/06/152845/how-easily-we-forget-what-abus-and-milf-can-do-remember-ipil (Opinyon) "Gaano kadali nating makalimutan ang nagagawa ng mga Abu at MILF: Naaalala mo pa ba si Ipil?"] [[Philstar.com]]. Marso 6, 2002.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 26, 2022.</ref><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]'':<br /> —"Sinunog ng mga bandido ang bayan ng Zambo; 100 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950404&printsec=frontpage&hl=en (04–05–1995)] p. 3.<br /> —"Troops scour bandits liirs" (Hunyo 4, 1995) pp. 2–3. (Tingnan ang link para sa isyu ng Mayo 4, 1995)<br /><br />Lahat ng nabanggit ay Nakuha noong Hulyo 16, 2022.</ref> Kalaunan ay binihag ng mga bandido ang humigit-kumulang 52 sibilyan habang sila ay umaatras; pagsapit ng kalagitnaan ng Abril, naiulat na nakapatay sila ng 20 sa kanila sa mga munisipalidad ng [[Siocon]], [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|R.T. Lim]], at [[Tungawan]]; 32 ang makakatakas.<ref name="battleASG" /><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/005.html "Napatay ni Abu ang pulis sa bagong sagupaan. Kumalat ang mga labanan sa iba pang Isla ng Mindanao"] ''Ngayon''(sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Abril 16, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022</ref><ref>[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/04/24/mindanao-priests-condemn-massacre-of-hostages-by-ipil-terrorists&post_id=47174 "Kinondena ng mga paring Mindanao ang masaker ng mga bihag ng mga teroristang Ipil"] [[UCA News]]. Abril 23, 1995. Nakuha noong Hunyo 26, 2022.<br /><br /> —Saavedra, Rudy. [https://news.google.com/newspapers?id=wIwmAAAAIBAJ&sjid=fgsEAAAAAIBAJ&dq=ipil&pg=6642,2063853&hl=en (Abril 18, 1995)] "Pinatay ng mga tauhan ng Abu Sayyaf ang 14 na bihag" ''[[Manila Standard]]'', p. 3.<br /> —Para sa mga kaugnay na kuwento: [http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2012/09/ipil-april-4-1995.html?m=1 "Ipil, Abril 4, 1995"] Steven WarRan Research.<br />Lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref><ref name="RP95hrp" /> * Abril 7 – Kasunod ng pagsalakay sa Ipil, ang mga labanan sa pagitan ng pinagsamang pwersa ng gobyerno at mga armadong ASG sa [[Siocon]] at [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] ay naiulat na pumatay ng 12 ekstremista sa parehong engkwentro, pati na rin ang tatlong militiamen at 5 sibilyang bihag sa Siocon.<ref name="battleASG">[https://apnews.com/article/44c66eb9d1dc4bc1af7cced91e2735a9 "Mga Tumatakbong Labanan na Naiulat sa mga Bundok, Tumakas ang mga Sibilyan "Fighting"] [[Associated Press]]. Abril 7, 1995. Nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Abril 30 – Pinasinayaan ni [[Fidel V. Ramos|Pangulong Ramos]] ang pagbubukas ng 722-milyong-pisong Subic International Airport (dating base militar ng Estados Unidos). Ipinapahiwatig nito ang paglago matapos ang pag-alis ng mga base militar sa bansa. ===Mayo=== * Mayo 8: ** Ginanap ang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong 1995|Pambansang halalan sa lehislatura at lokal]]. Ang partido ng administrasyong [[Lakas–CMD (1991)|Lakas–NUCD–UMDP]] ang nanalo ng pinakamaraming puwesto, sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ay ang [[Lakas-Laban Coalition|kanilang pambansang koalisyon]] kasama ang oposisyonistang [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp">''Mga Ulat ng Bansa sa mga Gawi sa Karapatang Pantao para sa 1995.'' [[Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos]]. 1996. —Tingnan ang [https://www.refworld.org/docid/3ae6aa3c4.html buong ulat (''Philippines'')] Kinuha noong Hulyo 4, 2022.<br />—Tingnan ang pp. 697–708 ng [https://books.google.com/books?id=0uSWBF2iZCgC&pg=PA702 aklat] na inilathala ng [[United States Government Printing Office]], [[Washington, D.C.]] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://library.fes.de/pdf-files/iez/01361006.pdf "Electoral Politics in the Philippines"] (PDF) Bibliothek der [[Friedrich-Ebert-Stiftung]]. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.</ref> ** Karamihan ng mga botante sa [[Kalinga-Apayao]] ay niratipikahan sa isang plebisito ''[[Republic Act|RA]] 7878'', nilagdaan noong Peb 14, na ginagawang bagong lalawigan ang mga sub-probinsya ng [[Kalinga (probinsya)|Kalinga]] (ang kabisera nito ay magiging [[Tabuk]] will be [[Tabuk, Kalinga]] will at [[Tabuk, Kalinga]] na kabisera nito. [[Kabugao]]).<ref>"Mga Milestones Ngayong Linggo" [[Inquirer.net]]. —([https://newsinfo.inquirer.net/906407/this-weeks-historical-milestones-8 Mula 06-18-2017 hanggang 06-24-2017]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br />—([https://newsinfo.inquirer.net/967742/this-weeks-milestones-feb-11-17-2018 Mula 02-11-2018 hanggang 02-18-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref><ref>—[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/14/republic-act-no-7878/ "Batas Republika Blg. 7878"] ''[[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)]]''. Pebrero 14, 1995.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/05/memorandum-order-no-290-s-1995/ "Memorandum Order No. 290, s. 1995"] ''Opisyal na Pahayagan'' (Pilipinas). Hulyo 5, 1995.<br /> —[https://psa.gov.ph/content/1995-provincial-profile-kalinga-apayao "1995 Provincial Profile - Kalinga Apayao"] ([https://psa.gov.ph/sites/default/files/1995%20%20Provincial%20Profile%20-Kalinga%20%20Apayao.pdf Link] para sa PDF file) [[Philippine Statistics Authority]]. 1995.<br /><br />Nakuha lahat noong Hulyo 22, 2022.</ref> ** Ang [[Muntinlupa]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 7926''. * Mayo 16 – Ang labis na karga na lantsang pang-isla na ''M/V Viva Antipolo VII'' ay nasunog at lumubog sa [[Tayabas Bay]] habang papalapit sa daungan ng [[Lucena]]; Noong Mayo 20, pitumpung pasahero ang namatay, 52 iba pa ang naiulat na nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga artikulo sa balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Lumubog ang barko: 42 patay, 23 nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950513&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 17, 1995)] p. 3.<br /> —"Bilang ng namatay, 52 pa rin ang nawawala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950520&printsec=frontpage&hl=en (Mayo 21, 1995)] p. 2.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="lPSaccw">[https://www.maritime-executive.com/article/over-100-survive-philippine-ferry-sinking "Over 100 Survive Philippine Ferry Sinking"] (kasama ang listahan ng mga pangunahing aksidente sa pagpapadala na tinipon ng ''[[The Philippine Star]]'') ''The Maritime Executive''. Hulyo 2, 2015. Nakuha noong Abril 20, 2021.</ref><ref> —[https://greensboro.com/36-die-after-ferry-catches-fire-in-philippine-waters/article_4a20ee0a-4f9c-597f-b047-e8a6aa000ebc.html "36 ang namatay matapos masunog ang ferry sa katubigan ng Pilipinas"] ''[[News & Record]]''. Mayo 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/05/17/Philippines-probes-ferry-sinking/8216800683200/ "Iniimbestigahan ng Pilipinas ang paglubog ng ferry"] [[United Press International|UPI]]. Mayo 17, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-18-mn-3271-story.html "Hindi bababa sa 45 ang Namatay sa Sunog sa Ferry ng Pilipinas"] [[Associated Press|AP]] via ''[[Los Angeles Times]]''. Mayo 18, 1995.<br /> —[https://wrecksite.eu/wreck.aspx?109298 "MV Viva Antipolo VII (+1995)"] [[Wrecksite]].<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Mayo 18 – Labing-isang ''[[Kuratong Baleleng]]'' miyembro ng sindikato ng krimen ang napatay sa [[Quezon City]] sa isang [[1995 Kuratong Baleleng rubout|iniulat na summary execution ng pulisya]]. Dalawa pang miyembro ang natagpuang patay nang magkahiwalay sa [[Pasig City]] at [[Laguna (lalawigan)|Laguna]]. Sa Nob 2, isasampa ang multiple murder charges ni [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] [[Aniano A. Desierto|Aniano Desierto]] sa [[Sandiganbayan]] laban kay P/Chief Supt. [[Panfilo Lacson]] at 26 pang opisyal ng [[Philippine National Police]] na sangkot sa insidente sa Quezon City; Gayunpaman, noong 2003, ibinasura ng [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|hukuman]] ng lungsod ang kaso, na muling pinagtibay nang dalawang beses ng [[Supreme Court of the Philippines|Supreme Court]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa pagkamatay ng mga miyembro ng ''Kuratong Baleleng'' at mga kasunod na pangyayari: —[https://scmp.com/article/191508/executing-bloody-injustice "Executing a bloody injustice"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Abril 9, 1997.<br /> —[https://www.philstar.com/opinion/2002/02/20/151281/kuratong-baleleng-massacre-revisited/ "Kuratong Baleleng massacre revisited"] [[Philstar.com]]. Pebrero 20, 2002.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/sep1995/gr_120422_1995.html "G.R. No. 120422 & G.R. No. 120428"] Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 27, 1995. ''(Sinasaklaw lamang ang insidente noong Mayo 1995.)''<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2002/may2002/gr_149453_2002.html "G.R. No. 149453"] Ang Proyektong LawPhil. Mayo 28, 2002. ''(Sumasaklaw sa insidente noong Mayo 1995 at mga sumunod na pangyayari.)''<br /> —[https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf "The Kuratong Baleleng Gang Case- A Saga Revisited"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251203165338/https://arellanolaw.edu/alpr/v5n2e.pdf |date=2025-12-03 }} (PDF) '' Arellano Law and Policy Review ''. Nob. 2004.<br /> —[https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/kuratong-baleleng-parojinog-a1729-20180918-lfrm3 "Most Wanted: Kuratong Baleleng Gang"] [[Esquire (magazine)|''Esquire'' (Philippines)]]. Setyembre 18, 2019.<br /><br />Para sa mga hatol ng Quezon City RTC at SC:<br /> —[https://www.rappler.com/nation/17327-sc-junks-case-vs-lacson-in-kuratong-baleleng-rubout/ "SC junks case vs Lacson in Kuratong Baleleng 'rubout'"] [[Rappler]]. Disyembre 5, 2012.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/368301/sc-dismisses-kuratong-murder-raps-vs-lacson "It's final: SC drops 'Kuratong' murder raps vs Lacson"] [[Inquirer.net]]. Marso 4, 2013.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2013/03/05/915956/its-final-sc-clears-lacson-kuratong-baleleng-case/ "Pinili na: Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Lacson sa kaso ni 'Kuratong Baleleng'"] ''The Philippine Star''. Marso 5, 2013.<br /><br />Nabanggit din ang insidente noong Mayo 1995:<br /> —[https://greydynamics.com/kuratong-baleleng-the-crime-syndicate-that-ruled-the-philippines/ "Kuratong Baleleng: Ang Sindikato ng Krimen na Namahala sa Pilipinas"] Grey Dynamics. Oktubre 13, 2021.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 7 – Ipinatupad ang ''Batas sa Pag-aampon sa Ibang Bansa'' (''[[Batas Republika|RA]] 8043''), na nagpapahintulot sa mga batang Pilipino na ampunin ng mga dayuhan kung hindi maaaring ampunin ng mga kwalipikadong [[Pilipino]]; pinapalakas ang proteksyon laban sa pagbebenta at trafficking sa ibang bansa.<ref name="RP95hrp" /><ref>—[https://pcw.gov.ph/republic-act-8043-the-inter-country-adoption-act-of-1995/ "Batas Republika Blg. 8043"] [[Komisyon ng Pilipinas sa Kababaihan]]. Hunyo 7, 1995.<br /><br />Tungkol sa nasabing batas: —[https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption "Mga Alituntunin sa pag-aampon sa pagitan ng mga bansa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818055752/https://chicagopcg.dfa.gov.ph/guidelines-on-inter-country-adoption |date=Agosto 18, 2022 }} Konsulado Heneral ng Pilipinas, Chicago. Hulyo 9, 2014.<br /> —[https://www.mondaq.com/family-law/140864/a-primer-on-the-philippine-law-on-inter-country-adoption "Philippines: Isang Praymer sa Batas ng Pilipinas sa Pag-aampon sa pagitan ng mga Bansa"] Mondaq. Agosto 1, 2011.<br /> —[https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php "Inter-Country Adoption In The Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524071306/https://www.helplinelaw.com/law/philippines/articles/magdalena%20lepiten/article.php |date=2024-05-24 }} Batas sa Helpline.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Hunyo 20 – Mayorya ng mga botante ang tumanggi sa isang plebisito na ''RA 7891'', na nilagdaan noong Pebrero 20, na humihiling ng paghahati ng [[Isabela (lalawigan)|lalawigan ng Isabela]] sa iminungkahing Isabela del Norte at Isabela del Sur.<ref>Sa pag-apruba ng batas: —[https://www.officialgazette.gov.ph/1995/02/20/republic-act-no-7891/ "Batas Republika Blg. 7891"] Pebrero 20, 1995.<br />Nakatakdang plebisito:<br /> —[https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ "Proclamation No. 602, s. 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922154925/https://mirror.officialgazette.gov.ph/1995/06/19/proclamation-no-602-s-1995/ |date=2022-09-22 }} Hunyo 19, 1995.<br />Lahat ng nabanggit ay mula sa ''[[Official Gazette (Philippines)]]'' at kinuha noong Hulyo 27, 2022.<br /><br />Nabanggit ang resulta ng plebisito:<br /> —[https://hdn.org.ph/wp-content/uploads/DP_08_Manalo.pdf "Philippine Provinces: Division as Accommodation"] (PDF) Human Development Network. Abril 4, 2013. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br />—Gerhard van den Top. [https://books.google.com/books?id=KBAyvht2J_AC&dq=result+of+the+1995+isabela+province+plebiscite&pg=PA251 ''Ang Dinamikang Panlipunan ng Deforestation sa Pilipinas''] [[Copenhagen]]: [[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]. 2003. Nakuha noong Hulyo 29, 2022.<br /> —[https://www.bulatlat.com/news/4-19/4-19-warlordism.html "Ang Pakikibaka ng mga Isabelino Laban sa Warlordism at Political Dynasty"] Bulatlat. Hunyo 2004. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref> * Hunyo 27 – Iniutos ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang permanenteng pagtigil ng operasyon ng mga [[jai alai]] na mga prente sa bansa.{{Kailangan ng sipi|petsa=Agosto 2022}} Napagpasyahan nito nang may pinal na desisyon na ang isport ay ilegal kasunod ng pagtutol mula sa gobyerno.<ref>—[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/002.html "Tungo Muli sa Batas Militar?"] Green Left Weekly (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Pebrero 6, 1995.<br />—(1) [https://newsinfo.inquirer.net/22902/in-the-know-jai-alai/ "In the Know: Jai alai"] (2) [https://newsinfo.inquirer.net/22869/court-of-appeals-stops-jai-alai-games/ "Court of Appeals stops jai alai games"] Ang mga artikulo ay mula sa [[Inquirer.net]]. Hulyo 11, 2011.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 17 – Nilagdaan ng Pilipinas ang ''[[The Hague Convention on Protection of Children and Co-operation in Respect of Intercountry Adoption]]'', na pagtitibayin at ipatutupad sa susunod na taon.<ref name="RP95hrp" /><ref>[https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/publications1/?dtid=42&cid=69 "Country Profiles":] [https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=69 "Status Table"] at [https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6221&dtid=42 "Mga tugon ng estado sa mga Country Profile"] ([https://assets.hcch.net/docs/98d56619-44ae-4feb-9ace-d9099db87951.pdf Link] para sa PDF file) [[Hague Conference on Private International Law]]. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.</ref> * Hulyo 28 – Hinatulan ng [[Makati]] City [[Regional Trial Court|RTC]] si dating P/Col. (P/SSupt.) [[Reynaldo Berroya]] at dalawa pang iba para sa pagdukot noong 1993 sa isang negosyanteng [[Taiwanese|Taiwanese]], at sinentensiyahan sila ng [[habambuhay na pagkakabilanggo]]. Ang desisyon ay babaligtarin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 1997.<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>"Habambuhay na pagkakakulong ang hinatulan ng koronel ng pulisya dahil sa kasong pagdukot" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950725&printsec=frontpage&hl=en (Hulyo 29, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref> —[https://apnews.com/article/0257a7d801eaff304380d1acabac60c7 "Mataas na Opisyal ng Pulisya, Dalawa Pa ang Nahatulan sa Pagdukot"] [[Associated Press]]. Hulyo 28, 1995.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> [http://source.gosupra.com/docs/decision/23848 "G.R. No. 122487"] Supra Source. Disyembre 12, 1997.<br /> —[https://www.oocities.org/who_is_rosebud/PNPplotters.html "Ang mga PNP Destabilizer"] OoCities.<br /><br />Nabanggit din ang kaso:<br />—[https://www.philstar.com/headlines/2001/04/24/90485/gma-rebuffs-calls-berroya146s-removal-intelligence-chief/ "Tinanggihan ng GMA ang panawagan para sa pagtanggal kay Berroya bilang pinuno ng paniktik"] [[Philstar.com]]. Abril 24, 2001.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ===Agosto=== * Agosto 3 – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (PKP) ang isang miyembro ng [[Reporma ang Kilusang Sandatahang Lakas]] (RAM), ang dating Sgt. Filomeno Maligaya, isang kasabwat sa pagpatay noong 1986 sa pinuno ng unyon ng mga manggagawa na si [[Rolando Olalia]] at sa kanyang drayber. Ang RAM ay aalisin ng NBI sa korte pagkatapos muling buksan ang kaso. Sa huling bahagi ng 2021, si Maligaya ay kabilang sa siyam sa 13 miyembro ng RAM, na kinasuhan noong 1998 ng dobleng pagpatay, at hanggang ngayon ay malaya pa rin.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito:<br />—[[Alfred W. McCoy]]. [https://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&dq=suspect+in+olalia+killing+arrested+august+1995&pg=PA322 Closer Than Brothers: Pagkalalaki sa Philippine Military Academy] [[New Haven, Connecticut|New Haven]]: [[Yale University Press]]. 1999. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /><br />Mga kaugnay na mapagkukunan sa mga sumunod na pangyayari: —[https://www.doj.gov.ph/news_article.html?newsid=135 "Bumuo ang DOJ ng prosecution task force para sa kasong double murder ni Olalia"] [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]]. Oktubre 19, 2012.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/focus/05/02/13/olalia-family-fights-27-years-after-murder "Pamilya Olalia, lumaban sa 27 taon matapos ang pagpatay"] [[ABS-CBN News]]. Mayo 2, 2013.<br />—[https://newsinfo.inquirer.net/1501131/3-ram-members-guilty-in-86-olalia-alay-ay-slays/ "3 miyembro ng RAM, nagkasala sa pagpatay kina Olalia at Alay-ay noong '86"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 13, 2021.<br />Ang lahat ng nabanggit ay narekober noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Agosto 10 – Nagsampa ng mga kasong panggagahasa at pagpatay ang [[Kagawaran ng Hustisya (Pilipinas)|Kagawaran ng Hustisya]] laban sa walong anak na lalaki ng mga kilalang pamilya, kabilang si [[Hubert Webb]], na kinilala ng pangunahing saksi na si Jessica Alfaro, kasama ang isang dating pulis, na pawang mga akusado sa [[mga pagpatay sa mga Vizconde|pagkamatay ng tatlong miyembro ng pamilyang Vizconde noong 1991]]. Muling nagbukas ang kaso matapos humarap at umamin si Alfaro; Magsisimula ang paglilitis mamaya sa [[Parañaque]] [[Regional Trial Court|RTC]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref>Mga artikulo ng balita mula sa ''[[Manila Standard]]:'' —"Isiniwalat ang tagumpay sa masaker sa Vizconde; pinangalanan ng bagong saksi ang anim na suspek" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 18, 1995)] p. 6. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —"Pinaghigpitan ng NBI ang news blackout sa bagong imbestigasyon tungkol kay Vizconde" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950616&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 22, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.<br /> —"Mga kasong isinampa laban kay Webb, 7 iba pa" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950809&printsec=frontpage&hl=en (Ago. 11, 1995)] p. 3. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.</ref><ref>Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/aug1995/gr_121234_1995.html "G.R. No. 121234"] Ang Proyektong LawPhil. Agosto 23, 1995. (Sinasaklaw ang akusasyon noong Agosto, at mga naunang pangyayari) Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri2010/dec2010/gr_176389_2010.html "G.R. No. 176389 at G.R. No. 176864"] Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br /> —[https://www.abs-cbn.com/anc/12/14/10/vizconde-massacre-revisited "Ang masaker sa Vizconde ay muling binalikan"] [[ABS-CBN News]]. Disyembre 14, 2010.<br /> —[https://www.philstar.com/headlines/2010/12/15/639027/vizconde-massacre-timeline/ "Timeline ng masaker sa Vizconde"] [[Philstar.com]]. Disyembre 15, 2010.<br /> —[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Magkasalungat ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/18705/what-went-before-9/ "Ano ang nauna?"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 28, 2011. Nakuha noong Hulyo 7, 2022.<br /> —[https://businessmirror.com.ph/2016/02/16/the-vizconde-massacre-justice-not-served/ (Editoryal) "Ang masaker sa Vizconde: Hindi naibigay ang hustisya"] ''[[BusinessMirror]]''. Pebrero 16, 2016.<br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Agosto 25 – Sumuko sa pulisya ang bida ng pelikula na si [[Robin Padilla]] sa [[Camarines Norte]] matapos ang apat na linggong pagtatago habang pinagtibay ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinass|Hukuman ng Apelasyon]] noong Hulyo ang hatol ng isang RTC para sa ilegal na pag-aari ng mga baril, na nag-uutos sa kanya na simulan ang pagsentensiya ng bilangguan. Palalayain siya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; at bibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]. [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa mga pangyayari bago at sa pagsuko ni R. Padilla: —[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Nasa alanganin pa rin ang aktor na Pilipino matapos mahatulan sa mga armas"] [[Associated Press]] sa pamamagitan ng [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/129414/ramos-orders-cult-crackdown "Iniutos ni Ramos ang pagsugpo sa kulto"] (Limitadong pag-access) [[South China Morning Post]]. Agosto 29, 1995.<br /> —[https://gulfnews.com/today-history/august-25-1990-filipino-fugitive-actor-surrenders-1.1572097 "Agosto 25, 1990: Sumuko ang aktor na puganteng Pilipino"] ''[[Gulf News]]''. Agosto 24, 2015. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang pangyayaring ito ay naganap noong "Agosto 25, 1990".)<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/mar1997/gr_121917_1997.html "G.R. No. 121917"] Ang Proyektong LawPhil. Marso 12, 1997.<br /><br />Mga sumunod na pangyayari:<br /> —[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}} [[CNN Philippines]]. Nobyembre 15, 2016.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Huling bahagi ng Agosto – Labingpitong [[Senado ng Pilipinas|Mga Senador]] ang bumoto upang ideklarang bakante ang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Panguluhan ng Senado]], na nag-alis kay Sen. [[Edgardo Angara]]; Si Sen. [[Neptali Gonzales]] ay nahalal kalaunan bilang kapalit.<ref name="MSyr95" /><ref>Mga Artikulo mula sa [[Asiaweek]]: —[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/0922/newsmap/philippi.html "Ouster"] Linggo ng Setyembre 8, 1995.<br />—[https://web.archive.org/web/20220813125715/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/97/0502/nat1.html "Maaari Bang Manalo si Ed sa Malaking Panalo?"] Mayo 1997.<br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 6 – Ang mga tila pagsabog ay nagdulot ng pagguho ng pader ng bunganga ng [[Bulkang Melibengoy]] sa [[T'boli, South Cotabato]], na umaapaw sa Lawa ng Maughan, na nagdulot ng magiging pinakamalalang pagbaha sa gitnang lugar ng [[Mindanao]] na nakakaapekto sa karamihan ng mga komunidad ng mga tribo; pagsapit ng Setyembre 12, ang mga naiulat na pagkamatay ay hindi bababa sa 70 habang 125 ang nawawala, na may mga pinsalang nagkakahalaga ng [[₱]]346-milyon.<ref>—[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/08/explosions-flooding-send-tribal-filipinos-fleeing-mountain-home&post_id=47936 "Ang mga pagsabog ay nagdulot ng pagbaha sa mga tribong Pilipino na lumikas pauwi sa bundok"] Setyembre 7, 1995; [https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/13/volcano-collapse-turns-central-mindanao-into-calamity-area&post_id=47955 "Pagguho ng bulkan ay naging lugar ng kalamidad ang gitnang Mindanao"] Setyembre 12, 1995. Ang mga artikulo ay mula sa [[UCA News]]. —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-08-mn-43571-story.html "Mundo sa Maikling Salita: Pilipinas: 20 Patay, 400 Nawawala sa Biglaang Pagbaha"] ''[[Los Angeles Times]]''. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/c62359cf6c72ca28f1b2d416a8e53e03 "26 ang namatay sa pagbaha sa katimugang Pilipinas"] [[Associated Press|AP News]]. Setyembre 9, 1995.<br /> —[https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=271011 "Parker"]; [https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199509-271011 "Ulat kay Parker (Pilipinas) — Setyembre 1995"] [[Pandaigdigang Programa sa Bulkanismo]].<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-information-report-no3 "Pilipinas - Ulat sa Impormasyon Tungkol sa Baha Blg. 3"] [[ReliefWeb]]. Setyembre 8, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/nation/2004/09/06/263743/when-flash-floods-gripped-cotabato-folk-terror/ "Nang ang mga taga-Cotabato ay sinakmal ng biglaang pagbaha"] [[Philstar.com]]. Setyembre 6, 2004.<br /> —[https://www.mindanews.com/feature/2012/09/lake-maughan-tragedy-17-years-later-case-still-not-closed/ "Trahedya sa Lawa ng Maughan: 17 taon na ang lumipas, hindi pa rin naisara ang kaso"] Setyembre 6, 2012; [https://www.mindanews.com/top-stories/2014/09/19-years-on-still-no-closure-for-deadly-lake-maughan-tragedy/ "19 na taon na ang lumipas, wala pa ring natatapos na kaso para sa nakamamatay na trahedya sa Lawa ng Maughan"] Setyembre 6, 2014. Ang mga artikulo ay mula sa MindaNews.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/1042505/lake-holon-tboli-tribes-other-gem/ "Lake Holon: Isa pang hiyas ng tribong T'boli"] [[Inquirer.net]]. Oktubre 14, 2018.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 27, 2022.</ref> * Setyembre 16 – Isang hukuman ng Islamiko sa [[United Arab Emirates|Emirates]] ang nagsentensiya ng kamatayan kay [[Sarah Balabagan]], [[Overseas Filipino Worker|isang kasambahay]] na nahatulan ng pagpatay ng ibang hukuman noong Hunyo 26 dahil sa pagpatay sa kanyang amo bilang pagtatanggol sa sarili noong 1994, na nagpawalang-bisa sa naunang ipinataw na sentensiya sa bilangguan. Kasunod ng mga protesta, sa ikatlong paglilitis sa Oktubre, babawasan ng hukuman ng apela ang parusa. Babalik siya sa bansa sa 1996.<ref name="MSyr95" /><ref>Unang paglilitis, hatol noong Hunyo 1995: —[https://www.upi.com/Archives/1995/06/26/UAE-court-jails-Filipina-for-7-years/4561804139200/ "Pilipina sa loob ng 7 taon ay kinulong ng hukuman ng UAE"] [[United Press International|UPI]]. Hunyo 26, 1995.<br /> —[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/07/11/maid-jailed-for-killing-after-rape/5d2ead8e-7b76-47de-832b-909be87c3b5c/ "Kasambahay, nakulong dahil sa pagpatay matapos ang panggagahasa"] ''[[The Washington Post]]''. Hulyo 11, 1995.<br /><br />Ikalawang paglilitis, hatol noong Setyembre 1995:<br /> —[https://www.nytimes.com/1995/09/17/world/world-news-briefs-emirates-sentences-maid-to-death-in-retrial.html "Mga Maikling Balita sa Mundo: Hinatulan ng Kamatayan ng Emirates ang Kasambahay sa Muling Paglilitis"] [[Associated Press|AP]] sa pamamagitan ng ''[[The New York Times]]''. Setyembre 17, 1995.<br /> —[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1995/09/21/another-filipina-is-sentenced-to-death-during-overseas-employment&post_id=47999 "Isa na namang Pilipina ang hinatulan ng kamatayan habang nagtatrabaho sa ibang bansa"] [[UCA News]]. Setyembre 20, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/017.html "Si Sarah Balabagan, Isang Filipina domestic worker, ay hinatulan ng kamatayan ng isang hukuman sa United Arab Emirates"] Kalayaan (sa pamamagitan ng World History Archives, Hartford Web Publishing). Setyembre 22, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /> —[https://www.csmonitor.com/1995/1002/02203.html "Furor in the Philippines"] ''[[The Christian Science Monitor]]''. Oktubre 2, 1995.<br /><br />Ikatlong paglilitis, hatol noong Oktubre 1995:<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-15-mn-57292-story.html "Nakaligtas ang kasambahay na Pilipino mula sa firing squad"] ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 15, 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/act530041995en.pdf "Balita tungkol sa Penalty ng Kamatayan"] (PDF) [[Amnesty International]]. Disyembre 1995.<br /> —[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/007/1995/en/ "UAE: Flogging: Sarah Balabagan (f), Filipina national"] ([https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/mde250071995en.pdf Link for International PDF file. Oktubre 30, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Para sa mga hatol:<br /> —[https://opinion.inquirer.net/133484/the-story-of-sarah-balabagan/ (Opinion) "The story of Sarah Balabagan"] [[Inquirer.net]]. Setyembre 11, 2020. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Setyembre 30 – [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Bagyong Sybil (''Mameng'')]] ay nagdulot ng pinsala sa 32 probinsya sa loob ng walong rehiyon, lalo na sa [[Gitnang Luzon]] kung saan ang mga agos at pagbaha ng [[lahar]] ay nangyayari sa ilang bahagi ng [[Pampanga]]; nakakaapekto rin sa [[Metro Manila]] at sa mga nasa [[Timog Tagalog]], karamihan sa [[Visayas]], at sa mga probinsya ng [[Pangasinan]], [[Albay]] at [[Bukidnon]]. Nagresulta ito sa ₱3.17-bilyong halaga ng pinsala at 116 na pagkamatay.<ref name="tc95" /><ref name="tcMP">[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WorstVisayasTyphoons.htm "Mga pinakamalalang bagyo ng Kapuluang Visayan, Pilipinas (1947 - 2002)"] Bagyong 2000. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR">Suportadong sanggunian: [http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html "Buod ng Ulat: Mga Pangyayari ng Sakuna sa Lalawigan ng Albay (noong CY 2016)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724122928/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Disasters/Typhoon.html |date=Hulyo 24, 2022 }} [[Philippine Statistics Authority]]–[[Rehiyon ng Bicol]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>[https://reliefweb.int/taxonomy/term/6558 "Pilipinas: Bagyong Sybil - Oktubre 1995"] [[ReliefWeb]]. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no1 "Ulat ng Impormasyon Blg. 1"] Kinuha noong Hulyo 1, 2022.<br /> —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-sybil-information-report-no2 "Ulat ng Impormasyon Blg. 2"] Kinuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Setyembre – Ang antas ng [[inflation]] sa buong bansa ay tumaas sa 11.8%, ang pinakamataas sa loob ng 45 buwan, na dulot ng krisis sa bigas at asukal.<ref name="MSyr95" /> ===Oktubre=== * Oktubre 1 – Sa magiging pinakamalalang kalamidad sa [[Bundok Pinatubo]] simula noong [[pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|pagputok nito]], ang pag-ulan sa panahon ng Bagyong ''Mameng'' ay nagdudulot ng mga lahar na bumababa mula sa mga dalisdis ng bulkan patungo sa Ilog Pasig-Potrero at mga sanga nito kabilang ang Gugu Creek, na mabilis na nagbaon sa buong [[barangay]] Cabalantian sa [[Bacolor, Pampanga]]. Noong Oktubre 7, 100 ang naiulat na patay at 252 ang nawawala, bagama't sinasabing mahigit isang libo ang nasawi. Libu-libong bahay sa lugar at 4 na iba pang barangay ang natabunan ng mga deposito na may lalim na halos 9 na metro; Ang daloy ng lahar ay nagbabaon din ng ilang bahagi ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]].<ref>—[https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN199603-273083 "Ulat sa Pinatubo (Philippines)" - Marso 1996[Global] —[https://newsinfo.inquirer.net/1612637/pampangas-last-defense-vs-deadly-lahar-endures/ "Ang huling depensa ng Pampanga laban sa nakamamatay na lahar ay tumatagal"] [[Inquirer.net]]. Hunyo 19, 2022.<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://www.philstar.com/nation/2001/06/15/103501/worse-not-yet-over-pinatubo-claim-scientist-civic-group "Hindi pa tapos ang mas masahol pa para sa Pinatubo, claim scientist, civic group"] [[Philstar.com]]. Hunyo 15, 2001.<br /> —[https://www.reuters.com/article/us-philippines-pinatubo-idUSTRE75J0YD20110620 "Ang Mt. Pinatubo ay nabubuhay pa rin ng 20 taon"] [[Reuters]]. Hunyo 20, 2011.<br /> —[https://newsinfo.inquirer.net/839521/town-nearly-wiped-out-by-lahar-could-lose-440-yr-old-church/ "Ang bayan na muntik nang malipol ng lahar ay maaaring mawalan ng 440-taong gulang na simbahan"] [[Inquirer.net]]. Nobyembre 3, 2016.<br /> —[https://www.indcatholicnews.com/news/6950 "Pilipinas: ang pananampalataya at komunidad ay umuunlad mula sa sakuna"] ''Independent Catholic News''.<br /> —John Grattan at Robin Torrence. [https://books.google.com/books?id=rcyFAgAAQBAJ&dq=1995+cabalantian+disaster&pg=PA61 Mga Likas na Sakuna at Pagbabago sa Kultura] [[London]]: [[Routledge]]. 2002.<br /> —[https://pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%2520Sociological%2520Review/2002/Environmental%2520Consequences%2520of%2520Lahars,%2520Subsidence,%2520and%2520Human%2520.pdf "Mga Bunga Pangkapaligiran ng mga Lahar, Paglubog, at Pag-uugali ng Tao sa Bacolor, Pampanga"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405171052/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Sociological%20Review/2002/Environmental%20Consequences%20of%20Lahars,%20Subsidence,%20and%20Human%20.pdf|date=Abril 5, 2023}} (PDF)<br /> Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Oktubre 13 – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang Pamahalaan]] ng isang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebelde ng [[Kilusang Reporma sa Sandatahang Lakas]] (''RAM-SFP-YOU'') sa [[Camp Aguinaldo]], na pormal na nagtapos sa pitong taong pag-aalsa ng huli na naganap karamihan noong panahon ni [[Panguluhan ni Corazon Aquino|ang nakaraang administrasyon]].<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-10-14-9510140657-story.html "Pinamahalaan ng Pilipinas ang kasunduang pangkapayapaan sa mga rebeldeng Hukbo"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-10-14-mn-56755-story.html "Nakipagkasundo ang Pilipinas sa mga Rebeldeng Hukbo na Nagtangka ng mga Kudeta"] [[Reuters]] sa pamamagitan ng ''[[Los Angeles Times]]''. Oktubre 14, 1995.<br /> —[http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html "Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos ni Alfred McCoy"] World History Archives, Hartford Web Publishing. Setyembre 20, 1999.<br /> —[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/16/executive-order-no-299-2/ "Executive Order No. 299"] ''[[Official Gazette (Philippines)]]''. Mayo 16, 1996.<br /> -[https://www.officialgazette.gov.ph/1996/05/17/proclamation-no-723/ "Proclamation No. 723, s. 1996"] ''Official Gazette'' (Philippines). Mayo 17, 1996.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Oktubre 4, 2021.</ref> * Oktubre 19 – Pagbubukas ng [[Enchanted Kingdom]] theme park. * Oktubre 24 ** Ang huling kabuuang [[eklipse ng araw]] ng siglo [[Eklipse ng araw noong Oktubre 24, 1995|ay nasaksihan]] karamihan ay sa [[Tawi-Tawi]], na tumagal nang mahigit dalawang minuto.<ref name="MSyr95" /> ** [[Panahon ng bagyong Pasipiko noong 1995|Nagsisimula ang serye ng mga kaguluhang tropikal]] kasama ang bagyong ''Oniang'', Oktubre 24, na dumadaan sa [[Luzon]] at nagdulot ng mga pagbaha sa [[Bulacan]] at panibagong daloy ng lahar sa [[Gitnang Luzon]]. Ang Bagyong Zack (''Pepang''), mula Oktubre 28 hanggang 29, ay humampas sa [[Visayas]] at [[Palawan]], na nagdulot ng malawakang pagbaha; nagresulta sa 265 na pagkamatay at [[₱]]424-milyong halaga ng pinsala.<ref name="tcMP" /><ref name="tcPR" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/10/29/Storm-leaves-62-dead-in-Philippines/1654814939200/ "62 patay sa Pilipinas dahil sa bagyo"] [[United Press International]]. Oktubre 29, 1995. —[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-tropical-storm-zack-information-report-no1 "Philippines - Ulat ng Impormasyon Tungkol sa Bagyong Zack Blg. 1"] [[ReliefWeb]]. Oktubre 31, 1995.<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tc95" /> ===Nobyembre=== * Nobyembre 2–3 – Ang pinakamapanirang bagyo sa serye ng mga bagyong tropikal, ang [[Typhoon Angela|Super Typhoon Angela (''Rosing'')]] ay nananalasa sa katimugang [[Luzon]] na may malalakas na hangin; winasak nito ang kalahati ng mga rehiyon ng bansa kabilang ang [[Bicol Region]], ang pinakamatinding tinamaan, pati na rin ang [[Calabarzon|mainland na bahagi ng Southern Tagalog Region]], [[Metro Manila]], at [[Bataan]]. Ang huling datos ay nag-uulat ng 936 na pagkamatay at [[₱]]10.829-bilyong halaga ng pinsala.<ref name="tc95">[http://www.ifrc.org/docs/appeals/95/139508FR.PDF "Pangwakas na Ulat (Apela 13/95): Pilipinas: Mga bagyo, baha at pag-agos ng lahar"] (PDF) [[International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies]]. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref name="tcMR" /><ref name="tcPR">[https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1995/11/04/super-typhoon-angela-hits-philippine-heartland/c89c881e-9c7b-4cbb-8299-5d66b3c4fd66/ "Super typhoon Angela hit Philippine heartland"] ''[[The Washington Post]]''. Nobyembre 4, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-typhoon-angela-information-report-no4 "Philippines -Typhoon Angela Information Report No. 4"] [[ReliefWeb]]. Nobyembre 14, 1995. —[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en "Digital na Bagyo: Bagyong 199520 (Angela) - Pangkalahatang Impormasyon (Mga Tsart ng Presyon at Track)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701202623/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/199520.html.en |date=2008-07-01 }}<br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.<br /><br /> —[https://web.archive.org/web/20110607011047/http://www.usno.navy.mil/NOOC/nmfc-ph/RSS/jtwc/atcr/1995atcr/pdf/wnp/29w.pdf "Super Typhoon Angela (29W)"] (PDF) Naka-archive noong Hunyo 7, 2011.<br /> —[https://web.archive.org/web/20081016092830/http://www.typhoon2000.ph/stats/11WorstPhilippineTyphoons.htm "Ang labing-isang pinakamalalang bagyo sa Pilipinas (1947-2006)"] Typhoon2000. Naka-archive noong Oktubre 16, 2008.<br /> —[https://www.typhoon2000.ph/stormstats/WPF_DeadliestTyphoonsPhilippines_2015Ed.pdf "Ang pinakamatinding bagyo sa Pilipinas (1947 – 2014)"] (PDF) Weather Philippines.<br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 1, 2022.</ref> * Nobyembre 14 – Binaligtad ng [[Hukuman ng Apelasyon sa Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang hatol sa kasong libelo noong 1992 ng [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]] at pinawalang-sala ang tagapaglathala ng ''[[The Philippine Star]]'' na si [[Maximo Soliven]] at ang yumaong mamamahayag na si [[Luis Beltran]], na kinasuhan kaugnay ng mga komento ng huli tungkol kay Pangulong... [[Corazon Aquino|Cojuangco–Aquino]] pagkatapos ng [[Mga pagtatangkang kudeta laban kay Corazon Aquino|isang pagtatangkang kudeta noong 1987]].<ref name="RP95hrp" /><ref>Para sa kaganapang ito: —[https://apnews.com/article/9c94437f43bc51aa06b8863bef09523a "Natalo ang Dating Pangulong Aquino sa Kasong Libelo Laban sa Dalawang Mamamahayag"] [[Associated Press]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/11/14/Manila-court-rejects-Aquino-libel-suit/4614816325200/ "Tinatanggihan ng korte ng Maynila ang kasong libelo ni Aquino"] [[United Press International]]. Nobyembre 14, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/139212/aquino-libel-case-rejected-court "Itinanggi ng korte ang kaso ng libelo ni Aquino"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Nobyembre 16, 1995.<br /><br /> Para sa mga detalye ng kaso:<br /> —[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/2457/today-in-philippine-history-october-12-1987-cory-aquino-filed-a-libel-suit-against-columnist-luis-beltran "Ngayon sa kasaysayan ng Pilipinas, Oktubre 12, 1987"] Ang Proyektong Kahimyang.<br /> —[https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/264304-cory-aquino-libel-suit-vs-beltran-not-deemed-press-freedom-issue/ "MALI: Ang kasong libelo ni Cory Aquino laban kay Beltran ay hindi itinuring na isyu ng kalayaan sa pamamahayag"] [[Rappler]]. Hunyo 20, 2020.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * Nobyembre 16 – Itinanggi nang may pinal na batayan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang mosyon para sa muling pagsasaalang-alang na inihain ng ''Kilosbayan, Inc.'' na kumukuwestiyon sa isang kasunduan sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at ng Philippine Gaming Management Corporation sa mga online na operasyon ng [[loterya]], sa gayon ay ginagawang legal ang [[PCSO Lottery Draw|lotto]].<ref>''G.R. No. 118910.'' Ang Proyektong LawPhil. —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/jul1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Hulyo 17, 1995)]<br> —[https://lawphil.net/judjuris/juri1995/nov1995/gr_118910_1995.html (Desisyon noong Nob. 16, 1995)]<br> Nakuha ang lahat noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Nobyembre 27 – Sinimulan ang konstruksyon ng proyektong {{USD|1.15}}-bilyong [[Metro Manila Skyway|Skyway]], ang pinakamalaking proyektong imprastraktura sa bansa, na nilayon upang mapagaan ang daloy ng trapiko sa [[Metro Manila]]. ===Disyembre=== * Disyembre 11 – Ang Communist hit squad [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB) ay nagsagawa ng tatlong magkakahiwalay na pananambang na tumatarget sa mga kilalang negosyanteng [[Tsinong Pilipino]], na ikinamatay ng apat na tao kabilang ang industriyalistang si Leonardo Ty at ang kanyang drayber sa [[Quezon City]], pati na rin ang isang apoy. Noong 2004, dalawang pinaghihinalaang miyembro ng ABB na utak ng pagpatay kay Ty ang hinatulan ng isang [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis|PHP]] ng lungsod.<ref name="RP95hrp" /><ref name="xLT">Lahat ng naiulat na pananambang: —[https://www.independent.co.uk/news/people/manila-on-alert-1525493.html "Maynila on alert"] [[Reuters]] via ''[[The Independent]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://scmp.com/article/142966/ambushes-mark-return-communist-hit-squad "Mga pananambang, pagbabalik ng komunistang hit squad"] (Limitadong pag-access) ''[[South China Morning Post]]''. Disyembre 15, 1995.<br /> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/27/Manila-on-alert-for-communist-attacks/8848820040400/ "Naka-alerto ang Maynila para sa mga pag-atake ng komunista"] [[United Press International]]. Disyembre 27, 1995.<br /> —[https://web.archive.org/web/20181013071651/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0126/nat3.html "Terorismo"] ''[[Asiaweek]]''. Enero 1996.<br /><br />Pag-ambush kay Leonardo Ty:<br /> —[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1995-12-21-9512210185-story.html "Sa Pilipinas, ang takot ay hindi na nagtatago sa mga anino"] [[Chicago Tribune]]. Disyembre 21, 1995.<br /> —[https://www.philstar.com/metro/2004/02/19/239519/2-abb-men-get-death-1995-twin-slay/ "Dalawang lalaki ng ABB ang hinatulan ng kamatayan para sa kambal na pinatay noong 1995"] [[Philstar.com]]. Pebrero 19, 2004.<br /><br /> Lahat ay narekober noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Disyembre 13 – Isang sunog sa barkong pampasaherong ''M/V Kimelody Cristy'' malapit sa [[Isla ng Kapalaran (Pilipinas)|Isla ng Kapalaran]] sa labas ng [[Batangas]] ang nagresulta sa pagkamatay ng 24 katao, at 13 pa ang nawawala.<ref name="MSyr95" /><ref name="lPSaccw" /><ref> —[https://www.upi.com/Archives/1995/12/13/Philippine-ship-catches-fire-14-dead/6818818830800/ "Nasunog ang barko ng Pilipinas, 14 ang patay"] [[United Press International|UPI]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://apnews.com/article/6789a9d2a89149325384f77cea8ad747 "Sumalpok ang Sunog sa Ferry sa Dagat, 14 na Katao ang Namatay"] [[Associated Press|AP News]]. Disyembre 13, 1995.<br /> —[https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1995-12-13-9512130087-story.html "9 ang nasawi sa sunog sa barko, 16 ang nawawala"] ''[[Orlando Sentinel]]''. Disyembre 13, 1995.<br /> —[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/8a749fc5e6108e4fab68dcffb9f1c860 "Pilipinas: Sakuna sa sunog sa lantsa"] AP Archives. Disyembre 13, 1995.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Oktubre 5, 2021.</ref> * Disyembre 16–17 – Pitong pinaghihinalaang teroristang [[Pakistanis|Pakistani]] ang naaresto sa [[Bulacan]] at [[Maynila]]; kalaunan ay kinasuhan ng pagpaplano upang guluhin ang [[APEC Pilipinas 1996|1996 APEC Summit]]. Dalawa pa ang susuko kalaunan sa punong-himpilan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa [[Quezon City]].<ref name="tlMSa" /><ref name="MSyr95" /><ref>"5 suspek sa terorismo ang nahuli sa Bulacan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 17, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arr31" /><ref name="arrst" /> * Disyembre 29–30 – Labinlimang indibidwal na sinasabing bahagi ng radikal na grupong ''Mahajar Qumi Movement'' na nakabase sa [[Pakistan]] ang naaresto sa magkakahiwalay na pagsalakay ng pulisya sa kanilang mga safehouse sa [[Maynila]]. Sa pagtatapos ng taon, 29 na pinaghihinalaang dayuhang terorista ang naaresto sa bansa.<ref name="tlMSa" /><ref name="arr31">"15 pang suspek sa terorista ang nahuli" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19951229&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 31, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', pp. 1–2. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref><ref name="arrst">[https://www.nytimes.com/1995/12/31/nyregion/nine-suspected-of-terrorism-are-arrested-in-manila.html "Siyam na Pinaghihinalaang May Terorismo ang Naaresto sa Maynila"] ''[[The New York Times]]''. Disyembre 31, 1995. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> ==Telebisyon== ===Premiere=== {| class="wikitable" ! Petsa ! Ipakita |- |Enero 16 |''TV Patrol Zamboanga'' sa ABS-CBN TV-3 Zamboanga |- |Enero 22 |''Berlin Break'' sa ABC 5 |- |Enero 28 |''[[Eat Bulaga!]]'' on GMA 7 |- |Enero 30 |''[[Valiente (1992 TV series)|Valiente]]'' sa GMA 7 |- | Pebrero 1 |''Inside Showbiz'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Pebrero 2 |''[[Dong Puno Live]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'' on GMA 7 |- | Pebrero 4 |''[['Sang Linggo nAPO Sila]]'' on ABS-CBN 2 |- |rowspan=2|Pebrero 5 |''[[ASAP (programa sa TV)|ASAP]]'' sa ABS-CBN 2<ref>{{cite news|author=Anarcon, James Patrick |title=Ang pagsisimula ng ika-25 anibersaryo ng ASAP ay maghaharap sa pilot ng variety show ng GMA-7 |url=https://www.pep.ph/news/local/148500/asap-25th-anniversary-kick-off-goes-head-to-head-against-pilot-of-new-gma-7-variety-show-a724-20200103 |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 3, 2020}}</ref> |- |''Espesyal sa Sunday Night'' sa ABC 5 |- |Pebrero 6 |''[[Cristy FerMinute]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Pebrero 10 |''[[Mighty Morphin Power Rangers]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Marso 6 |''[[PCSO Lottery Draw|Philippine Lottery Draw]]'' sa PTV 4 |- |Marso 23 |''[[Yaiba]]'' sa ABC 5 |- |Abril 1 |''Rainbow Cinema'' sa GMA 7 |- |Abril 18 |''[[Dragon Ball (serye sa TV)|Dragon Ball]]'' sa RPN 9 |- |Mayo 1 |''TV Patrol Cagayan de Oro'' sa ABS-CBN TV-2 Cagayan de Oro |- |Mayo 17 |''[[Tapatan kasama si Jay Sonza]]'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Mayo 20 |''[[Mga May Tattoo na Teenage Alien Fighters mula sa Beverly Hills]]'' sa ABC 5 |- |''[[Kousoku Sentai Turboranger|Turborangers]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2|Hunyo 10 |''[[Hiraya Manawari]]'' sa ABS-CBN 2 |- |''[[Bayani (serye sa TV)|Bayani]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Hunyo 12 |''TV Patrol Western Visayas'' sa ABS-CBN TV-4 Bacolod |- |Hunyo 14 |''[[High Tide (serye sa TV)|High Tide]]'' sa ABC 5 |- |rowspan=2|Hunyo 27 |''[[Walker Texas Ranger]]'' sa GMA 7 |- |''Batang X sa TV'' sa ABC 5 |- |rowspan=3|Hulyo 1 |''Science Made Easy'' sa PTV 4 |- |''Kemistry in Action'' sa PTV 4 |- |''Physics in Everyday Life'' sa PTV 4 |- | Hulyo 9 |''Gameplan'' sa GMA 7 |- | Hulyo 10 |''[[IBC TV X-Press]]'' sa IBC 13 |- |rowspan=2| Hulyo 31 |''[[Katok Mga Misis]]'' sa GMA 7 |- |''[[Kadenang Kristal]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 3 |''Takdang-Aralin'' sa ABS-CBN 2 |- |Agosto 5 |''Powerline'' sa IBC 13 |- |Agosto 12 |''[[T.G.I.S.]]'' sa GMA 7 |- |Agosto 14 |''TV Patrol Dumaguete'' sa ABS-CBN TV-12 Dumaguete |- |Agosto 28 |''Balita sa Tanghali/Araw ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 2 |''Balita sa Katapusan ng Linggo ng Citynet'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 6 |''[[Law & Order]]'' sa Citynet 27 |- | rowspan="3" |Setyembre 14 |''[[Home Improvement (serye sa TV)|Home Improvement]]'' sa Citynet 27 |- |''[[Dave's World]]'' sa Citynet 27 |- |''[[The Outer Limits (serye sa TV noong 1995)|The Outer Limits]]'' sa ABC 5 |- |Setyembre 17 |''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]'' sa Citynet 27 |- |Setyembre 30 |''Channel S'' sa GMA 7 |- |rowspan=2|Oktubre 2 |''[[PTV News (programa sa TV)|PTV News]]'' sa PTV 4 |- |''[[Saksi|Saksi: GMA Headline Balita]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 4 |''[[Emergency (1995 TV programa)|Emergency]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 8 |''[[Startalk (Philippine talk show)|Startalk]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=PAALAM SA STARTALK: 10 Pinaka-eksplosibong kwento at sandali |url=https://www.pep.ph/news/local/7900/farewell-to-startalk-10-most-explosive-stories-and-moments |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Setyembre 11, 2015}}</ref> |- |Oktubre 9 |''[[Batibot]]'' sa GMA 7 |- |Oktubre 20 |''[[Bubble Gang]]'' sa GMA 7<ref>{{cite news |title=Makabuluhang bilang ng Bubble Gang sa ika-20 anibersaryo nito |url=https://www.pep.ph/lifestyle/32914/significant-numbers-of-embubble-gangem-on-its-20th-anniversary |access-date=Oktubre 21, 2024 |publisher=PEP |date=Enero 7, 2016}}</ref> |- |Nobyembre 3 |''Ang Saya ng Musika'' sa ABS-CBN 2 |- |Nobyembre 4 |''Pagluluto kasama ang mga Daza'' sa ABC 5 |- |Nobyembre 27 |''TV Patrol Baguio'' sa ABS-CBN TV-3 Baguio |- |Disyembre 1 |''[[Calvento Files]]'' sa ABS-CBN 2 |- |Disyembre 23 |''[[Sailor Moon]]'' sa ABC 5 |} ==Palakasan== * Nobyembre 17–21 – [[1995 Pandaigdigang Kampeonato ng Taekwondo]] ay ginaganap sa [[Manila]], Pilipinas * Disyembre 9–21 – Ang [[Pilipinas]] ay lumalahok sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1995]] ==Konsiyerto== * Pebrero 26 – [[Pearl Jam]] Paglilibot sa Vitalogy: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Marso 3 – [[Janet Jackson]] Paglilibot sa Mundo ni Janet: [[Teatro ng Sining Bayan]], [[Pasay]] * Hunyo 2–3 – [[La Toya Jackson]] live sa Music Museum, [[San Juan, Kalakhang Maynila]] [https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19950513&id=6pkVAAAAAIBAJ&sjid=DAsEAAAAAIBAJ&pg=6632,2575520]{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Kapanganakan== * Enero 4: ** [[Ara Galang]], manlalaro ng volleyball ** Joshua Colet, artista, modelo * Enero 5: ** [[Joyce Ching]], artista ** [[Lexi Fernandez]], artista * Enero 26 – [[Coleen Perez]], artista * Enero 27 – [[Kat Tolentino]], manlalaro ng volleyball * Pebrero 3 – [[Kim Domingo]], artista, TV commercial at modelo * Pebrero 20 – [[McCoy de Leon]], aktor at miyembro ng ''Hashtags'' * Pebrero 23: ** [[Dave Bornea]], artista ** [[Beatrice Gomez]], reyna ng kagandahan * Pebrero 28: ** Lovely Lyn Esguerra, artista ** Gianna Llanes, tagapagbalita * Marso 3 – [[Maine Mendoza]], sensasyon sa YouTube, aktres, komedyante, at host * Marso 16 – [[Shy Carlos]], aktres<ref>''[[VIVA Entertainment]]''; [http://www.viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 Schirin Grace Sigrist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712013848/http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=2519:shy-carlos&catid=46:viva-artists&Itemid=43 |date=2015-07-12 }}; nakuha noong Setyembre 16, 2012.</ref> * Marso 19: ** [[Julia Montes]], artista ** [[Fumiya Sankai]], aktor at kasambahay * Marso 27 – [[Koreen Medina]], aktres at beauty queen * Abril 23 – Chad Devs dela Peña (namatay noong 2023), manlalaro ng esports * Abril 24: ** [[Amani Aguinaldo]], footballer ** [[Michelle Dee]], aktres at beauty queen * Abril 25 – [[Arra San Agustin]], artista * Abril 26 – [[Daniel Padilla]], aktor at mang-aawit * Mayo 3 – [[Shaira Diaz]], artista * Mayo 10 – [[Jia Morado]], manlalaro ng volleyball * Mayo 11 – [[Yassi Pressman]], artista at mananayaw * Mayo 19 – [[Abel Estanislao]], aktor at modelo * Mayo 21 – [[Diego Loyzaga]], artista * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 24 – Gladys Mae Dimaya, manlalaro ng basketball * Mayo 23 – [[Eula Caballero]], aktres * Mayo 31 - [[John Vincent M.]], Vaper * Hunyo 1 – Nina Bernardine dela Cruz, estudyante ng medisina * Hunyo 2 – Anton Asistio, manlalaro ng basketball * Hunyo 4 - [[Jerome Ponce]], aktor * Hunyo 15 – [[David Licauco]], aktor * Hunyo 24 – [[Stephen Loman|Mark Stephen Loman]], [[ONE Championship|mixed martial artist]] at dating [[Brave Combat Federation#BRAVE Combat Federation title history|MMA World Champion]] * Hunyo 28 – [[Krizza Neri]], mang-aawit * Hulyo 18 – [[Phytos Ramirez]], aktor, patalastas sa TV at modelo * Hulyo 23 – [[James Wright (mang-aawit)|James Wright]], mang-aawit at recording artist * Hulyo 26 – [[Kim Kianna Dy]], manlalaro ng volleyball * Hulyo 29: ** [[Jin Macapagal]], aktor, modelo, at mananayaw ** [[Kiray|Kiray Celis]], artista * Agosto 1 – [[Derrick Monasterio]], aktor, mananayaw at mang-aawit * Agosto 4 – [[Jessica Sanchez]], American singer-songwriter ng Mexican at Filipino ancestry at runner-up ng [[American Idol (season 11)|American Idol Season 11]] * Agosto 7 – [[Tony Labrusca]], artista * Agosto 18 – [[Jon Lucas (aktor)|Jon Lucas]], aktor * Agosto 21 – [[Gil Cuerva]], artista * Agosto 23 – [[Eliza Pineda]], aktres * Agosto 29 – [[Aria Clemente]], artista at mang-aawit * Agosto 30 – [[Addy Raj]], aktor, mang-aawit, at modelo * Setyembre 3 – [[Joj at Jai Agpangan]], mga aktres * Setyembre 6 – [[John Manalo]], artista * Setyembre 15 – [[Rita De Guzman|Rita Daniela]], artista at mang-aawit * Setyembre 19 – Rheena Villamor, tagapagbalita at komentarista sa radyo * Setyembre 23 – Seth Patrick Isay, aktor at modelo * Setyembre 24 – [[Gigi De Lana]], artista at mang-aawit * Setyembre 25 – [[Kristina Knott]], atleta ng track at field * Setyembre 28 – [[Danny Kingad]], mixed martial artist * October 21 – Kaloy Tingcungco, aktor, modelo at host * Oktubre 27 – [[Maika Rivera]], artista at manlalaro ng tennis * Oktubre 29: ** [[Eumir Marcial]], boksingero **Migo De Vera, aktor at modelo * Nobyembre 1 – [[Andre Paras]], aktor at manlalaro ng basketbol * Nobyembre 5 – Ava Mendez, artista * Nobyembre 17 – [[EJ Obiena]], pole valter * Nobyembre 22 – Gab Lagman, artista at modelo * Nobyembre 26 – [[Michael Pangilinan]], singer-songwriter * Nobyembre 27 – [[Yohan Hwang]], mang-aawit * Disyembre 10 – [[Majoy Baron]], manlalaro ng volleyball * Disyembre 23 – Mond Abrilla, modelong pangkomersiyo * Disyembre 26 – [[Gazini Ganados]], reyna ng kagandahan ==Kamatayan== * Pebrero 28 – Tito Espinosa, [[Masbate]] [[Mga distrito ng lehislatura ng Masbate|Kinatawan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/47e1b254fd01713ade25fa271040183f "Pilipinas - Pinahigpit ang seguridad para sa halalan"] [[Associated Press|AP Archive]]. Mayo 6, 1995. Nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>—[https://apnews.com/article/b28b73c2b860b010b98d385b4352b9da "Kongresista, Dalawang Alkalde ang Kinasuhan ng Pagpatay sa Isa Pang Kongresista"] [[Associated Press|AP News]]. Marso 17, 1995. —[https://abante-cataingan.tripod.com/News/khocleared.htm "Kho cleared of Espinosa murder]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Manila Standard]]'' via ''Abante Cataingan'' website. June 15, 2006.<br /><br /> Nabanggit din ang kaganapan:<br /> —[http://www.philippinestoday.net/archives/714 "Mapanganib ang pamumuhay bilang isang mambabatas sa RP"] ''Philippines Today''. Nobyembre 16, 2007.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * Marso 8 – [[Ike Lozada]], komedyante, aktor, at TV host (ipinanganak noong 1940) * Marso 17 – [[Flor Contemplacion]], manggagawa sa bahay<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="xFE" /> (ipinanganak noong 1953) * Abril 22 – Honorato Perez, alkalde ng [[Cabanatuan]]<ref name="MSyr95" /><ref name="RP95hrp" /><ref name="vio95el" /><ref>—[https://www.upi.com/Archives/1995/04/22/Candidate-shot-dead-in-48/2020/58Candidate binaril patay sa Pilipinas"] [[United Press International|UPI]]. Abril 22, 1995. —[https://www.philstar.com/nation/2001/05/06/104165/joson-nixes-reopening-perez-murder-case/ "Joson nixes muling pagbubukas ng kasong pagpatay kay Perez"] [[Philstar.com]]. Mayo 6, 2001.<br /><br /> Nabanggit din ang pangyayari:<br /> —[https://www.scribd.com/document/30939117/Timeline-of-Nueva-Ecija-s-election-related-violence "Timeline of Nueva Ecija's Election-Related Violence"] [[Vera Files]] (via [[Scribd]]).<br /><br /> Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref><ref>"Pinatay ang kandidato sa pagka-gobernador ng Ecija" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950423&printsec=frontpage&hl=en (Abril 23, 1995)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Oktubre 2, 2021.</ref> * Abril 28 – [[Wilfrido Ma. Guerrero]], playwright, direktor, guro at artista sa teatro (ipinanganak noong 1911) * Mayo 11 – [[Jose T. Joya|José T. Joya]], Pilipinong artistang abstrakto (ipinanganak noong 1931) * Mayo 20 – [[Carlos Magdaluyo]], negosyante (ipinanganak noong 1921) * Hunyo 11 – [[Rodel Naval]], mang-aawit, manunulat ng kanta at aktor (ipinanganak noong 1953) * Hunyo 24 – [[Eduardo Masferré]], potograpo (ipinanganak noong 1909) * Agosto 4 – [[Alejandro Almendras]], senador (ipinanganak noong 1919) * Setyembre 5 – [[Andy Poe]], aktor (ipinanganak noong 1943) * Setyembre 30 – [[Nestor Redondo]], artista sa komiks (ipinanganak noong 1928) * Disyembre 9 – Eugene Barutag, Pilipinong boksingero (ipinanganak noong 1976) * Disyembre 11 – Leonardo Ty, [[Tsinong Pilipino]] industrialist (ipinanganak noong 1913)<ref name="xLT" /> * Disyembre 16 – [[Bert Marcelo]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1936) * Disyembre 18 – [[Panchito Alba]], aktor at komedyante (ipinanganak noong 1925) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1995}} [[Kategorya:1995 sa Pilipinas]] kswi4h570pmc3z1g17wqbi21vlvrxts 1994 sa Pilipinas 0 297422 2224991 2223727 2026-09-13T10:11:30Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224991 wikitext text/x-wiki '''1994 sa Pilipinas''' ang mga detalye ng mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 1994. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Pebrero=== * [[Pebrero 19]] – Hiwalay na pag-atake ng granada sa [[Isulan]], [[Sultan Kudarat]] at [[Davao City]] ang pumatay ng 11 katao at sugatan ang 22.<ref name=":1">''#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[9]'4': (com [9]]'4') (com. [https://www.philstar.com/headlines/2016/05/14/1583385/journeyto30-southern-discomfort "Southern discomfort"] Mayo 14, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> ===Marso=== * [[Marso 29]] – Ang [[Pilipinas]] ay kumokonekta sa Internet. Ikinonekta ng Philippine Network Foundation (PHNet) ang bansa sa [[Sprint Nextel|Sprint]] sa United States sa pamamagitan ng 64&nbsp;kbit/s na link.<ref>Miguel A. L. Paraz: [http://www.isoc.org/inet97/proceedings/E6/E6_1.HTM Developing a Viable Internet Operation Framework in the Asia. ISOC, INET 1997</ref><ref>{{cite news|title=The Philippine Internet turns 18: May nagbibilang pa ba|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/249810/scitech/technology/the-philippine-internet-turns-18-is-anyone-still-counting|access-2AGM_2019|18-is-anyone-still-counting|1/2GMarch News|date=February 29, 2012|author=Jim Ayson}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 8]] – Pinawalang-sala ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]] (RTC) ang walong indibidwal na kinasuhan noong 1992 ng pagdukot sa tatlong batang [[Taiwanese|Taiwanese]]; kabilang sa kanila ang mga punong inspektor ng pulisya, ang mga natanggal sa serbisyo na sina Maj. Timoteo Zarcal at Maj. Jose Pring.<ref>"Pring, Zarcal, pinawalang-sala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940409&printsec=frontpage&hl=en (Abril 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://apnews.com/4e7c8cdb04828581ddfa8c56bdf3c585 "Mga Pinuno ng Anti-Kidnapping Squad Kinasuhan ng Pagtakbo sa Hostage Ring"]'' [[Associated Press|AP News]]. Agosto 18, 1992.<br />—''[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-09-06-9203210144-story.html "Ang idolo ng Matinee ay gumanap sa totoong buhay"]'' [[Chicago Tribune]]. Setyembre 6, 1992.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> Ang nasabing mga opisyal ng pulisya ay papatayin sa magkakahiwalay na insidente ng [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB), isang yunit ng [[New People's Army]], nang huling bahagi ng taong iyon.<ref name=":0" /><ref name="Z&P">—''[https://cebudailynews.inquirer.net/97303/the-dirty-war-against-illegal-drugs (Opinyon) "Ang maruming digmaan laban sa ilegal na droga"]'' [[Cebu Daily News]]. Hulyo 7, 2016.<br />—''[https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded "Nakakulong Ngunit Hindi Napagod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084924/https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded|date=Agosto 31, 2020}}'' [[Mga Detenido ng Task Force ng Pilipinas]]. Disyembre 1, 2012.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Romero|first=Paolo|url=https://www.philstar.com/headlines/2000/04/29/87772/abb-man-pring-zarcal-slays-falls|title=Tao ng ABB sa Pring, Zarcal, pinaslang ang talon|petsa=Abril 29, 2000|work=[[The Philippine Star]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> * [[Abril 10]]: ** Ang masaker kina Helen, Chelsea Liz at Anne Geleen Arandia sa [[Lipa, Batangas|Lungsod ng Lipa]], [[Batangas]]. ** Ang [[Mandaluyong]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7675''. * [[Abril 19]] – Si Fernando Galera, isang tindero ng isda na inakusahan ng pagnanakaw na may kasamang panggagahasa noong Enero, ay hinatulan ng [[Lungsod Quezon]] [[Regional Trial Court|RTC]] at hinatulan ng kamatayan sa unang pagkakataon simula nang ibalik ang [[Parusang Kapital sa Pilipinas|parusang kapital sa bansa]] noong Enero 1.<ref>[https://apnews.com/article/d2a057b8fb8353c48d83cbd580736292 ''"Ibinigay ng Korte ang Unang Parusang Kamatayan Simula Nang Muling Ipatupad ang Parusang Kapital"''] [[Associated Press]]. Kinuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://thedefiant.net/justice-for-whom/ "Hustisya Para Kanino?"]'' The Defiant.net. Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://www.refworld.org/docid/3ae6a99f4.html "Ang Parusang Kamatayan: Kriminalidad, Katarungan at Karapatang Pantao"]'' [[Amnesty International]] (sa pamamagitan ng Refworld). Nakuha noong 04-12-2021.</ref> Bago ang kanyang inaasahang pagbitay noong 1997, si Galera ay napawalang-sala at iniutos na palayain ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] matapos baligtarin ang hatol, kasunod ng mga apela para sa muling paglilitis ng kaso.<ref>''[https://www.gluckman.com/Death'Penalty.htm "Naghihintay na Umalis"]'' Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/oct1997/gr_115938_1997.html "G.R. NO. 115938"]'' Oktubre 30, 1997. Nakuha noong 04-12-2021.</ref> * [[Abril 25]] – Ang aktor na si [[Robin Padilla]] ay nahatulan ng ilegal na pag-aari ng mga baril; sinimulan niyang pagsilbihan ang sentensya ng bilangguan noong 1995. Siya ay pinalaya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; mabibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref>Para sa kaganapang ito at sa mga susunod pang kaganapan:<br />—''[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Ang aktor na Pilipino ay nasa ilalim pa rin ng batas matapos ang conviction sa mga armas"]'' [[Associated Press]] via [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br />—''[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}}'' [[CNN Philippines]]. Nob. 15, 2016.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/1996julydecisions.php?id=449 "G.R. No. 121917"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hulyo 31, 1996.<br />—''[https://lawyerly.ph/juris/view/c872e "G.R. No. 121917"]'' Lawyerly. Marso 12, 1997.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * [[Abril 26]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 7–6, upang pawalang-bisa ang isang kontrata sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at isang kompanya ng Malaysia na magsagawa ng online na [[Lottery|lotto]] sa bansa, na nagsasaad na lumalabag ito sa batas.<ref name=":0">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950101&printsec=frontpage&hl=en (1995, Enero 1)] "'94, Ang Taon Na Iyon." ''[[Manila Standard]]'', pp.4–5. Kinuha noong Marso 12, 2020.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo]] – Isang panloloko, na kinasasangkutan ng mga hindi naihatid na treasury bill, na kagagawan ng ilang tao sa Bancapital Development Corp., ang natuklasan ng mga awtoridad. Ito ay nagkakahalaga ng halos isang bilyong piso na potensyal na pagkalugi sa sistema ng pagbabangko.<ref name=":0" /> * [[Mayo 21]] – [[Miss Universe 1994]], ang ika-43 [[Miss Universe]] na patimpalak, ay ginanap sa [[Manila]]. Ang paparating na Miss Universe [[Dayanara Torres]] ng [[Puerto Rico]] ang nagwagi sa patimpalak, si [[Sushmita Sen]] ng [[India]]. * [[Mayo 26]] – Si [[Filemon Lagman]], pinuno ng urban hit squad ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] (CPP) na [[Alex Boncayao Brigade|ABB]], ay inaresto ng militar sa [[Lungsod Quezon]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Branigin|first=William|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/05/27/manila-captures-head-of-communist-rebels/839e19a5-8adb-4293-b182-8d5c6a72f0b0/|title=Nahuli ng Maynila ang pinuno ng mga rebeldeng komunista|petsa=Mayo 27, 1994|pahayagan=[[The Washington Post]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 5]] – Isang kumperensya tungkol sa [[Indonesia]] [[pananakop ng Indonesia sa East Timor|pagsasanib]] sa [[East Timor]] ang ginanap.<ref name=":0" /> * [[Hunyo 8]] – Dinakip ng mga ekstremistang grupo ng [[Abu Sayyaf]] ang humigit-kumulang 52 sibilyan sa isang highway sa [[Isabela, Basilan]], kabilang ang 50 pasahero ng isang convoy na papunta sa [[Lantawan]], pati na rin ang paring [[Lamitan]] [[Roman Catholic]] na si Rev. Cirilo Nacorda; pinalaya ang lahat ng bihag maliban sa 36 na [[Kristiyano]]; 15 sa kanila ang binaril at isa ang nakatakas. Sa Hunyo 13, dalawampu sa mga nahuli ay palalayain matapos mabayaran ang perang pantubos sa mga bumihag, dahil si Nacorda na lamang ang natitira sa pagkabihag.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>—''[https://cbcponline.net/statement-on-father-cirilo-nacorda-and-the-abbu-sayyaf/ "Pahayag tungkol kay Padre Cirilo Nacorda at sa Abbu Sayyaf"]'' [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines|CBCP Online]]. Hulyo 10, 1994.<br />—''[https://apnews.com/article/7b3759f4c39fb5a0bd496f904ed43fea "Sinasabing Malapit Nang Magkasundo ang mga Kidnapper ng Pari sa mga Tuntunin ng Pagpapalaya"]'' [[Associated Press]]. Hulyo 12, 1994.<br />—''[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1994/07/22/safe-release-of-kidnapped-priest-in-western-mindanao-in-doubt&post_id=45664 "Ligtas na pagpapalaya ng dinukot na pari sa Kanlurang Mindanao ay pinag-iisipan"]'' [[UCA News]]. Hulyo 21, 1994.<br /><br />Kinunan noong Abril 15, 2021.</ref><ref name="CNfree" /><ref>"Ganti ng Abu Sayyaf, 15 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940608&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Hunyo 10]] – Mga pag-atake ng bomba sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na isinagawa ng Grupong [[Abu Sayyaf]], pumatay ng 71 katao.<ref>{{Banggitin ang web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo]] – Dinukot ng mga dating miyembro ng Bangsa Moro Army ng [[MNLF]] ang opisyal ng palakasan ng lungsod na si So Kim Cheng sa [[Davao City]]; sa kabila ng saradong negosasyon, hindi pinakawalan ng mga bumihag ang biktima at kalaunan ay pinatay ito matapos nilang malaman ang isang grupo ng mga operatiba na nagsasagawa ng sariling pagtatangkang pagsagip.<ref name=":1" /> * [[Hulyo 6]] ** Ang munisipalidad ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay naging isang malayang lungsod sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act No. 7720''. ** Si Nancy Siscar, isang 22-taong-gulang na guro sa elementarya, ay ginahasa at pinatay ng magkapatid na sina Jurry Andal, Ricardo Andal at Edwin Mendoza sa Barangay Banoyo, [[San Luis, Batangas]].<ref>{{Cite web|date=Setyembre 25, 1997|title=G.R. Blg. 124933 Setyembre 25, 1997|url=https://lawphil.net/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html|url-status=live|access-date=Disyembre 27, 2021|website=Ang Proyektong Lawphil - Arellano Law Foundation, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201045446/http://www.lawphil.net:80/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html |archive-date=Disyembre 1, 2007 }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 8]] – Si Padre Nacorda, matapos ibigay ng [[Abu Sayyaf|ASG]] sa [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) noong Hulyo 26 bilang bahagi ng mga pagsisikap para sa kanyang kalayaan, ay pinalaya nang walang pinsala, na nagtapos sa isang sitwasyon ng hostage na tumagal nang halos dalawang buwan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name="CNfree">Ibinigay ng mga ekstremistang Islamiko si Nacorda sa isang grupo ng mga rebeldeng Muslim:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/07/26/Priest-reported-freed-by-extremists/8362775195200/ "Pari na iniulat na pinalaya ng mga ekstremista"]'' [[United Press International]]. Hulyo 26, 1994.<br />Pinalaya si Nacorda:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/08/07/Kidnapped-Catholic-priest-released/2893776232000/ "Pinalaya ang dinukot na paring Katoliko"]'' United Press International. Agosto 8, 1994.<br />Kuwento tungkol kay C. Nacorda:<br />''[https://www.faithfullpod.com/3-facing-terror-finding-hope/ "Facing Terror, Finding Hope"]'' Faith Full Podcast. Abr. 14, 2018.<br /><br />Kinunan noong Abr. 15, 2021.</ref> * Agosto – Idineklara ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] na legal ang kontrobersyal na ''Batas sa VAT (value-added tax)'', at ipinapahayag din na ang ipinatupad na batas ay hindi nakikialam sa mga karapatang pantao. Bilang tugon, ang Energy Regulatory Board (ERB) ay nag-utos ng pagbaba sa presyo ng gasolina ng ₱1, at inutusan din ang [[National Power Corporation]] na ibaba ang mga singil sa pagsasaayos ng presyo ng gasolina na sumasaklaw sa 17-araw na panahon sa unang quarter ng taon.<ref name=":0" /> * [[Agosto 14]] – Isang malaking demonstrasyon laban sa birth control ang isinagawa ng daan-daang libong Pilipino sa pangunguna ni [[Jaime Sin|Cardinal Sin]], sa [[Luneta Park]], [[Manila]].<ref name=":0" /> * [[Agosto 27]] – Dinakip ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang 8 South Koreans at 30 Pilipino, na pawang nagtatrabaho sa construction site ng proyektong irigasyon ng gobyerno sa [[Mindanao]], na inaangkin na nanghihimasok ito sa kanilang teritoryo; Pinalaya ang mga bihag, Setyembre 4, kasunod ng negosasyon.<ref name=":1" /> * [[Agosto 29]] – Isang pagsabog sa minahan ng karbon sa [[Malangas]], na noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]], ang ikinamatay ng 119 katao sa magiging pinakamatinding sakuna sa minahan sa bansa.<ref>—''[https://apnews.com/article/bcfc6cdeb26dd611a0a988c3ee292ba7 "Wala nang inaasahang mga nakaligtas na matatagpuan pagkatapos ng sakuna sa minahan"]'' [[Associated Press|AP]]. Agosto 31, 1994. Nakuha noong 04-29-2021. —''[https://gulfnews.com/world/asia/philippines/gold-in-the-philippines-how-much-is-it-really-worth-1.1552204923140 "Ginto sa Pilipinas: Magkano ba talaga ang halaga nito?"]'' [[Gulf News]]. Marso 11, 2019. Nakuha noong 02-14-2022.<br /> —''[https://gulfnews.com/world/oceania/the-worst-mining-disasters-since-1990-1.1332385 "Ang pinakamalalang sakuna sa pagmimina simula noong 1990"]'' Gulf News. Mayo 14, 2014. Nakuha noong 02-14-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 5|5]] – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] at ang [[Moro National Liberation Front]] ng isang kasunduan sa tigil-putukan, na naglalayong wakasan ang digmaang gerilya. * [[Setyembre 4]] – Dinukot ng mga hindi kilalang lalaki ang mga mangangalakal na sina Sixto Escudero, Sr. sa [[M'lang, Cotabato]] at si Jorge Lim at ang kanyang dalawang anak sa [[General Santos]]; Ang mga biktima ay nailigtas kalaunan ng mga awtoridad.<ref name=":1" /> * [[Setyembre 15]] – Ang [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]], sa pamamagitan ng isang pansamantalang restraining order, ay nagpatigil sa isang utos mula sa [[Malacañang]] na nagbabawal sa [[jai alai]].<ref name=":0" /><ref>"Pinatigil ng Korte ang utos ng Palasyo tungkol sa jai alai" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940916&printsec=frontpage&hl=en (Setyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Kinuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Setyembre 23]] – Isang mudslide sa [[Mount Pinatubo]], na dulot ng malakas na ulan isang araw bago nito, ay naiulat na ikinamatay ng 20 katao, at 3 ang nawawala. Kabilang sa mga debris na dumaloy ang mga lahar na inilabas ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991|isang pagsabog noong 1991]].<ref>''[https://reliefweb.int/report/philippines/philippine-lahar-sep-1994-un-dha-information-reports-1-3 "Philippine Lahar Set 1994 UN DHA Information Reports 1-3"]'' [[ReliefWeb]]. Nakuha noong Peb. 15, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre]] – Sinalakay ng grupong rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang mga bayan sa [[North Cotabato]], kung saan sinunog nila ang isang simbahan at 10 bahay sa [[Aleosan]], at binihag ang 26 na sibilyan sa [[Kabacan, Cotabato|Kabacan]], na pinalaya kalaunan. Sa loob ng buwang ito, sunod-sunod na pag-atake ng terorismo sa probinsya ang nagresulta sa pagkamatay ng 50 katao mula sa panig ng mga rebelde at gobyerno at pagpapaalis ng libu-libo mula sa apat na munisipalidad; ay mapipigilan sa pamamagitan ng tigil-putukan sa katapusan ng buwan.<ref name=":1" /> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre]] – Sinampahan ng mga kasong graft ang sinibak na pinuno ng Bureau of Immigration and Deportation na si Zafiro Respicio at 2 iba pa kaugnay ng maanomalyang deportasyon ng 11 Indian na nahaharap sa mga kasong droga sa korte.<ref name=":0" /> * [[Nobyembre 14]] – Dinukot ni [[Eugene A. Tan|Eugene Tan]], dating pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]], at ang kanyang drayber ng anim na armadong lalaki sa [[Muntinlupa]] at pinatay sa [[Silang, Cavite]]; ang kanilang mga bangkay ay matatagpuan makalipas ang apat na araw sa kalapit na [[Dasmariñas]]. Noong 2011, ang [[Cavite]] [[Regional Trial Court|RTC]] ay hinatulan lamang ang gunman, na hinatulan ng ''[[reclusión perpetua]]'', at pinawalang-sala ang lahat ng iba pang sangkot.<ref name=":0" /><ref name="xET" /> * [[Nobyembre 15]] – [[1994 Mindoro earthquake|Isang lindol]] (Magnitude: 7.1 [[moment magnitude scale|M<sub>w</sub>]]) na sinundan ng malalaking alon na nanalasa sa [[Mindoro]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 65 katao at ikinasugat ng mahigit 130 iba pa.<ref name=":0" /> ===Disyembre=== * [[Disyembre 2]] – Nagbanggaan ang barkong pang-isla na [[MV Cebu City|MV ''Cebu City'']] at ang barkong pangkargamento na nakarehistro sa Singapore na ''Kota Suria'' sa [[Manila Bay]], sa pagitan ng [[Corregidor Island]] at [[Maragandon, Cavite]], na ikinamatay ng mahigit isang daan, at pinaniniwalaang marami ang nalunod.<ref name=":0" /> * [[Disyembre 8]] – Si Dennis Venturina, isang miyembro ng UP [[Sigma Rho]] fraternity ay pinatay ng limang miyembro ng Scintilla Juris Fraternity sa loob ng gusali ng UP. * [[Disyembre 11]] – Isang bomba, na umano'y itinanim ni [[Ramzi Yousef]], ang sumabog sakay ng [[Philippine Airlines Flight 434]] patungong [[Tokyo]], na ikinamatay ng isang negosyanteng [[Japanese|Hapones]]. Ang pambobomba, kasama ang isa pa sa isang sinehan sa [[Maynila]] noong Disyembre 1, ay bahagi ng isang pagsubok para sa ''[[Project Bojinka]]''.<ref>—''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/twa800/bomb.htm "Maaaring Makasagabal ang mga Bagong Kagamitan sa Seguridad ng Eroplano"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 21, 1996.<br />—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pambobomba ng Eroplano"]'' [[Los Angeles Times]]. Mayo 30, 1995.<br />—''[https://www.nytimes.com/1996/06/04/nyregion/plane-bombing-is-described-in-terror-trial.html "Inilarawan ang Pagbomba sa Eroplano sa Paglilitis sa Terorismo"]'' ''[[The New York Times]]''. Hunyo 4, 1996.<br />—''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CRECB-2007-pt3/html/CRECB-2007-pt3-Pg4137-3.htm "Pagpupugay kay Kapitan Eduardo Reyes"]'' [[Tanggapan ng Paglalathala ng Pamahalaan ng Estados Unidos]].<br />—''[https://www.tsa.gov/sites/default/files/mission_hall_exhibit_final_508.pdf "Mission Hall: Pag-alala sa Nakaraan, Pagbibigay-alam sa Hinaharap"]'' (PDF) [[Pangasiwaan ng Seguridad sa Transportasyon]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 29, 2022.<br /><br />—''[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Plano ni Bojinka Plano ng Terorismo na Nabunyag, Sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}}'' VOI - Panahon ng Pag-unlad ng Balita. Enero 6, 2022. Nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * [[Disyembre 14]] – Bumoto ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ng 18–5, upang pagtibayin ang ''[[Uruguay Round]] sa [[Pangkalahatang Kasunduan sa mga Taripa at Kalakalan]]'' (UR-GATT), isang kasunduan sa kalakalan sa liberalisadong pandaigdigang sistema ng kalakalan, na ipapataw sa bansa sa unang araw ng 1995.<ref name=":0" /><ref>"Tinapos ng Senado ang debate, pinagtibay ang GATT" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 15, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Palakasan== * [[Oktubre 2]]–[[Oktubre 16|16]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[1994 Palarong Asyano]] na ginanap sa [[Hiroshima]], Japan mula Oktubre 2 hanggang 16, 1994. Ito ay nasa ika-14 na pwesto na may tatlong gintong medalya, dalawang pilak na medalya at walong tansong medalya na may kabuuang 13 medalya.<ref>[http://www.ocasia.org/12AG.asp 1994 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215001230/http://ocasia.org/12AG.asp |date=Pebrero 15, 2009 }}</ref> ==Libangan at kultura== * [[Hunyo 22]] – Ang taunang seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Pista ng Pelikulang Maynila]] sa Hotel sa Midtown ng Maynila (Ramada) ay nadungisan ng [[Iskandalo sa Pista ng Pelikulang Maynila noong 1994|mga paratang ng pandaraya]] sa mga resulta para sa pinakamahusay na aktor at aktres. Ang tinaguriang "Filmfest Seven", kabilang ang mga pekeng nanalo, ay kakasuhan ng pandaraya kalaunan, kung saan si [[Lolit Solis]] ay hahatulan lamang na ilagay sa ilalim ng pangangasiwa ng korte.<ref name=":0" /><ref>"Imbestigasyon sa 'fiasco' ng MFF – Lim" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940620&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 24, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 6. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/1994/06/27/filipino-actress-steals-the-show/|title=Pilipino Actress Steals The Show|date=Hunyo 27, 1994|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=Enero 16, 2018}}<br><br>—''[https://apnews.com/article/52d8b8253e33b1370287d13104c3c401 "Pito ang Kinasuhan sa Iskandalo ng Pelikulang Pilipino"]'' [[Associated Press]]. Hunyo 29, 1994.<br>—''[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/07/18/its-film-fest-scam-the-sequel-a-month-later-the-philippines-scandal-refuses-to-go-away/38519c83-76ae-45a4-ac24-b55218c2f0cc/ "Ito ay panloloko sa film fest: Ang karugtong! Pagkalipas ng isang buwan, ang iskandalo ng Pilipinas ay ayaw mawala"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 18, 1994.<br>—''[https://www.lionheartv.net/2015/12/mmff-scandals/4/ "Mga iskandalo na yumanig sa Metro Manila Film Festival nitong mga nakaraang taon"]'' LionhearTV. 2015.<br>—''[https://entertainment.inquirer.net/305581/lolit-solis-on-1994-manila-film-fest-scam-it-was-a-nightmare-for-me/ "Lolit Solis tungkol sa panloloko sa Manila Film Fest noong 1994: 'Isa itong bangungot para sa akin'"]'' [[Inquirer.net]]. Nob. 20, 2018.<br>—''[https://www.pep.ph/news/local/152219/1994-manila-film-festival-scandal-showbiz-history-a4437-20200624-lfrm2 "Manila Film Festival 1994: Ang Iskandalo na Yumanig sa Showbiz"]'' [[Philippine Entertainment Portal]]. Hunyo 24, 2020.<br>Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 21, 2022.</ref> ==Telebisyon== {{pangunahing|1994 sa telebisyon sa Pilipinas}} ===Premiere=== * [[Kousoku Sentai Turboranger]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Chikyuu Sentai Fiveman]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:30&nbsp;pm * [[Sailor Moon]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 2; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Yaiba]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 3; Linggo 6:30&nbsp;pm * [[Captain Power and the Soldiers of the Future]] – Hulyo 3; Linggo 6:00&nbsp;pm * [[University Athletic Association of the Philippines|UAAP]] – UAAP Season 57 sa [[Radio Philippines Network|New Vision 9]] (mamaya RPN-9 at ngayon ay RPTV) – Hulyo 9 * [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] – NCAA Season 70 sa [[DWGT-TV|PTV-4]] – Hunyo 25 ==Kapanganakan== * [[Enero 3]] – Akiko Solon, mang-aawit at aktres *Enero 6: ** MJ Cayabyab, aktor at mang-aawit ** [[Catriona Gray]], [[Miss Universe 2018]] * Enero 7 - Jessica Marasigan, miyembro ng Girltrends at Miss Philippines Water 2017 * Enero 11 - [[Ritz Azul]], aktres * Enero 15 - [[Vince Gamad]], aktor * [[Enero 22]] – Hiedi Kysther Domingo, call center agent * [[Pebrero 1]] – Anthony Rosaldo, aktor at mang-aawit * [[Pebrero 9]] – Jo Berry, artista * [[Pebrero 13]] – Kevin Aseniero, boksingero * [[Marso 7]] – Sandro Marcos, politiko * Marso 10 - Ma. Anneth Soledad Mirano, makata * Marso 21 - Jeron Teng, basketball player * [[Abril 5]] – Mylene Paat, manlalaro ng balibol * [[Abril 6]]: ** [[Jasmine Curtis-Smith]], aktres ** Yesh Burce, aktres * Abril 7 - [[Jasmine Curtis-Smith]], artista * [[Abril 10]] – Ingrid dela Paz, aktres at modelo * Abril 16 - [[Angelica Jane Yap]], aktres at modelo * [[Abril 23]] – Miko Mangguba, aktor at miyembro ng Top One Project (T.O.P.) * Abril 27 - [[Elmo Magalona]], ​​aktor at mang-aawit * [[Mayo 8]] – Joy Plaza, aktres at modelo * Mayo 17 - [[Julie Anne San Jose]], aktres at mang-aawit * [[Mayo 27]] – Nicole Kim Donesa, aktres * [[Mayo 30]] – Joaquin Manansala, modelo * [[Hunyo 4]] – Al John Viloria, modelo at medikal na manggagamot * Hunyo 13 - Hopia Legaspi, aktres * Hunyo 16: ** Mica Dyan Borja, host at beauty queen **[[Lharby Policarpio]], artista * [[Hunyo 18]] – Sunshine Guimary, aktres, vlogger at online sensations *Hunyo 21 - Mika Aereen Reyes, volleyball player *Hulyo 9 - Donnalyn Bartolome, aktres at mang-aawit * [[Hulyo 12]] – Junnie Boy, vlogger *Hulyo 24 - Franki Russell, aktres *Hulyo 30 - [[Isabella De Leon]], aktres at mang-aawit *Agosto 3 - Sarah Carlos, aktres at courtide reporter ng NCAA sa [[ABS-CBN Sports]] at nag-aral sa [[San Beda College]]. * [[Agosto 12]] – Kristof Garcia, modelo at aktor *Agosto 14 - [[Kim Rodriguez]], aktres *Agosto 16 - Tippy Dos Santos, aktres at mang-aawit *Agosto 23 - [[Mark Neumann]], aktor *Setyembre 6 - [[Klarisse de Guzman]], mang-aawit *Setyembre 9 - Ganiel Krishnan, beauty queen at reporter ng korte *Setyembre 20 - Daisuke Sato, player ng football *Setyembre 21 - Mara Alberto, aktres, mananayaw, mang-aawit, at host * [[Setyembre 22]] – Avery Paraiso, aktor * [[Setyembre 23]] – Frances Molina, manlalaro ng volleyball * [[Oktubre 6]] – Javi Benitez, aktor, host at model * [[Oktubre 13]] – [[Ian Lariba]], table tennis player (namatay noong [[2018 sa Pilipinas|2018]]) *Nobyembre 2 - [[Denise Barbacena]], mang-aawit at artista * [[Nobyembre 7]] – [[Hiro Peralta]], aktor *Nobyembre 17 - Emmanuelle Vera, aktres at mang-aawit *Nobyembre 20 - [[Kristofer Martin]], artista *Nobyembre 23 - Monica Cuenco, aktres at mang-aawit *Nobyembre 26: ** Noven Belleza, mang-aawit ** [[Yves Flores]], artista * [[Disyembre 5]] – [[Katrina Velarde]], mangaawit *Disyembre 7 - [[Myrtle Sarrosa]], aktres at dating reporter ng courtide ng [[National Collegiate Athletic Association]] sa [[ABS-CBN Sports and Action]] *Disyembre 14 - [[Joshua Dionisio]], aktor *December 17 – Darwin Ramos, street child and Servant of God (d. 2012) * [[Disyembre 27]] – Camille Rodriguez, manlalaro ng putbol *Disyembre 29 - [[Kristel Fulgar]], aktres ==Kamatayan== * [[Enero 28]] – [[Betty Go Belmonte]], Pilipina mamamahayag at tagapaglathala ng pahayagan (ipinanganak 1933) * [[Marso 25]] – [[Jesus M. Vargas]], [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Pambansang Depensa]] (ipinanganak 1905) * [[Abril 3]] – [[Leopoldo Mabilangan|Ka Hector]], dating pinuno ng lokal na [[Bagong Hukbong Bayan]] at kilalang rebeldeng bumalik<ref name=":0" /><ref>"'Ka Hector' pinaslang sa pintuan ng simbahan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940404&printsec=frontpage&hl=en (Abril 4, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/04/04/Communist-guerrillas-are-believeled-to-have-carried-out-the/4412765432000/ "Pinaniniwalaang nagsagawa ang mga gerilyang Komunista"]'' [[UPI]]. Abril 4, 1994.<br>—''[http://spectrezine.org/global/CPP "Pagpatay bilang Pulitika"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084158/http://spectrezine.org/global/CPP |date=Agosto 31, 2020 }}'' Spectrezine.<br>—''[http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article616 "Ang "Listahan ng mga Tinamaan" ng CPP-NPA-NDF – isang paunang ulat"]'' Pandaigdigang Pananaw. Mar 15, 2005.<br>Kinunan noong Mar 13, 2020.</ref>--> * [[Abril 7]] – [[Cesar Legaspi]], art director, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1917) * [[Mayo 7]] – Timoteo Zarcal, kontrobersyal na dating opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/05/07/Philippine-police-major-ambushed-killed/3966768283200/ "Philippine police major inambush, pinatay"]'' [[United Press International]]. Mayo 7, 1994.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/nation/11/02/11/death-squad-victims-family-seeks-justice "Pamilya ng biktima ng Death squad, humingi ng hustisya"]'' [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]. Nobyembre 2, 2011.<br>Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> * [[Mayo 17]] – [[Leonila Garcia]], Ika-8 Unang Ginang ng Pilipinas (ipinanganak [[1906]]) * [[Setyembre 6]] – [[Luis Beltran]], mamamahayag (ipinanganak 1936)<ref>''[https://apnews.com/article/1955b2686fc4ef781e1ae31adce69e17 "Luis Beltran, Kilalang Mamamahayag ng Pilipinas"]'' [[Associated Press]]. Setyembre 6, 1994. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br />Ayon sa binanggit ni:<br />''[https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ "Luis Diaz Beltran"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204022538/https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ |date=2022-12-04 }}'' Komisyon sa Pag-alaala ng mga Biktima ng Paglabag sa Karapatang Pantao. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * [[Nobyembre 14]] – [[Eugene A. Tan]], pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]] (ipinanganak noong 1945)<ref name=":0" /><ref name="xET">—''[https://www.icj.org/assassination-of-attorney-eugene-tan-metro-manila-philippines/ "Philippines: pagpatay kay abogado Eugene Tan"]'' [[International Commission of Jurists]]. Nob. 22, 1994. Nakuha noong Mar. 13, 2020.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://lawphil.net/judjuris/juri2001/dec2001/gr_131106_2001.html "G.R. No. 131106"]'' Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 7, 2001. Nakuha noong Abr. 15, 2021.<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/2006junedecisions.php?id=649 "G.R. NO. 142848"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hunyo 30, 2006. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />—''"TG-2395-94, TG-23595-94-A, TG-2396-94"'' Website ng Justice for All Foundation ni Eugene A. Tan. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />(1) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/24/memorandum-for-the-prosecution/ Memorandum para sa pag-uusig]'' Marso 18, 2008.<br />(2) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/27/regional-trial-court-decision-on-eugene-tans-murder-case-2/ Desisyon ng RTC]'' Enero 10, 2011.<br />— ''(Video) [[Crime Klasik]]: [https://m.youtube.com/watch?v=Wmi6GClZ7Hs Atty. Eugene Tan: Ang pinaslang na abogado]'' [[Martin Andanar]]'s [[YouTube]] channel. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Nobyembre 15]] – [[Leandro Locsin]], arkitekto, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1928) * [[Disyembre 15]] – Jose Pring, isa pang kontrobersyal na opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>''[https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 "Pinatay ng mga armadong lalaki ang isang matataas na opisyal ng pulisyang Pilipino"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407031503/https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 |date=2023-04-07 }}'' [[Reuters]] (via Jawawa, Indonesia). Disyembre 16, 1994. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref> at ama ng aktres na si [[Joyce Pring]] (edad 54)<ref>''[https://thefilam.net/archives/28837 "Si Joyce Pring at ang amang hindi niya nakilala"]'' The FilAm. Disyembre 11, 2018. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref><ref>"Pinaslang si Joe Pring" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941216&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1994}} [[Kategorya:1994 sa Pilipinas]] 6u1ywp9c6vi0xf8q797nf7fequvdmbp 2224994 2224991 2026-09-13T10:12:47Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224994 wikitext text/x-wiki '''1994 sa Pilipinas''' ang mga detalye ng mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 1994. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Pebrero=== * [[Pebrero 19]] – Hiwalay na pag-atake ng granada sa [[Isulan]], [[Sultan Kudarat]] at [[Davao City]] ang pumatay ng 11 katao at sugatan ang 22.<ref name=":1">''#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[9]'4': (com [9]]'4') (com. [https://www.philstar.com/headlines/2016/05/14/1583385/journeyto30-southern-discomfort "Southern discomfort"] Mayo 14, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> ===Marso=== * [[Marso 29]] – Ang [[Pilipinas]] ay kumokonekta sa Internet. Ikinonekta ng Philippine Network Foundation (PHNet) ang bansa sa [[Sprint Nextel|Sprint]] sa United States sa pamamagitan ng 64&nbsp;kbit/s na link.<ref>Miguel A. L. Paraz: [http://www.isoc.org/inet97/proceedings/E6/E6_1.HTM Developing a Viable Internet Operation Framework in the Asia. ISOC, INET 1997</ref><ref>{{cite news|title=The Philippine Internet turns 18: May nagbibilang pa ba|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/249810/scitech/technology/the-philippine-internet-turns-18-is-anyone-still-counting|access-2AGM_2019|18-is-anyone-still-counting|1/2GMarch News|date=February 29, 2012|author=Jim Ayson}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 8]] – Pinawalang-sala ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]] (RTC) ang walong indibidwal na kinasuhan noong 1992 ng pagdukot sa tatlong batang [[Taiwanese|Taiwanese]]; kabilang sa kanila ang mga punong inspektor ng pulisya, ang mga natanggal sa serbisyo na sina Maj. Timoteo Zarcal at Maj. Jose Pring.<ref>"Pring, Zarcal, pinawalang-sala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940409&printsec=frontpage&hl=en (Abril 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://apnews.com/4e7c8cdb04828581ddfa8c56bdf3c585 "Mga Pinuno ng Anti-Kidnapping Squad Kinasuhan ng Pagtakbo sa Hostage Ring"]'' [[Associated Press|AP News]]. Agosto 18, 1992.<br />—''[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-09-06-9203210144-story.html "Ang idolo ng Matinee ay gumanap sa totoong buhay"]'' [[Chicago Tribune]]. Setyembre 6, 1992.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> Ang nasabing mga opisyal ng pulisya ay papatayin sa magkakahiwalay na insidente ng [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB), isang yunit ng [[New People's Army]], nang huling bahagi ng taong iyon.<ref name=":0" /><ref name="Z&P">—''[https://cebudailynews.inquirer.net/97303/the-dirty-war-against-illegal-drugs (Opinyon) "Ang maruming digmaan laban sa ilegal na droga"]'' [[Cebu Daily News]]. Hulyo 7, 2016.<br />—''[https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded "Nakakulong Ngunit Hindi Napagod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084924/https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded|date=Agosto 31, 2020}}'' [[Mga Detenido ng Task Force ng Pilipinas]]. Disyembre 1, 2012.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Romero|first=Paolo|url=https://www.philstar.com/headlines/2000/04/29/87772/abb-man-pring-zarcal-slays-falls|title=Tao ng ABB sa Pring, Zarcal, pinaslang ang talon|petsa=Abril 29, 2000|work=[[The Philippine Star]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> * [[Abril 10]]: ** Ang masaker kina Helen, Chelsea Liz at Anne Geleen Arandia sa [[Lipa, Batangas|Lungsod ng Lipa]], [[Batangas]]. ** Ang [[Mandaluyong]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7675''. * [[Abril 19]] – Si Fernando Galera, isang tindero ng isda na inakusahan ng pagnanakaw na may kasamang panggagahasa noong Enero, ay hinatulan ng [[Lungsod Quezon]] [[Regional Trial Court|RTC]] at hinatulan ng kamatayan sa unang pagkakataon simula nang ibalik ang [[Parusang Kapital sa Pilipinas|parusang kapital sa bansa]] noong Enero 1.<ref>[https://apnews.com/article/d2a057b8fb8353c48d83cbd580736292 ''"Ibinigay ng Korte ang Unang Parusang Kamatayan Simula Nang Muling Ipatupad ang Parusang Kapital"''] [[Associated Press]]. Kinuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://thedefiant.net/justice-for-whom/ "Hustisya Para Kanino?"]'' The Defiant.net. Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://www.refworld.org/docid/3ae6a99f4.html "Ang Parusang Kamatayan: Kriminalidad, Katarungan at Karapatang Pantao"]'' [[Amnesty International]] (sa pamamagitan ng Refworld). Nakuha noong 04-12-2021.</ref> Bago ang kanyang inaasahang pagbitay noong 1997, si Galera ay napawalang-sala at iniutos na palayain ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] matapos baligtarin ang hatol, kasunod ng mga apela para sa muling paglilitis ng kaso.<ref>''[https://www.gluckman.com/Death'Penalty.htm "Naghihintay na Umalis"]'' Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/oct1997/gr_115938_1997.html "G.R. NO. 115938"]'' Oktubre 30, 1997. Nakuha noong 04-12-2021.</ref> * [[Abril 25]] – Ang aktor na si [[Robin Padilla]] ay nahatulan ng ilegal na pag-aari ng mga baril; sinimulan niyang pagsilbihan ang sentensya ng bilangguan noong 1995. Siya ay pinalaya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; mabibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref>Para sa kaganapang ito at sa mga susunod pang kaganapan:<br />—''[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Ang aktor na Pilipino ay nasa ilalim pa rin ng batas matapos ang conviction sa mga armas"]'' [[Associated Press]] via [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br />—''[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}}'' [[CNN Philippines]]. Nob. 15, 2016.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/1996julydecisions.php?id=449 "G.R. No. 121917"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hulyo 31, 1996.<br />—''[https://lawyerly.ph/juris/view/c872e "G.R. No. 121917"]'' Lawyerly. Marso 12, 1997.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * [[Abril 26]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 7–6, upang pawalang-bisa ang isang kontrata sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at isang kompanya ng Malaysia na magsagawa ng online na [[Lottery|lotto]] sa bansa, na nagsasaad na lumalabag ito sa batas.<ref name=":0">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950101&printsec=frontpage&hl=en (1995, Enero 1)] "'94, Ang Taon Na Iyon." ''[[Manila Standard]]'', pp.4–5. Kinuha noong Marso 12, 2020.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo]] – Isang panloloko, na kinasasangkutan ng mga hindi naihatid na treasury bill, na kagagawan ng ilang tao sa Bancapital Development Corp., ang natuklasan ng mga awtoridad. Ito ay nagkakahalaga ng halos isang bilyong piso na potensyal na pagkalugi sa sistema ng pagbabangko.<ref name=":0" /> * [[Mayo 21]] – [[Miss Universe 1994]], ang ika-43 [[Miss Universe]] na patimpalak, ay ginanap sa [[Manila]]. Ang paparating na Miss Universe [[Dayanara Torres]] ng [[Puerto Rico]] ang nagwagi sa patimpalak, si [[Sushmita Sen]] ng [[India]]. * [[Mayo 26]] – Si [[Filemon Lagman]], pinuno ng urban hit squad ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] (CPP) na [[Alex Boncayao Brigade|ABB]], ay inaresto ng militar sa [[Lungsod Quezon]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Branigin|first=William|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/05/27/manila-captures-head-of-communist-rebels/839e19a5-8adb-4293-b182-8d5c6a72f0b0/|title=Nahuli ng Maynila ang pinuno ng mga rebeldeng komunista|petsa=Mayo 27, 1994|pahayagan=[[The Washington Post]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 5]] – Isang kumperensya tungkol sa [[Indonesia]] [[pananakop ng Indonesia sa East Timor|pagsasanib]] sa [[East Timor]] ang ginanap.<ref name=":0" /> * [[Hunyo 8]] – Dinakip ng mga ekstremistang grupo ng [[Abu Sayyaf]] ang humigit-kumulang 52 sibilyan sa isang highway sa [[Isabela, Basilan]], kabilang ang 50 pasahero ng isang convoy na papunta sa [[Lantawan]], pati na rin ang paring [[Lamitan]] [[Roman Catholic]] na si Rev. Cirilo Nacorda; pinalaya ang lahat ng bihag maliban sa 36 na [[Kristiyano]]; 15 sa kanila ang binaril at isa ang nakatakas. Sa Hunyo 13, dalawampu sa mga nahuli ay palalayain matapos mabayaran ang perang pantubos sa mga bumihag, dahil si Nacorda na lamang ang natitira sa pagkabihag.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>—''[https://cbcponline.net/statement-on-father-cirilo-nacorda-and-the-abbu-sayyaf/ "Pahayag tungkol kay Padre Cirilo Nacorda at sa Abbu Sayyaf"]'' [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines|CBCP Online]]. Hulyo 10, 1994.<br />—''[https://apnews.com/article/7b3759f4c39fb5a0bd496f904ed43fea "Sinasabing Malapit Nang Magkasundo ang mga Kidnapper ng Pari sa mga Tuntunin ng Pagpapalaya"]'' [[Associated Press]]. Hulyo 12, 1994.<br />—''[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1994/07/22/safe-release-of-kidnapped-priest-in-western-mindanao-in-doubt&post_id=45664 "Ligtas na pagpapalaya ng dinukot na pari sa Kanlurang Mindanao ay pinag-iisipan"]'' [[UCA News]]. Hulyo 21, 1994.<br /><br />Kinunan noong Abril 15, 2021.</ref><ref name="CNfree" /><ref>"Ganti ng Abu Sayyaf, 15 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940608&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Hunyo 10]] – Mga pag-atake ng bomba sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na isinagawa ng Grupong [[Abu Sayyaf]], pumatay ng 71 katao.<ref>{{Banggitin ang web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo]] – Dinukot ng mga dating miyembro ng Bangsa Moro Army ng [[MNLF]] ang opisyal ng palakasan ng lungsod na si So Kim Cheng sa [[Davao City]]; sa kabila ng saradong negosasyon, hindi pinakawalan ng mga bumihag ang biktima at kalaunan ay pinatay ito matapos nilang malaman ang isang grupo ng mga operatiba na nagsasagawa ng sariling pagtatangkang pagsagip.<ref name=":1" /> * [[Hulyo 6]] ** Ang munisipalidad ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay naging isang malayang lungsod sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act No. 7720''. ** Si Nancy Siscar, isang 22-taong-gulang na guro sa elementarya, ay ginahasa at pinatay ng magkapatid na sina Jurry Andal, Ricardo Andal at Edwin Mendoza sa Barangay Banoyo, [[San Luis, Batangas]].<ref>{{Cite web|date=Setyembre 25, 1997|title=G.R. Blg. 124933 Setyembre 25, 1997|url=https://lawphil.net/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html|url-status=live|access-date=Disyembre 27, 2021|website=Ang Proyektong Lawphil - Arellano Law Foundation, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201045446/http://www.lawphil.net:80/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html |archive-date=Disyembre 1, 2007 }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 8]] – Si Padre Nacorda, matapos ibigay ng [[Abu Sayyaf|ASG]] sa [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) noong Hulyo 26 bilang bahagi ng mga pagsisikap para sa kanyang kalayaan, ay pinalaya nang walang pinsala, na nagtapos sa isang sitwasyon ng hostage na tumagal nang halos dalawang buwan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name="CNfree">Ibinigay ng mga ekstremistang Islamiko si Nacorda sa isang grupo ng mga rebeldeng Muslim:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/07/26/Priest-reported-freed-by-extremists/8362775195200/ "Pari na iniulat na pinalaya ng mga ekstremista"]'' [[United Press International]]. Hulyo 26, 1994.<br />Pinalaya si Nacorda:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/08/07/Kidnapped-Catholic-priest-released/2893776232000/ "Pinalaya ang dinukot na paring Katoliko"]'' United Press International. Agosto 8, 1994.<br />Kuwento tungkol kay C. Nacorda:<br />''[https://www.faithfullpod.com/3-facing-terror-finding-hope/ "Facing Terror, Finding Hope"]'' Faith Full Podcast. Abr. 14, 2018.<br /><br />Kinunan noong Abr. 15, 2021.</ref> * Agosto – Idineklara ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] na legal ang kontrobersyal na ''Batas sa VAT (value-added tax)'', at ipinapahayag din na ang ipinatupad na batas ay hindi nakikialam sa mga karapatang pantao. Bilang tugon, ang Energy Regulatory Board (ERB) ay nag-utos ng pagbaba sa presyo ng gasolina ng ₱1, at inutusan din ang [[National Power Corporation]] na ibaba ang mga singil sa pagsasaayos ng presyo ng gasolina na sumasaklaw sa 17-araw na panahon sa unang quarter ng taon.<ref name=":0" /> * [[Agosto 14]] – Isang malaking demonstrasyon laban sa birth control ang isinagawa ng daan-daang libong Pilipino sa pangunguna ni [[Jaime Sin|Cardinal Sin]], sa [[Luneta Park]], [[Manila]].<ref name=":0" /> * [[Agosto 27]] – Dinakip ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang 8 South Koreans at 30 Pilipino, na pawang nagtatrabaho sa construction site ng proyektong irigasyon ng gobyerno sa [[Mindanao]], na inaangkin na nanghihimasok ito sa kanilang teritoryo; Pinalaya ang mga bihag, Setyembre 4, kasunod ng negosasyon.<ref name=":1" /> * [[Agosto 29]] – Isang pagsabog sa minahan ng karbon sa [[Malangas]], na noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]], ang ikinamatay ng 119 katao sa magiging pinakamatinding sakuna sa minahan sa bansa.<ref>—''[https://apnews.com/article/bcfc6cdeb26dd611a0a988c3ee292ba7 "Wala nang inaasahang mga nakaligtas na matatagpuan pagkatapos ng sakuna sa minahan"]'' [[Associated Press|AP]]. Agosto 31, 1994. Nakuha noong 04-29-2021. —''[https://gulfnews.com/world/asia/philippines/gold-in-the-philippines-how-much-is-it-really-worth-1.1552204923140 "Ginto sa Pilipinas: Magkano ba talaga ang halaga nito?"]'' [[Gulf News]]. Marso 11, 2019. Nakuha noong 02-14-2022.<br /> —''[https://gulfnews.com/world/oceania/the-worst-mining-disasters-since-1990-1.1332385 "Ang pinakamalalang sakuna sa pagmimina simula noong 1990"]'' Gulf News. Mayo 14, 2014. Nakuha noong 02-14-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 5|5]] – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] at ang [[Moro National Liberation Front]] ng isang kasunduan sa tigil-putukan, na naglalayong wakasan ang digmaang gerilya. * [[Setyembre 4]] – Dinukot ng mga hindi kilalang lalaki ang mga mangangalakal na sina Sixto Escudero, Sr. sa [[M'lang, Cotabato]] at si Jorge Lim at ang kanyang dalawang anak sa [[General Santos]]; Ang mga biktima ay nailigtas kalaunan ng mga awtoridad.<ref name=":1" /> * [[Setyembre 15]] – Ang [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]], sa pamamagitan ng isang pansamantalang restraining order, ay nagpatigil sa isang utos mula sa [[Malacañang]] na nagbabawal sa [[jai alai]].<ref name=":0" /><ref>"Pinatigil ng Korte ang utos ng Palasyo tungkol sa jai alai" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940916&printsec=frontpage&hl=en (Setyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Kinuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Setyembre 23]] – Isang mudslide sa [[Mount Pinatubo]], na dulot ng malakas na ulan isang araw bago nito, ay naiulat na ikinamatay ng 20 katao, at 3 ang nawawala. Kabilang sa mga debris na dumaloy ang mga lahar na inilabas ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991|isang pagsabog noong 1991]].<ref>''[https://reliefweb.int/report/philippines/philippine-lahar-sep-1994-un-dha-information-reports-1-3 "Philippine Lahar Set 1994 UN DHA Information Reports 1-3"]'' [[ReliefWeb]]. Nakuha noong Peb. 15, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre]] – Sinalakay ng grupong rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang mga bayan sa [[North Cotabato]], kung saan sinunog nila ang isang simbahan at 10 bahay sa [[Aleosan]], at binihag ang 26 na sibilyan sa [[Kabacan, Cotabato|Kabacan]], na pinalaya kalaunan. Sa loob ng buwang ito, sunod-sunod na pag-atake ng terorismo sa probinsya ang nagresulta sa pagkamatay ng 50 katao mula sa panig ng mga rebelde at gobyerno at pagpapaalis ng libu-libo mula sa apat na munisipalidad; ay mapipigilan sa pamamagitan ng tigil-putukan sa katapusan ng buwan.<ref name=":1" /> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre]] – Sinampahan ng mga kasong graft ang sinibak na pinuno ng Bureau of Immigration and Deportation na si Zafiro Respicio at 2 iba pa kaugnay ng maanomalyang deportasyon ng 11 Indian na nahaharap sa mga kasong droga sa korte.<ref name=":0" /> * [[Nobyembre 14]] – Dinukot ni [[Eugene A. Tan|Eugene Tan]], dating pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]], at ang kanyang drayber ng anim na armadong lalaki sa [[Muntinlupa]] at pinatay sa [[Silang, Cavite]]; ang kanilang mga bangkay ay matatagpuan makalipas ang apat na araw sa kalapit na [[Dasmariñas]]. Noong 2011, ang [[Cavite]] [[Regional Trial Court|RTC]] ay hinatulan lamang ang gunman, na hinatulan ng ''[[reclusión perpetua]]'', at pinawalang-sala ang lahat ng iba pang sangkot.<ref name=":0" /><ref name="xET" /> * [[Nobyembre 15]] – [[1994 Mindoro earthquake|Isang lindol]] (Magnitude: 7.1 [[moment magnitude scale|M<sub>w</sub>]]) na sinundan ng malalaking alon na nanalasa sa [[Mindoro]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 65 katao at ikinasugat ng mahigit 130 iba pa.<ref name=":0" /> ===Disyembre=== * [[Disyembre 2]] – Nagbanggaan ang barkong pang-isla na [[MV Cebu City|MV ''Cebu City'']] at ang barkong pangkargamento na nakarehistro sa Singapore na ''Kota Suria'' sa [[Manila Bay]], sa pagitan ng [[Corregidor Island]] at [[Maragandon, Cavite]], na ikinamatay ng mahigit isang daan, at pinaniniwalaang marami ang nalunod.<ref name=":0" /> * [[Disyembre 8]] – Si Dennis Venturina, isang miyembro ng UP [[Sigma Rho]] fraternity ay pinatay ng limang miyembro ng Scintilla Juris Fraternity sa loob ng gusali ng UP. * [[Disyembre 11]] – Isang bomba, na umano'y itinanim ni [[Ramzi Yousef]], ang sumabog sakay ng [[Philippine Airlines Flight 434]] patungong [[Tokyo]], na ikinamatay ng isang negosyanteng [[Japanese|Hapones]]. Ang pambobomba, kasama ang isa pa sa isang sinehan sa [[Maynila]] noong Disyembre 1, ay bahagi ng isang pagsubok para sa ''[[Project Bojinka]]''.<ref>—''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/twa800/bomb.htm "Maaaring Makasagabal ang mga Bagong Kagamitan sa Seguridad ng Eroplano"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 21, 1996.<br />—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pambobomba ng Eroplano"]'' [[Los Angeles Times]]. Mayo 30, 1995.<br />—''[https://www.nytimes.com/1996/06/04/nyregion/plane-bombing-is-described-in-terror-trial.html "Inilarawan ang Pagbomba sa Eroplano sa Paglilitis sa Terorismo"]'' ''[[The New York Times]]''. Hunyo 4, 1996.<br />—''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CRECB-2007-pt3/html/CRECB-2007-pt3-Pg4137-3.htm "Pagpupugay kay Kapitan Eduardo Reyes"]'' [[Tanggapan ng Paglalathala ng Pamahalaan ng Estados Unidos]].<br />—''[https://www.tsa.gov/sites/default/files/mission_hall_exhibit_final_508.pdf "Mission Hall: Pag-alala sa Nakaraan, Pagbibigay-alam sa Hinaharap"]'' (PDF) [[Pangasiwaan ng Seguridad sa Transportasyon]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 29, 2022.<br /><br />—''[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Plano ni Bojinka Plano ng Terorismo na Nabunyag, Sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}}'' VOI - Panahon ng Pag-unlad ng Balita. Enero 6, 2022. Nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * [[Disyembre 14]] – Bumoto ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ng 18–5, upang pagtibayin ang ''[[Uruguay Round]] sa [[Pangkalahatang Kasunduan sa mga Taripa at Kalakalan]]'' (UR-GATT), isang kasunduan sa kalakalan sa liberalisadong pandaigdigang sistema ng kalakalan, na ipapataw sa bansa sa unang araw ng 1995.<ref name=":0" /><ref>"Tinapos ng Senado ang debate, pinagtibay ang GATT" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 15, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Palakasan== * [[Oktubre 2]]–[[Oktubre 16|16]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[1994 Palarong Asyano]] na ginanap sa [[Hiroshima]], Japan mula Oktubre 2 hanggang 16, 1994. Ito ay nasa ika-14 na pwesto na may tatlong gintong medalya, dalawang pilak na medalya at walong tansong medalya na may kabuuang 13 medalya.<ref>[http://www.ocasia.org/12AG.asp 1994 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215001230/http://ocasia.org/12AG.asp |date=Pebrero 15, 2009 }}</ref> ==Libangan at kultura== * [[Hunyo 22]] – Ang taunang seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Pista ng Pelikulang Maynila]] sa Hotel sa Midtown ng Maynila (Ramada) ay nadungisan ng [[Iskandalo sa Pista ng Pelikulang Maynila noong 1994|mga paratang ng pandaraya]] sa mga resulta para sa pinakamahusay na aktor at aktres. Ang tinaguriang "Filmfest Seven", kabilang ang mga pekeng nanalo, ay kakasuhan ng pandaraya kalaunan, kung saan si [[Lolit Solis]] ay hahatulan lamang na ilagay sa ilalim ng pangangasiwa ng korte.<ref name=":0" /><ref>"Imbestigasyon sa 'fiasco' ng MFF – Lim" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940620&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 24, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 6. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/1994/06/27/filipino-actress-steals-the-show/|title=Pilipino Actress Steals The Show|date=Hunyo 27, 1994|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=Enero 16, 2018}}<br><br>—''[https://apnews.com/article/52d8b8253e33b1370287d13104c3c401 "Pito ang Kinasuhan sa Iskandalo ng Pelikulang Pilipino"]'' [[Associated Press]]. Hunyo 29, 1994.<br>—''[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/07/18/its-film-fest-scam-the-sequel-a-month-later-the-philippines-scandal-refuses-to-go-away/38519c83-76ae-45a4-ac24-b55218c2f0cc/ "Ito ay panloloko sa film fest: Ang karugtong! Pagkalipas ng isang buwan, ang iskandalo ng Pilipinas ay ayaw mawala"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 18, 1994.<br>—''[https://www.lionheartv.net/2015/12/mmff-scandals/4/ "Mga iskandalo na yumanig sa Metro Manila Film Festival nitong mga nakaraang taon"]'' LionhearTV. 2015.<br>—''[https://entertainment.inquirer.net/305581/lolit-solis-on-1994-manila-film-fest-scam-it-was-a-nightmare-for-me/ "Lolit Solis tungkol sa panloloko sa Manila Film Fest noong 1994: 'Isa itong bangungot para sa akin'"]'' [[Inquirer.net]]. Nob. 20, 2018.<br>—''[https://www.pep.ph/news/local/152219/1994-manila-film-festival-scandal-showbiz-history-a4437-20200624-lfrm2 "Manila Film Festival 1994: Ang Iskandalo na Yumanig sa Showbiz"]'' [[Philippine Entertainment Portal]]. Hunyo 24, 2020.<br>Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 21, 2022.</ref> ==Telebisyon== {{pangunahing|1994 sa telebisyon sa Pilipinas}} ===Premiere=== * [[Kousoku Sentai Turboranger]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Chikyuu Sentai Fiveman]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:30&nbsp;pm * [[Sailor Moon]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 2; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Yaiba]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 3; Linggo 6:30&nbsp;pm * [[Captain Power and the Soldiers of the Future]] – Hulyo 3; Linggo 6:00&nbsp;pm * [[University Athletic Association of the Philippines|UAAP]] – UAAP Season 57 sa [[Radio Philippines Network|New Vision 9]] (mamaya RPN-9 at ngayon ay RPTV) – Hulyo 9 * [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] – NCAA Season 70 sa [[DWGT-TV|PTV-4]] – Hunyo 25 ==Kapanganakan== * [[Enero 3]] – Akiko Solon, mang-aawit at aktres *Enero 6: ** MJ Cayabyab, aktor at mang-aawit ** [[Catriona Gray]], [[Miss Universe 2018]] * Enero 7 - Jessica Marasigan, miyembro ng Girltrends at Miss Philippines Water 2017 * Enero 11 - [[Ritz Azul]], aktres * Enero 15 - [[Vince Gamad]], aktor * [[Enero 22]] – Hiedi Kysther Domingo, call center agent * [[Pebrero 1]] – Anthony Rosaldo, aktor at mang-aawit * [[Pebrero 9]] – Jo Berry, artista * [[Pebrero 13]] – Kevin Aseniero, boksingero * [[Marso 7]] – Sandro Marcos, politiko * Marso 10 - Ma. Anneth Soledad Mirano, makata * Marso 21 - Jeron Teng, basketball player * [[Abril 5]] – Mylene Paat, manlalaro ng balibol * [[Abril 6]]: ** [[Jasmine Curtis-Smith]], aktres ** Yesh Burce, aktres * Abril 7 - [[Jasmine Curtis-Smith]], artista * [[Abril 10]] – Ingrid dela Paz, aktres at modelo * Abril 16 - [[Angelica Jane Yap]], aktres at modelo * [[Abril 23]] – Miko Mangguba, aktor at miyembro ng Top One Project (T.O.P.) * Abril 27 - [[Elmo Magalona]], ​​aktor at mang-aawit * [[Mayo 8]] – Joy Plaza, aktres at modelo * Mayo 17 - [[Julie Anne San Jose]], aktres at mang-aawit * [[Mayo 27]] – Nicole Kim Donesa, aktres * [[Mayo 30]] – Joaquin Manansala, modelo * [[Hunyo 4]] – Al John Viloria, modelo at medikal na manggagamot * Hunyo 13 - Hopia Legaspi, aktres * Hunyo 16: ** Mica Dyan Borja, host at beauty queen **[[Lharby Policarpio]], artista * [[Hunyo 18]] – Sunshine Guimary, aktres, vlogger at online sensations *Hunyo 21 - Mika Aereen Reyes, volleyball player *Hulyo 9 - Donnalyn Bartolome, aktres at mang-aawit * [[Hulyo 12]] – Junnie Boy, vlogger *Hulyo 24 - Franki Russell, aktres *Hulyo 30 - [[Isabella De Leon]], aktres at mang-aawit *Agosto 3 - Sarah Carlos, aktres at courtide reporter ng NCAA sa [[ABS-CBN Sports]] at nag-aral sa [[San Beda College]]. * [[Agosto 12]] – Kristof Garcia, modelo at aktor *Agosto 14 - [[Kim Rodriguez]], aktres *Agosto 16 - Tippy Dos Santos, aktres at mang-aawit *Agosto 23 - [[Mark Neumann]], aktor *Setyembre 6 - [[Klarisse de Guzman]], mang-aawit *Setyembre 9 - Ganiel Krishnan, beauty queen at reporter ng korte *Setyembre 20 - Daisuke Sato, player ng football *Setyembre 21 - Mara Alberto, aktres, mananayaw, mang-aawit, at host * [[Setyembre 22]] – Avery Paraiso, aktor * [[Setyembre 23]] – Frances Molina, manlalaro ng volleyball * [[Oktubre 6]] – Javi Benitez, aktor, host at model * [[Oktubre 13]] – [[Ian Lariba]], table tennis player (namatay noong [[2018 sa Pilipinas|2018]]) *Nobyembre 2 - [[Denise Barbacena]], mang-aawit at artista * [[Nobyembre 7]] – [[Hiro Peralta]], aktor *Nobyembre 17 - Emmanuelle Vera, aktres at mang-aawit *Nobyembre 20 - [[Kristofer Martin]], artista *Nobyembre 23 - Monica Cuenco, aktres at mang-aawit *Nobyembre 26: ** Noven Belleza, mang-aawit ** [[Yves Flores]], artista * [[Disyembre 5]] – [[Katrina Velarde]], mangaawit *Disyembre 7 - [[Myrtle Sarrosa]], aktres at dating reporter ng courtide ng [[National Collegiate Athletic Association]] sa [[ABS-CBN Sports and Action]] *Disyembre 14 - [[Joshua Dionisio]], aktor *Disyembre 17 – Darwin Ramos, batang lansangan at [[Lingkod ng Diyos]] (pumanaw noong 2012) * [[Disyembre 27]] – Camille Rodriguez, manlalaro ng putbol *Disyembre 29 - [[Kristel Fulgar]], aktres ==Kamatayan== * [[Enero 28]] – [[Betty Go Belmonte]], Pilipina mamamahayag at tagapaglathala ng pahayagan (ipinanganak 1933) * [[Marso 25]] – [[Jesus M. Vargas]], [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Pambansang Depensa]] (ipinanganak 1905) * [[Abril 3]] – [[Leopoldo Mabilangan|Ka Hector]], dating pinuno ng lokal na [[Bagong Hukbong Bayan]] at kilalang rebeldeng bumalik<ref name=":0" /><ref>"'Ka Hector' pinaslang sa pintuan ng simbahan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940404&printsec=frontpage&hl=en (Abril 4, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/04/04/Communist-guerrillas-are-believeled-to-have-carried-out-the/4412765432000/ "Pinaniniwalaang nagsagawa ang mga gerilyang Komunista"]'' [[UPI]]. Abril 4, 1994.<br>—''[http://spectrezine.org/global/CPP "Pagpatay bilang Pulitika"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084158/http://spectrezine.org/global/CPP |date=Agosto 31, 2020 }}'' Spectrezine.<br>—''[http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article616 "Ang "Listahan ng mga Tinamaan" ng CPP-NPA-NDF – isang paunang ulat"]'' Pandaigdigang Pananaw. Mar 15, 2005.<br>Kinunan noong Mar 13, 2020.</ref>--> * [[Abril 7]] – [[Cesar Legaspi]], art director, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1917) * [[Mayo 7]] – Timoteo Zarcal, kontrobersyal na dating opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/05/07/Philippine-police-major-ambushed-killed/3966768283200/ "Philippine police major inambush, pinatay"]'' [[United Press International]]. Mayo 7, 1994.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/nation/11/02/11/death-squad-victims-family-seeks-justice "Pamilya ng biktima ng Death squad, humingi ng hustisya"]'' [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]. Nobyembre 2, 2011.<br>Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> * [[Mayo 17]] – [[Leonila Garcia]], Ika-8 Unang Ginang ng Pilipinas (ipinanganak [[1906]]) * [[Setyembre 6]] – [[Luis Beltran]], mamamahayag (ipinanganak 1936)<ref>''[https://apnews.com/article/1955b2686fc4ef781e1ae31adce69e17 "Luis Beltran, Kilalang Mamamahayag ng Pilipinas"]'' [[Associated Press]]. Setyembre 6, 1994. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br />Ayon sa binanggit ni:<br />''[https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ "Luis Diaz Beltran"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204022538/https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ |date=2022-12-04 }}'' Komisyon sa Pag-alaala ng mga Biktima ng Paglabag sa Karapatang Pantao. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * [[Nobyembre 14]] – [[Eugene A. Tan]], pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]] (ipinanganak noong 1945)<ref name=":0" /><ref name="xET">—''[https://www.icj.org/assassination-of-attorney-eugene-tan-metro-manila-philippines/ "Philippines: pagpatay kay abogado Eugene Tan"]'' [[International Commission of Jurists]]. Nob. 22, 1994. Nakuha noong Mar. 13, 2020.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://lawphil.net/judjuris/juri2001/dec2001/gr_131106_2001.html "G.R. No. 131106"]'' Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 7, 2001. Nakuha noong Abr. 15, 2021.<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/2006junedecisions.php?id=649 "G.R. NO. 142848"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hunyo 30, 2006. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />—''"TG-2395-94, TG-23595-94-A, TG-2396-94"'' Website ng Justice for All Foundation ni Eugene A. Tan. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />(1) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/24/memorandum-for-the-prosecution/ Memorandum para sa pag-uusig]'' Marso 18, 2008.<br />(2) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/27/regional-trial-court-decision-on-eugene-tans-murder-case-2/ Desisyon ng RTC]'' Enero 10, 2011.<br />— ''(Video) [[Crime Klasik]]: [https://m.youtube.com/watch?v=Wmi6GClZ7Hs Atty. Eugene Tan: Ang pinaslang na abogado]'' [[Martin Andanar]]'s [[YouTube]] channel. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Nobyembre 15]] – [[Leandro Locsin]], arkitekto, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1928) * [[Disyembre 15]] – Jose Pring, isa pang kontrobersyal na opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>''[https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 "Pinatay ng mga armadong lalaki ang isang matataas na opisyal ng pulisyang Pilipino"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407031503/https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 |date=2023-04-07 }}'' [[Reuters]] (via Jawawa, Indonesia). Disyembre 16, 1994. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref> at ama ng aktres na si [[Joyce Pring]] (edad 54)<ref>''[https://thefilam.net/archives/28837 "Si Joyce Pring at ang amang hindi niya nakilala"]'' The FilAm. Disyembre 11, 2018. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref><ref>"Pinaslang si Joe Pring" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941216&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1994}} [[Kategorya:1994 sa Pilipinas]] n65x2im5j7ov1niq4pwow6i53yrr5m3 2224995 2224994 2026-09-13T10:13:12Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2224995 wikitext text/x-wiki '''1994 sa Pilipinas''' ang mga detalye ng mga kaganapan ng tala na nangyari sa [[Pilipinas]] noong taong 1994. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Edgardo Angara]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-9 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-9 na Kongreso]] ==Kaganapan== ===Pebrero=== * [[Pebrero 19]] – Hiwalay na pag-atake ng granada sa [[Isulan]], [[Sultan Kudarat]] at [[Davao City]] ang pumatay ng 11 katao at sugatan ang 22.<ref name=":1">''#Journeyto30"'' ni Epi Fabonan III, ''[9]'4': (com [9]]'4') (com. [https://www.philstar.com/headlines/2016/05/14/1583385/journeyto30-southern-discomfort "Southern discomfort"] Mayo 14, 2016. Nakuha noong Agosto 1, 2018.</ref> ===Marso=== * [[Marso 29]] – Ang [[Pilipinas]] ay kumokonekta sa Internet. Ikinonekta ng Philippine Network Foundation (PHNet) ang bansa sa [[Sprint Nextel|Sprint]] sa United States sa pamamagitan ng 64&nbsp;kbit/s na link.<ref>Miguel A. L. Paraz: [http://www.isoc.org/inet97/proceedings/E6/E6_1.HTM Developing a Viable Internet Operation Framework in the Asia. ISOC, INET 1997</ref><ref>{{cite news|title=The Philippine Internet turns 18: May nagbibilang pa ba|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/249810/scitech/technology/the-philippine-internet-turns-18-is-anyone-still-counting|access-2AGM_2019|18-is-anyone-still-counting|1/2GMarch News|date=February 29, 2012|author=Jim Ayson}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 8]] – Pinawalang-sala ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]] (RTC) ang walong indibidwal na kinasuhan noong 1992 ng pagdukot sa tatlong batang [[Taiwanese|Taiwanese]]; kabilang sa kanila ang mga punong inspektor ng pulisya, ang mga natanggal sa serbisyo na sina Maj. Timoteo Zarcal at Maj. Jose Pring.<ref>"Pring, Zarcal, pinawalang-sala" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940409&printsec=frontpage&hl=en (Abril 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://apnews.com/4e7c8cdb04828581ddfa8c56bdf3c585 "Mga Pinuno ng Anti-Kidnapping Squad Kinasuhan ng Pagtakbo sa Hostage Ring"]'' [[Associated Press|AP News]]. Agosto 18, 1992.<br />—''[https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-09-06-9203210144-story.html "Ang idolo ng Matinee ay gumanap sa totoong buhay"]'' [[Chicago Tribune]]. Setyembre 6, 1992.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> Ang nasabing mga opisyal ng pulisya ay papatayin sa magkakahiwalay na insidente ng [[Alex Boncayao Brigade]] (ABB), isang yunit ng [[New People's Army]], nang huling bahagi ng taong iyon.<ref name=":0" /><ref name="Z&P">—''[https://cebudailynews.inquirer.net/97303/the-dirty-war-against-illegal-drugs (Opinyon) "Ang maruming digmaan laban sa ilegal na droga"]'' [[Cebu Daily News]]. Hulyo 7, 2016.<br />—''[https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded "Nakakulong Ngunit Hindi Napagod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084924/https://tfdp.net/publications/phru/37-volume-24-number-1/314-jailed-but-not-jaded|date=Agosto 31, 2020}}'' [[Mga Detenido ng Task Force ng Pilipinas]]. Disyembre 1, 2012.<br />Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref><ref>{{Banggitin ang balita|last=Romero|first=Paolo|url=https://www.philstar.com/headlines/2000/04/29/87772/abb-man-pring-zarcal-slays-falls|title=Tao ng ABB sa Pring, Zarcal, pinaslang ang talon|petsa=Abril 29, 2000|work=[[The Philippine Star]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> * [[Abril 10]]: ** Ang masaker kina Helen, Chelsea Liz at Anne Geleen Arandia sa [[Lipa, Batangas|Lungsod ng Lipa]], [[Batangas]]. ** Ang [[Mandaluyong]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 7675''. * [[Abril 19]] – Si Fernando Galera, isang tindero ng isda na inakusahan ng pagnanakaw na may kasamang panggagahasa noong Enero, ay hinatulan ng [[Lungsod Quezon]] [[Regional Trial Court|RTC]] at hinatulan ng kamatayan sa unang pagkakataon simula nang ibalik ang [[Parusang Kapital sa Pilipinas|parusang kapital sa bansa]] noong Enero 1.<ref>[https://apnews.com/article/d2a057b8fb8353c48d83cbd580736292 ''"Ibinigay ng Korte ang Unang Parusang Kamatayan Simula Nang Muling Ipatupad ang Parusang Kapital"''] [[Associated Press]]. Kinuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://thedefiant.net/justice-for-whom/ "Hustisya Para Kanino?"]'' The Defiant.net. Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://www.refworld.org/docid/3ae6a99f4.html "Ang Parusang Kamatayan: Kriminalidad, Katarungan at Karapatang Pantao"]'' [[Amnesty International]] (sa pamamagitan ng Refworld). Nakuha noong 04-12-2021.</ref> Bago ang kanyang inaasahang pagbitay noong 1997, si Galera ay napawalang-sala at iniutos na palayain ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] matapos baligtarin ang hatol, kasunod ng mga apela para sa muling paglilitis ng kaso.<ref>''[https://www.gluckman.com/Death'Penalty.htm "Naghihintay na Umalis"]'' Nakuha noong 04-12-2021.</ref><ref>''[https://lawphil.net/judjuris/juri1997/oct1997/gr_115938_1997.html "G.R. NO. 115938"]'' Oktubre 30, 1997. Nakuha noong 04-12-2021.</ref> * [[Abril 25]] – Ang aktor na si [[Robin Padilla]] ay nahatulan ng ilegal na pag-aari ng mga baril; sinimulan niyang pagsilbihan ang sentensya ng bilangguan noong 1995. Siya ay pinalaya matapos mabigyan ng conditional pardon ni Pangulong [[Fidel V. Ramos|Ramos]]; mabibigyan ng absolute pardon ni Pangulong [[Rodrigo Duterte|Duterte]] noong 2016.<ref>Para sa kaganapang ito at sa mga susunod pang kaganapan:<br />—''[https://www.deseret.com/1995/8/11/19187154/filipino-actor-s-still-on-lam-after-weapons-conviction "Ang aktor na Pilipino ay nasa ilalim pa rin ng batas matapos ang conviction sa mga armas"]'' [[Associated Press]] via [[Deseret News]]. Agosto 11, 1995.<br />—''[https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html "Nagbigay si Duterte ng ganap na kapatawaran sa aktor na si Robin Padilla"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803095307/https://www.cnnphilippines.com/news/2016/11/15/Duterte-Robin-Padillla-absolute-pardon.html|date=Agosto 3, 2022}}'' [[CNN Philippines]]. Nob. 15, 2016.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/1996julydecisions.php?id=449 "G.R. No. 121917"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hulyo 31, 1996.<br />—''[https://lawyerly.ph/juris/view/c872e "G.R. No. 121917"]'' Lawyerly. Marso 12, 1997.<br /><br />Lahat ay nakuha noong Hunyo 30, 2022.</ref> * [[Abril 26]] – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ng 7–6, upang pawalang-bisa ang isang kontrata sa pagitan ng [[Philippine Charity Sweepstakes Office]] at isang kompanya ng Malaysia na magsagawa ng online na [[Lottery|lotto]] sa bansa, na nagsasaad na lumalabag ito sa batas.<ref name=":0">Cable, Honor Blanco. [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19950101&printsec=frontpage&hl=en (1995, Enero 1)] "'94, Ang Taon Na Iyon." ''[[Manila Standard]]'', pp.4–5. Kinuha noong Marso 12, 2020.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo]] – Isang panloloko, na kinasasangkutan ng mga hindi naihatid na treasury bill, na kagagawan ng ilang tao sa Bancapital Development Corp., ang natuklasan ng mga awtoridad. Ito ay nagkakahalaga ng halos isang bilyong piso na potensyal na pagkalugi sa sistema ng pagbabangko.<ref name=":0" /> * [[Mayo 21]] – [[Miss Universe 1994]], ang ika-43 [[Miss Universe]] na patimpalak, ay ginanap sa [[Manila]]. Ang paparating na Miss Universe [[Dayanara Torres]] ng [[Puerto Rico]] ang nagwagi sa patimpalak, si [[Sushmita Sen]] ng [[India]]. * [[Mayo 26]] – Si [[Filemon Lagman]], pinuno ng urban hit squad ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] (CPP) na [[Alex Boncayao Brigade|ABB]], ay inaresto ng militar sa [[Lungsod Quezon]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Branigin|first=William|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/05/27/manila-captures-head-of-communist-rebels/839e19a5-8adb-4293-b182-8d5c6a72f0b0/|title=Nahuli ng Maynila ang pinuno ng mga rebeldeng komunista|petsa=Mayo 27, 1994|pahayagan=[[The Washington Post]]|access-date=Marso 13, 2020}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 5]] – Isang kumperensya tungkol sa [[Indonesia]] [[pananakop ng Indonesia sa East Timor|pagsasanib]] sa [[East Timor]] ang ginanap.<ref name=":0" /> * [[Hunyo 8]] – Dinakip ng mga ekstremistang grupo ng [[Abu Sayyaf]] ang humigit-kumulang 52 sibilyan sa isang highway sa [[Isabela, Basilan]], kabilang ang 50 pasahero ng isang convoy na papunta sa [[Lantawan]], pati na rin ang paring [[Lamitan]] [[Roman Catholic]] na si Rev. Cirilo Nacorda; pinalaya ang lahat ng bihag maliban sa 36 na [[Kristiyano]]; 15 sa kanila ang binaril at isa ang nakatakas. Sa Hunyo 13, dalawampu sa mga nahuli ay palalayain matapos mabayaran ang perang pantubos sa mga bumihag, dahil si Nacorda na lamang ang natitira sa pagkabihag.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>—''[https://cbcponline.net/statement-on-father-cirilo-nacorda-and-the-abbu-sayyaf/ "Pahayag tungkol kay Padre Cirilo Nacorda at sa Abbu Sayyaf"]'' [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines|CBCP Online]]. Hulyo 10, 1994.<br />—''[https://apnews.com/article/7b3759f4c39fb5a0bd496f904ed43fea "Sinasabing Malapit Nang Magkasundo ang mga Kidnapper ng Pari sa mga Tuntunin ng Pagpapalaya"]'' [[Associated Press]]. Hulyo 12, 1994.<br />—''[https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1994/07/22/safe-release-of-kidnapped-priest-in-western-mindanao-in-doubt&post_id=45664 "Ligtas na pagpapalaya ng dinukot na pari sa Kanlurang Mindanao ay pinag-iisipan"]'' [[UCA News]]. Hulyo 21, 1994.<br /><br />Kinunan noong Abril 15, 2021.</ref><ref name="CNfree" /><ref>"Ganti ng Abu Sayyaf, 15 ang napatay" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940608&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 9, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Hunyo 10]] – Mga pag-atake ng bomba sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na isinagawa ng Grupong [[Abu Sayyaf]], pumatay ng 71 katao.<ref>{{Banggitin ang web|url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-times/20091213/281835754803916|title=Mas maraming masaker sa Mindanao kaysa sa ibang bahagi ng bansa|date=Disyembre 13, 2009|website=[[The Manila Times]] (via [[PressReader]])|access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo]] – Dinukot ng mga dating miyembro ng Bangsa Moro Army ng [[MNLF]] ang opisyal ng palakasan ng lungsod na si So Kim Cheng sa [[Davao City]]; sa kabila ng saradong negosasyon, hindi pinakawalan ng mga bumihag ang biktima at kalaunan ay pinatay ito matapos nilang malaman ang isang grupo ng mga operatiba na nagsasagawa ng sariling pagtatangkang pagsagip.<ref name=":1" /> * [[Hulyo 6]] ** Ang munisipalidad ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay naging isang malayang lungsod sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act No. 7720''. ** Si Nancy Siscar, isang 22-taong-gulang na guro sa elementarya, ay ginahasa at pinatay ng magkapatid na sina Jurry Andal, Ricardo Andal at Edwin Mendoza sa Barangay Banoyo, [[San Luis, Batangas]].<ref>{{Cite web|date=Setyembre 25, 1997|title=G.R. Blg. 124933 Setyembre 25, 1997|url=https://lawphil.net/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html|url-status=live|access-date=Disyembre 27, 2021|website=Ang Proyektong Lawphil - Arellano Law Foundation, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201045446/http://www.lawphil.net:80/judjuris/juri1997/sep1997/gr_124933_1997.html |archive-date=Disyembre 1, 2007 }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 8]] – Si Padre Nacorda, matapos ibigay ng [[Abu Sayyaf|ASG]] sa [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) noong Hulyo 26 bilang bahagi ng mga pagsisikap para sa kanyang kalayaan, ay pinalaya nang walang pinsala, na nagtapos sa isang sitwasyon ng hostage na tumagal nang halos dalawang buwan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name="CNfree">Ibinigay ng mga ekstremistang Islamiko si Nacorda sa isang grupo ng mga rebeldeng Muslim:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/07/26/Priest-reported-freed-by-extremists/8362775195200/ "Pari na iniulat na pinalaya ng mga ekstremista"]'' [[United Press International]]. Hulyo 26, 1994.<br />Pinalaya si Nacorda:<br />''[https://www.upi.com/Archives/1994/08/07/Kidnapped-Catholic-priest-released/2893776232000/ "Pinalaya ang dinukot na paring Katoliko"]'' United Press International. Agosto 8, 1994.<br />Kuwento tungkol kay C. Nacorda:<br />''[https://www.faithfullpod.com/3-facing-terror-finding-hope/ "Facing Terror, Finding Hope"]'' Faith Full Podcast. Abr. 14, 2018.<br /><br />Kinunan noong Abr. 15, 2021.</ref> * Agosto – Idineklara ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] na legal ang kontrobersyal na ''Batas sa VAT (value-added tax)'', at ipinapahayag din na ang ipinatupad na batas ay hindi nakikialam sa mga karapatang pantao. Bilang tugon, ang Energy Regulatory Board (ERB) ay nag-utos ng pagbaba sa presyo ng gasolina ng ₱1, at inutusan din ang [[National Power Corporation]] na ibaba ang mga singil sa pagsasaayos ng presyo ng gasolina na sumasaklaw sa 17-araw na panahon sa unang quarter ng taon.<ref name=":0" /> * [[Agosto 14]] – Isang malaking demonstrasyon laban sa birth control ang isinagawa ng daan-daang libong Pilipino sa pangunguna ni [[Jaime Sin|Cardinal Sin]], sa [[Luneta Park]], [[Manila]].<ref name=":0" /> * [[Agosto 27]] – Dinakip ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ang 8 South Koreans at 30 Pilipino, na pawang nagtatrabaho sa construction site ng proyektong irigasyon ng gobyerno sa [[Mindanao]], na inaangkin na nanghihimasok ito sa kanilang teritoryo; Pinalaya ang mga bihag, Setyembre 4, kasunod ng negosasyon.<ref name=":1" /> * [[Agosto 29]] – Isang pagsabog sa minahan ng karbon sa [[Malangas]], na noon ay bahagi ng [[Zamboanga del Sur]], ang ikinamatay ng 119 katao sa magiging pinakamatinding sakuna sa minahan sa bansa.<ref>—''[https://apnews.com/article/bcfc6cdeb26dd611a0a988c3ee292ba7 "Wala nang inaasahang mga nakaligtas na matatagpuan pagkatapos ng sakuna sa minahan"]'' [[Associated Press|AP]]. Agosto 31, 1994. Nakuha noong 04-29-2021. —''[https://gulfnews.com/world/asia/philippines/gold-in-the-philippines-how-much-is-it-really-worth-1.1552204923140 "Ginto sa Pilipinas: Magkano ba talaga ang halaga nito?"]'' [[Gulf News]]. Marso 11, 2019. Nakuha noong 02-14-2022.<br /> —''[https://gulfnews.com/world/oceania/the-worst-mining-disasters-since-1990-1.1332385 "Ang pinakamalalang sakuna sa pagmimina simula noong 1990"]'' Gulf News. Mayo 14, 2014. Nakuha noong 02-14-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 1]]–[[Setyembre 5|5]] – Pumirma ang [[Pamahalaan ng Pilipinas|gobyerno]] at ang [[Moro National Liberation Front]] ng isang kasunduan sa tigil-putukan, na naglalayong wakasan ang digmaang gerilya. * [[Setyembre 4]] – Dinukot ng mga hindi kilalang lalaki ang mga mangangalakal na sina Sixto Escudero, Sr. sa [[M'lang, Cotabato]] at si Jorge Lim at ang kanyang dalawang anak sa [[General Santos]]; Ang mga biktima ay nailigtas kalaunan ng mga awtoridad.<ref name=":1" /> * [[Setyembre 15]] – Ang [[Manila]] [[Regional Trial Court|RTC]], sa pamamagitan ng isang pansamantalang restraining order, ay nagpatigil sa isang utos mula sa [[Malacañang]] na nagbabawal sa [[jai alai]].<ref name=":0" /><ref>"Pinatigil ng Korte ang utos ng Palasyo tungkol sa jai alai" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940916&printsec=frontpage&hl=en (Setyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Kinuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Setyembre 23]] – Isang mudslide sa [[Mount Pinatubo]], na dulot ng malakas na ulan isang araw bago nito, ay naiulat na ikinamatay ng 20 katao, at 3 ang nawawala. Kabilang sa mga debris na dumaloy ang mga lahar na inilabas ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991|isang pagsabog noong 1991]].<ref>''[https://reliefweb.int/report/philippines/philippine-lahar-sep-1994-un-dha-information-reports-1-3 "Philippine Lahar Set 1994 UN DHA Information Reports 1-3"]'' [[ReliefWeb]]. Nakuha noong Peb. 15, 2021.</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre]] – Sinalakay ng grupong rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] ang mga bayan sa [[North Cotabato]], kung saan sinunog nila ang isang simbahan at 10 bahay sa [[Aleosan]], at binihag ang 26 na sibilyan sa [[Kabacan, Cotabato|Kabacan]], na pinalaya kalaunan. Sa loob ng buwang ito, sunod-sunod na pag-atake ng terorismo sa probinsya ang nagresulta sa pagkamatay ng 50 katao mula sa panig ng mga rebelde at gobyerno at pagpapaalis ng libu-libo mula sa apat na munisipalidad; ay mapipigilan sa pamamagitan ng tigil-putukan sa katapusan ng buwan.<ref name=":1" /> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre]] – Sinampahan ng mga kasong graft ang sinibak na pinuno ng Bureau of Immigration and Deportation na si Zafiro Respicio at 2 iba pa kaugnay ng maanomalyang deportasyon ng 11 Indian na nahaharap sa mga kasong droga sa korte.<ref name=":0" /> * [[Nobyembre 14]] – Dinukot ni [[Eugene A. Tan|Eugene Tan]], dating pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]], at ang kanyang drayber ng anim na armadong lalaki sa [[Muntinlupa]] at pinatay sa [[Silang, Cavite]]; ang kanilang mga bangkay ay matatagpuan makalipas ang apat na araw sa kalapit na [[Dasmariñas]]. Noong 2011, ang [[Cavite]] [[Regional Trial Court|RTC]] ay hinatulan lamang ang gunman, na hinatulan ng ''[[reclusión perpetua]]'', at pinawalang-sala ang lahat ng iba pang sangkot.<ref name=":0" /><ref name="xET" /> * [[Nobyembre 15]] – [[1994 Mindoro earthquake|Isang lindol]] (Magnitude: 7.1 [[moment magnitude scale|M<sub>w</sub>]]) na sinundan ng malalaking alon na nanalasa sa [[Mindoro]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 65 katao at ikinasugat ng mahigit 130 iba pa.<ref name=":0" /> ===Disyembre=== * [[Disyembre 2]] – Nagbanggaan ang barkong pang-isla na [[MV Cebu City|MV ''Cebu City'']] at ang barkong pangkargamento na nakarehistro sa Singapore na ''Kota Suria'' sa [[Manila Bay]], sa pagitan ng [[Corregidor Island]] at [[Maragandon, Cavite]], na ikinamatay ng mahigit isang daan, at pinaniniwalaang marami ang nalunod.<ref name=":0" /> * [[Disyembre 8]] – Si Dennis Venturina, isang miyembro ng UP [[Sigma Rho]] fraternity ay pinatay ng limang miyembro ng Scintilla Juris Fraternity sa loob ng gusali ng UP. * [[Disyembre 11]] – Isang bomba, na umano'y itinanim ni [[Ramzi Yousef]], ang sumabog sakay ng [[Philippine Airlines Flight 434]] patungong [[Tokyo]], na ikinamatay ng isang negosyanteng [[Japanese|Hapones]]. Ang pambobomba, kasama ang isa pa sa isang sinehan sa [[Maynila]] noong Disyembre 1, ay bahagi ng isang pagsubok para sa ''[[Project Bojinka]]''.<ref>—''[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/twa800/bomb.htm "Maaaring Makasagabal ang mga Bagong Kagamitan sa Seguridad ng Eroplano"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 21, 1996.<br />—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-30-mn-10105-story.html "Nagbukas ang Paglilitis sa Umano'y Plano ng Pambobomba ng Eroplano"]'' [[Los Angeles Times]]. Mayo 30, 1995.<br />—''[https://www.nytimes.com/1996/06/04/nyregion/plane-bombing-is-described-in-terror-trial.html "Inilarawan ang Pagbomba sa Eroplano sa Paglilitis sa Terorismo"]'' ''[[The New York Times]]''. Hunyo 4, 1996.<br />—''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CRECB-2007-pt3/html/CRECB-2007-pt3-Pg4137-3.htm "Pagpupugay kay Kapitan Eduardo Reyes"]'' [[Tanggapan ng Paglalathala ng Pamahalaan ng Estados Unidos]].<br />—''[https://www.tsa.gov/sites/default/files/mission_hall_exhibit_final_508.pdf "Mission Hall: Pag-alala sa Nakaraan, Pagbibigay-alam sa Hinaharap"]'' (PDF) [[Pangasiwaan ng Seguridad sa Transportasyon]].<br />Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hunyo 29, 2022.<br /><br />—''[https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995 "Salamat sa Sunog, Plano ni Bojinka Plano ng Terorismo na Nabunyag, Sa Kasaysayan Enero 6, 1995"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720163824/https://voi.id/en/121304/thanks-to-fire-bojinka-plot-terrorism-plan-revealed-in-history-january-6-1995|date=Hulyo 20, 2022}}'' VOI - Panahon ng Pag-unlad ng Balita. Enero 6, 2022. Nakuha noong Hunyo 28, 2022.</ref> * [[Disyembre 14]] – Bumoto ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ng 18–5, upang pagtibayin ang ''[[Uruguay Round]] sa [[Pangkalahatang Kasunduan sa mga Taripa at Kalakalan]]'' (UR-GATT), isang kasunduan sa kalakalan sa liberalisadong pandaigdigang sistema ng kalakalan, na ipapataw sa bansa sa unang araw ng 1995.<ref name=":0" /><ref>"Tinapos ng Senado ang debate, pinagtibay ang GATT" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941215&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 15, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Palakasan== * [[Oktubre 2]]–[[Oktubre 16|16]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[1994 Palarong Asyano]] na ginanap sa [[Hiroshima]], Japan mula Oktubre 2 hanggang 16, 1994. Ito ay nasa ika-14 na pwesto na may tatlong gintong medalya, dalawang pilak na medalya at walong tansong medalya na may kabuuang 13 medalya.<ref>[http://www.ocasia.org/12AG.asp 1994 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215001230/http://ocasia.org/12AG.asp |date=Pebrero 15, 2009 }}</ref> ==Libangan at kultura== * [[Hunyo 22]] – Ang taunang seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Pista ng Pelikulang Maynila]] sa Hotel sa Midtown ng Maynila (Ramada) ay nadungisan ng [[Iskandalo sa Pista ng Pelikulang Maynila noong 1994|mga paratang ng pandaraya]] sa mga resulta para sa pinakamahusay na aktor at aktres. Ang tinaguriang "Filmfest Seven", kabilang ang mga pekeng nanalo, ay kakasuhan ng pandaraya kalaunan, kung saan si [[Lolit Solis]] ay hahatulan lamang na ilagay sa ilalim ng pangangasiwa ng korte.<ref name=":0" /><ref>"Imbestigasyon sa 'fiasco' ng MFF – Lim" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940620&printsec=frontpage&hl=en (Hunyo 24, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 6. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/1994/06/27/filipino-actress-steals-the-show/|title=Pilipino Actress Steals The Show|date=Hunyo 27, 1994|newspaper=[[Chicago Tribune]]|access-date=Enero 16, 2018}}<br><br>—''[https://apnews.com/article/52d8b8253e33b1370287d13104c3c401 "Pito ang Kinasuhan sa Iskandalo ng Pelikulang Pilipino"]'' [[Associated Press]]. Hunyo 29, 1994.<br>—''[https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/07/18/its-film-fest-scam-the-sequel-a-month-later-the-philippines-scandal-refuses-to-go-away/38519c83-76ae-45a4-ac24-b55218c2f0cc/ "Ito ay panloloko sa film fest: Ang karugtong! Pagkalipas ng isang buwan, ang iskandalo ng Pilipinas ay ayaw mawala"]'' [[The Washington Post]]. Hulyo 18, 1994.<br>—''[https://www.lionheartv.net/2015/12/mmff-scandals/4/ "Mga iskandalo na yumanig sa Metro Manila Film Festival nitong mga nakaraang taon"]'' LionhearTV. 2015.<br>—''[https://entertainment.inquirer.net/305581/lolit-solis-on-1994-manila-film-fest-scam-it-was-a-nightmare-for-me/ "Lolit Solis tungkol sa panloloko sa Manila Film Fest noong 1994: 'Isa itong bangungot para sa akin'"]'' [[Inquirer.net]]. Nob. 20, 2018.<br>—''[https://www.pep.ph/news/local/152219/1994-manila-film-festival-scandal-showbiz-history-a4437-20200624-lfrm2 "Manila Film Festival 1994: Ang Iskandalo na Yumanig sa Showbiz"]'' [[Philippine Entertainment Portal]]. Hunyo 24, 2020.<br>Ang lahat ng nabanggit ay nakuha noong Hulyo 21, 2022.</ref> ==Telebisyon== {{pangunahing|1994 sa telebisyon sa Pilipinas}} ===Premiere=== * [[Kousoku Sentai Turboranger]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Chikyuu Sentai Fiveman]] sa [[DZTV-TV|IBC-13]] – Hunyo 25; Sabado 6:30&nbsp;pm * [[Sailor Moon]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 2; Sabado 6:00&nbsp;pm * [[Yaiba]] sa ABC-5 (ngayon sa [[DWET-TV|TV5]]) – Hulyo 3; Linggo 6:30&nbsp;pm * [[Captain Power and the Soldiers of the Future]] – Hulyo 3; Linggo 6:00&nbsp;pm * [[University Athletic Association of the Philippines|UAAP]] – UAAP Season 57 sa [[Radio Philippines Network|New Vision 9]] (mamaya RPN-9 at ngayon ay RPTV) – Hulyo 9 * [[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] – NCAA Season 70 sa [[DWGT-TV|PTV-4]] – Hunyo 25 ==Kapanganakan== * [[Enero 3]] – Akiko Solon, mang-aawit at aktres *Enero 6: ** MJ Cayabyab, aktor at mang-aawit ** [[Catriona Gray]], [[Miss Universe 2018]] * Enero 7 - Jessica Marasigan, miyembro ng Girltrends at Miss Philippines Water 2017 * Enero 11 - [[Ritz Azul]], aktres * Enero 15 - [[Vince Gamad]], aktor * [[Enero 22]] – Hiedi Kysther Domingo, call center agent * [[Pebrero 1]] – Anthony Rosaldo, aktor at mang-aawit * [[Pebrero 9]] – Jo Berry, artista * [[Pebrero 13]] – Kevin Aseniero, boksingero * [[Marso 7]] – Sandro Marcos, politiko * Marso 10 - Ma. Anneth Soledad Mirano, makata * Marso 21 - Jeron Teng, basketball player * [[Abril 5]] – Mylene Paat, manlalaro ng balibol * [[Abril 6]]: ** [[Jasmine Curtis-Smith]], aktres ** Yesh Burce, aktres * Abril 7 - [[Jasmine Curtis-Smith]], artista * [[Abril 10]] – Ingrid dela Paz, aktres at modelo * Abril 16 - [[Angelica Jane Yap]], aktres at modelo * [[Abril 23]] – Miko Mangguba, aktor at miyembro ng Top One Project (T.O.P.) * Abril 27 - [[Elmo Magalona]], ​​aktor at mang-aawit * [[Mayo 8]] – Joy Plaza, aktres at modelo * Mayo 17 - [[Julie Anne San Jose]], aktres at mang-aawit * [[Mayo 27]] – Nicole Kim Donesa, aktres * [[Mayo 30]] – Joaquin Manansala, modelo * [[Hunyo 4]] – Al John Viloria, modelo at medikal na manggagamot * Hunyo 13 - Hopia Legaspi, aktres * Hunyo 16: ** Mica Dyan Borja, host at beauty queen **[[Lharby Policarpio]], artista * [[Hunyo 18]] – Sunshine Guimary, aktres, vlogger at online sensations *Hunyo 21 - Mika Aereen Reyes, volleyball player *Hulyo 9 - Donnalyn Bartolome, aktres at mang-aawit * [[Hulyo 12]] – Junnie Boy, vlogger *Hulyo 24 - Franki Russell, aktres *Hulyo 30 - [[Isabella De Leon]], aktres at mang-aawit *Agosto 3 - Sarah Carlos, aktres at courtide reporter ng NCAA sa [[ABS-CBN Sports]] at nag-aral sa [[San Beda College]]. * [[Agosto 12]] – Kristof Garcia, modelo at aktor *Agosto 14 - [[Kim Rodriguez]], aktres *Agosto 16 - Tippy Dos Santos, aktres at mang-aawit *Agosto 23 - [[Mark Neumann]], aktor *Setyembre 6 - [[Klarisse de Guzman]], mang-aawit *Setyembre 9 - Ganiel Krishnan, beauty queen at reporter ng korte *Setyembre 20 - Daisuke Sato, player ng football *Setyembre 21 - Mara Alberto, aktres, mananayaw, mang-aawit, at host * [[Setyembre 22]] – Avery Paraiso, aktor * [[Setyembre 23]] – Frances Molina, manlalaro ng volleyball * [[Oktubre 6]] – Javi Benitez, aktor, host at model * [[Oktubre 13]] – [[Ian Lariba]], table tennis player (namatay noong [[2018 sa Pilipinas|2018]]) *Nobyembre 2 - [[Denise Barbacena]], mang-aawit at artista * [[Nobyembre 7]] – [[Hiro Peralta]], aktor *Nobyembre 17 - Emmanuelle Vera, aktres at mang-aawit *Nobyembre 20 - [[Kristofer Martin]], artista *Nobyembre 23 - Monica Cuenco, aktres at mang-aawit *Nobyembre 26: ** Noven Belleza, mang-aawit ** [[Yves Flores]], artista * [[Disyembre 5]] – [[Katrina Velarde]], mangaawit *Disyembre 7 - [[Myrtle Sarrosa]], aktres at dating reporter ng courtide ng [[National Collegiate Athletic Association]] sa [[ABS-CBN Sports and Action]] *Disyembre 14 - [[Joshua Dionisio]], aktor *Disyembre 17 – [[Darwin Ramos]], batang lansangan at [[Lingkod ng Diyos]] (pumanaw noong 2012) * [[Disyembre 27]] – Camille Rodriguez, manlalaro ng putbol *Disyembre 29 - [[Kristel Fulgar]], aktres ==Kamatayan== * [[Enero 28]] – [[Betty Go Belmonte]], Pilipina mamamahayag at tagapaglathala ng pahayagan (ipinanganak 1933) * [[Marso 25]] – [[Jesus M. Vargas]], [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Pambansang Depensa]] (ipinanganak 1905) * [[Abril 3]] – [[Leopoldo Mabilangan|Ka Hector]], dating pinuno ng lokal na [[Bagong Hukbong Bayan]] at kilalang rebeldeng bumalik<ref name=":0" /><ref>"'Ka Hector' pinaslang sa pintuan ng simbahan" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19940404&printsec=frontpage&hl=en (Abril 4, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/04/04/Communist-guerrillas-are-believeled-to-have-carried-out-the/4412765432000/ "Pinaniniwalaang nagsagawa ang mga gerilyang Komunista"]'' [[UPI]]. Abril 4, 1994.<br>—''[http://spectrezine.org/global/CPP "Pagpatay bilang Pulitika"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831084158/http://spectrezine.org/global/CPP |date=Agosto 31, 2020 }}'' Spectrezine.<br>—''[http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article616 "Ang "Listahan ng mga Tinamaan" ng CPP-NPA-NDF – isang paunang ulat"]'' Pandaigdigang Pananaw. Mar 15, 2005.<br>Kinunan noong Mar 13, 2020.</ref>--> * [[Abril 7]] – [[Cesar Legaspi]], art director, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1917) * [[Mayo 7]] – Timoteo Zarcal, kontrobersyal na dating opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>—''[https://www.upi.com/Archives/1994/05/07/Philippine-police-major-ambushed-killed/3966768283200/ "Philippine police major inambush, pinatay"]'' [[United Press International]]. Mayo 7, 1994.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/nation/11/02/11/death-squad-victims-family-seeks-justice "Pamilya ng biktima ng Death squad, humingi ng hustisya"]'' [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]]. Nobyembre 2, 2011.<br>Kinunan noong Marso 13, 2020.</ref> * [[Mayo 17]] – [[Leonila Garcia]], Ika-8 Unang Ginang ng Pilipinas (ipinanganak [[1906]]) * [[Setyembre 6]] – [[Luis Beltran]], mamamahayag (ipinanganak 1936)<ref>''[https://apnews.com/article/1955b2686fc4ef781e1ae31adce69e17 "Luis Beltran, Kilalang Mamamahayag ng Pilipinas"]'' [[Associated Press]]. Setyembre 6, 1994. Nakuha noong Hulyo 5, 2022.<br />Ayon sa binanggit ni:<br />''[https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ "Luis Diaz Beltran"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204022538/https://hrvvmemcom.gov.ph/luis-diaz-beltran-2/ |date=2022-12-04 }}'' Komisyon sa Pag-alaala ng mga Biktima ng Paglabag sa Karapatang Pantao. Nakuha noong Hulyo 4, 2022.</ref> * [[Nobyembre 14]] – [[Eugene A. Tan]], pangulo ng [[Pinagsamang mga Abogasya ng Pilipinas]] (ipinanganak noong 1945)<ref name=":0" /><ref name="xET">—''[https://www.icj.org/assassination-of-attorney-eugene-tan-metro-manila-philippines/ "Philippines: pagpatay kay abogado Eugene Tan"]'' [[International Commission of Jurists]]. Nob. 22, 1994. Nakuha noong Mar. 13, 2020.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />—''[https://lawphil.net/judjuris/juri2001/dec2001/gr_131106_2001.html "G.R. No. 131106"]'' Ang Proyektong LawPhil. Disyembre 7, 2001. Nakuha noong Abr. 15, 2021.<br />—''[https://www.chanrobles.com/cralaw/2006junedecisions.php?id=649 "G.R. NO. 142848"]'' Chan Robles Virtual Law Library. Hunyo 30, 2006. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />—''"TG-2395-94, TG-23595-94-A, TG-2396-94"'' Website ng Justice for All Foundation ni Eugene A. Tan. Nakuha noong Marso 13, 2020.<br />(1) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/24/memorandum-for-the-prosecution/ Memorandum para sa pag-uusig]'' Marso 18, 2008.<br />(2) ''[https://eugeneatan.wordpress.com/2011/02/27/regional-trial-court-decision-on-eugene-tans-murder-case-2/ Desisyon ng RTC]'' Enero 10, 2011.<br />— ''(Video) [[Crime Klasik]]: [https://m.youtube.com/watch?v=Wmi6GClZ7Hs Atty. Eugene Tan: Ang pinaslang na abogado]'' [[Martin Andanar]]'s [[YouTube]] channel. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> * [[Nobyembre 15]] – [[Leandro Locsin]], arkitekto, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] (ipinanganak 1928) * [[Disyembre 15]] – Jose Pring, isa pang kontrobersyal na opisyal ng pulisya<ref name=":0" /><ref name="Z&P" /><ref>''[https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 "Pinatay ng mga armadong lalaki ang isang matataas na opisyal ng pulisyang Pilipino"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407031503/https://jawawa.id/newsitem/gunmen-assassinate-senior-filipino-policeman-1447893297 |date=2023-04-07 }}'' [[Reuters]] (via Jawawa, Indonesia). Disyembre 16, 1994. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref> at ama ng aktres na si [[Joyce Pring]] (edad 54)<ref>''[https://thefilam.net/archives/28837 "Si Joyce Pring at ang amang hindi niya nakilala"]'' The FilAm. Disyembre 11, 2018. Nakuha noong Marso 13, 2020.</ref><ref>"Pinaslang si Joe Pring" [https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19941216&printsec=frontpage&hl=en (Disyembre 16, 1994)] ''[[Manila Standard]]'', p. 3. Nakuha noong Abril 15, 2021.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|1994}} [[Kategorya:1994 sa Pilipinas]] 1ah1xyy9j4rezhfp6zdou4adj84n6ye Cerdeña at Corsega 0 304693 2224755 1811727 2026-09-12T16:40:09Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Sardinia at Corsica]] sa [[Cerdeña at Corsica]] 1811727 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision|native_name={{aut|Provincia Sardinia et Corsica}}<br>{{lang|grc|Έπαρχία Σαρδηνίας και Κορσικής}}|p2=|event_end=Pananakop ng mga [[mga Bandalo|Bandalo]]|event_start=Pagsama sa Roma|coordinates={{Coord|39|15|N|09|03|E|display=inline,title}}|capital=[[Cagliari|Carales]]|flag_s2=|s2=|flag_s1=|s1=Kahariang Bandalo|flag_p2=|flag_p1=|common_name=Sardinia at Corsica|p1=Imperyong Kartago|year_end=AD 455|date_event1=AD 6|event1=Hinati sa dalawang lalawigan|year_start=238 BK|nation=ng [[Imperyong Romano]]|subdivision=[[Lalawigang Romano|Lalawigan]]|era=|image_map_caption=Lalawigan ng Sardinia at Corsica sa Imperyo (125 AD)|image_map=Roman Empire - Corsica et Sardinia (125 AD).svg|today={{flag|France}}<br>{{flag|Italya}}}} Ang Lalawigan ng '''Sardinia at Corsica''' ({{Lang-la|Provincia Sardinia et Corsica}}, [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego na]] ρχίαρχία ρδηνίαρδηνίας και ρσορσικής) ay isang sinaunang [[lalawigang Romano]] kasama ang mga isla ng [[Sardinia]] at [[Corsica]]. == Ugnayan sa Roma == [[Talaksan:Mosaico_di_Orfeo_da_Cagliari_-_Museo_Archelogico_di_Torino.jpg|thumb| Mosaic mula sa Carales na naglalarawan kay Orpheus]] Bihira ang kaso ng urbanisasyon sa Corsica at Sardinia at naging lugar para sa mga ipinatapon. Si [[Gaius Cassius Longinus (consul AD 30)|Gaius Cassius Longinus]], ang abogadong inakusahan ng pagsasabwatan ni [[Nero]], ay ipinadala sa lalawigan, habang si Anicentus, mamamatay-tao sa nakatatandang [[Agrippina ang Nakatatanda|Agrippina]], ay partikular na ipinadala sa Sardinia. Maraming Hudyo at Kristiyano rin ang ipinadala sa mga isla sa ilalim ni [[Tiberio|Tiberius]].<ref name="Chapot2">{{cite book|last=Chapot|first=Victor|authorlink=Victor Chapot|title=The Roman World|publisher=Kegan Paul|year=2004|location=London|pages=140–150}}</ref> Ang mga Kristiyano ay madalas na ipinatapon sa Sardinia, upang sapilitan silang pagtrabauhin sa mayayamang minahan o sa mga tibagan (''damnatio ad metalla'').<ref>{{Cite journal|url=http://ojs.unica.it/index.php/archeoarte/article/view/29/15|title=La damnatio ad metalla degli antichi cristiani: Miniere o cave di pietra?|journal=Archeoarte|volume=1|pages=77–84|date=2010-12-16|last1=Dore|first1=Stefania}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Lalawigan ng Imperyong Romano]] [[Kategorya:Mga koordinadong wala sa Wikidata]] kc9vlonj9uon2k3c3g76u7s22ftng6r 2224757 2224755 2026-09-12T16:40:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Cerdeña at Corsica]] sa [[Cerdeña at Corsega]] 1811727 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision|native_name={{aut|Provincia Sardinia et Corsica}}<br>{{lang|grc|Έπαρχία Σαρδηνίας και Κορσικής}}|p2=|event_end=Pananakop ng mga [[mga Bandalo|Bandalo]]|event_start=Pagsama sa Roma|coordinates={{Coord|39|15|N|09|03|E|display=inline,title}}|capital=[[Cagliari|Carales]]|flag_s2=|s2=|flag_s1=|s1=Kahariang Bandalo|flag_p2=|flag_p1=|common_name=Sardinia at Corsica|p1=Imperyong Kartago|year_end=AD 455|date_event1=AD 6|event1=Hinati sa dalawang lalawigan|year_start=238 BK|nation=ng [[Imperyong Romano]]|subdivision=[[Lalawigang Romano|Lalawigan]]|era=|image_map_caption=Lalawigan ng Sardinia at Corsica sa Imperyo (125 AD)|image_map=Roman Empire - Corsica et Sardinia (125 AD).svg|today={{flag|France}}<br>{{flag|Italya}}}} Ang Lalawigan ng '''Sardinia at Corsica''' ({{Lang-la|Provincia Sardinia et Corsica}}, [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego na]] ρχίαρχία ρδηνίαρδηνίας και ρσορσικής) ay isang sinaunang [[lalawigang Romano]] kasama ang mga isla ng [[Sardinia]] at [[Corsica]]. == Ugnayan sa Roma == [[Talaksan:Mosaico_di_Orfeo_da_Cagliari_-_Museo_Archelogico_di_Torino.jpg|thumb| Mosaic mula sa Carales na naglalarawan kay Orpheus]] Bihira ang kaso ng urbanisasyon sa Corsica at Sardinia at naging lugar para sa mga ipinatapon. Si [[Gaius Cassius Longinus (consul AD 30)|Gaius Cassius Longinus]], ang abogadong inakusahan ng pagsasabwatan ni [[Nero]], ay ipinadala sa lalawigan, habang si Anicentus, mamamatay-tao sa nakatatandang [[Agrippina ang Nakatatanda|Agrippina]], ay partikular na ipinadala sa Sardinia. Maraming Hudyo at Kristiyano rin ang ipinadala sa mga isla sa ilalim ni [[Tiberio|Tiberius]].<ref name="Chapot2">{{cite book|last=Chapot|first=Victor|authorlink=Victor Chapot|title=The Roman World|publisher=Kegan Paul|year=2004|location=London|pages=140–150}}</ref> Ang mga Kristiyano ay madalas na ipinatapon sa Sardinia, upang sapilitan silang pagtrabauhin sa mayayamang minahan o sa mga tibagan (''damnatio ad metalla'').<ref>{{Cite journal|url=http://ojs.unica.it/index.php/archeoarte/article/view/29/15|title=La damnatio ad metalla degli antichi cristiani: Miniere o cave di pietra?|journal=Archeoarte|volume=1|pages=77–84|date=2010-12-16|last1=Dore|first1=Stefania}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Lalawigan ng Imperyong Romano]] [[Kategorya:Mga koordinadong wala sa Wikidata]] kc9vlonj9uon2k3c3g76u7s22ftng6r 2224759 2224757 2026-09-12T16:40:57Z Ryomaandres 8044 2224759 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision|native_name={{aut|Provincia Sardinia et Corsica}}<br>{{lang|grc|Έπαρχία Σαρδηνίας και Κορσικής}}|p2=|event_end=Pananakop ng mga [[mga Bandalo|Bandalo]]|event_start=Pagsama sa Roma|coordinates={{Coord|39|15|N|09|03|E|display=inline,title}}|capital=[[Cagliari|Carales]]|flag_s2=|s2=|flag_s1=|s1=Kahariang Bandalo|flag_p2=|flag_p1=|common_name=Sardinia at Corsica|p1=Imperyong Kartago|year_end=AD 455|date_event1=AD 6|event1=Hinati sa dalawang lalawigan|year_start=238 BK|nation=ng [[Imperyong Romano]]|subdivision=[[Lalawigang Romano|Lalawigan]]|era=|image_map_caption=Lalawigan ng Sardinia at Corsica sa Imperyo (125 AD)|image_map=Roman Empire - Corsica et Sardinia (125 AD).svg|today={{flag|France}}<br>{{flag|Italya}}}} Ang Lalawigan ng '''Cerdeña at Corsega''' o '''Sardinia at Corsica''' ({{Lang-la|Provincia Sardinia et Corsica}}, [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego na]] ρχίαρχία ρδηνίαρδηνίας και ρσορσικής) ay isang sinaunang [[lalawigang Romano]] kasama ang mga isla ng [[Sardinia]] at [[Corsica]]. == Ugnayan sa Roma == [[Talaksan:Mosaico_di_Orfeo_da_Cagliari_-_Museo_Archelogico_di_Torino.jpg|thumb| Mosaic mula sa Carales na naglalarawan kay Orpheus]] Bihira ang kaso ng urbanisasyon sa Corsica at Sardinia at naging lugar para sa mga ipinatapon. Si [[Gaius Cassius Longinus (consul AD 30)|Gaius Cassius Longinus]], ang abogadong inakusahan ng pagsasabwatan ni [[Nero]], ay ipinadala sa lalawigan, habang si Anicentus, mamamatay-tao sa nakatatandang [[Agrippina ang Nakatatanda|Agrippina]], ay partikular na ipinadala sa Sardinia. Maraming Hudyo at Kristiyano rin ang ipinadala sa mga isla sa ilalim ni [[Tiberio|Tiberius]].<ref name="Chapot2">{{cite book|last=Chapot|first=Victor|authorlink=Victor Chapot|title=The Roman World|publisher=Kegan Paul|year=2004|location=London|pages=140–150}}</ref> Ang mga Kristiyano ay madalas na ipinatapon sa Sardinia, upang sapilitan silang pagtrabauhin sa mayayamang minahan o sa mga tibagan (''damnatio ad metalla'').<ref>{{Cite journal|url=http://ojs.unica.it/index.php/archeoarte/article/view/29/15|title=La damnatio ad metalla degli antichi cristiani: Miniere o cave di pietra?|journal=Archeoarte|volume=1|pages=77–84|date=2010-12-16|last1=Dore|first1=Stefania}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Lalawigan ng Imperyong Romano]] [[Kategorya:Mga koordinadong wala sa Wikidata]] 8rlok0b94n1375uaqx2y6onxwlsk76x Oristano (lalawigan) 0 305192 2225031 2165660 2026-09-13T10:35:46Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Lalawigan ng Oristan]] 2225031 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lalawigan ng Oristan]] iak6e3t8gu1hp4fwt9b4xigragpuw34 Lalawigan ng Timog Cerdeña 0 305194 2224858 2111577 2026-09-13T08:34:58Z Ryomaandres 8044 2224858 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Timog Cerdeña|timezone1=[[Central European Time|CET]]|leader_name=Mario Mossa|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=6530|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=354554|population_as_of=Hulyo 31, 2017|population_density_km2=auto|utc_offset1=+1|leader_party=|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=09010-09066|area_code_type=Telephone prefix|area_code=070, 0781, 0782|iso_code=|registration_plate=<!--[[Italian car number plates|??]] still not defined-->|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=|website=<!-- {{official website|example.com}} -->|leader_title=Extraordinary administrator|government_footnotes=|native_name=|map_caption=Mapang nagpapakita ng Lalawigan ng Timog Cerdeña sa Italya.|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga lalawigan ng Italya|Lalawigan]]|image_skyline=Sede_Provincia_Sud_Sardegna_Carbonia.jpg|image_alt=|image_caption=Ang probisyonal na luklukan.|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=South Sardinia in Italy 2016.svg|map_alt=|coordinates=|p1=107|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Region|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title=|established_date=|seat_type=Capital(s)|seat=[[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]] (probisyonal)|parts_type=[[Comune|Comuni]]|parts_style=para|footnotes=}}Ang '''Lalawigan ng Timog Cerdeña''' o '''Sardinia''' ({{Lang-it|Provincia del Sud Sardegna}}) ay isang dating umiral na [[Italya|Italyanong]] lalawigan ng [[Sardinia|Cerdeña]] na itinatag noong Pebrero 4, 2016. Kasama rito ang mga binuwag na lalawigan ng [[Carbonia-Iglesias]] at [[Medio Campidano]], isang malaking bahagi ng dating [[Lalawigan ng Cagliari]] (hindi kasama ang 17 munisipalidad ng bagong [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Kalakhang Lungsod]]), at dalawa pang munisipalidad.<ref name="regsard2">{{in lang|it}} [http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp The new province of South Sardinia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208141213/http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp|date=8 February 2017}} (Sardinian regional council)</ref> Binuwag ito noong Hunyo 1, 2025.<ref name="1giugno2025">{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 54/21 del 30 dicembre 2024. Trasferimento alle Province del Sulcis Iglesiente, del Medio Campidano e alla Città metropolitana di Cagliari del personale della Provincia del Sud Sardegna. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://files.regione.sardegna.it/squidex/api/assets/redazionaleras/50cc6bdb-b790-47b3-81a3-2891f78e56d0/decreto-della-presidente-della-regione-del-16-maggio-2025-n.-52.pdf |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> == Pisikal na heograpiya == === Teritoryo === Ang lalawigan ay sumasakop sa katimugang bahagi ng Cerdeña at may hangganan sa timog sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], sa hilagang-silangan sa [[Lalawigan ng Nuoro]], at sa hilagang-kanluran sa [[Lalawigan ng Oristano]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Timog Cerdeña bilang resulta ng repormang batas ng mga lalawigan sa Cerdeña (Batas Rehiyonal 2/2016).<ref name="regsard3">{{in lang|it}} [http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp The new province of South Sardinia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208141213/http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp|date=8 February 2017}} (Sardinian regional council)</ref> Kapag naisagawa na, isasama ang malaking bahagi ng heyograpikong rehiyon ng [[Campidano]], ang [[Sarrabus-Gerrei]], ang [[Trexenta]], at ang [[Sulcis-Iglesiente]] . Ang kabesera ng probinsiya ay tutukuyin ng unang konsehong panlalawigan, gayundin ng batas ng institusyon. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Timog Cerdeña]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Province of South Sardinia}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] 9dlcam2f8rmog87ugd16rj6l5jy6itx Capoterra 0 305710 2224844 1821547 2026-09-13T08:16:42Z Ryomaandres 8044 2224844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Capoterra|population_demonym=Capoterresi|frazioni=[[Poggio dei Pini]], La Maddalena, Frutti D'oro, Torre degli Ulivi, Su Spantu, Rio S.Girolamo, Rio Santa Lucia|mayor_party=|mayor=Francesco Dessì|area_footnotes=|area_total_km2=68.25|population_footnotes=|elevation_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|elevation_m=54|saint=Sant'Efisio|day=|postal_code=09012|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.capoterra.ca.it/}}|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Capoterra|shield_alt=|native_name=Cabuderra|image_skyline=Capoterra 1.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Capoterra|image_shield=Capoterra-Stemma.png|shield_size=px|coordinates={{coord|39|10|28|N|8|58|16|E|display=inline}}|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|footnotes=}}Ang '''Capoterra''' ('''Cabuderra''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]]; mula sa [[Wikang Latin|Latin]] ''Caput Terrae'', "pinuno ng Daigdig") ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], [[Cerdeña]], [[Italya]]. Noong 2011 pambansang senso, mayroon itong 24,017 naninirahan at bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|metropolitanong sakop ng Cagliari]]. Matatagpuan ito sa kanlurang braso ng [[Golfo degli Angeli]], mga {{Convert|15|km|mi|0}} mula sa [[Cagliari]]. Ang ekonomiya ay karamihan batay sa mga serbisyo, bagaman ang sektor ng turismo ay lumago nang kapansin-pansin sa mga nakaraang dekada. == Etimolohiya == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa Latin na Caput terrae: noong panahon ng mga Romano, ang sentrong urbano (marahil isang oppidum) ay umunlad malapit sa laguna. Sa panahong Husgado, ito ay isang villa ng kura ni Nora at, mula 1120, ng Husgado ng Cagliari. Matapos mapasa sa seignioryo ng Pisan at kalaunan ay sa pananakop ng mga Aragones, ang bayan ay nawasak at walang nakatira sa loob ng tatlong siglo. Hanggang sa kalagitnaan ng ikalabimpitong siglo nang magpasya si Baron Girolamo Torrelas na muling tumira dito, na nagbigay sa mga pamilya mula sa ibang bahagi ng Cerdeña ng mga lote ng lupa at 'mabuting kondisyon' upang makatakas sa mga pagkakakulong sa sistema ng hustisya ng minorya. == Mga sanggunian == [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] b8941btjpouo4e27rju5kkgga902sbf 2224846 2224844 2026-09-13T08:17:35Z Ryomaandres 8044 2224846 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Capoterra|population_demonym=Capoterresi|frazioni=[[Poggio dei Pini]], La Maddalena, Frutti D'oro, Torre degli Ulivi, Su Spantu, Rio S.Girolamo, Rio Santa Lucia|mayor_party=|mayor=Francesco Dessì|area_footnotes=|area_total_km2=68.25|population_footnotes=|elevation_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|elevation_m=54|saint=Sant'Efisio|day=|postal_code=09012|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.capoterra.ca.it/}}|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|Cagliari]] (CA)|coordinates_footnotes=|official_name=Comune di Capoterra|shield_alt=|native_name=Cabuderra|image_skyline=Capoterra 1.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng Capoterra|image_shield=Capoterra-Stemma.png|shield_size=px|coordinates={{coord|39|10|28|N|8|58|16|E|display=inline}}|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|footnotes=}}Ang '''Capoterra''' ('''Cabuderra''' sa [[Wikang Sardo|Sardo]]; mula sa [[Wikang Latin|Latin]] ''Caput Terrae'', "pinuno ng Daigdig") ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], [[Cerdeña]], [[Italya]]. Noong 2011 pambansang senso, mayroon itong 24,017 naninirahan at bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|metropolitanong sakop ng Cagliari]]. Matatagpuan ito sa kanlurang braso ng [[Golfo degli Angeli]], mga {{Convert|15|km|mi|0}} mula sa [[Cagliari]]. Ang ekonomiya ay karamihan batay sa mga serbisyo, bagaman ang sektor ng turismo ay lumago nang kapansin-pansin sa mga nakaraang dekada. == Etimolohiya == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa Latin na Caput terrae: noong panahon ng mga Romano, ang sentrong urbano (marahil isang oppidum) ay umunlad malapit sa laguna. Sa panahong Husgado, ito ay isang villa ng kura ni Nora at, mula 1120, ng Husgado ng Cagliari. Matapos mapasa sa seignioryo ng Pisan at kalaunan ay sa pananakop ng mga Aragones, ang bayan ay nawasak at walang nakatira sa loob ng tatlong siglo. Hanggang sa kalagitnaan ng ikalabimpitong siglo nang magpasya si Baron Girolamo Torrelas na muling tumira dito, na nagbigay sa mga pamilya mula sa ibang bahagi ng Cerdeña ng mga lote ng lupa at 'mabuting kondisyon' upang makatakas sa mga pagkakakulong sa sistema ng hustisya ng minorya. == Mga sanggunian == [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] <references />{{Lalawigan ng Cagliary}} 06g79vho2ik7y3qsgtdbhrstkw3x8b1 Kalakhang Lungsod ng Cagliari 0 305951 2224997 2162608 2026-09-13T10:13:48Z Ryomaandres 8044 2224997 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Kalakhang Lungsod ng Cagliari|population_footnotes=|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Metropolitanong Alkalde|leader_name=[[Paolo Truzzu]]|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=1248|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=431,538|parts_style=para|population_as_of=Hulyo 31, 2017|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=292<ref>{{cite web|title=Codici delle città metropolitane al 1° gennaio 2017|url=https://www.istat.it/it/archivio/145343|website=www.istat.it|language=it|date=23 December 2016|access-date=4 Disyembre 2020|archive-date=21 Pebrero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221112846/https://www.istat.it/it/archivio/145343|url-status=dead}}</ref>|website=|p1=17|parts_type=[[Comune|Comuni]]|native_name=|image_map=Cagliari in Italy (as of 2016).svg|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga kalakhang lungsod ng Italya|Kalakhang Lungsod]]|image_skyline=Cagliari Regierungspalast.jpg|image_alt=|image_caption=Ang [[Palazzo Regio|Maharlikang Palasyo ng Cagliari]], ang luklukan ng Kalakhang Lungsod|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|seat=[[Cagliari]]|map_caption=Location of the Metropolitan City of Cagliari|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Region|subdivision_name1=[[Cerdeña]]|established_title=Itinatag|established_date=Pebrero 4, 2016|seat_type=Capital(s)|footnotes=}}Ang '''Lungsod ng Metropolitan ng Cagliari''' ({{Lang-it|Città metropolitana di Cagliari}}) ay isang [[Mga kalakhang lungsod ng Italya|kalakhang lungsod]] sa [[Cerdeña|Sardinia]], [[Italya]]. Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Cagliari]] at may kasamang 17 [[Komuna|comuni]]. Ito ay itinatag ng batas noong 2016 at pinalitan ang [[Lalawigan ng Cagliari]].<ref>[http://www.regione.sardegna.it/j/v/1270?s=300929&v=2&c=13906&t=1&anno Legge Regionale 4 febbraio 2016, n. 2-Regione Autonoma della Sardegna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023061916/http://www.regione.sardegna.it/j/v/1270?s=300929&v=2&c=13906&t=1&anno |date=2019-10-23 }}, Regione.sardegna.it, 02/04/2016</ref> Ang kasalukuyang pangulo ay ang alkalde ng Cagliari, si [[Paolo Truzzu]]. Ang populasyon ng residente ay humigit-kumulang na 432,000. Ang bilang na ito ay maaaring tumaas dahil sa pag-commute sa [[Mas malaking urbanong pook|umiiral na urbanong pook]] hanggang sa humigit-kumulang 477,000.<ref>http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en</ref> == Heograpiya == [[Talaksan:Map_of_comune_of_Cagliari_(metropolitan_city_of_Cagliari,_region_Sardinia,_Italy)_-_2016.svg|left|thumb| Mapa ng lungsod ng lungsod ng Cagliari, ang kabesera sa pula]] [[Talaksan:Campidano_800.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Campidano_800.jpg/220px-Campidano_800.jpg|left|thumb|Tanaw mula sa satellite ng bahagi ng Kalakhang Lungod ng Cagliari]] Ang Kalakhang Lungsod ng Cagliari ay umaabot sa katimugang bahagi ng kapatagang [[Campidano]], sa pagitan ng dalawang bulubundukin. Ang [[Kabundukang Sulcis]] ay nasa kanluran at kinabibilangan ng [[Monte Arcosu|Monti Arcosu]], {{Interlanguage link|Monte Serpeddi|it|Monte Lattias}}, at Punta Sebera. Sa silangan ay ang Kabundukang Monte Linias, kabilang {{Interlanguage link|Punta Serpeddì|it}} at Sette Fratelli. Ang mga bundok na ito ay binubuo ng [[Ordovician]] shale at [[Karbonipero|Carboniferous]] granito at hindi lalampas sa {{Convert|1000|m|ft}}. Ang isang pagbubukod ay ang {{Interlanguage link|Monte Is Caravius|it|Mount Caravius}} na {{Convert|1116|m|ft}}. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Metropolitan City of Cagliari}} cxnv1dqob7d002m843400fq1dh5jqdg 2225062 2224997 2026-09-13T11:08:22Z Ryomaandres 8044 2225062 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Kalakhang Lungsod ng Cagliari|population_footnotes=|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Metropolitanong Alkalde|leader_name=[[Paolo Truzzu]]|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=1248|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=431,538|parts_style=para|population_as_of=Hulyo 31, 2017|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=292<ref>{{cite web|title=Codici delle città metropolitane al 1° gennaio 2017|url=https://www.istat.it/it/archivio/145343|website=www.istat.it|language=it|date=23 December 2016|access-date=4 Disyembre 2020|archive-date=21 Pebrero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221112846/https://www.istat.it/it/archivio/145343|url-status=dead}}</ref>|website=|p1=17|parts_type=[[Comune|Comuni]]|native_name=|image_map=Cagliari in Italy (as of 2016).svg|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Mga kalakhang lungsod ng Italya|Kalakhang Lungsod]]|image_skyline=Cagliari Regierungspalast.jpg|image_alt=|image_caption=Ang [[Palazzo Regio|Maharlikang Palasyo ng Cagliari]], ang luklukan ng Kalakhang Lungsod|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|seat=[[Cagliari]]|map_caption=Location of the Metropolitan City of Cagliari|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=Region|subdivision_name1=[[Cerdeña]]|established_title=Itinatag|established_date=Pebrero 4, 2016|seat_type=Capital(s)|footnotes=}}Ang '''Lungsod ng Metropolitan ng Cagliari''' ({{Lang-it|Città metropolitana di Cagliari}}) ay isang [[Mga kalakhang lungsod ng Italya|kalakhang lungsod]] sa [[Cerdeña|Sardinia]], [[Italya]]. Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Cagliari]] at may kasamang 17 [[Komuna|comuni]]. Ito ay itinatag ng batas noong 2016 at pinalitan ang [[Lalawigan ng Cagliari]].<ref>[http://www.regione.sardegna.it/j/v/1270?s=300929&v=2&c=13906&t=1&anno Legge Regionale 4 febbraio 2016, n. 2-Regione Autonoma della Sardegna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023061916/http://www.regione.sardegna.it/j/v/1270?s=300929&v=2&c=13906&t=1&anno |date=2019-10-23 }}, Regione.sardegna.it, 02/04/2016</ref> Ang kasalukuyang pangulo ay ang alkalde ng Cagliari, si [[Paolo Truzzu]]. Ang populasyon ng residente ay humigit-kumulang na 432,000. Ang bilang na ito ay maaaring tumaas dahil sa pag-commute sa [[Mas malaking urbanong pook|umiiral na urbanong pook]] hanggang sa humigit-kumulang 477,000.<ref>http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en</ref> == Heograpiya == [[Talaksan:Map of comune of Cagliari (province of Cagliari, region Sardinia, Italy) - until 2016.svg|left|thumb|Mapa ng lungsod ng lungsod ng Cagliari, ang kabesera sa pula]] [[Talaksan:Campidano_800.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Campidano_800.jpg/220px-Campidano_800.jpg|left|thumb|Tanaw mula sa satellite ng bahagi ng Kalakhang Lungod ng Cagliari]] Ang Kalakhang Lungsod ng Cagliari ay umaabot sa katimugang bahagi ng kapatagang [[Campidano]], sa pagitan ng dalawang bulubundukin. Ang [[Kabundukang Sulcis]] ay nasa kanluran at kinabibilangan ng [[Monte Arcosu|Monti Arcosu]], {{Interlanguage link|Monte Serpeddi|it|Monte Lattias}}, at Punta Sebera. Sa silangan ay ang Kabundukang Monte Linias, kabilang {{Interlanguage link|Punta Serpeddì|it}} at Sette Fratelli. Ang mga bundok na ito ay binubuo ng [[Ordovician]] shale at [[Karbonipero|Carboniferous]] granito at hindi lalampas sa {{Convert|1000|m|ft}}. Ang isang pagbubukod ay ang {{Interlanguage link|Monte Is Caravius|it|Mount Caravius}} na {{Convert|1116|m|ft}}. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Metropolitan City of Cagliari}} oyc29c9xg7pxwz8kqu5pfpp23xecoee Kaparangang Flegreo 0 312506 2224744 2147523 2026-09-12T16:18:22Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Mga Larangang Flegreo]] sa [[Kaparangang Flegreo]] 2147523 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain|name=Mga Larangang Flegreo|native_name=Campi Flegrei|Photo=<!-- File:VedutaEremo2.jpg -->|photo_caption=Tanaw ng mga Larangang Flegreo mula sa Napoles|elevation_m=458|elevation_ref=<ref name="SI">{{cite gvp|vn=211010|name=Campi Flegrei|access-date=2016-12-23}}</ref>|prominence=|location=[[Italya]]|coordinates={{coord|40.827|14.139|type:mountain_region:IT|display=inline,title}}<ref name="SI"/>|topo=|type=[[Caldera]]<ref name="SI"/>|age=40,000 taon|volcanic_region=[[arkong bulkan ng Campania]]|last_eruption=Setyembre hanggang Oktubre 1538<ref name="SI"/>|first_ascent=|easiest_route=}} [[Talaksan:Campi_Flegrei.JPG|right|thumb|275x275px| Sulpura sa [[Solfatara (bulkan)|bunganga ng Solfatara]]]] [[Talaksan:Phlegraean_Fields_Relief_Map,_SRTM-1.jpg|thumb|275x275px| Mapa ng [[topograpikong relyebo]]]] Ang '''mga''' '''Larangang Flegrio''' ({{Lang-it|Campi Flegrei}} [ˈKampi fleˈɡrɛi]; {{Lang-nap|Campe Flegree}}, mula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] {{Lang|grc|{{linktext|φλέγω}} {{transl|grc|phlego}}}}, "sunugin")<ref>{{cite web|url=http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=flegreo|title=flegreo|publisher=Garzantilinguistica|access-date=September 20, 2016|archive-date=31 Disyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051457/http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=flegreo|url-status=dead}}</ref> ay isang malaking [[bulkan]] na matatagpuan sa kanluran ng [[Napoles]], [[Italya]]. Ito ay idineklarang isang [[Talaan ng mga panrehiyong liwasan sa italya|panrehiyong liwasan]] noong 2003. Ang lugar ng [[caldera]] ay binubuo ng 24 na bunganga at bulkanikong estruktura; karamihan sa mga ito ay matatagpuan sa ilalim ng tubig. Ang [[Idrotermal na sirkulasyon|idrotermal na aktibidad]] ay maaaring makita sa [[Lucrinus Lacus|Lucrino]], [[Agnano]], at bayan ng [[Pozzuoli]] . Mayroon ding mga bumubulusok na gas sa bunganga ng [[Solfatara (bulkan)|Solfatara]], ang mitolohikal na tahanan ng Romanong diyos ng apoy, si [[Vulcano (mitolohiya)|Vulcano]]. Ang lugar na ito ay sinusubaybayan ng [[Obserbatoryong Vesubio]].<ref>{{cite web|url=http://www.ov.ingv.it/OV/en/campi-flegrei.html|title=Campi Flegrei - stato attuale|first=Flora|last=Giudicepietro}}</ref> Habang ang Campi Flegrei ay nakakaranas ng mas maraming pagkabagabag kamakailan lamang, ang isang pagsabog sa lugar ay malamang na hindi mangyari sa malapit na hinaharap. Kahit na ang isang malakihang pagsabog tulad ng nangyari 39,000 taon na ang nakakalipas ay malamang na hindi mangyayari, isang bagong pagsabog na bubuo ng caldera sa lugar ay isang posibilidad. Isinasaalang-alang ang pagkabagabag na nasasaksihan sa daungan ng Pozzuoli, maaaring ang susunod na pagsabog ay magaganap sa loob ng rehiyon ng kaldera na iyon{{Fact|date=June 2021}} . == Mga sanggunian ==  {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == *  {{cite book|title=Volcanism in the Campania Plain: Vesuvius, Campi Flegrei and Ignimbrites|url=https://books.google.com/books?id=5SwfdvD1-yIC&pg=PA290|year=2006|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-048166-1}} == Mga panlabas na link == * [http://see-phlegraean-fields.blogspot.com/ Phlegraean Fields tour ( ''i Campi Flegrei'' )] * [https://web.archive.org/web/20070709004425/http://www.essc.psu.edu/~bjhaupt/specials/iamg98/flegrei.html Mga Patlang ng Phlegraean] * [https://web.archive.org/web/20061105001554/http://vulcan.fis.uniroma3.it/excursion_campi.html Volcanological Excursion sa Campi Flegrei] * [https://web.archive.org/web/20040817180935/http://vulcan.fis.uniroma3.it/introduction.html Makasaysayang at Geolohikal na Panimula sa lugar ng Neapolitan] * [https://www.nytimes.com/2018/11/14/science/volcano-eruption-italy.html Ang Sinaunang Siklo ng Campi Flegrei Volcano ay Parang Nagtatapos sa Malaking Pagkabuga] {{Uncategorized|date=Enero 2025}} 4rq7xuswpat01o0das8g991t5o9ky0c 2224746 2224744 2026-09-12T16:18:50Z Ryomaandres 8044 2224746 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain|name=Mga Larangang Flegreo|native_name=Campi Flegrei|Photo=<!-- File:VedutaEremo2.jpg -->|photo_caption=Tanaw ng mga Larangang Flegreo mula sa Napoles|elevation_m=458|elevation_ref=<ref name="SI">{{cite gvp|vn=211010|name=Campi Flegrei|access-date=2016-12-23}}</ref>|prominence=|location=[[Italya]]|coordinates={{coord|40.827|14.139|type:mountain_region:IT|display=inline,title}}<ref name="SI"/>|topo=|type=[[Caldera]]<ref name="SI"/>|age=40,000 taon|volcanic_region=[[arkong bulkan ng Campania]]|last_eruption=Setyembre hanggang Oktubre 1538<ref name="SI"/>|first_ascent=|easiest_route=}} [[Talaksan:Campi_Flegrei.JPG|right|thumb|275x275px| Sulpura sa [[Solfatara (bulkan)|bunganga ng Solfatara]]]] [[Talaksan:Phlegraean_Fields_Relief_Map,_SRTM-1.jpg|thumb|275x275px| Mapa ng [[topograpikong relyebo]]]] Ang '''Kaparangang Flegrio''' ({{Lang-it|Campi Flegrei}} [ˈKampi fleˈɡrɛi]; {{Lang-nap|Campe Flegree}}, mula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] {{Lang|grc|{{linktext|φλέγω}} {{transl|grc|phlego}}}}, "sunugin")<ref>{{cite web|url=http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=flegreo|title=flegreo|publisher=Garzantilinguistica|access-date=September 20, 2016|archive-date=31 Disyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051457/http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=flegreo|url-status=dead}}</ref> ay isang malaking [[bulkan]] na matatagpuan sa kanluran ng [[Napoles]], [[Italya]]. Ito ay idineklarang isang [[Talaan ng mga panrehiyong liwasan sa italya|panrehiyong liwasan]] noong 2003. Ang lugar ng [[caldera]] ay binubuo ng 24 na bunganga at bulkanikong estruktura; karamihan sa mga ito ay matatagpuan sa ilalim ng tubig. Ang [[Idrotermal na sirkulasyon|idrotermal na aktibidad]] ay maaaring makita sa [[Lucrinus Lacus|Lucrino]], [[Agnano]], at bayan ng [[Pozzuoli]] . Mayroon ding mga bumubulusok na gas sa bunganga ng [[Solfatara (bulkan)|Solfatara]], ang mitolohikal na tahanan ng Romanong diyos ng apoy, si [[Vulcano (mitolohiya)|Vulcano]]. Ang lugar na ito ay sinusubaybayan ng [[Obserbatoryong Vesubio]].<ref>{{cite web|url=http://www.ov.ingv.it/OV/en/campi-flegrei.html|title=Campi Flegrei - stato attuale|first=Flora|last=Giudicepietro}}</ref> Habang ang Campi Flegrei ay nakakaranas ng mas maraming pagkabagabag kamakailan lamang, ang isang pagsabog sa lugar ay malamang na hindi mangyari sa malapit na hinaharap. Kahit na ang isang malakihang pagsabog tulad ng nangyari 39,000 taon na ang nakakalipas ay malamang na hindi mangyayari, isang bagong pagsabog na bubuo ng caldera sa lugar ay isang posibilidad. Isinasaalang-alang ang pagkabagabag na nasasaksihan sa daungan ng Pozzuoli, maaaring ang susunod na pagsabog ay magaganap sa loob ng rehiyon ng kaldera na iyon{{Fact|date=June 2021}} . == Mga sanggunian ==  {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == *  {{cite book|title=Volcanism in the Campania Plain: Vesuvius, Campi Flegrei and Ignimbrites|url=https://books.google.com/books?id=5SwfdvD1-yIC&pg=PA290|year=2006|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-048166-1}} == Mga panlabas na link == * [http://see-phlegraean-fields.blogspot.com/ Phlegraean Fields tour ( ''i Campi Flegrei'' )] * [https://web.archive.org/web/20070709004425/http://www.essc.psu.edu/~bjhaupt/specials/iamg98/flegrei.html Mga Patlang ng Phlegraean] * [https://web.archive.org/web/20061105001554/http://vulcan.fis.uniroma3.it/excursion_campi.html Volcanological Excursion sa Campi Flegrei] * [https://web.archive.org/web/20040817180935/http://vulcan.fis.uniroma3.it/introduction.html Makasaysayang at Geolohikal na Panimula sa lugar ng Neapolitan] * [https://www.nytimes.com/2018/11/14/science/volcano-eruption-italy.html Ang Sinaunang Siklo ng Campi Flegrei Volcano ay Parang Nagtatapos sa Malaking Pagkabuga] {{Uncategorized|date=Enero 2025}} a17tl2hwp51gx388sjst5g0dclhn9v2 Larangang Flegreo 0 312508 2224808 1898139 2026-09-12T23:05:30Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Kaparangang Flegreo]] 2224808 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kaparangang Flegreo]] c74kwd1fkvdghppxj1yf1cz416el4o6 Campi Flegrei 0 313087 2224809 1904637 2026-09-12T23:05:40Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Kaparangang Flegreo]] 2224809 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kaparangang Flegreo]] c74kwd1fkvdghppxj1yf1cz416el4o6 Calamba City Hospital 0 316750 2224708 2221655 2026-09-12T14:52:38Z Ivan P. Clarin 84769 2224708 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Global Care Medical Center of Canlubang}} {{Infobox hospital | name = Calamba City Hospital <!-- See in Google --> | image = Asia-1, Canlubang 2023.jpg | image_size = 300px | caption = Ang ospital ng Calamba sa sityo ng Asia-1 | location = Kapayapaan Ave, Asia-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 2019 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = 2021 | complete = 2024 (patapos) | open = Oktubre 2026-kasalukuyan | website = | wiki-Links = }} Ang '''Calamba City Hospital''' o ang '''CCH''', ay isang pam-publikong ospital sa sityo Asia-1 sa Canlubang, ito ay matatagpuan sa loob ng "Kapayapaan" subdibisyon, katuwang ang ''Global Care Medical Center of Canlubang'' ng barangay sa Canlubang''.<ref>https://www.projectlupad.com/calamba-city-hospital-latest-aerial-update-as-of-2021</ref><ref>https://www.waze.com/live-map/directions/ph/calabarzon/calamba/calamba-city-hospital?to=place.ChIJbdp7N4pjvTMRUi499TXbcRo</ref>Bubuksan na para sa mga publiko ang ospital sa darating na Oktubre 2026. ==Pasilidad== Ang pasilidad ay mayroong higit na 4 na palapag at inihahandang mga klinik, opisina at kama, ito ay inumpisahang itayo taong 2019. ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] 28wd5ymos1o7rv3nx8mkqo3hfnbruf4 2224709 2224708 2026-09-12T14:53:05Z Ivan P. Clarin 84769 2224709 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Global Care Medical Center of Canlubang}} {{Infobox hospital | name = Calamba City Hospital <!-- See in Google --> | image = Asia-1, Canlubang 2023.jpg | image_size = 300px | caption = Ang ospital ng Calamba sa sityo ng Asia-1 | location = Kapayapaan Ave, Asia-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 2019 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = 2021 | complete = 2024 (patapos) | open = Oktubre 2026-kasalukuyan | website = | wiki-Links = }} Ang '''Calamba City Hospital''' o ang '''CCH''', ay isang pam-publikong ospital sa sityo Asia-1 sa Canlubang, ito ay matatagpuan sa loob ng "Kapayapaan" subdibisyon, katuwang ang ''Global Care Medical Center of Canlubang'' ng barangay sa Canlubang.<ref>https://www.projectlupad.com/calamba-city-hospital-latest-aerial-update-as-of-2021</ref><ref>https://www.waze.com/live-map/directions/ph/calabarzon/calamba/calamba-city-hospital?to=place.ChIJbdp7N4pjvTMRUi499TXbcRo</ref>Bubuksan na para sa mga publiko ang ospital sa darating na Oktubre 2026. ==Pasilidad== Ang pasilidad ay mayroong higit na 4 na palapag at inihahandang mga klinik, opisina at kama, ito ay inumpisahang itayo taong 2019. ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] qgpn9bxjwkskwq4s84v7yy18by6bnfp 2224713 2224709 2026-09-12T15:09:57Z Ivan P. Clarin 84769 2224713 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Global Care Medical Center of Canlubang}} {{Infobox hospital | name = Calamba City Hospital <!-- See in Google --> | image = Asia-1, Canlubang 2023.jpg | image_size = 300px | caption = Ang ospital ng Calamba sa sityo ng Asia-1 | location = Kapayapaan Ave, Asia-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = 2021 | complete = 2024 (patapos) | open = Oktubre 2026-kasalukuyan | website = | wiki-Links = }} Ang '''Calamba City Hospital''' o ang '''CCH''', ay isang pam-publikong ospital sa sityo Asia-1 sa Canlubang, ito ay matatagpuan sa loob ng "Kapayapaan" subdibisyon, katuwang ang ''Global Care Medical Center of Canlubang'' ng barangay sa Canlubang.<ref>https://www.projectlupad.com/calamba-city-hospital-latest-aerial-update-as-of-2021</ref><ref>https://www.waze.com/live-map/directions/ph/calabarzon/calamba/calamba-city-hospital?to=place.ChIJbdp7N4pjvTMRUi499TXbcRo</ref>Bubuksan na para sa mga publiko ang ospital sa darating na Oktubre 2026. ==Pasilidad== Ang pasilidad ay mayroong higit na 4 na palapag at inihahandang mga klinik, opisina at kama, ito ay inumpisahang itayo taong 2019. ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] fw2s4wsxholb3vdruzdab7lro86v1s8 2224734 2224713 2026-09-12T15:59:01Z Ivan P. Clarin 84769 2224734 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Global Care Medical Center of Canlubang}} {{For|ospital|Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital}} {{Infobox hospital | name = Calamba City Hospital <!-- See in Google --> | image = Asia-1, Canlubang 2023.jpg | image_size = 300px | caption = Ang ospital ng Calamba sa sityo ng Asia-1 | location = Kapayapaan Ave, Asia-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = 2021 | complete = 2024 (patapos) | open = Oktubre 2026-kasalukuyan | website = | wiki-Links = }} Ang '''Calamba City Hospital''' o ang '''CCH''', ay isang pam-publikong ospital sa sityo Asia-1 sa Canlubang, ito ay matatagpuan sa loob ng "Kapayapaan" subdibisyon, katuwang ang ''Global Care Medical Center of Canlubang'' ng barangay sa Canlubang.<ref>https://www.projectlupad.com/calamba-city-hospital-latest-aerial-update-as-of-2021</ref><ref>https://www.waze.com/live-map/directions/ph/calabarzon/calamba/calamba-city-hospital?to=place.ChIJbdp7N4pjvTMRUi499TXbcRo</ref>Bubuksan na para sa mga publiko ang ospital sa darating na Oktubre 2026. ==Pasilidad== Ang pasilidad ay mayroong higit na 4 na palapag at inihahandang mga klinik, opisina at kama, ito ay inumpisahang itayo taong 2019. ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] iukkyfbmaxeuykzsqt2ei74284je5qx Tagagamit:Allyriana000 2 317584 2224721 2224283 2026-09-12T15:33:56Z Allyriana000 119761 2224721 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 227 sa 387 na artikulo ang tapos na (58.14%). Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *'''[[Lalela Mswane]]''' (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *'''[[Myrna Esguerra]]''' (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(32 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 70001–71000]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000]]''' (3) *[[Drag Race Philippines]] (4) |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} imtcop8xirpcxs23orsew2733o30yiv 2224727 2224721 2026-09-12T15:42:36Z Allyriana000 119761 2224727 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 228 sa 388 na artikulo ang tapos na (58.76%). Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *'''[[Lalela Mswane]]''' (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *'''[[Myrna Esguerra]]''' (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(32 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 70001–71000]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000]]''' (3) *[[Drag Race Philippines]] (4) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 72001–73000]]''' (12) |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} 2v3oawtqezuf01iyxniqifd43zd8ilh Iglesias, Cerdeña 0 319200 2224937 2116066 2026-09-13T09:40:54Z Ryomaandres 8044 2224937 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Iglesias|official_name=Comune di Iglesias|native_name={{native name|sc|Igrèsias}}|image_skyline=Iglesias, duomo, esterno 02.jpg|imagesize=|image_alt=Lumang simbahan sa urbanong plaza|image_caption=Katedral|image_shield=Iglesias-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|19|N|8|32|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=SAR}}|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Barega, Bindua, Corongiu, Masua, Monte Agruxiau, Monteponi, Nebida, San Benedetto, San Giovanni Miniera, Tanì|mayor_party=|mayor=Mauro Usai|area_footnotes=|area_total_km2=207.63|population_footnotes=<ref>All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]])</ref>|population_total=27552|population_as_of=30 Setyembre 2012|pop_density_footnotes=|population_demonym=Iglesienti<br>Igresientis|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=200|saint=[[Clara ng Assisi|Santa Chiara]]|day=Agosto 11|postal_code=09016|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.iglesias.ca.it/}}|footnotes=|fractions=}}Ang '''Iglesias''' ({{IPA-it|iˈɡlɛːzjas}}; {{IPA-it|iˈɡlɛːzjas}}; <small>mula sa </small>{{IPA-es|iˈɣlesjas|lang}}; {{lang-sc|Igrèsias}}<ref>AA. VV., ''Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani'', Milano, GARZANTI, 1996, p. 327</ref>) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) at lungsod sa [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], [[Italya]]. Ito ay kapuwa kabesera noon ng [[lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]] kasama ng [[Carbonia]], at ang pangalawang pinakamalaking komunidad ng lalawigan. Kasama ng [[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]], isa ito sa dalawang kabesera ng lalawigan. Sa ilalim ng kontrol ng mga Español ang Iglesias ay isa sa pinakamahalagang maharlikang lungsod sa [[Cerdeña|Sardinia]], at ito ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Iglesias]]. Sa taas na {{Convert|190|m|ft}} sa mga burol ng timog-kanlurang Cerdeña, ito ang sentro ng isang distrito ng pagmimina kung saan kinukuha ang [[tingga]], [[Sim (elemento)|sim]], at [[pilak]]. Ang Iglesias ay isa ring sentro para sa distillation ng [[sulfurikong asido]]. == Pinagmulan ng pangalan == Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ang lungsod ay kilala sa [[medyebal na Latin]] bilang Villa Ecclesiae, sa sinaunang [[Wikaing Toscano|Pisano]] bilang Villa di Chiesa, sa [[Wikang Katalan|Catalan]] na Viladesgleyes o Vila d'Esgleyes at pagkatapos ay sa [[Wikang Kastila|Español]] bilang Iglesias. == Demograpiko == <timeline> Colors = id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:555 height:403 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:31000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData = bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData = color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4951 bar:1871 from: 0 till:7222 bar:1881 from: 0 till:10679 bar:1901 from: 0 till:18879 bar:1911 from: 0 till:20505 bar:1921 from: 0 till:18878 bar:1931 from: 0 till:22335 bar:1936 from: 0 till:20685 bar:1951 from: 0 till:26146 bar:1961 from: 0 till:28004 bar:1971 from: 0 till:28081 bar:1981 from: 0 till:30118 bar:1991 from: 0 till:30134 bar:2001 from: 0 till:28170 PlotData = bar:1861 at:4951 fontsize:XS text: 4951 shift:(-8,5) bar:1871 at:7222 fontsize:XS text: 7222 shift:(-8,5) bar:1881 at:10679 fontsize:XS text: 10679 shift:(-8,5) bar:1901 at:18879 fontsize:XS text: 18879 shift:(-8,5) bar:1911 at:20505 fontsize:XS text: 20505 shift:(-8,5) bar:1921 at:18878 fontsize:XS text: 18878 shift:(-8,5) bar:1931 at:22335 fontsize:XS text: 22335 shift:(-8,5) bar:1936 at:20685 fontsize:XS text: 20685 shift:(-8,5) bar:1951 at:26146 fontsize:XS text: 26146 shift:(-8,5) bar:1961 at:28004 fontsize:XS text: 28004 shift:(-8,5) bar:1971 at:28081 fontsize:XS text: 28081 shift:(-8,5) bar:1981 at:30118 fontsize:XS text: 30118 shift:(-8,5) bar:1991 at:30134 fontsize:XS text: 30134 shift:(-8,5) bar:2001 at:28170 fontsize:XS text: 28170 shift:(-8,5) TextData = fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Kinakapatid na lungsod == Ang Iglesias ay naging [[kinakapatid na lungsod]] ng [[Oberhausen]], [[Alemanya]], mula noong 2002 at sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]] mula noong 2009. == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Bibliograpiya == * {{cite book|last=Casula|first=Francesco Cesare|year=1994|title=La Storia di Sardegna|publisher=Carlo Delfino Editore|place=Sassari, it|isbn=978-88-7138-084-1}}&nbsp; * {{cite book|first=Marco|last=Tangheroni|title=La città dell'argento: Iglesias dalle origini alla fine del Medioevo|location=Napoli|publisher=Liguori Editore|date=1985}} == Mga panlabas na link == Media related to Iglesias at Wikimedia Commons * [http://www.comune.iglesias.ca.it Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Sulcis Iglesiente}} memkxxk1u41sgtji78r4tr00o0gxji7 2224941 2224937 2026-09-13T09:41:58Z Ryomaandres 8044 2224941 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Iglesias|official_name=Comune di Iglesias|native_name={{native name|sc|Igrèsias}}|image_skyline=Iglesias, duomo, esterno 02.jpg|imagesize=|image_alt=Lumang simbahan sa urbanong plaza|image_caption=Katedral|image_shield=Iglesias-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|19|N|8|32|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=SAR}}|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Barega, Bindua, Corongiu, Masua, Monte Agruxiau, Monteponi, Nebida, San Benedetto, San Giovanni Miniera, Tanì|mayor_party=|mayor=Mauro Usai|area_footnotes=|area_total_km2=207.63|population_footnotes=<ref>All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]])</ref>|population_total=27552|population_as_of=30 Setyembre 2012|pop_density_footnotes=|population_demonym=Iglesienti<br>Igresientis|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=200|saint=[[Clara ng Assisi|Santa Chiara]]|day=Agosto 11|postal_code=09016|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.iglesias.ca.it/}}|footnotes=|fractions=}}Ang '''Iglesias''' ({{IPA-it|iˈɡlɛːzjas}}; {{IPA-it|iˈɡlɛːzjas}}; <small>mula sa </small>{{IPA-es|iˈɣlesjas|lang}}; {{lang-sc|Igrèsias}}<ref>AA. VV., ''Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani'', Milano, GARZANTI, 1996, p. 327</ref>) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) at lungsod sa [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], [[Italya]]. Ito ay kapuwa kabesera noon ng [[Lalawigan ng Carbonia-Iglesias|Carbonia Iglesias]] kasama ng [[Carbonia]], at ang pangalawang pinakamalaking komunidad ng lalawigan. Kasama ng [[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]], isa ito sa dalawang kabesera ng lalawigan. Sa ilalim ng kontrol ng mga Español ang Iglesias ay isa sa pinakamahalagang maharlikang lungsod sa [[Cerdeña|Sardinia]], at ito ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Iglesias]]. Sa taas na {{Convert|190|m|ft}} sa mga burol ng timog-kanlurang Cerdeña, ito ang sentro ng isang distrito ng pagmimina kung saan kinukuha ang [[tingga]], [[Sim (elemento)|sim]], at [[pilak]]. Ang Iglesias ay isa ring sentro para sa distillation ng [[sulfurikong asido]]. == Pinagmulan ng pangalan == Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ang lungsod ay kilala sa [[medyebal na Latin]] bilang Villa Ecclesiae, sa sinaunang [[Wikaing Toscano|Pisano]] bilang Villa di Chiesa, sa [[Wikang Katalan|Catalan]] na Viladesgleyes o Vila d'Esgleyes at pagkatapos ay sa [[Wikang Kastila|Español]] bilang Iglesias. == Demograpiko == <timeline> Colors = id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:555 height:403 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:31000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData = bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData = color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4951 bar:1871 from: 0 till:7222 bar:1881 from: 0 till:10679 bar:1901 from: 0 till:18879 bar:1911 from: 0 till:20505 bar:1921 from: 0 till:18878 bar:1931 from: 0 till:22335 bar:1936 from: 0 till:20685 bar:1951 from: 0 till:26146 bar:1961 from: 0 till:28004 bar:1971 from: 0 till:28081 bar:1981 from: 0 till:30118 bar:1991 from: 0 till:30134 bar:2001 from: 0 till:28170 PlotData = bar:1861 at:4951 fontsize:XS text: 4951 shift:(-8,5) bar:1871 at:7222 fontsize:XS text: 7222 shift:(-8,5) bar:1881 at:10679 fontsize:XS text: 10679 shift:(-8,5) bar:1901 at:18879 fontsize:XS text: 18879 shift:(-8,5) bar:1911 at:20505 fontsize:XS text: 20505 shift:(-8,5) bar:1921 at:18878 fontsize:XS text: 18878 shift:(-8,5) bar:1931 at:22335 fontsize:XS text: 22335 shift:(-8,5) bar:1936 at:20685 fontsize:XS text: 20685 shift:(-8,5) bar:1951 at:26146 fontsize:XS text: 26146 shift:(-8,5) bar:1961 at:28004 fontsize:XS text: 28004 shift:(-8,5) bar:1971 at:28081 fontsize:XS text: 28081 shift:(-8,5) bar:1981 at:30118 fontsize:XS text: 30118 shift:(-8,5) bar:1991 at:30134 fontsize:XS text: 30134 shift:(-8,5) bar:2001 at:28170 fontsize:XS text: 28170 shift:(-8,5) TextData = fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Kinakapatid na lungsod == Ang Iglesias ay naging [[kinakapatid na lungsod]] ng [[Oberhausen]], [[Alemanya]], mula noong 2002 at sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]] mula noong 2009. == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Bibliograpiya == * {{cite book|last=Casula|first=Francesco Cesare|year=1994|title=La Storia di Sardegna|publisher=Carlo Delfino Editore|place=Sassari, it|isbn=978-88-7138-084-1}}&nbsp; * {{cite book|first=Marco|last=Tangheroni|title=La città dell'argento: Iglesias dalle origini alla fine del Medioevo|location=Napoli|publisher=Liguori Editore|date=1985}} == Mga panlabas na link == Media related to Iglesias at Wikimedia Commons * [http://www.comune.iglesias.ca.it Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Sulcis Iglesiente}} tdy0s68vmvjlplhnnk5uez9ccf82s72 2224944 2224941 2026-09-13T09:46:24Z Ryomaandres 8044 2224944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Iglesias|official_name=Comune di Iglesias|native_name={{native name|sc|Igrèsias}}|image_skyline=Iglesias, duomo, esterno 02.jpg|imagesize=|image_alt=Lumang simbahan sa urbanong plaza|image_caption=Katedral|image_shield=Iglesias-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|19|N|8|32|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=SAR}}|province=[[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|Sulcis Iglesiente]]|frazioni=Barega, Bindua, Corongiu, Masua, Monte Agruxiau, Monteponi, Nebida, San Benedetto, San Giovanni Miniera, Tanì|mayor_party=|mayor=Mauro Usai|area_footnotes=|area_total_km2=207.63|population_footnotes=<ref>All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]])</ref>|population_total=27552|population_as_of=30 Setyembre 2012|pop_density_footnotes=|population_demonym=Iglesienti<br>Igresientis|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=200|saint=[[Clara ng Assisi|Santa Chiara]]|day=Agosto 11|postal_code=09016|area_code=0781|website={{official website|http://www.comune.iglesias.ca.it/}}|footnotes=|fractions=}}Ang '''Iglesias''' ({{IPA-it|iˈɡlɛːzjas}}; {{IPA-it|iˈɡlɛːzjas}}; <small>mula sa </small>{{IPA-es|iˈɣlesjas|lang}}; {{lang-sc|Igrèsias}}<ref>AA. VV., ''Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani'', Milano, GARZANTI, 1996, p. 327</ref>) ay isang [[komuna]] (munisipalidad) at lungsod sa [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]], [[Italya]]. Ito ay kapuwa kabesera noon ng [[Lalawigan ng Carbonia-Iglesias|Carbonia Iglesias]] kasama ng [[Carbonia]], at ang pangalawang pinakamalaking komunidad ng lalawigan. Kasama ng [[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]], isa ito sa dalawang kabesera ng lalawigan. Sa ilalim ng kontrol ng mga Español ang Iglesias ay isa sa pinakamahalagang maharlikang lungsod sa [[Cerdeña|Sardinia]], at ito ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Iglesias]]. Sa taas na {{Convert|190|m|ft}} sa mga burol ng timog-kanlurang Cerdeña, ito ang sentro ng isang distrito ng pagmimina kung saan kinukuha ang [[tingga]], [[Sim (elemento)|sim]], at [[pilak]]. Ang Iglesias ay isa ring sentro para sa distillation ng [[sulfurikong asido]]. == Pinagmulan ng pangalan == Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ang lungsod ay kilala sa [[medyebal na Latin]] bilang Villa Ecclesiae, sa sinaunang [[Wikaing Toscano|Pisano]] bilang Villa di Chiesa, sa [[Wikang Katalan|Catalan]] na Viladesgleyes o Vila d'Esgleyes at pagkatapos ay sa [[Wikang Kastila|Español]] bilang Iglesias. == Demograpiko == <timeline> Colors = id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:555 height:403 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:31000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData = bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData = color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4951 bar:1871 from: 0 till:7222 bar:1881 from: 0 till:10679 bar:1901 from: 0 till:18879 bar:1911 from: 0 till:20505 bar:1921 from: 0 till:18878 bar:1931 from: 0 till:22335 bar:1936 from: 0 till:20685 bar:1951 from: 0 till:26146 bar:1961 from: 0 till:28004 bar:1971 from: 0 till:28081 bar:1981 from: 0 till:30118 bar:1991 from: 0 till:30134 bar:2001 from: 0 till:28170 PlotData = bar:1861 at:4951 fontsize:XS text: 4951 shift:(-8,5) bar:1871 at:7222 fontsize:XS text: 7222 shift:(-8,5) bar:1881 at:10679 fontsize:XS text: 10679 shift:(-8,5) bar:1901 at:18879 fontsize:XS text: 18879 shift:(-8,5) bar:1911 at:20505 fontsize:XS text: 20505 shift:(-8,5) bar:1921 at:18878 fontsize:XS text: 18878 shift:(-8,5) bar:1931 at:22335 fontsize:XS text: 22335 shift:(-8,5) bar:1936 at:20685 fontsize:XS text: 20685 shift:(-8,5) bar:1951 at:26146 fontsize:XS text: 26146 shift:(-8,5) bar:1961 at:28004 fontsize:XS text: 28004 shift:(-8,5) bar:1971 at:28081 fontsize:XS text: 28081 shift:(-8,5) bar:1981 at:30118 fontsize:XS text: 30118 shift:(-8,5) bar:1991 at:30134 fontsize:XS text: 30134 shift:(-8,5) bar:2001 at:28170 fontsize:XS text: 28170 shift:(-8,5) TextData = fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Kinakapatid na lungsod == Ang Iglesias ay naging [[kinakapatid na lungsod]] ng [[Oberhausen]], [[Alemanya]], mula noong 2002 at sa [[Lungsod ng Pisa|Pisa]] mula noong 2009. == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Bibliograpiya == * {{cite book|last=Casula|first=Francesco Cesare|year=1994|title=La Storia di Sardegna|publisher=Carlo Delfino Editore|place=Sassari, it|isbn=978-88-7138-084-1}}&nbsp; * {{cite book|first=Marco|last=Tangheroni|title=La città dell'argento: Iglesias dalle origini alla fine del Medioevo|location=Napoli|publisher=Liguori Editore|date=1985}} == Mga panlabas na link == Media related to Iglesias at Wikimedia Commons * [http://www.comune.iglesias.ca.it Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Province of Sulcis Iglesiente}} 2090n0erq01389tbqld9xv9zm0c1v47 Lalawigan ng Lopburi 0 321077 2224860 2196695 2026-09-13T08:37:17Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Seal_Lopburi.png]] with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation 2224860 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lopburi|native_name=ลพบุรี|native_name_lang=th|settlement_type=[[Provinces of Thailand|Lalawigan]]|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Lopburi Pasak Chonlasit Dam 1.jpg | photo1b = | photo2a = Ban Pawai Station, Lopburi in 2017 (3).jpg | photo2b = Lopburi Narai Ratchaniwet 1.jpg | photo3a = จังหวัดลพบุรี ปรางค์สามยอด - panoramio - CHAMRAT CHAROENKHET.jpg | photo3b = | size = 270 | spacing = 1 | color = white | border = 0 }}|image_alt=|image_caption=(Paikot pakanan mula sa taas kaliwa) Gilid ng [[Prinsa ng Pa Sak Jolasid]], Kaparangan ng mga [[mirasol]] ng Lopburi, [[Estasyon ng tren ng Ban Pa Wai]], [[Palasyo ni Haring Narai]], [[Phra Prang Sam Yot]]|nickname=[[Lavo]]<br>Mueang Ling (lungsod ng mga unggoy)|motto=|image_flag=|image_seal=Seal of Lopburi province (1940).png|image_map=Thailand Lopburi locator map.svg|mapsize=frameless|map_alt=|map_caption=Mapa ng Taylandiya na nagpapakiya ng lalawigan ng Lopburi|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[List of sovereign states|Bansa]]|subdivision_name=Taylandiy|seat_type=Kabesera|seat=[[Lopburi]]|leader_party=|leader_title=[[List of governors of Lop Buri|Gobernador]]|leader_name=Niwat Rungsakorn|area_footnotes=<ref name="AREA">{{cite report |title=Advancing Human Development through the ASEAN Community, Thailand Human Development Report 2014, table 0:Basic Data |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/thailand_nhdr_2014_O.pdf |publisher=United Nations Development Programme (UNDP) Thailand |pages=134–135 |access-date=17 January 2016 |isbn=978-974-680-368-7 |postscript=, Data has been supplied by Land Development Department, Ministry of Agriculture and Cooperatives, at Wayback Machine.}}{{dead link|date=June 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>|area_total_km2=6,200|area_rank=[[Provinces of Thailand|Ika-36]]|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="TDD">{{cite web |url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ |title=รายงานสถิติจำนวนประชากรและบ้านประจำปี พ.ศ.2561 |date=31 December 2018 |department=Registration Office Department of the Interior, Ministry of the Interior |language=th |trans-title=Statistics, population and house statistics for the year 2018 |access-date=20 June 2019 |archive-date=14 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190614102009/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/ |url-status=dead }}</ref>|population_total=758,733|population_as_of=2018|population_rank=[[Provinces of Thailand|Ika-32]]|population_density_km2=122|population_density_rank=[[Provinces of Thailand|Ika-40]]|population_demonym=|population_note=|timezone1=[[Time in Thailand|ICT]]|utc_offset1=+7|demographics_type1=Human Achievement Index|demographics1_footnotes=<ref name="HAI 2560">[[:File:Human achievement index 2017.pdf|Human achievement index 2017 by National Economic and Social Development Board (NESDB), pages 1-40, maps 1-9, retrieved 14 September 2019, ISBN 978-974-9769-33-1]]</ref>|demographics1_title1=HAI (2017)|demographics1_info1=0.5797&nbsp;"average"<br/>[[#Human achievement index 2017|Ika-44]]|postal_code_type=[[Postal codes in Thailand|Postal code]]|postal_code=15xxx|area_code_type=[[Telephone numbers in Thailand|Calling code]]|area_code=036|registration_plate=ลพบุรี|iso_code=[[ISO 3166-2:TH|TH-16]]|website={{URL|http://www.lopburi.go.th}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Lopburi''' ({{Lang-th|ลพบุรี}}, RTGS: Lop Buri,<ref>{{Cite journal |date=14 Sep 2000 |script-title=th:ประกาศราชบัณฑิตยสถาน เรื่อง การเขียนชื่อจังหวัด เขต อำเภอ และกิ่งอำเภอ |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2543/E/094/2.PDF |journal=Royal Gazette |language=th |volume=117 |issue=พิเศษ 94 ง |pages=2 |access-date=22 Nobiyembre 2022 |archive-date=25 Enero 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125105537/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2543/E/094/2.PDF |url-status=dead }}</ref> {{IPA-th|lóp bū.rīː|pron}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Taylandiya|lalawigan]] sa gitnang rehiyon ng [[Thailand|Taylandiya]]. Ang lalawigan ay nahahati sa 11 distritong pampangasiwaan, at ang distrito ng [[Distrito ng Mueang Lopburi|Mueang Lopburi]] ang kabisera. Sa mahigit 750,000 katao, ang lalawigan ay ang ika-36 na pinakamalaking lugar ng Taylandiya at ika-32 pinakamatao. May walong kalapit na probinsya: [[Lalawigan ng Phetchabun|Phetchabun]], [[Lalawigan ng Chaiyaphum|Chaiyaphum]], [[Lalawigan ng Nakhon Ratchasima|Nakhon Ratchasima]], [[Lalawigan ng Saraburi|Saraburi]], [[Lalawigan ng Phra Nakhon Si Ayutthaya|Phra Nakhon Si Ayutthaya]], [[Lalawigan ng Ang Thong|Ang Thong]], [[Lalawigan ng Sing Buri|Sing Buri]], at [[Lalawigan ng Nakhon Sawan|Nakhon Sawan]]. Ang Lopburi ay isang makabuluhang lalawigan sa kasaysayan, kung saan maraming makasaysayang estruktura, artepakto, at prehistorikong paninirahan ang natuklasan. Sa nakaraan, ang Lopburi ay tinawag sa pangalang [[Kahariang Lavo|Lavo]], pagkatapos ng [[Lahore|Lavapuri]], (kasalukuyang [[Lahore]]) na lungsod na ipinangalan sa pangalawang anak ni [[Rama|Ram]]. Ang kaharian ay pinamumunuan ng isang [[Ganap na monarkiya|ganap na monarko]]. == Etimolohiya == Ito ay orihinal na kilala bilang [[Kahariang Lavo|Lavo]] o Lavapura, na nangangahulugang "lungsod ng [[Lava (Ramayana)|Lava]]" bilang pagtukoy sa sinaunang lungsod ng [[Lahore|Lavapuri]] sa Timog Asya (kasalukuyang [[Lahore]], [[Pakistan]]).<ref>Phanindra Nath Bose, ''The Indian colony of Siam,'' Lahore, The Punjab Sanskrit Book Depot, 1927, p.v.</ref> == Kasaysayan == Kilala bilang [[Kasaysayan ng Lopburi|Lavo]] sa kalakhang bahagi ng kasaysayan nito, ang Lopburi ay malamang na nagsimula noong sinaunang panahon.<ref name="TAT">{{Cite web |title=Lopburi |url=https://www.tourismthailand.org/About-Thailand/Destination/Lop-Buri |access-date=21 June 2015 |website=Tourist Authority of Thailand (TAT) |archive-date=26 Nobiyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126025655/http://www.tourismthailand.org/About-Thailand/Destination/Lop-Buri |url-status=dead }}</ref> Ang pangalang Lavo ay nagmula sa [[Mga Mon|Mon]] na Kaharian ng panahong [[Dvaravati]] (ika-6-ika-11 siglo).<ref>{{Cite book|url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/115019/2/b11055005.pdf|title=The Indianized States of Southeast Asia|last=Cœdès|first=George|publisher=University of Hawaii Press|year=1968|isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref> Ang mananakop na [[Imperyong Khmer|Khmer]] ay magtatayo ng maraming kahanga-hangang templo sa lungsod sa panahon ng pamamahala nito. Maaaring pinalaya ng Lopburi ang sarili sa loob ng ilang panahon, dahil nagpadala ito ng mga independiyenteng embahada sa China noong 1115 at 1155. Noong 1289 nagpadala ito ng isa pang sugo sa China, ngunit hindi nagtagal ay naging bahagi ng Taylandes na kahariang [[Kahariang Sukhothai|Sukhothai]] at ng kalaunan ng [[Kahariang Ayutthaya|Ayutthaya]]. Noong panahon ng Ayutthaya, ipinadala ni Haring [[Ramathibodi I]] si Phra [[Ramesuan (hari ng Ayutthaya)|Ramesuan]] (na kalaunan ay si Haring Ramesuan) bilang [[Uparaja]] upang maghari sa Lopburi. Noong 1666, iniutos ni Haring [[Narai]] ang Dakila ang isang [[Palasyo ni Haring Narai|bagong palasyo]] na itinayo sa silangang pampang ng [[Ilog Lopburi]] at ginawa ang Lopburi bilang pangalawang kabesera ng bansa, dahil ang Ayutthaya ay pinagbantaan ng mga [[Netherlands|Olandes]]. Pagkamatay ni Haring Narai, ang lunsod ay halos naiwan at nawasak. Noong 1856 iniutos ni Haring [[Mongkut]] ng dinastiyang Chakri na ayusin ang palasyo ni Haring Narai. Sa wakas ay nabawi ng lungsod ang kahalagahan nito noong 1937, nang piliin ni Field Marshal [[Plaek Phibunsongkhram]] ang Lopburi na maging pinakamalaking base militar sa Taylandiya at minsan ay nagpasya na maging bagong kabesera ng Taylandiya pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{Cite web |date=21 November 2011 |title=ย้ายเมืองหลวง? |url=https://www.komchadluek.net/news/politic/115578}}</ref> == Heograpiya == Ang Lopburi ay nasa silangang bahagi ng [[Ilog Chao Phraya]] valley, sa pagitan ng [[Ilog Lopburi]] at [[Ilog Pa Sak|Pa Sak]]. Tatlumpung porsiyento ng lugar ng lalawigan, kabilang ang karamihan sa [[distrito ng Tha Wung]], ang timog-kanlurang bahagi ng mga distrito ng [[Distrito ng Mueang Lopburi|Mueang Lopburi]] at [[Distrito ng Ban Mi|Ban Mi]] ay isang napakababang [[kapatagang alubyal]]. Ang iba pang 70 porsiyento ay pinaghalong kapatagan at burol, kung saan ang [[Kabundukang Phetchabun]] ang bumubuo sa silangang hangganan ng lalawigan patungo sa [[Talampas ng Khorat]]. Ang kabuuang lugar ng kagubatan ay {{Convert|962|km²}} o 14.8 porsiyento ng pook ng lalawigan.<ref>{{Cite web |year=2019 |title=ตารางที่ 2 พี้นที่ป่าไม้ แยกรายจังหวัด พ.ศ.2562 |trans-title=Table 2 Forest area Separate province year 2019 |url=https://www.forest.go.th |access-date=6 April 2021 |language=Thai |postscript=, information, Forest statistics Year 2019}}</ref> == Mga simbolo == Ang panlalawigang selyo ay nagpapakita kay [[Vishnu]] sa harap ng Khmer na templo ng [[Phra Prang Sam Yod]].<ref>{{Cite web |title=Phra Prang Sam Yot |url=http://www.tourismthailand.org/See-and-Do/Sights-and-Attractions-Detail/Phra-Prang-Sam-Yot--926 |access-date=2015-11-02 |website=Tourism Authority of Thailand (TAT) |archive-date=2015-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150922031902/http://www.tourismthailand.org/See-and-Do/Sights-and-Attractions-Detail/Phra-Prang-Sam-Yot--926 |url-status=dead }}</ref> Ang [[Eskudo (heraldika)|eskudo]] ng Lopburi ay nagpapakita ng Phra Narai at sa likuran ng Phra Prang Sam Yod, ang "Santuwaryo na may Tatlong Tore". Ito ay tumutukoy kay Haring Narai na noong 1664 ay nagpatibay ng lungsod upang magamit bilang alternatibong kabesera nang ang Ayutthaya ay pinagbantaan ng isang Olandes na blokeong nabal.<ref>{{Cite web |title=Provincial Escutcheon |url=http://thailex.asia/THAILEX/THAILEXENG/LEXICON/Copy%20of%20Lopburi.htm |access-date=2015-11-02 |website=THAILEX Travel Encyclopedia}}</ref> Ang [[Talaan ng mga punong panlalawigang Taylandes|puno ng lalawigan]] at pati na rin ang bulaklak ng lalawigan ay ang ''[[Mimusops elengi|bala na kahoy]]''.<ref>{{Cite web |title=Lopburi province (จังหวัดลพบุรี) |url=http://www.lopburi.go.th/web/about-us/lopburi-logo.html |access-date=2015-11-02 |website=Lopburi province |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311133117/http://www.lopburi.go.th/web/about-us/lopburi-logo.html |url-status=dead }}</ref> Ang kawikaan ng lalawigan ay ''Pambansang kayamanan ng palasyo ni Haring Narai at Dambanang Phra Kan, sikat na Prang Sam Yot, lungsod ng Din So Phong Marl, kilalang [[Prinsa ng Pa Sak Cholasit]] at ginintuang lupain ni Haring Narai ang Dakila.'' == Mga paghahating pampangasiwaan == [[Talaksan:Amphoe_Lopburi.svg|right|thumb|200x200px|Mapa ng Lopburi na may 11 distrito]] === Pamahalaang panlalawigan === Ang lalawigan ay nahahati sa 11 distrito (''[[Mga distrito ng Taylandiya|amphoe]]''). Ang mga distrito ay nahahati pa sa 122 subdistrito (''[[tambon]]'') at 1,126 na nayon (''[[muban]]''). {| | # [[distrito ng Mueang Lopburi|Mueang Lopburi]] # [[distrito ng Phatthana Nikhom|Phatthana Nikhom]] # [[distrito ng Khok Samrong|Khok Samrong]] # [[distrito ng Chai Badan|Chai Badan]] # [[distrito ng Tha Wung|Tha Wung]] # [[Distrito ng Ban Mi|Ban Mi]] | # [[distrito ng Tha Luang|Tha Luang]] # [[Distrito ng Sa Bot|Sa Bot]] # [[distrito ng Khok Charoen|Khok Charoen]] # [[Distrito ng Lam Sonthi|Lam Sonthi]] # [[distrito ng Nong Muang|Nong Muang]] |} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga lalawigan ng Thailand]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible nickname list]] pa3u9xyinu2bcgjo35v77f2c0y68hoo Lutuing Indones 0 321209 2224827 2224527 2026-09-13T06:06:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224827 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Food_Sundanese_Restaurant,_Jakarta.jpg|right|thumb|260x260px|Halimbawa ng pagkaing Sundanes; ''[[ikan bakar]]'' (pinritong isda), ''nasi timbel'' (kanin na binalot sa dahon ng saging), ''ayam goreng'' (pinritong manok), ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'', pinritong ''[[tempeh]]'' at [[tokwa]], at ''sayur asem''; ang mangkok ng tubig na may dayap ay ''kobokan''.]] Ang '''lutuing Indones''' ay koleksyon ng samu't saring tradisyon sa pagluluto sa mga rehiyong bumubuo sa kapuluang bansa ng [[Indonesia|Indonesya]]. Isang dahilan kung bakit may napakaraming uri ng resipi at lutuin ang komposisyon ng Indonesya. Halos 6,000 ang mataong pulo sa kabuuang 17,508 sa pinakamalaking kapuluan ng mundo,<ref name="foodbycountry-Indonesia">{{cite web |title=Food in Indonesia |trans-title=Pagkain sa Indonesia |url=http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Indonesia.html |work=Food by Country |language=en}}</ref><ref name="epicurina">[http://www.epicurina.com "Indonesian Cuisine."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/ |date=2017-08-23 }}[Lutuing Indones] (sa wikang Ingles). [http://www.epicurina.com Epicurina.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/ |date=2017-08-23 }} . Nakuha noong Hulyo 2011.</ref> na may higit sa 1,300 pangkat etniko.<ref>{{cite web |date=18 Nobyembre 2015 |title=Mengulik Data Suku di Indonesia |url=https://www.bps.go.id/news/2015/11/18/127/mengulik-data-suku-di-indonesia.html |access-date=12 Pebrero 2020 |publisher=[[Statistics Indonesia|Badan Pusat Statistik]]}}</ref> Maraming umiiral na panrehiyong lutuin, madalas nakabatay sa katutubong kultura na may ilang banyagang impluwensyang dayuhan.<ref name="epicurina"/> == Tradisyon at katangian == Halos 5,350 ang tradisyonal na resipi ng Indonesya, at 30 rito ang kinokonsiderang pinakaimportante.<ref name="Tumpeng-JPost">{{cite web |author=Nadya Natahadibrata |date=10 Pebrero 2014 |title=Celebratory rice cone dish to represent the archipelago |trans-title=Pandiriwang na ulam kanin, kakatawan sa kapuluan |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/02/10/celebratory-rice-cone-dish-represent-archipelago.html |access-date=9 Hulyo 2014 |publisher=The Jakarta Post |language=en}}</ref> Maaaring kabilang sa lutuing Indones ang mga pagkaing kanin, pansit at sabaw mula [[warung|simpleng lokal na kaninan]], merienda sa tabi ng kalsada, hanggang sa mamahaling mga pagkain. Naiiba ayon sa rehiyon ang lutuing Indones, at samu't sari ang mga nag-impluwensiya rito.<ref name="epicurina" /><ref name="belindo">[http://www.belindo.com/default.aspx?navid=84 "Indonesian food."] [Pagkaing Indones] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910074608/http://www.belindo.com/Default.aspx?NavID=84|date=09-10-2011}} [http://www.belindo.com Belindo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907235631/http://www.belindo.com/|date=09-07-2011}}. Nakuha noong Hulyo 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Indonesian Cuisine |trans-title=Lutuing Indones |url=http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409014335/http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |archive-date=9 April 2011 |access-date=11 July 2010 |publisher=Diner's Digest |language=en |df=dmy-all}}</ref> Halimbawa, may impluwensiya ang mga lutuin ng Gitnang Silangan at Indiya sa lutuin ng [[Sumatra]], na may kinaring karne at gulay gaya ng ''gulai'' at [[kari]], habang halos katutubo ang lutuing Habanes,<ref name="epicurina" /> na may kaunting impluwensiya mula sa [[lutuing Tsino]]. Kahawig ang mga lutuin ng Silangang Indonesya sa mga lutuing Polinesyo at Melanesyo. Makikita ang ilang elemento ng lutuing Tsino sa lutuing Indones: bahagi na ng lutuing Indones ang mga pagkain gaya ng pansit, bola-bola, at [[lumpiya]]. [[File:Indonesian food during Eid.jpg|thumb|260px|''Opor ayam'' (kinari), ''gulai, [[ketupat]]'', tinadtad na [[patatas]] na may halong espesye, at bawang goreng na inihain noong ''Lebaran'' ([[Eid al-Fitr]]) sa Indonesya]] Sa buong kasaysayan nito, nakikipagkalakalan ang Indonesya dahil sa lokasyon at likas na yaman nito. Bukod dito, naimpluwensiyahan ang mga katutubong teknika at sangkap ng Indonesya ng Indiya, Gitnang Silangan, Tsina, at sa huli Europa. Dinala ng mga Kastila at Portuges na mangangalakal ang mga naaani mula sa [[Bagong Mundo]] bago pa man dumating ang mga Olandes para kolonisahan ang [[kapuluan]]. Nakatulong din ang mga isla ng Indonesya, [[Kapuluang Maluku|ang kapuluang Maluku]], na kilala bilang "mga Isla ng Espesya", sa pagpapakilala ng mga katutubong espesya, katulad ng mga klabo at [[moskada]], sa mga lutuin ng Indonesya at ng buong mundo. Kadalasan, masalimuot ang [[lasa]] ng lutuing Indones,<ref>{{cite web|title=Flavours of Indonesia, Balinese Food |publisher=Destination Asia |url=http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817043725/http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |archive-date=17 August 2014 |df=dmy-all }}</ref> na nakukuha mula sa ilang sangkap at ''bumbu'' (pinaghalong espesya)''.'' Malasa ang mga putaheng Indones; malimit na inilalarawan bilang malinamnam, sangsang at maanghang, pati na rin bilang kombinasyon ng mga pangunahing lasa kagaya ng matamis, maalat, [[asim]] at mapait. Pinapaboran ng karamihang Indones ang mainit at maanghang na pagkain, kaya pangunahing kondimento sa mga lamesang Indones ang ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'', isang mainit at maanghang na sarsang sili ng mga Indones na maaaring sahugan ng bagoong, lasona, at iba pa.<ref name="CNN40-Indonesia">{{cite news |author=Sara Schonhardt |date=25 Pebrero 2016 |title=40 Indonesian foods we can't live without |language=en |trans-title=40 pagkaing Indones na hindi kami mabubuhay kung wala |work=CNN |url=http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |access-date=23 Pebrero 2023 |archive-date=6 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406201321/http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |url-status=dead }}</ref> Ang pitong pangunahing paraan ng [[Pagluluto|lutong]] Indones ay [[Prito|pagpiprito]], [[Inihaw|pag-iihaw]], [[Litson|paglilitson]], pagbubusa, [[Gisa|paggigisa]], pagpapakulo at pagpapasingaw. [[File:Sate Ponorogo.jpg|thumb|260px|Ang Indonesya ay tahanan ng ''[[sate]]''; isa sa mga pambansang pagkain nila, maraming baryante nito sa buong Indonesya.]] Makikita sa lahat ng dako ng Indonesya ang iilang pagkain katulad ng ''[[nasi goreng]]'',<ref name="bali-travel-life.com">{{cite web |title=Nasi Goreng: Indonesia's mouthwatering national dish |trans-title=Nasi Goreng: Katakam-katam na pambansang pagkain ng Indonesia |url=http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706164129/http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |archive-date=6 Hulyo 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> ''[[gado-gado]]'',<ref>{{Cite web |url=http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |title=Gado-Gado {{!}} Gado-Gado Recipe {{!}} Online Indonesian Food and Recipes at IndonesiaEats.com |access-date=2023-02-24 |archive-date=2016-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227202318/http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |url-status=dead }}</ref><ref name="thegutsygourmet.net">{{cite web |title=National Dish of Indonesia Gado Gado |trans-title=Pambansang Pagkain ng Indonesia Gado Gado |url=http://www.thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612052913/http://thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html |archive-date=12 Hunyo 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> [[satay|''satay'']],<ref name="Indonesian food recipes: Satay">{{cite web |title=Indonesian food recipes: Satay |trans-title=Mga resipi ng pagkaing Indones: Satay |url=http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812035126/http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |archive-date=12 Agosto 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> at ''soto''<ref name="A Soto Crawl">{{cite web |title=A Soto Crawl |url=http://eatingasia.typepad.com/eatingasia/2009/03/soto-crawl.html |access-date=5 Hulyo 2010 |publisher=Eating Asia |language=en}}</ref> at itinuturing na pambansang pagkain ang mga ito. Ang opisyal na [[pambansang pagkain]] ng Indonesya ay ''tumpeng'', pinili noong 2014 ng ''Kementerian Pariwisata dan Ekonomi Kreatif'' (lit. Ministeryo ng Turismo at Malikhang Ekonomiya) bilang ang pagkain na nagbibigkis sa pagkasari-sari ng mga tradisyon sa pagluluto ng Indonesya.<ref name="Tumpeng-JPost"/> Kalaunan noong 2018, nakapili ang parehong ministeryo ng 5 pambansang pagkain ng Indonesya: ''soto'', ''rendang, satay, nasi goreng'', at ''gado-gado''.<ref name="Kompas.com-Makanan-Nasional">{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2018/04/10/171000627/kemenpar-tetapkan-5-makanan-nasional-indonesia-ini-daftarnya|title=Kemenpar Tetapkan 5 Makanan Nasional Indonesia, Ini Daftarnya - Kompas.com|last=Senja|first=Anggita Muslimah Maulidya Prahara|editor-last=Nursastri|editor-first=Sri Anindiati|location=[[Jakarta]]|publisher=Kompas Cyber Media|work=KOMPAS.com|access-date=2018-04-18|language=id}}</ref> Ngayon, karaniwan na ang ilang sikat na pagkain na nagmula sa Indonesya sa mga karatig na bansa, Malasya at Singapura. Pinapaboran ang mga pagkaing Indones katulad ng [[satay]], bakang ''[[rendang]]'', at ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'' sa [[Malasya]] at [[Singapura]]. Sikat din ang mga pagkaing gawa sa utaw, kagaya ng mga baryasyon ng [[tokwa]] at [[tempeh]]. Itinuturing na imbensyong Habanes ang tempeh, isang lokal na pag-aangkop ng permentasyon at produksyon ng pagkain batay sa utaw. Isa pang pinakasim na pagkain ang ''oncom'', na kahawig sa tempeh ngunit gumagamit ng iba't ibang base (hindi lang utaw), na gawa sa iba't ibang fungi, at lalo nang popular sa [[Kanlurang Java]]. ==Mga lutuing panrehiyon== {{expand section}} ===Hilagang Sulawesi=== {{main|Lutuing Minahasa}} [[File:Paniki Rica Cabai Hijau.JPG|thumb|right|''[[Paniki (Lutuing Minahasa)|Paniki]]'', fruit bat sa maanghang na ''bumbu'' rica-rica berdeng sili]] Ang [[lutuing Manado]] ng mga [[Taong Minahasa|Minahasa]] mula sa [[Hilagang Sulawesi]] ay nagtatampok ng labis na paggamit ng karne tulad ng [[karneng baboy|baboy]], [[manok (pagkain)|manok]], at [[pagkaing-dagat]]. Ang ''[[Woku]]'' ay isang uri ng pagkaing-dagat na may masaganang paggamit ng mga pampalasa, na kadalasang bumubuo sa kalahati ng putahe. Kasama sa mga sangkap ang [[tanglad]], dahon ng [[kalamansi]], [[sili]], [[sibuyas bombay]], [[bawang]], na maaaring igisa kasama ng karne o binalot sa isda at inihaw na binalutan ng dahon ng [[saging]]. Ang iba pang mga sangkap tulad ng [[turmerik]] at [[luya]] ay kadalasang idinaragdag upang lumikha ng isang bersyon ng woku. Ang iba pang mga espesyal na putahe ng Minahasa ay ang ''[[tinutuan]]'', manok ''tuturuga'', ''[[rica-rica]]'' at ''[[cakalang fufu]]''. Ang impluwensya ng dayuhang kolonyal ay gumanap ng papel sa paghubog ng lutuing Minahasa. Maraming keyk at pastri ang hayagang nagpapakita ng mga impluwensya ng Olandes, Portuges, at Espanyol tulad ng ''[[klappertaart]]'' at ''[[empanada|panada]]''. Ang ''Brenebon'' (mula sa Dutch ''bruin'' (kayumanggi) at ''boon'' (sitaw) ay isang nilagang baboy na may palamang [[nutmeg]] at [[clove]]. Ang inihaw na baboy sa Minahasa na katulad ng [[lechon]] sa [[Pilipinas]] o inihaw na baboy sa [[Hawaii]] ay inihahain sa mga espesyal na okasyon, lalo na sa mga kasalan. Ang iba pang hindi pangkaraniwan at kakaibang karne tulad ng [[karneng aso|aso]], [[paniki (pagkain)|paniki]], at [[karneng daga|daga sa kagubatan]] ay regular na inihahain sa rehiyon ng Hilagang Sulawesi. Ang ''[[Paniki (Lutuing Minahasa)|Paniki]]'' ay ang ulam na paniki ng Minahasa. ===Nusa Tenggara=== [[File:Se'i Babi 3.JPG|thumb|right|''[[Se'i]] babi'', pinausukang baboy mula sa [[Kupang]], Kanlurang Timor, Silangang Nusa Tenggara]] Dahil mas tuyo ang klima sa arkipelago ng [[Lesser Sunda Islands|Nusa Tenggara]], mas kaunti ang bigas at mas marami ang sago, mais, kamoteng kahoy, at gabi kumpara sa gitnang at kanlurang Indonesia. Karaniwang kinakain ang mga isda, kabilang ang ''sepat'' ([[Trichogaster]]), na ginadgad na isda sa sawsawan ng niyog at mangga. Nasisiyahan ang mga [[Taong Sasak|Sasak]] sa [[Lombok]] sa maanghang na pagkain tulad ng ''[[ayam taliwang]]'' na inihaw na manok na inihahain kasama ng mani, sili na kamatis, at sawsawan ng dayap. Ang ''pelecing'' ay isang maanghang na sawsawan na ginagamit sa maraming putahe na gawa sa sili, shrimp paste, at kamatis. Ginagamit sa isla ng Lombok ang lokal na shrimp paste na tinatawag na ''lengkare''. Ang sares ay gawa sa sili, katas ng niyog, at ubod ng saging at kung minsan ay hinahalo sa karne. Kabilang sa mga putaheng hindi karne ang ''kelor'' (mainit na sopas na may mga gulay), ''serebuk'' (mga gulay na hinaluan ng niyog), at timun urap (pipino na may niyog, sibuyas, at bawang). Sa [[Silangang Nusa Tenggara]], karamihan sa mga naninirahan dito ay mga [[Katoliko]], kaya naman karaniwang kinakain ang [[Karneng baboy|baboy]]. Ang mga sikat na lutuing Timor ay ang pinausukang karne ng ''[[Se'i]]'' (karaniwan ay baboy), at sopas ng gulay na ''[[katemak]]''. Ang mga nayon ng [[Panghuhuli ng balyena|Lamalera at Lamakera]] ay may kakaibang pagkain kung saan sila ay nangangaso at kumakain ng mga balyena. Bagama't nanghuhuli rin sila ng mga dolphin at manta ray, mas gusto nilang manghuli ng mga balyena dahil ang isang balyena ay maaaring magpakain sa buong nayon nang ilang linggo. Kadalasan ay nangangaso sila ng [[Sperm whale]] at [[Orca]], habang ang ilang mga balyena tulad ng [[Baleen whale]] ay itinuturing na bawal manghuli. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Indones]] qtt8tcplc6b3xl18cvhsuuonaavwoax Binibining Pilipinas 1968 0 322274 2224824 2216951 2026-09-13T05:45:32Z Allyriana000 119761 2224824 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Charina Zaragoza.jpg|date=15 Hunyo 1968|venue=[[Araneta Coliseum]], [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]]|entrants=40|presenters={{Hlist|[[Tita Muñoz]]|[[Pepe Pimentel]]}}|winner='''Rosario Rosello Zaragoza'''|represented=Maynila|broadcaster=|before=[[Binibining Pilipinas 1967|1967]]|next=[[Binibining Pilipinas 1969|1969]]|placements=15|entertainment={{Hlist|[[Pilita Corrales]]|Ben Delgado}}|caption=Rosario Zaragoza}}Ang '''Binibining Pilipinas 1968''' ay ang ikalimang edisyon ng [[Binibining Pilipinas]] pageant, na ginanap sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas noong 15 Hunyo 1968. Ito ang unang edisyon sa ilalim ng pamumuno ni [[Miss International 1960]], [[Stella Marquez|Stella Marquez Araneta]]. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Pilar Pilapil]] ng [[Cebu]] si Charina Zaragoza ng [[Maynila]] bilang Binibining Pilipinas 1968. Nagtapos bilang first runner-up si Maria Elena Samson, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Benigna Rustia. Apatnapung kandidata ang lumahok sa edisyong ito na pinangunahan nina [[Tita Muñoz]] at [[Pepe Pimentel]]. Sa taong din ito nakuha ng Binibining Pilipinas ang prangkisa para sa Miss International. Kinoronahan ni [[Miss International 1964]] [[Gemma Cruz]] si Nenita Ramos ng [[Makati]] bilang Miss Philippines 1968 sa isang hiwalay na kompetisyon.<ref name=":0">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=22 Enero 2013 |title=Looking back at the first Bb. Pilipinas-Int’l pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/01/22/899628/looking-back-first-bb-pilipinas-intl-pageant |access-date=24 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga resulta == ==== Leyenda ==== * {{Kahong kulay|pink|border=darkgray}} Walang pagkakalagay ang kandidata. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- | style="background:pink;" |'''Binibining Pilipinas 1968''' | style="background:pink;" | * '''Bb. #16''' – '''Rosario Zaragoza''' | style="background:pink;" |{{Center|Walang pagkakalagay – [[Miss Universe 1968]]}} |- |1st runner-up | * Bb. #7 – Maria Elena Samson | rowspan="5" | |- |2nd runner-up | * Bb. #30 – Benigna Rustia |- |3rd runner-up | * Bb. #39 – Cristina Artillaga<ref name=":1">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=22 Enero 2013 |title=Juicy binibini bits |url=https://qa.philstar.com/entertainment/2009/02/23/442329/juicy-binibini-bits |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |4th runner-up | * Bb. #40 – Georgitta Pimentel |- |Top 15 | * Bb. #3 – Elsie Jamila * Bb. #5 – Nelly Fanlo * Bb. #8 – Felicidad Ilagan * Bb. #14 – Yasmin Kelley Kiram * Bb. #15 – Maria Teresa Resurrecion * Bb. #18 – Amparo Yuviengco * Bb. #25 – Emma Mumar * Bb. #29 – Victoria Reyes * Bb. #31 – Grace Leonor * Bb. #33 – Pilar Agcaoili<ref name=":3">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=25 Hulyo 2013 |title=The 1st Mutya, 45 years ago |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/07/25/1009131/1st-mutya-45-years-ago |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |'''Miss Popularity''' | * Bb. #7 – Maria Elena Samson |} == Mga kandidata == Apatnapung kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |title=Bibinibing Pilipinas 1968 - 4th Edition |url=https://www.bbpilipinas.com/candidates/candidatelists/binibining-pilipinas-1968 |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Binibining Pilipinas]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !No. !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan !Mga tala |- |1 |Purita Zantua |– |[[Maynila]] | |- |2 |Lessie Gonzalez |– |[[Maynila]] | |- |3 |Elsie Jamila |– |[[Maynila]] | |- |4 |Marilyn Dorillo |– |[[Maynila]] | |- |5 |Nelly Fanlo |– |[[Maynila]] | |- |6 |Mary Angeline Andrada |– |[[Maynila]] | |- |7 |Maria Elena Samson |– |[[Maynila]] |''Fourth runner-up'' sa Miss Philippines 1968<ref name=":0" /> |- |8 |Felicidad Ilagan |– |[[Maynila]] | |- |9 |Ester Henson |– |[[Maynila]] | |- |10 |Lulubelle Flores |– |[[Maynila]] | |- |11 |Maria Teresa Guerra |– |[[Maynila]] | |- |12 |Perlita Paredes |– |[[Maynila]] | |- |13 |Regina Macapili |– |[[Maynila]] | |- |14 |Yasmin Kelley Kiram<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=8 Hunyo 2011 |title=A misty-eyed look at Miss Caltex beauties |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/06/08/693753/misty-eyed-look-miss-caltex-beauties |access-date=24 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Kidapawan]] |Isa sa mga ''Five-Star Finalists'' ng Miss Caltex 1970<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=8 Hunyo 2011 |title=A misty-eyed look at Miss Caltex beauties |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/06/08/693753/misty-eyed-look-miss-caltex-beauties |access-date=9 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |15 |Maria Teresa Resurrecion |– |[[Maynila]] | |- |'''16''' |'''Rosario Rosello Zaragoza<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=11 Marso 2014 |title=Beauty is in the blood |url=https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/11/1299365/beauty-blood |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211022750/https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/11/1299365/beauty-blood |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>''' |19 |[[Maynila]] |Isang sikat na mangaawit sa [[Espanya]] |- |17 |Evelyn Luis |– |[[Maynila]] | |- |18 |Amparo Yuviengco |– |[[Maynila]] | |- |19 |Marilou Arana |– |[[Maynila]] | |- |20 |Elisa Fabella |– |[[Maynila]] | |- |21 |Vivienne de Guzman |– |[[Maynila]] | |- |22 |Celina Aceias |– |[[Maynila]] | |- |23 |Bella Gumad |– |[[Maynila]] | |- |24 |Theoprolia Clarin |– |[[Sevilla, Bohol|Sevilla]] | |- |25 |Emma Mumar |– |[[Bohol]] | |- |26 |Corazon Chaves |– |[[Maynila]] | |- |27 |Merle Galan |– |[[Maynila]] | |- |28 |Lillia Narcisco |– |[[Maynila]] | |- |29 |Victoria Reyes |– |[[Maynila]] | |- |30 |Benigna Rustia<ref name=":4">{{Cite web |last=Tomada |first=Nathalie |date=15 Hunyo 2025 |title=Who among these Binibinis will wear the crown? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2025/06/15/2450565/who-among-these-binibinis-will-wear-crown |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |– |[[Batangas]] |''Second runner-up'' sa Miss Philippines 1968<ref name=":0" /> |- |31 |Grace Leonor |– |[[Maynila]] | |- |32 |Julia Delgado |– |[[Maynila]] | |- |33 |Pilar Agcaoili<ref name=":2">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=12 Setyembre 2018 |title=Stage is set for the Golden Mutya |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/09/12/1850630/stage-set-golden-mutya |access-date=25 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |– |[[Maynila]] |Mutya ng Visayas sa Mutya ng Pilipinas 1968<ref name=":2" /><br>Isang kanidata sa Miss Republic of the Philippines 1969 |- |34 |Susan Baecher |– |[[Maynila]] | |- |35 |Gliceria Paterno |– |[[Maynila]] | |- |36 |Maria Frances Galang |– |[[Maynila]] | |- |37 |Necefrosa Labata |– |[[Maynila]] | |- |38 |Pilar Torrijos |– |[[Maynila]] | |- |39 |Cristina Artillaga<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=8 Pebrero 2012 |title=Imee's 'hip-hop fairy-tale movie' |url=https://www.philstar.com/entertainment/2012/02/08/775105/imees-hip-hop-fairy-tale-movie |access-date=9 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |– |[[Maynila]] | |- |40 |Georgitta Pimentel |– |[[Maynila]] | |} == Miss Philippines 1968 == {{Infobox beauty pageant|date=18 Setyembre 1968|venue=Coral Ballroom, Manila Hilton Hotel, [[Maynila]], Pilipinas|entrants=11|presenters=|winner='''Nenita Ramos'''|represented=Makati|broadcaster=|placements=5|entertainment=|name=Miss Philippines 1968}} Matapos makuha ng Binibining Piipinas ang prangkisa ng Pilipinas para sa International, isang hiwalay na kompetisyon ang ginanap sa Coral Ballroom ng Hilton Hotel noong 18 Setyembre 1968 na tinawag na '''Miss Philippines'''.<ref name=":0" /> Ang kandidatang magwawagi ang magiging kinatawan ng Pilipinas sa Miss International. Pagkatapos ng komeptisyon, kinoronahan ni [[Miss International 1964]] [[Gemma Cruz]] si Nenita Ramos ng [[Makati]] bilang Miss Philippines 1968.<ref>{{Cite web |last=Recla |first=Joel |date=12 Hunyo 2015 |title=How I met Miss Philippines International ’68 |url=https://philippinereporter.com/index.php/2015/06/12/how-i-met-miss-philippines-international-68/ |access-date=14 Abril 2025 |website=The Philippine Reporter |language=en |archive-date=16 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416040225/https://philippinereporter.com/index.php/2015/06/12/how-i-met-miss-philippines-international-68/ |url-status=dead }}</ref> Nagtapos bilang ''first runner-up'' si Fortune Aleta,<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2021 |title=Style and Substance: A Day In The Life Of Society Lady Fortune Aleta Ledesma |url=https://www.tatlerasia.com/the-scene/people-parties/style-and-substance-a-glimpse-of-fortune-aleta-ledesmas-day |access-date=8 Hulyo 2025 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> habang nagtapos bilang ''second runner-up'' si Benigna Rustia. Labing-isang kandidata ang lumahok sa kompetisyon.<ref name=":0" /> === Mga resulta === ==== Leyenda ==== * {{Color box|#FFFACD|border=darkgray}} Nagtapos bilang isang ''semifinalist'' sa internasyonal na kompetisyon. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- | style="background:#FFFACD;" |'''Miss Philippines 1968''' | style="background:#FFFACD;" | * '''Nenita Ramos<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=5 Marso 2005 |title=Exciting ‘firsts’ in the Bb. Pilipinas Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/03/05/268993/exciting-145firsts146-bb-pilipinas-pageant |access-date=13 Abril 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>''' | style="background:#FFFACD;" |{{Center|Top 15 – [[Miss International 1968]]}} |- |1st runner-up | * Fortune Aleta<ref name=":0" /> | rowspan="4" | |- |2nd runner-up | * Benigna Rustia<ref name=":0" /> |- |3rd runner-up | * Bernadette Bayle<ref name=":0" /> |- |4th runner-up | * Maria Elena Samson<ref name=":0" /> |} == Mga kandidata == Labing-isang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan !Mga tala |- |Benigna Rustia |– |[[Maynila]] |''Second runner-up'' sa Binibining Pilipinas 1968<ref name=":4" /> |- |Bernadette Bayle |– |[[Maynila]] | |- |Evangeline Disputado |– |[[Maynila]] | |- |Evangeline Javier |– |[[Maynila]] | |- |Fortune Aleta |– |[[Maynila]] |Mutya ng Luzon sa Mutya ng Pilipinas 1968<ref name=":3" /> |- |Maria Elena Samson |– |[[Maynila]] |''First runner-up'' sa Binibining Pilipinas 1968 |- |Nenita Ramos |20 |[[Makati]] |Top 15 ''semi-finalist'' sa [[Miss International 1968]] |- |Olivia Cabato |– |[[Maynila]] | |- |Rosalind Espino |– |[[Maynila]] | |- |Violeta Domingo |– |[[Maynila]] | |- |Zenaida Villegas |– |[[Maynila]] | |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.bbpilipinas.com/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101031030/https://www.bbpilipinas.com/ |date=2020-11-01 }} {{Binibining Pilipinas}} [[Kategorya:1968]] [[Kategorya:Binibining Pilipinas]] lmiaz08fq5udpybv0wpolmmjvii6ag5 2224825 2224824 2026-09-13T05:54:10Z Allyriana000 119761 2224825 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Charina Zaragoza.jpg|date=15 Hunyo 1968|venue=[[Araneta Coliseum]], [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]]|entrants=40|presenters={{Hlist|[[Tita Muñoz]]|[[Pepe Pimentel]]}}|winner='''Rosario Rosello Zaragoza'''|represented=Maynila|broadcaster=|before=[[Binibining Pilipinas 1967|1967]]|next=[[Binibining Pilipinas 1969|1969]]|placements=15|entertainment={{Hlist|[[Pilita Corrales]]|Ben Delgado}}|caption=Rosario Zaragoza}}Ang '''Binibining Pilipinas 1968''' ay ang ikalimang edisyon ng [[Binibining Pilipinas]] pageant, na ginanap sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas noong 15 Hunyo 1968. Ito ang unang edisyon sa ilalim ng pamumuno ni [[Miss International 1960]], [[Stella Marquez|Stella Marquez Araneta]]. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Pilar Pilapil]] ng [[Cebu]] si Charina Zaragoza ng [[Maynila]] bilang Binibining Pilipinas 1968. Nagtapos bilang first runner-up si Maria Elena Samson, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Benigna Rustia. Apatnapung kandidata ang lumahok sa edisyong ito na pinangunahan nina [[Tita Muñoz]] at [[Pepe Pimentel]]. Sa taong din ito nakuha ng Binibining Pilipinas ang prangkisa para sa Miss International. Kinoronahan ni [[Miss International 1964]] [[Gemma Cruz]] si Nenita Ramos ng [[Makati]] bilang Miss Philippines 1968 sa isang hiwalay na kompetisyon.<ref name=":0">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=22 Enero 2013 |title=Looking back at the first Bb. Pilipinas-Int’l pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/01/22/899628/looking-back-first-bb-pilipinas-intl-pageant |access-date=24 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga resulta == ==== Leyenda ==== * {{Kahong kulay|pink|border=darkgray}} Walang pagkakalagay ang kandidata. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- | style="background:pink;" |'''Binibining Pilipinas 1968''' | style="background:pink;" | * '''Bb. #16''' – '''Rosario Zaragoza''' | style="background:pink;" |{{Center|Walang pagkakalagay – [[Miss Universe 1968]]}} |- |1st runner-up | * Bb. #7 – Maria Elena Samson | rowspan="5" | |- |2nd runner-up | * Bb. #30 – Benigna Rustia |- |3rd runner-up | * Bb. #39 – Cristina Artillaga<ref name=":1">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=22 Enero 2013 |title=Juicy binibini bits |url=https://qa.philstar.com/entertainment/2009/02/23/442329/juicy-binibini-bits |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |4th runner-up | * Bb. #40 – Georgitta Pimentel |- |Top 15 | * Bb. #3 – Elsie Jamila * Bb. #5 – Nelly Fanlo * Bb. #8 – Felicidad Ilagan * Bb. #14 – Yasmin Kelley Kiram * Bb. #15 – Maria Teresa Resurrecion * Bb. #18 – Amparo Yuviengco * Bb. #25 – Emma Mumar * Bb. #29 – Victoria Reyes * Bb. #31 – Grace Leonor * Bb. #33 – Pilar Agcaoili<ref name=":3">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=25 Hulyo 2013 |title=The 1st Mutya, 45 years ago |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/07/25/1009131/1st-mutya-45-years-ago |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |'''Miss Popularity''' | * Bb. #7 – Maria Elena Samson |} == Kompetisyon == [[Talaksan:Araneta_Coliseum_(Quezon_City,_PHI).jpg|thumb|250x250px|Araneta Coliseum, ang lokasyon ng Binibining Pilipinas 1968]] === Pormat ng kompetisyon === Unang lumabas ang mga kandidata sa kanilang mga ''cocktail dress'' upang magpakilala, at pagkatapos ay lumabas ang mga kandidata sa kanilang mga terno upang magbigay ng talumpati. Pagkatapos nito, lumabas ang mga kandidata habang suot ang kanilang mga ''playsuit''. === Komite sa pagpili === * Claudio Bravo * Tita Caram * Bob Frazer – * Eddie Ilarde – Kongresista na kumakatawan sa unang distrito ng Rizal * Don McConville * Susan Roces – Pilipinang aktres * Rafael Montinola Salas – Ika-16 na Kalihim Tagapagpaganap ng Pilipinas * Baby Santiago – Queen of the Pacific 1968 mula sa Pilipinas * Max Soliven – Pilipinong mamamahayag == Mga kandidata == Apatnapung kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |title=Bibinibing Pilipinas 1968 - 4th Edition |url=https://www.bbpilipinas.com/candidates/candidatelists/binibining-pilipinas-1968 |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Binibining Pilipinas]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !No. !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan !Mga tala |- |1 |Purita Zantua |– |[[Maynila]] | |- |2 |Lessie Gonzalez |– |[[Maynila]] | |- |3 |Elsie Jamila |– |[[Maynila]] | |- |4 |Marilyn Dorillo |– |[[Maynila]] | |- |5 |Nelly Fanlo |– |[[Maynila]] | |- |6 |Mary Angeline Andrada |– |[[Maynila]] | |- |7 |Maria Elena Samson |– |[[Maynila]] |''Fourth runner-up'' sa Miss Philippines 1968<ref name=":0" /> |- |8 |Felicidad Ilagan |– |[[Maynila]] | |- |9 |Ester Henson |– |[[Maynila]] | |- |10 |Lulubelle Flores |– |[[Maynila]] | |- |11 |Maria Teresa Guerra |– |[[Maynila]] | |- |12 |Perlita Paredes |– |[[Maynila]] | |- |13 |Regina Macapili |– |[[Maynila]] | |- |14 |Yasmin Kelley Kiram<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=8 Hunyo 2011 |title=A misty-eyed look at Miss Caltex beauties |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/06/08/693753/misty-eyed-look-miss-caltex-beauties |access-date=24 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Kidapawan]] |Isa sa mga ''Five-Star Finalists'' ng Miss Caltex 1970<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=8 Hunyo 2011 |title=A misty-eyed look at Miss Caltex beauties |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/06/08/693753/misty-eyed-look-miss-caltex-beauties |access-date=9 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |15 |Maria Teresa Resurrecion |– |[[Maynila]] | |- |'''16''' |'''Rosario Rosello Zaragoza<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=11 Marso 2014 |title=Beauty is in the blood |url=https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/11/1299365/beauty-blood |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211022750/https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/11/1299365/beauty-blood |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>''' |19 |[[Maynila]] |Isang sikat na mangaawit sa [[Espanya]] |- |17 |Evelyn Luis |– |[[Maynila]] | |- |18 |Amparo Yuviengco |– |[[Maynila]] | |- |19 |Marilou Arana |– |[[Maynila]] | |- |20 |Elisa Fabella |– |[[Maynila]] | |- |21 |Vivienne de Guzman |– |[[Maynila]] | |- |22 |Celina Aceias |– |[[Maynila]] | |- |23 |Bella Gumad |– |[[Maynila]] | |- |24 |Theoprolia Clarin |– |[[Sevilla, Bohol|Sevilla]] | |- |25 |Emma Mumar |– |[[Bohol]] | |- |26 |Corazon Chaves |– |[[Maynila]] | |- |27 |Merle Galan |– |[[Maynila]] | |- |28 |Lillia Narcisco |– |[[Maynila]] | |- |29 |Victoria Reyes |– |[[Maynila]] | |- |30 |Benigna Rustia<ref name=":4">{{Cite web |last=Tomada |first=Nathalie |date=15 Hunyo 2025 |title=Who among these Binibinis will wear the crown? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2025/06/15/2450565/who-among-these-binibinis-will-wear-crown |access-date=8 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |– |[[Batangas]] |''Second runner-up'' sa Miss Philippines 1968<ref name=":0" /> |- |31 |Grace Leonor |– |[[Maynila]] | |- |32 |Julia Delgado |– |[[Maynila]] | |- |33 |Pilar Agcaoili<ref name=":2">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=12 Setyembre 2018 |title=Stage is set for the Golden Mutya |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/09/12/1850630/stage-set-golden-mutya |access-date=25 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |– |[[Maynila]] |Mutya ng Visayas sa Mutya ng Pilipinas 1968<ref name=":2" /><br>Isang kanidata sa Miss Republic of the Philippines 1969 |- |34 |Susan Baecher |– |[[Maynila]] | |- |35 |Gliceria Paterno |– |[[Maynila]] | |- |36 |Maria Frances Galang |– |[[Maynila]] | |- |37 |Necefrosa Labata |– |[[Maynila]] | |- |38 |Pilar Torrijos |– |[[Maynila]] | |- |39 |Cristina Artillaga<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=8 Pebrero 2012 |title=Imee's 'hip-hop fairy-tale movie' |url=https://www.philstar.com/entertainment/2012/02/08/775105/imees-hip-hop-fairy-tale-movie |access-date=9 Hulyo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |– |[[Maynila]] | |- |40 |Georgitta Pimentel |– |[[Maynila]] | |} == Miss Philippines 1968 == {{Infobox beauty pageant|date=18 Setyembre 1968|venue=Coral Ballroom, Manila Hilton Hotel, [[Maynila]], Pilipinas|entrants=11|presenters=|winner='''Nenita Ramos'''|represented=Makati|broadcaster=|placements=5|entertainment=|name=Miss Philippines 1968}} Matapos makuha ng Binibining Piipinas ang prangkisa ng Pilipinas para sa International, isang hiwalay na kompetisyon ang ginanap sa Coral Ballroom ng Hilton Hotel noong 18 Setyembre 1968 na tinawag na '''Miss Philippines'''.<ref name=":0" /> Ang kandidatang magwawagi ang magiging kinatawan ng Pilipinas sa Miss International. Pagkatapos ng komeptisyon, kinoronahan ni [[Miss International 1964]] [[Gemma Cruz]] si Nenita Ramos ng [[Makati]] bilang Miss Philippines 1968.<ref>{{Cite web |last=Recla |first=Joel |date=12 Hunyo 2015 |title=How I met Miss Philippines International ’68 |url=https://philippinereporter.com/index.php/2015/06/12/how-i-met-miss-philippines-international-68/ |access-date=14 Abril 2025 |website=The Philippine Reporter |language=en |archive-date=16 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416040225/https://philippinereporter.com/index.php/2015/06/12/how-i-met-miss-philippines-international-68/ |url-status=dead }}</ref> Nagtapos bilang ''first runner-up'' si Fortune Aleta,<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2021 |title=Style and Substance: A Day In The Life Of Society Lady Fortune Aleta Ledesma |url=https://www.tatlerasia.com/the-scene/people-parties/style-and-substance-a-glimpse-of-fortune-aleta-ledesmas-day |access-date=8 Hulyo 2025 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> habang nagtapos bilang ''second runner-up'' si Benigna Rustia. Labing-isang kandidata ang lumahok sa kompetisyon.<ref name=":0" /> === Mga resulta === ==== Leyenda ==== * {{Color box|#FFFACD|border=darkgray}} Nagtapos bilang isang ''semifinalist'' sa internasyonal na kompetisyon. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- | style="background:#FFFACD;" |'''Miss Philippines 1968''' | style="background:#FFFACD;" | * '''Nenita Ramos<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=5 Marso 2005 |title=Exciting ‘firsts’ in the Bb. Pilipinas Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/03/05/268993/exciting-145firsts146-bb-pilipinas-pageant |access-date=13 Abril 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>''' | style="background:#FFFACD;" |{{Center|Top 15 – [[Miss International 1968]]}} |- |1st runner-up | * Fortune Aleta<ref name=":0" /> | rowspan="4" | |- |2nd runner-up | * Benigna Rustia<ref name=":0" /> |- |3rd runner-up | * Bernadette Bayle<ref name=":0" /> |- |4th runner-up | * Maria Elena Samson<ref name=":0" /> |} == Mga kandidata == Labing-isang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan !Mga tala |- |Benigna Rustia |– |[[Maynila]] |''Second runner-up'' sa Binibining Pilipinas 1968<ref name=":4" /> |- |Bernadette Bayle |– |[[Maynila]] | |- |Evangeline Disputado |– |[[Maynila]] | |- |Evangeline Javier |– |[[Maynila]] | |- |Fortune Aleta |– |[[Maynila]] |Mutya ng Luzon sa Mutya ng Pilipinas 1968<ref name=":3" /> |- |Maria Elena Samson |– |[[Maynila]] |''First runner-up'' sa Binibining Pilipinas 1968 |- |Nenita Ramos |20 |[[Makati]] |Top 15 ''semi-finalist'' sa [[Miss International 1968]] |- |Olivia Cabato |– |[[Maynila]] | |- |Rosalind Espino |– |[[Maynila]] | |- |Violeta Domingo |– |[[Maynila]] | |- |Zenaida Villegas |– |[[Maynila]] | |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.bbpilipinas.com/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101031030/https://www.bbpilipinas.com/ |date=2020-11-01 }} {{Binibining Pilipinas}} [[Kategorya:1968]] [[Kategorya:Binibining Pilipinas]] n70td2d1150sky44q0icm5ib1zgplcd Gestapo 0 323771 2224875 2056079 2026-09-13T08:45:09Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Bundesarchiv_Bild_183-R97512,_Berlin,_Geheimes_Staatspolizeihauptamt.jpg]] with [[File:Bundesarchiv_Bild_183-R97512,_Berlin,_Geheimes_Staatspolizeiamt.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed] 2224875 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Gestapo |nativename_a = {{lang|de|Geheime Staatspolizei}} |nativename_r = |logo = Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg |logo_width = 150 |logo_caption = |seal = |seal_width = |seal_caption = |picture = Bundesarchiv Bild 183-R97512, Berlin, Geheimes Staatspolizeiamt.jpg |picture_width = |picture_caption = Pambansang himpilan ng Gestapo sa Kalye 8 Prinz Albrecht sa [[Berlin]] (1933) |formed = {{start date|df=y|1933|04|26}} |preceding1 = Lihim na Pulisya ng Prusya |preceding2 = |dissolved = {{end date|df=y|1945|05|08}} |superseding = |jurisdiction = [[Alemanyang Nazi]] at mga sinakop nito |headquarters = Niederkirchnerstraße, Prinz-Albrecht-Straße 8, [[Berlin]] |coordinates = {{Coord|52|30|25|N|13|22|58|E|type:landmark_region:DE-BE|display=inline}} |employees = 32,000 (taya noong 1944){{sfn|Gellately|1992|p=44}} |budget = |minister1_name = [[Hermann Göring]] 1933–1934 |minister2_name = [[Wilhelm Frick]] 1936–1943 (namumuno sa pangalan lang) |minister3_name = [[Heinrich Himmler]] (aktwal na namumuno mula 1936 hanggang sa kanyang pagpanaw) |chief1_name = [[Rudolf Diels]] (1933–1934){{sfn|Wallbaum|2009|p=43}} |chief1_position = |chief2_name = {{nowrap|[[Reinhard Heydrich]] (1934–1939)}} |chief2_position = |chief3_name = [[Heinrich Müller (Gestapo)|Heinrich Müller]] (1939–1945) |chief3_position = |agency_type = [[Lihim na Pulisya]] |parent_agency = {{Plain list| * ''[[Allgemeine SS]]'' * [[RSHA]] * ''[[Sicherheitspolizei]]'' }} |child1_agency = |child2_agency = }} Ang '''{{lang|de|Geheime Staatspolizei}}''' ({{IPA-de|ɡəˈhaɪmə ˈʃtaːtspoliˌtsaɪ|-|de-Geheime Staatspolizei.ogg}};, pinaikli bilang '''Gestapo''' ({{IPAc-en|ɡ|ə|ˈ|s|t|a:|p|oU}} {{respell|gə|STAH|poh}}, {{IPA-de|ɡəˈʃtaːpo|lang|de-Gestapo.ogg}}),{{sfn|Childers|2017|p=235}} ang opisyal na [[pulisyang lihim]] ng [[Alemanyang Nazi]] at mga sinakop nito sa Europa. Binuo ang ahensiya ni [[Hermann Göring]] noong 1933 sa pamamagitan ng pagsasama-sama ng iba't ibang ahensyang pulisya ng Prusya sa iisang organisasyon. Noong ika-20 ng Abril 1934, inilipat ang pamumuno sa Gestapo sa pinuno ng ''[[Kawal Schutzstaffel]]'' (SS) na si [[Heinrich Himmler]], na siya ring tinalaga na hepe ng Pulisya ng Alemanya ni [[Adolf Hitler]] noong 1936. Mula 27 Setyembre 1939, pinangasiwaan ito ng [[Reich Security Main Office]] (RSHA) at tinuturing na kapatid na organisasyon ng {{lang|de|[[Sicherheitsdienst]]}} (SD; Lingkod Seguridad). Malawakang mga atraso ang isinagawa ng Gestapo habang ito ay umiral. Ginamit ang Gestapo upang supilin ang mga kritiko ng rehimeng Nazi, sindikato, mga pangkat-etnikong Sinti at Roma, mga may kapansanan, [[mga bakla]] at tomboy, at higit sa lahat, mga [[Mga Hudyo|Hudyo]].{{sfn|Johnson|1999|pp=483–485}} Madalas na di na sumasailalim sa anumang angkop na prosesong ligal ang mga inaaresto ng Gestapo tulad ng mga [[bilanggong pulitikal]] at simula 1941 ay [[Desaparecido|di na nililitaw]]. {{sfn|Snyder|1994|p=242}} Gayunman, kaila sa umiiral na persepsyon, relatibong maliit lamang na organisasyon ang Gestapo na may limitadong kakayahang maniktik bagaman napakaepektibo nila bunga ng mulat na kagustuhan ng mga karaniwang Aleman na ipagkanulo ang kapwa nila mga mamamayan. Malaki ang naging pananagutan ng Gestapo sa [[Holocaust]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nang matapos ang digmaan, idineklarang organisasyong kriminal ang Gestapo ng [[Pandaigdigang Hukumang Militar]] sa isinagawang [[mga paglilitis sa Nuremberg]] at ilang lider ng Gestapo ang hinatulan ng bitay. == Panunupil at pag-uusig sa oposisyon == Sa maagang yugto ng rehimen ni Hitler, mararahas na patakaran ang ipinatupad laban sa mga kalaban sa pulitika at mga ideolohikal na katunggali ng [[Nazismo]] tulad ng mga kasapi ng [[Partido Komunista ng Alemanya]] (KPD).{{sfn|Delarue|2008|pp=126–140}} Dahil nagmumukhang may-alam-sa-lahat at makapangyarihan ang Gestapo, nagbunga ito ng pagkasindak na nagpalaki sa ilusyon ng aktwal na kakayahan nito na siya namang dahilan kung bakit hindi lubos na napagana ng mga kilusang lihim kontra sa rehimeng Nazi ang kanilang mga makinarya. {{sfn|Merson|1985|p=50}} == Mga larawan == <gallery mode="packed"> Heinrich Müller.jpg|thumb|upright|Si [[Heinrich Müller (Gestapo)|Heinrich Müller]], Hepe ng Gestapo; 1939–1945 Gestapomen following the white buses.jpg|thumb|Mga ahente ng Gestapo Stefanie Engler, Erkennungsfoto der Gestapo (1942).jpg|thumb|Si Stefanie Engler, isang komunistang Austrian na biktima ng Gestapo </gallery> == Mga Sanggunian == {{Reflist|20em}} [[Kategorya:Alemanyang Nazi]] [[Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] oaud48e742h43cwu2olutn6vuocayul Miss International 2019 0 326036 2224743 2204086 2026-09-12T16:12:45Z Allyriana000 119761 2224743 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|theme=Cheer All Women|venue=[[Tokyo Dome City Hall]], [[Tokyo]], Japan|image=Sireethorn Leearamwat attending Puteri Indonesia 2020.jpg|caption=Sireethorn Leearamwat|date=12 Nobyembre 2019|broadcaster={{Hlist|[[:ja:ひかりTV|Hikari TV]]<ref>{{Cite web|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000041.000015811.html|title = 世界を代表する美女たちによるコント"美女コント"ミス・インターナショナル世界大会のプロモーション動画を公開}}</ref>|dTV Channel by NTT DoCoMo<ref>{{Cite web|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000041.000015811.html|title = 世界を代表する美女たちによるコント"美女コント"ミス・インターナショナル世界大会のプロモーション動画を公開}}</ref>|[[YouTube]]|[[Indosiar]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fe3efakTrtQ|title = The 59th Miss International Beauty Pageant 2019|website = [[YouTube]]}}</ref>}}|presenters={{Hlist|[[Tetsuya Bessho]]|Ayako Kisa|[[Kylie Verzosa]]}}|acts=|entrants=82|placements=15|debuts={{Hlist|Burkina Paso|Gineang Ekwatoriyal}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Curaçao|Ehipto|Etiyopiya|Kapuluang Cook|Kuba|Kenya|Libano|Madagaskar|Moldabya|Timog Korea|Unggarya}}|returns={{Hlist|Armenya|Belis|Biyelorusya|Italya|Kambodya|Kamerun|Liberya|Moroko|Niherya|Norwuwega|Sambia|Timog Sudan|Tahiti|Tunisya|Uganda}}|best national costume=Nguyễn Tường San<br> {{flagicon|Vietnam}} Biyetnam|photogenic=Noémie Kribo Milne<br> {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadalupe|winner='''[[Sireethorn Leearamwat]]'''|before=[[Miss International 2018|2018]]|next=[[Miss International 2022|2022]]|represented={{flagicon|Thailand}} Taylandiya}} Ang '''Miss International 2019''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, [[Bunkyō]] District, [[Tokyo]], Hapon noong 12 Nobyembre 2019. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mariem Velazco]] ng Beneswela si [[Sireethorn Leearamwat]] ng Taylandiya bilang Miss International 2019.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=12 Nobyembre 2019 |title=Who is Bint Sireethorn Leearamwat, Miss International 2019? |url=https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180224/https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/|archive-date=8 Disyembre 2024}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Taylandiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thailand takes home Miss International 2019 crown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912155652/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Andrea Toscano ng Mehiko, habang nagtapos bilang second runner-up si Evelyn Karonde ng Uganda. Mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Tetsuya Bessho at Ayako Kisa ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Tokyo_Dome_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokyo_Dome_night.jpg|thumb|250x250px|Tokyo Dome City Hall, ang lokasyon ng Miss International 2019.]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Abril 2019, inanunsyo ng Miss International Organization na ang ika-59 NA edisyon ng Miss International ay gaganapin sa 12 Nobyembre 2019 sa Tokyo Dome City Hall sa Tokyo, Hapon, ang lokasyon ng kompetisyon para sa apat na magkakasunod-sunod na pagkakataon.<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=12 Nobyembre 2019 |title=Thailand's Sireethorn Leearamwat Wins Miss International 2019; Patch Magtanong Makes It To The Top 8 |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss International 2019''' | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|'''Taylandiya''']]– '''Sireethorn Leearamwat''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Andrea Toscano |- | 2nd runner-up | * {{Flag|Uganda}} – Evelyn Karonde |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Maria Alejandra Vengoechea |- | 4th runner-up | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Harriotte Lane |- | Top 8<ref>{{Cite web |last=Mercado |first=Neil Arwin |date=12 Nobyembre 2019 |title=PH bet Patch Magtanong advances to Top 8 in Miss International 2019 |url=https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518045747/https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-date=18 Mayo 2025 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Nguyễn Tường San * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Jolene Rotinsulu * {{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] – Bea Patricia Magtanong |- | Top 15 | * {{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]] – Melissa Jiménez * {{flagicon|BLR}} [[Biyelorusya]] – Maria Perviy * {{flagicon|Hong Kong}} [[Hong Kong]] – Kaye Cheung * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Elize de Hong * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Jutta Kyllönen * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Ivana Carolina Irizarry * {{Flag|Sri Lanka}} – Pawani Vithanage |} == Mga kandidata == Walumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Milena|Judt|nolink=1}} |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Sona|Danielyan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2019 |title=Sona Danielyan elected Miss International Armenia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Sona-Danielyan-elected-Miss-International-Armenia-2019/eventshow/71441640.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072623/https://beautypageants.in/miss-international/sona-danielyan-elected-miss-international-armenia-2019/eventshow/71441640.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Daniella|Piazzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2019 |title=Daniela Piazzi to represent Aruba at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224010950/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms|archive-date=24 Pebrero 2025}}</ref> |25 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Monique|Shippen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2019 |title=Monique Shippen crowned Miss International Australia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072624/https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Sidney]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Tara|Gueye|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2019 |title=Tara Gueye crowned Miss Côte d’Ivoire 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Abidjan]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Rachel Nimegeers<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2019 |title=Rachel Nimegeers crowned Miss International Belgium 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Selena Urias<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=5 Hunyo 2019 |title=2019 Miss Hispanoamericana and Miss International crowned in San Pedro Town |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/ |access-date=8 Abril 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Melissa Jiménez<ref>{{Cite web |last=Gómez |first=Liseth |date=25 Oktubre 2019 |title=Creer, la palabra que identifica a Melissa Jiménez, Miss Venezuela International |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/creer-la-palabra-que-identifica-a-melissa-jimenez-miss-venezuela-international/ |access-date=8 Abril 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |20 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Maria Perviy<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2019 |title=Belarus announces its contestant for Miss International 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Nguyễn Tường San<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Tường San: Từ Á hậu Việt tới top 8 Miss International |trans-title=Tuong San: From Vietnamese runner-up to top 8 Miss International |url=https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html |access-date=8 Abril 2025 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |19 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Carolina Stankevicius<ref>{{Cite web |last=de Lima |first=Ludmilla |date=5 Setyembre 2019 |title=Jovem de Niterói ganha Miss Brasil disputado no Theatro Municipal |trans-title=Young woman from Niterói wins Miss Brazil contest at the Municipal Theater |url=https://oglobo.globo.com/rio/jovem-de-niteroi-ganha-miss-brasil-disputado-no-theatro-municipal-23930766 |access-date=10 Abril 2025 |website=O Globo |language=pt-BR}}</ref> |24 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Valentina Pérez<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2019 |title=Valentina Perez Medina crowned Miss International Bolivia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/valentina-perez-medina-crowned-miss-international-bolivia-2019/videoshow/70102342.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Sucre]] |- |{{Flagicon|BUR}} [[Burkina Faso]] |Wendlasida Flora Ouedraogo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Agosto 2019 |title=Miss Burkina 2019 : Danielle Flora Ouédraogo s’adjuge la couronne |trans-title=Miss Burkina 2019: Danielle Flora Ouédraogo wins the crown |url=https://burkina24.com/2019/08/10/miss-burkina-2019-danielle-flora-ouedraogo-sadjuge-la-couronne/ |access-date=10 Abril 2025 |website=Burkina24.com |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Ouagadougou]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Anna Diekelmann |26 |Frederiksberg |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |Alegría Tobar<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2019 |title=Alegria Tobar Cordoves crowned Miss International Ecuador 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alegria-tobar-cordoves-crowned-miss-international-ecuador-2019/eventshow/70394757.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Elena Batlle |25 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] |Alica Ondrášová |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Claudia Cruz |21 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Ghazal Gill |23 |[[Los Angeles]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Princess Owusua Gyamfi |25 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Arsenia Chanque Bosepe |19 |Baney |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Noémie Kribo Milne |21 |Baie-Mahault |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Athena McNinch |22 |Mangilao |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Stephanie Sical |24 |Quiché |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tomomi Okada |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Eunice Raquel Basco |24 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Lory-Anne Charles |20 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Shannon Tudela Sasamoto |20 |Saipan |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ariana Bustillo |27 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kaye Cheung |25 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Simrithi Bathija |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Jolene Marie Rotinsulu |23 |Manado |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Francesca Giordano |18 |[[Roma|Rome]] |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Kachnak Thyda Bon |25 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Angèle Kossinda |26 |Douala |- |{{flagicon|Canada}} [[Kanada]] |Megha Sandhu |23 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maria Alejandra Vengoechea |21 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Dal Maso |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Laos}} [[Laos]] |Phaithida Phothisane |26 |Vientiane |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Naomi Nucia Glay |27 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Bobo Leong |26 |Makaw |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Charmaine Chew |23 |[[Alor Setar]] |- |{{Flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Sonia Ait Mansour |26 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Nidhishwaree Ruchpaul |20 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano |20 |Manzanillo |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Gunjidmaa Jargalsaikhan |25 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Khin Ohmar Myint |23 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Meera Kakshapati |24 |Bhaktapur |- |{{flagicon|Nigeria}} [[Niherya]] |Alice Duke Inyang |23 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |María Gabriela Saballos |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Henriette Janssen Hauge |19 |Akershus |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nikita Horan<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2020 |title=Sydney Faye crowned Miss International New Zealand 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/sydney-faye-crowned-miss-international-new-zealand-2020/eventshow/78667024.cms |access-date=1 Disyembre 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Elize de Hong |25 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |Betzaida Rodriguez |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paragway]] |Elida Lezcano |19 |Villa Elisa |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |María José Barbis |23 |Chiclayo |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |Bea Patricia Magtanong |25 |[[Bataan]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] |Jutta Kyllönen |21 |Oulu |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karina Szczepanek |24 |[[Varsovia|Warsaw]] |- |{{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] |Ivana Carolina Irizarry |26 |Río Grande |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Rita Aguiar |22 |Vale de Cambra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Solène Barbot |24 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Zaidy Bello |27 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Prchalová |19 |Havlíčkův Brod |- |{{Flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Harriotte Lane |18 |[[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] |- |{{flagicon|Romania}} [[Rumanya]] |Andreea Maria Coman |26 |[[Bucharest]] |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Marina Oreshkina |25 |[[Vladivostok]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Luwi Kawanda |25 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Jemimah Kandemiiri |24 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Charlotte Chia<ref>{{Cite news |last=Loh |first=Keng Fatt |date=6 Oktubre 2019 |title=Miss Singapore International Charlotte Chia ignores ugly talk from netizens about her looks |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/miss-singapore-international-charlotte-chia-ignores-ugly-talk-from-netizens |access-date=2 Oktubre 2024 |issn=0585-3923 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Pawani Vithanage |25 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Paulina Kielczewska |23 |[[Estokolmo]] |- |{{Flagicon|TAH}} [[Miss Tahiti|Tahiti]] |Poevai Garnier |22 |Pape'ete |- |{{Flagicon|THA}} '''[[Thailand|Taylandiya]]''' |'''Sireethorn Leearamwat''' |25 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Joyce Yi Shu-Chiu |26 |Tainan |- |{{Flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Middleton |24 |[[Pretoria]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Acholly Ngaceng Arow |25 |[[Juba]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]] |Ximena Huala |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Teng Yun-Xuan |26 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Sarra Brahmi |25 |Sousse |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Evelyn Namatovu Karonde |23 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Marina Kiose |24 |[[Odessa|Odesa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] a98w5lx8p4gsccwqwvcsk5u2z4jzex0 2224821 2224743 2026-09-13T05:02:54Z Allyriana000 119761 2224821 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|theme=Cheer All Women|venue=[[Tokyo Dome City Hall]], [[Tokyo]], Japan|image=Sireethorn Leearamwat attending Puteri Indonesia 2020.jpg|caption=Sireethorn Leearamwat|date=12 Nobyembre 2019|broadcaster={{Hlist|[[:ja:ひかりTV|Hikari TV]]<ref>{{Cite web|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000041.000015811.html|title = 世界を代表する美女たちによるコント"美女コント"ミス・インターナショナル世界大会のプロモーション動画を公開}}</ref>|dTV Channel by NTT DoCoMo<ref>{{Cite web|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000041.000015811.html|title = 世界を代表する美女たちによるコント"美女コント"ミス・インターナショナル世界大会のプロモーション動画を公開}}</ref>|[[YouTube]]|[[Indosiar]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fe3efakTrtQ|title = The 59th Miss International Beauty Pageant 2019|website = [[YouTube]]}}</ref>}}|presenters={{Hlist|[[Tetsuya Bessho]]|Ayako Kisa|[[Kylie Verzosa]]}}|acts=|entrants=82|placements=15|debuts={{Hlist|Burkina Paso|Gineang Ekwatoriyal}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Curaçao|Ehipto|Etiyopiya|Kapuluang Cook|Kuba|Kenya|Libano|Madagaskar|Moldabya|Timog Korea|Unggarya}}|returns={{Hlist|Armenya|Belis|Biyelorusya|Italya|Kambodya|Kamerun|Liberya|Moroko|Niherya|Norwuwega|Sambia|Timog Sudan|Tahiti|Tunisya|Uganda}}|best national costume=Nguyễn Tường San<br> {{flagicon|Vietnam}} Biyetnam|photogenic=Noémie Kribo Milne<br> {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadalupe|winner='''[[Sireethorn Leearamwat]]'''|before=[[Miss International 2018|2018]]|next=[[Miss International 2022|2022]]|represented={{flagicon|Thailand}} Taylandiya}} Ang '''Miss International 2019''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, [[Bunkyō]] District, [[Tokyo]], Hapon noong 12 Nobyembre 2019. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mariem Velazco]] ng Beneswela si [[Sireethorn Leearamwat]] ng Taylandiya bilang Miss International 2019.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=12 Nobyembre 2019 |title=Who is Bint Sireethorn Leearamwat, Miss International 2019? |url=https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180224/https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/|archive-date=8 Disyembre 2024}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Taylandiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thailand takes home Miss International 2019 crown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912155652/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Andrea Toscano ng Mehiko, habang nagtapos bilang second runner-up si Evelyn Karonde ng Uganda. Mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Tetsuya Bessho at Ayako Kisa ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Tokyo_Dome_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokyo_Dome_night.jpg|thumb|250x250px|Tokyo Dome City Hall, ang lokasyon ng Miss International 2019.]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Abril 2019, inanunsyo ng Miss International Organization na ang ika-59 na edisyon ng Miss International ay gaganapin sa 12 Nobyembre 2019 sa Tokyo Dome City Hall sa Tokyo, Hapon, ang lokasyon ng kompetisyon para sa apat na magkakasunod-sunod na pagkakataon.<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=12 Nobyembre 2019 |title=Thailand's Sireethorn Leearamwat Wins Miss International 2019; Patch Magtanong Makes It To The Top 8 |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang iniluklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Athena McNinch si Kirsten Lydia Dahilig bilang kinatawan ng Guam dahil hindi pa naabot ni Dahilig ang kinakailangang edad upang lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2018 |title=Kirsten Lydia crowned the new Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126184839/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss International 2019''' | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|'''Taylandiya''']] – '''[[Sireethorn Leearamwat]]''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Andrea Toscano |- | 2nd runner-up | * {{Flag|Uganda}} – Evelyn Karonde |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Maria Alejandra Vengoechea |- | 4th runner-up | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Harriotte Lane |- | Top 8<ref>{{Cite web |last=Mercado |first=Neil Arwin |date=12 Nobyembre 2019 |title=PH bet Patch Magtanong advances to Top 8 in Miss International 2019 |url=https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518045747/https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-date=18 Mayo 2025 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Nguyễn Tường San * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Jolene Rotinsulu * {{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] – Bea Patricia Magtanong |- | Top 15<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Patch Magtanong makes it to Miss International 2019 Top 15 |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913045505/https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN|ABS-CBN Life]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]] – Melissa Jiménez * {{flagicon|BLR}} [[Biyelorusya]] – Maria Perviy * {{flagicon|Hong Kong}} [[Hong Kong]] – Kaye Cheung * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Elize de Hong * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Jutta Kyllönen * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Ivana Carolina Irizarry * {{Flag|Sri Lanka}} – Pawani Vithanage |} == Mga kandidata == Walumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Milena|Judt|nolink=1}} |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Sona|Danielyan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2019 |title=Sona Danielyan elected Miss International Armenia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Sona-Danielyan-elected-Miss-International-Armenia-2019/eventshow/71441640.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072623/https://beautypageants.in/miss-international/sona-danielyan-elected-miss-international-armenia-2019/eventshow/71441640.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Daniella|Piazzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2019 |title=Daniela Piazzi to represent Aruba at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224010950/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms|archive-date=24 Pebrero 2025}}</ref> |25 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Monique|Shippen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2019 |title=Monique Shippen crowned Miss International Australia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072624/https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Sidney]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Tara|Gueye|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2019 |title=Tara Gueye crowned Miss Côte d’Ivoire 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Abidjan]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Rachel |Nimegeers|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2019 |title=Rachel Nimegeers crowned Miss International Belgium 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Selena |Urias|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=5 Hunyo 2019 |title=2019 Miss Hispanoamericana and Miss International crowned in San Pedro Town |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/ |access-date=8 Abril 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Melissa |Jiménez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gómez |first=Liseth |date=25 Oktubre 2019 |title=Creer, la palabra que identifica a Melissa Jiménez, Miss Venezuela International |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/creer-la-palabra-que-identifica-a-melissa-jimenez-miss-venezuela-international/ |access-date=8 Abril 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |20 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |{{sortname|Maria |Perviy|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2019 |title=Belarus announces its contestant for Miss International 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164925/https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Tường San|Nguyễn |nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Tường San: Từ Á hậu Việt tới top 8 Miss International |trans-title=Tuong San: From Vietnamese runner-up to top 8 Miss International |url=https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html |access-date=8 Abril 2025 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218001204/https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html|archive-date=18 Pebrero 2026}}</ref> |19 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Carolina Stankevicius<ref>{{Cite web |last=de Lima |first=Ludmilla |date=5 Setyembre 2019 |title=Jovem de Niterói ganha Miss Brasil disputado no Theatro Municipal |trans-title=Young woman from Niterói wins Miss Brazil contest at the Municipal Theater |url=https://oglobo.globo.com/rio/jovem-de-niteroi-ganha-miss-brasil-disputado-no-theatro-municipal-23930766 |access-date=10 Abril 2025 |website=O Globo |language=pt-BR}}</ref> |24 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Valentina Pérez<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2019 |title=Valentina Perez Medina crowned Miss International Bolivia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/valentina-perez-medina-crowned-miss-international-bolivia-2019/videoshow/70102342.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Sucre]] |- |{{Flagicon|BUR}} [[Burkina Faso]] |Wendlasida Flora Ouedraogo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Agosto 2019 |title=Miss Burkina 2019 : Danielle Flora Ouédraogo s’adjuge la couronne |trans-title=Miss Burkina 2019: Danielle Flora Ouédraogo wins the crown |url=https://burkina24.com/2019/08/10/miss-burkina-2019-danielle-flora-ouedraogo-sadjuge-la-couronne/ |access-date=10 Abril 2025 |website=Burkina24.com |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Ouagadougou]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Anna Diekelmann |26 |Frederiksberg |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |Alegría Tobar<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2019 |title=Alegria Tobar Cordoves crowned Miss International Ecuador 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alegria-tobar-cordoves-crowned-miss-international-ecuador-2019/eventshow/70394757.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Elena Batlle |25 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] |Alica Ondrášová |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Claudia Cruz |21 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Ghazal Gill |23 |[[Los Angeles]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Princess Owusua Gyamfi |25 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Arsenia Chanque Bosepe |19 |Baney |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Noémie Kribo Milne |21 |Baie-Mahault |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Athena McNinch |22 |Mangilao |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Stephanie Sical |24 |Quiché |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tomomi Okada |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Eunice Raquel Basco |24 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Lory-Anne Charles |20 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Shannon Tudela Sasamoto |20 |Saipan |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ariana Bustillo |27 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kaye Cheung |25 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Simrithi Bathija |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Jolene Marie Rotinsulu |23 |Manado |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Francesca Giordano |18 |[[Roma|Rome]] |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Kachnak Thyda Bon |25 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Angèle Kossinda |26 |Douala |- |{{flagicon|Canada}} [[Kanada]] |Megha Sandhu |23 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maria Alejandra Vengoechea |21 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Dal Maso |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Laos}} [[Laos]] |Phaithida Phothisane |26 |Vientiane |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Naomi Nucia Glay |27 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Bobo Leong |26 |Makaw |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Charmaine Chew |23 |[[Alor Setar]] |- |{{Flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Sonia Ait Mansour |26 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Nidhishwaree Ruchpaul |20 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano |20 |Manzanillo |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Gunjidmaa Jargalsaikhan |25 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Khin Ohmar Myint |23 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Meera Kakshapati |24 |Bhaktapur |- |{{flagicon|Nigeria}} [[Niherya]] |Alice Duke Inyang |23 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |María Gabriela Saballos |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Henriette Janssen Hauge |19 |Akershus |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nikita Horan<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2020 |title=Sydney Faye crowned Miss International New Zealand 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/sydney-faye-crowned-miss-international-new-zealand-2020/eventshow/78667024.cms |access-date=1 Disyembre 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Elize de Hong |25 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |Betzaida Rodriguez |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paragway]] |Elida Lezcano |19 |Villa Elisa |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |María José Barbis |23 |Chiclayo |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |Bea Patricia Magtanong |25 |[[Bataan]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] |Jutta Kyllönen |21 |Oulu |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karina Szczepanek |24 |[[Varsovia|Warsaw]] |- |{{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] |Ivana Carolina Irizarry |26 |Río Grande |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Rita Aguiar |22 |Vale de Cambra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Solène Barbot |24 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Zaidy Bello |27 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Prchalová |19 |Havlíčkův Brod |- |{{Flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Harriotte Lane |18 |[[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] |- |{{flagicon|Romania}} [[Rumanya]] |Andreea Maria Coman |26 |[[Bucharest]] |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Marina Oreshkina |25 |[[Vladivostok]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Luwi Kawanda |25 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Jemimah Kandemiiri |24 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Charlotte Chia<ref>{{Cite news |last=Loh |first=Keng Fatt |date=6 Oktubre 2019 |title=Miss Singapore International Charlotte Chia ignores ugly talk from netizens about her looks |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/miss-singapore-international-charlotte-chia-ignores-ugly-talk-from-netizens |access-date=2 Oktubre 2024 |issn=0585-3923 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Pawani Vithanage |25 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Paulina Kielczewska |23 |[[Estokolmo]] |- |{{Flagicon|TAH}} [[Polinesiyang Pranses|Tahiti]] |Poevai Garnier |22 |Pape'ete |- |{{Flagicon|THA}} '''[[Thailand|Taylandiya]]''' |'''Sireethorn Leearamwat''' |25 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Joyce Yi Shu-Chiu |26 |Tainan |- |{{Flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Middleton |24 |[[Pretoria]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Acholly Ngaceng Arow |25 |[[Juba]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]] |Ximena Huala |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Teng Yun-Xuan |26 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Sarra Brahmi |25 |Sousse |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Evelyn Namatovu Karonde |23 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Marina Kiose |24 |[[Odessa|Odesa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] 1lkjqdml0svnpmpoiqjrk0ov875oajh 2224822 2224821 2026-09-13T05:32:59Z Allyriana000 119761 2224822 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|theme=Cheer All Women|venue=[[Tokyo Dome City Hall]], [[Tokyo]], Japan|image=Sireethorn Leearamwat attending Puteri Indonesia 2020.jpg|caption=Sireethorn Leearamwat|date=12 Nobyembre 2019|broadcaster={{Hlist|Hikari TV|dTV Channel by NTT DoCoMo|[[YouTube]]}}|presenters={{Hlist|Tetsuya Bessho|Ayako Kisa|[[Kylie Verzosa]]}}|acts=|entrants=82|placements=15|debuts={{Hlist|Burkina Faso|Gineang Ekwatoriyal}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Curaçao|Ehipto|Etiyopiya|Kapuluang Cook|Kuba|Kenya|Libano|Madagaskar|Moldabya|Timog Korea|Unggarya}}|returns={{Hlist|Armenya|Belis|Biyelorusya|Italya|Kambodya|Kamerun|Liberya|Moroko|Niherya|Norwuwega|Sambia|Timog Sudan|Tahiti|Tunisya|Uganda}}|best national costume=Nguyễn Tường San<br> {{flagicon|Vietnam}} Biyetnam|photogenic=Noémie Kribo Milne<br> {{flagicon|Guadeloupe|local}} Guadalupe|winner='''[[Sireethorn Leearamwat]]'''|before=[[Miss International 2018|2018]]|next=[[Miss International 2022|2022]]|represented={{flagicon|Thailand}} Taylandiya}} Ang '''Miss International 2019''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Tokyo Dome City Hall, [[Bunkyō]] District, [[Tokyo]], Hapon noong 12 Nobyembre 2019. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Mariem Velazco]] ng Beneswela si [[Sireethorn Leearamwat]] ng Taylandiya bilang Miss International 2019.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=12 Nobyembre 2019 |title=Who is Bint Sireethorn Leearamwat, Miss International 2019? |url=https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208180224/https://www.rappler.com/life-and-style/244762-things-to-know-about-bint-sireethorn-leearamwat-miss-international-2019/|archive-date=8 Disyembre 2024}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Taylandiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2019 |title=Thailand takes home Miss International 2019 crown |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912155652/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/thailand-takes-home-miss-international-2019-crown/eventshow/72038650.cms |archive-date=12 Setyembre 2026 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Andrea Toscano ng Mehiko, habang nagtapos bilang second runner-up si Evelyn Karonde ng Uganda. Mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan nina Tetsuya Bessho at Ayako Kisa ang kompetisyon. == Kaligiran == [[Talaksan:Tokyo_Dome_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokyo_Dome_night.jpg|thumb|250x250px|Tokyo Dome City Hall, ang lokasyon ng Miss International 2019.]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 11 Abril 2019, inanunsyo ng Miss International Organization na ang ika-59 na edisyon ng Miss International ay gaganapin sa 12 Nobyembre 2019 sa Tokyo Dome City Hall sa Tokyo, Hapon, ang lokasyon ng kompetisyon para sa apat na magkakasunod-sunod na pagkakataon.<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jacinda A. |date=12 Nobyembre 2019 |title=Thailand's Sireethorn Leearamwat Wins Miss International 2019; Patch Magtanong Makes It To The Top 8 |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-international-2019-thailand-sireethorn-leearamwat-a483-20191112 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa walumpu't-dalawang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang iniluklok upang kumatawan sa kanilang bansa matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Athena McNinch si Kirsten Lydia Dahilig bilang kinatawan ng Guam dahil hindi pa naabot ni Dahilig ang kinakailangang edad upang lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2018 |title=Kirsten Lydia crowned the new Miss International Guam 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126184839/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/the-new-representative-of-miss-international-guam-2019-is-kirsten-lydia/articleshow/65427819.cms |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Pebrero 2025 |orig-date=17 Agosto 2018 |title=12 compete for Miss Universe Guam crown |url=https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913050754/https://www.postguam.com/entertainment/lifestyle/12-compete-for-miss-universe-guam-crown/article_f914d9d8-a11d-11e8-9016-d7a4456d2bb7.html |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=The Guam Daily Post |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Burkina Faso at Gineang Ekwatoriyal.<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Arcenia Chanque Bosepe crowned Miss International Equatorial Guinea 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913052423/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/arcenia-chanque-bosepe-crowned-miss-international-equatorial-guinea-2019/eventshow/71632522.cms |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss International 2019''' | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|'''Taylandiya''']] – '''[[Sireethorn Leearamwat]]''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Andrea Toscano |- | 2nd runner-up | * {{Flag|Uganda}} – Evelyn Karonde |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Maria Alejandra Vengoechea |- | 4th runner-up | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Harriotte Lane |- | Top 8<ref>{{Cite web |last=Mercado |first=Neil Arwin |date=12 Nobyembre 2019 |title=PH bet Patch Magtanong advances to Top 8 in Miss International 2019 |url=https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518045747/https://entertainment.inquirer.net/351346/ph-bet-advances-to-top-8-in-miss-international-2019 |archive-date=18 Mayo 2025 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Nguyễn Tường San * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Jolene Rotinsulu * {{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] – Bea Patricia Magtanong |- | Top 15<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Patch Magtanong makes it to Miss International 2019 Top 15 |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260913045505/https://www.abs-cbn.com/life/11/12/19/patch-magtanong-makes-it-to-miss-international-2019-top-15 |archive-date=13 Setyembre 2026 |access-date=13 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN|ABS-CBN Life]] |language=en}}</ref> | * {{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]] – Melissa Jiménez * {{flagicon|BLR}} [[Biyelorusya]] – Maria Perviy * {{flagicon|Hong Kong}} [[Hong Kong]] – Kaye Cheung * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Elize de Hong * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Jutta Kyllönen * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Ivana Carolina Irizarry * {{Flag|Sri Lanka}} – Pawani Vithanage |} == Mga kandidata == Walumpu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Milena|Judt|nolink=1}} |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Sona|Danielyan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2019 |title=Sona Danielyan elected Miss International Armenia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Sona-Danielyan-elected-Miss-International-Armenia-2019/eventshow/71441640.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072623/https://beautypageants.in/miss-international/sona-danielyan-elected-miss-international-armenia-2019/eventshow/71441640.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Daniella|Piazzi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2019 |title=Daniela Piazzi to represent Aruba at Miss International 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224010950/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/daniela-piazzi-to-represent-aruba-at-miss-international-pageant-2019/articleshow/69253191.cms|archive-date=24 Pebrero 2025}}</ref> |25 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Monique|Shippen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2019 |title=Monique Shippen crowned Miss International Australia 2019 |url=https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822072624/https://beautypageants.in/miss-international/Monique-Shippen-crowned-Miss-International-Australia-2019/eventshow/70616990.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Sidney]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Tara|Gueye|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2019 |title=Tara Gueye crowned Miss Côte d’Ivoire 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/tara-gueye-crowned-miss-cte-divoire-2019/videoshow/69678856.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Abidjan]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Rachel |Nimegeers|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2019 |title=Rachel Nimegeers crowned Miss International Belgium 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/rachel-nimegeers-crowned-miss-international-belgium-2019/eventshow/71045902.cms |access-date=2 Oktubre 2024 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Selena |Urias|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=5 Hunyo 2019 |title=2019 Miss Hispanoamericana and Miss International crowned in San Pedro Town |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2019/06/05/2019-miss-hispanoamericana-and-miss-international-crowned-in-san-pedro-town/ |access-date=8 Abril 2025 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |24 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Melissa |Jiménez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gómez |first=Liseth |date=25 Oktubre 2019 |title=Creer, la palabra que identifica a Melissa Jiménez, Miss Venezuela International |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/creer-la-palabra-que-identifica-a-melissa-jimenez-miss-venezuela-international/ |access-date=8 Abril 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |20 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |{{sortname|Maria |Perviy|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2019 |title=Belarus announces its contestant for Miss International 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164925/https://eng.belta.by/society/view/belarus-announces-its-contestant-for-miss-international-2019-123577-2019|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |22 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Tường San|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Tường San: Từ Á hậu Việt tới top 8 Miss International |trans-title=Tuong San: From Vietnamese runner-up to top 8 Miss International |url=https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html |access-date=8 Abril 2025 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218001204/https://vnexpress.net/tuong-san-tu-a-hau-viet-toi-top-8-miss-international-4011326.html|archive-date=18 Pebrero 2026}}</ref> |19 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Carolina|Stankevicius|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=de Lima |first=Ludmilla |date=5 Setyembre 2019 |title=Jovem de Niterói ganha Miss Brasil disputado no Theatro Municipal |trans-title=Young woman from Niterói wins Miss Brazil contest at the Municipal Theater |url=https://oglobo.globo.com/rio/jovem-de-niteroi-ganha-miss-brasil-disputado-no-theatro-municipal-23930766 |access-date=10 Abril 2025 |website=O Globo |language=pt-BR}}</ref> |24 |[[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |{{sortname|Valentina |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2019 |title=Valentina Perez Medina crowned Miss International Bolivia 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/valentina-perez-medina-crowned-miss-international-bolivia-2019/videoshow/70102342.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Sucre]] |- |{{Flagicon|BUR}} [[Burkina Faso]] |{{sortname|Wendlasida Flora |Ouedraogo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Agosto 2019 |title=Miss Burkina 2019 : Danielle Flora Ouédraogo s’adjuge la couronne |trans-title=Miss Burkina 2019: Danielle Flora Ouédraogo wins the crown |url=https://burkina24.com/2019/08/10/miss-burkina-2019-danielle-flora-ouedraogo-sadjuge-la-couronne/ |access-date=10 Abril 2025 |website=Burkina24.com |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Ouagadougou]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Anna Diekelmann |26 |Frederiksberg |- |{{flagicon|Ecuador}} [[Ecuador|Ekwador]] |Alegría Tobar<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2019 |title=Alegria Tobar Cordoves crowned Miss International Ecuador 2019 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/alegria-tobar-cordoves-crowned-miss-international-ecuador-2019/eventshow/70394757.cms |access-date=10 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Elena Batlle |25 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] |Alica Ondrášová |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Claudia Cruz |21 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Ghazal Gill |23 |[[Los Angeles]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Princess Owusua Gyamfi |25 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Arcenia Chanque Bosepe |19 |Baney |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Noémie Kribo Milne |21 |Baie-Mahault |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Athena McNinch |22 |Mangilao |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Stephanie Sical |24 |Quiché |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Tomomi Okada |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] |Eunice Raquel Basco |24 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Lory-Anne Charles |20 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|Northern Mariana Islands}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Shannon Tudela Sasamoto |20 |Saipan |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ariana Bustillo |27 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kaye Cheung |25 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Simrithi Bathija |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Jolene Marie Rotinsulu |23 |Manado |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Francesca Giordano |18 |[[Roma|Rome]] |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kambodya]] |Kachnak Thyda Bon |25 |[[Nom Pen]] |- |{{Flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Angèle Kossinda |26 |Douala |- |{{flagicon|Canada}} [[Kanada]] |Megha Sandhu |23 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Maria Alejandra Vengoechea |21 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Tamara Dal Maso |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Laos}} [[Laos]] |Phaithida Phothisane |26 |Vientiane |- |{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Naomi Nucia Glay |27 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|Macau}} [[Macau|Makaw]] |Bobo Leong |26 |Makaw |- |{{Flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |Charmaine Chew |23 |[[Alor Setar]] |- |{{Flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Sonia Ait Mansour |26 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Nidhishwaree Ruchpaul |20 |Pamplemousses |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano |20 |Manzanillo |- |{{flagicon|Mongolia}} [[Mongolya]] |Gunjidmaa Jargalsaikhan |25 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Khin Ohmar Myint |23 |[[Yangon]] |- |{{NPL}} |Meera Kakshapati |24 |Bhaktapur |- |{{flagicon|Nigeria}} [[Niherya]] |Alice Duke Inyang |23 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |María Gabriela Saballos |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Henriette Janssen Hauge |19 |Akershus |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nikita Horan<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2020 |title=Sydney Faye crowned Miss International New Zealand 2020 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-international/sydney-faye-crowned-miss-international-new-zealand-2020/eventshow/78667024.cms |access-date=1 Disyembre 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Elize de Hong |25 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |Betzaida Rodriguez |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|Paraguay}} [[Paragway]] |Elida Lezcano |19 |Villa Elisa |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |María José Barbis |23 |Chiclayo |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |Bea Patricia Magtanong |25 |[[Bataan]] |- |{{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] |Jutta Kyllönen |21 |Oulu |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Karina Szczepanek |24 |[[Varsovia|Warsaw]] |- |{{flagicon|Puerto Rico}} [[Porto Riko]] |Ivana Carolina Irizarry |26 |Río Grande |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Rita Aguiar |22 |Vale de Cambra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Solène Barbot |24 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[Republikang Dominikano]] |Zaidy Bello |27 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Prchalová |19 |Havlíčkův Brod |- |{{Flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Harriotte Lane |18 |[[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] |- |{{flagicon|Romania}} [[Rumanya]] |Andreea Maria Coman |26 |[[Bucharest]] |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Marina Oreshkina |25 |[[Vladivostok]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Luwi Kawanda |25 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Jemimah Kandemiiri |24 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Charlotte Chia<ref>{{Cite news |last=Loh |first=Keng Fatt |date=6 Oktubre 2019 |title=Miss Singapore International Charlotte Chia ignores ugly talk from netizens about her looks |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/miss-singapore-international-charlotte-chia-ignores-ugly-talk-from-netizens |access-date=2 Oktubre 2024 |issn=0585-3923 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Pawani Vithanage |25 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Paulina Kielczewska |23 |[[Estokolmo]] |- |{{Flagicon|TAH}} [[Polinesiyang Pranses|Tahiti]] |Poevai Garnier |22 |Pape'ete |- |{{Flagicon|THA}} '''[[Thailand|Taylandiya]]''' |'''Sireethorn Leearamwat''' |25 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Joyce Yi Shu-Chiu |26 |Tainan |- |{{Flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Nicole Middleton |24 |[[Pretoria]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Acholly Ngaceng Arow |25 |[[Juba]] |- |{{flagicon|Chile}} [[Tsile]] |Ximena Huala |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Teng Yun-Xuan |26 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Sarra Brahmi |25 |Sousse |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Evelyn Namatovu Karonde |23 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Marina Kiose |24 |[[Odessa|Odesa]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.miss-international.org/en/}} {{Miss International}} [[Kategorya:Miss International]] 7akr1dwbgclwkp0ogep4frovixqbpbu Eskudo ng Costa Rica 0 327219 2224813 2224488 2026-09-13T01:20:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224813 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> frnoq28p2bsfx1uwkffsrzlc649zlyy Luo Yunxi 0 327261 2224826 2223508 2026-09-13T06:05:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224826 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=February 2024}} {{infobox person | name = Luo Yunxi | other_names = Leo Luo | image = Luo Yunxi 2024.jpg | alt = Luo Yunxi in 2024 | caption = Luo Yunxi in 2024 | birth_name = Luo Yi (罗弋) | birth_date = {{birth date and age|1988|7|28}} | birth_place = [[Chengdu]], [[Sichuan]], [[China]] | alma_mater = Shanghai Theater Academy | occupation = {{Hlist|Actor|model|singer}} | years_active = 2010–present | agent = {{Hlist|Zhongshi Tongcheng|Luo Yunxi Studio}} | height = {{height|m=1.77}} | website = | module = {{infobox musical artist | embed = yes | alias = Leo Luo | label = Wonderful Music<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/y/yneidi/2015-07-29/doc-ifxfhxmp9745043.shtml|script-title=zh:罗云熙签约美妙音乐 音乐之路全新起航|date=July 29, 2018|website=Sina}}</ref> | past_member_of = JBOY3 }} | module2 = {{Infobox Chinese | child=yes | t = 羅雲熙 | s = 罗云熙 }} }} '''Luo Yunxi''' ({{zh|s=罗云熙}}, ipinanganak noong Hulyo 28, 1988) kilala rin sa kanyang Ingles na pangalan '''Leo Luo''', siya ay isang aktor, mang-aawit, at mananayaw na Tsino. <ref>{{cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/photo/2016-07/31/c_135552205_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009131926/http://www.xinhuanet.com/english/photo/2016-07/31/c_135552205_2.htm|url-status=dead|archive-date=October 9, 2018|title=Chinese actor Luo Yunxi releases fashion shots on birthday|date=July 31, 2016|website=Xinhua News Agency}}</ref> Una siyang sumikat sa kanyang papel sa ''My Sunshine'' , at nagkamit ng malawakang pagkilala sa kanyang mga papel sa ''Ashes of Love'' , ''Love Is Sweet'' at ''Till The End Of The Moon''. <ref>{{Cite web |title=《长月烬明》大火，罗云熙稳坐“仙侠剧”第一，这细节你知道吗？ |url=https://new.qq.com/rain/a/20230412A0049400|access-date=May 25, 2023 |language=zh}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/s/2014-09-15/11054208691.shtml|script-title=zh:候选人资料：娱乐圈宝贝计划--罗云熙|date=September 15, 2014|website=Sina|language=zh}}</ref> Siya ay nagtapos sa Shanghai Theatre Academy kung saan siya nag-aral ng major sa ballet.<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/s/2014-09-15/11054208691.shtml|script-title=zh:候选人资料：娱乐圈宝贝计划--罗云熙|date=September 15, 2014|website=Sina|language=zh}}</ref> ==Maagang buhay at edukasyon== Si Luo Yunxi, ipinanganak na si Luo Yi (罗弋), ay lumaki sa [[Chengdu]], [[Sichuan]], [[China]]. Sa edad na 5, nagsimulang mag-aral siya ng sayaw mula sa kanyang ama, na isang guro ng sayaw. Sa loob ng 11 taon, siya ay propesyonal na nagsanay sa ballet. Noong 2005, ibinigay sa kanya ang pagkakataon na mag-aral sa Beijing Dance Academy at Shanghai Theater Academy, at pinili niyang pumasok sa huli.<ref>{{cite web|url=https://new.qq.com/omn/20180914/20180914A1UWVC.html|script-title=zh:罗云熙谈三岁就喜欢跳舞，因胡歌选择上戏却"完美错过"|date=October 8, 2018|website=Tencent|language=zh}}</ref>Noong 2008, kasama ng kanyang mga kaklase, isinagawa ni Luo ang grupo ballet dance na ''Tchaikovsky Rhapsody'' sa ika-6 na Lotus Award National College Dance Competition. Ang kanyang impromptu dance solo na batay sa napili ng walang kahanda-handa na prompt na “Ang Panginginig na Apoy” ay tumulong sa grupo na manguna at makuha ang gintong medalya sa kompetisyon.<ref>{{cite web|url=http://news.sohu.com/20081006/n259859741.shtml|script-title=zh:第六届中国舞蹈荷花奖校园舞蹈大赛落幕|date=October 8, 2018|website=Sohu|language=zh}}</ref> Matapos ang kanyang pagtatapos, nagtrabaho siya bilang isang tagapagturo ng sayaw sa School of Dance ng Macao Conservatory.<ref>{{cite web|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_2921838|title=专访｜罗云熙：听爸爸的话，一不怕打击，二不怕挖苦|date=January 30, 2019|website=The Paper|language=zh}}</ref><ref name=he>{{cite web|url=http://xwb.my399.com/html/2018-09/03/content_14967331.htm|title=罗云熙从"少年何以琛"到"夜神"润玉|date=September 3, 2018|website=Xinjing Newspaper|language=zh|access-date=January 9, 2020|archive-date=May 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510185506/http://xwb.my399.com/html/2018-09/03/content_14967331.htm|url-status=dead}}</ref>Sa panahong ito, siya ay lumahok sa pagtatanghal sa entablado bilang isa sa mga pangunahing mananayaw sa contemporary ballet na''Flying to the Moon''. Ang sayaw ay napili na ihanda bilang pagtatanghal sa pagdiriwang ng ika-10 taon ng pagsasalin ng soberanya ng [[Macau]] noong 2009.<ref>{{cite web|url=http://www.icm.gov.mo/en/News/detail/8632|title="Flying to the Moon" by the Macao Youth Dance Troupe premiers on October 7|date=October 8, 2018|website=Cultural Affairs Bureau Macau|language=en}}</ref> ==Karera== ===2010–2012: Musikal na karera at pagsisimula sa pag-arte=== Noong 2010, unang lumabas si Luo bilang bahagi ng three-member boy group na JBOY3 kasama ang kantang ''Promise of Love''.<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/y/2011-01-07/16173201101.shtml|title=J3新年迎头彩《爱的契约书》空降电台|date=November 7, 2018|website=Sina|language=zh}}</ref> Ang grupo ay naglabas ng kanilang pangalawang kanta na ''Gravit'' noong ika-23 ng Marso, 2011,<ref>{{Cite web|url=http://ent.sina.com.cn/y/2011-03-22/14113260670.shtml|title=J3组合献声《万有引力》 同名主题曲首播(附图)|website=Sina|date=March 22, 2011|language=zh}}</ref> at ang kanilang ikatlong kanta na ''Walking Emoji'' ay inilabas noong ika-26 ng Hulyo, 2011.<ref>{{Cite web|url=http://music.yule.sohu.com/20110615/n310245966.shtml|title=表情帝夜袭北京助阵MV "誓死"参演J3反转剧|website=Sohu|date=June 15, 2011|language=zh}}</ref> Ang JBOY3 ay naghiwalay noong 2012. Noong Abril 2012, nagkasama si Luo kasama ang isa sa mga miyembro upang bumuo ng isang duo na pinangalanan nilang Double JL (双孖JL), at kanilang inilabas ang kantang ''JL'',<ref>{{cite web|url=http://ent.163.com/12/0427/12/803N2BJE00031H0O.html|title=男子组合双孖JL同名主打歌《JL》首播|date=April 27, 2012|website=Netease|language=zh}}</ref> at ang kanilang pangalawang kanta na''Us'' ay inilabas nila noong Agosto 2012.<ref>{{Cite web|url=http://ent.163.com/12/0817/10/893PE6F700031H0O.html|title=双孖JL拍《我们》MV颠覆形象 演绎另类校园故事|last=|website=Netease|date=August 17, 2012|language=zh}}</ref> Habang bahagi ng Double JL, siya ay sumali sa iba’t ibang mga gawain kabilang ang pag-audition sa singing reality competition show na ''Asian Wave,''<ref name=asian>{{Cite web|url=http://www.kankanews.com/a/2012-07-26/0011344828.shtml|title=20120725《声动亚洲》：双孖JL晋级|date=July 2, 2012|language=zh|website=Kankan News|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Oktubre 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009013249/http://www.kankanews.com/a/2012-07-26/0011344828.shtml|url-status=dead}}</ref> at nag-host din siya ng internet variety show na ‘‘Music ShowShowShow’’ mula Disyembre 2012 hanggang Marso 2013.<ref>{{Cite web|url=https://www.163.com/dy/article/DSJ6CAT005390V9F.html|title=这个组合的成员终于要火了，罗云熙演戏好，符龙飞唱歌棒|last=|website=Netease|date=September 25, 2018|language=zh}}</ref> Ang Double JL ay naghiwalay noong 2013. Noong 2012, unang nagdebut si Luo bilang aktor nang siya ay mabigyan ng papel sa pelikulang romantiko na ''The Spring of My Life'' kasama si Tan Songyun.<ref>{{cite web|url=http://ent.cntv.cn/2015/11/26/ARTI1448500893183236.shtml|script-title=zh:《最美的时候遇见你》 罗云熙定义"国民男友"新标准|date=November 26, 2015|website=CCTV|language=zh|access-date=September 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929155642/http://ent.cntv.cn/2015/11/26/ARTI1448500893183236.shtml|archive-date=September 29, 2018|url-status=dead}}</ref> Ang pelikula ay inilabas sa mga sinehan noong 2015.<ref name=spring>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/m/c/2015-10-16/doc-ifxivsch3637150.shtml|script-title=zh:《最美的时候》定档11.20 定档海报现头吻|date=October 16, 2015|website=Sina|language=zh}}</ref> ===2013-2017: Pag-unlad ng Karera=== [[File:Luo Yunxi modeling for C China in 2015.png|thumb|left|Ang pagmo-model ni Luo Yunxi noong 2015.]] Noong 2013, siya ay napili para sa kanyang unang drama na ''Flip in Summer''.<ref>{{cite web |url=https://www.sohu.com/a/589835908_121275092 |title=罗云熙“打脸”《半糖》导演，出道初期被说到怀疑人生，现成谈资 |access-date=April 27, 2023|language=zh}}</ref> Naipalabas ito noong 2018.<ref>{{Cite web|url=http://ent.163.com/18/0730/12/DNVCSIN700038793.html|script-title=zh:偶像剧《夏日心跳》播出在即 迎"清凉体验"|last=|website=Netease|date=July 30, 2018|language=zh}}</ref> Noong 2014, si Luo ang bida sa science fiction campus web drama na ''Hello Aliens''.<ref name=hello>{{cite web|url= http://yule.sohu.com/20140704/n401775342.shtml|script-title=zh:《你好外星人》今日开播 罗云熙领衔花美男盛宴|date=July 4, 2014|website=Sohu|language=zh}}</ref> Noong parehong taon, siya ay pumirma ng kontrata sa kumpanyang Lafeng Entertainment.<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/s/m/2014-05-16/10034142685.shtml|script-title=zh:罗云熙进军影视 正式签约拉风传媒|date=May 16, 2014|website=Sina|language=zh}}</ref> Noong 2015, naging kilala si Luo sa mga manonood dahil sa kanyang papel bilang mas bata na bersyon ng lalaking pangunahing tauhan sa tanyag na romantikong drama na ''My Sunshine''.<ref name=sun>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/v/m/2015-01-29/doc-icczmvun5540704.shtml|script-title=zh:《何以》收官 小以琛罗云熙获封国民学长|date=January 9, 2015|website=Sina|language=zh}}</ref> Matapos ang pagpapalabas ng drama, naranasan ni Luo ang malaking pagtaas ng kanyang kasikatan.<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/v/m/2015-01-28/doc-ichmifpx5892289.shtml|script-title=zh:《何以》少年何以琛罗云熙新晋人气偶像|date=January 28, 2015|website=Sina|language=zh}}</ref> Noong 2016, si Luo ay napili bilang pangunahing tauhan sa krimen at suspenseng drama na ''Voice of the Dead''. Ito ay isang adaptasyon ng isa sa mga aklat ng serye ng nobelang ''Medical Examiner Dr. Qin''.<ref name=voice>{{cite web|url=http://hb.people.com.cn/n2/2016/0902/c192237-28940457.html|script-title=zh:罗云熙《尸语者》开机 饰演法医成破案利器|date=September 2, 2016|website=People's Daily|language=zh|access-date=September 17, 2018|archive-date=September 29, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929155615/http://hb.people.com.cn/n2/2016/0902/c192237-28940457.html|url-status=dead}}</ref> Noong parehong taon, siya ay bida sa historical fantasy drama na ''Fox in the Screen'' bilang isang demonyo na umiibig sa isang tao.<ref name=fox>{{cite web|url=http://ent.qq.com/a/20160720/035976.htm#p=1|script-title=zh:原创季播剧《屏里狐》开机 罗云熙上演人狐虐恋|date=July 20, 2016|website=Tencent|language=zh}}</ref> Noong 2017, si Luo ay kasama sa fantasy romance drama na ''A Life Time Love'' kung saan muli niyang pinagsamahan ang kanyang kasamang gumanap sa ''My Sunshine'', si Janice Wu.<ref name=life>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/v/m/2017-06-13/doc-ifyfzfyz3813519.shtml|title=《上古情歌》罗云熙深情上线 与吴倩组CP期待满满|date=June 13, 2017|website=Sina|language=zh}}</ref> Pagkatapos ay ginampanan niya ang pangunahing papel sa medikal na serye na ''Children’s Hospital Pediatrician.''<ref name=children>{{cite web|url=http://ent.163.com/17/0124/15/CBI9I53600038793.html|script-title=zh:罗云熙出演《儿科医生》 从法医到儿科医生忙不停|date=January 24, 2017|website=Netease|language=zh}}</ref> Siya rin ang nagbigay-boses sa papel ni Flame sa animated film na ''Dragon Force'', na inilabas noong Setyembre 2017.<ref name=dragon>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/m/c/2017-09-25/doc-ifymfcih4604424.shtml|script-title=zh:罗云熙《钢铁飞龙》首映礼 首次配音展声音魅力|date=September 25, 2018|website=Sina|language=zh}}</ref> ===2018–kasalukuyan: Na pangkalahatang tagumpay=== Noong 2018, sinimulan ni Luo ang pagbabalangkas ng palabas na kasaysayang romantikong dula na ''Princess Silver'' bilang isang mabait ngunit malayong at maling unawain na prinsipe na namana ang isang nakamamatay na lason mula sa kanyang ina bago pa siya ipinanganak. Ang dula ay inilabas noong Abril 2019.<ref name=silver>{{cite web|url=http://ent.163.com/18/0905/12/DQUKABP400038793.html|script-title=zh:罗云熙《香蜜》演技获赞 新剧《白发王妃》引期待|date=September 5, 2018|website=Netease|language=zh}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ent.sina.com.cn/v/m/2019-05-06/doc-ihvhiews0093232.shtml|script-title=zh:《白发》定档5·15 张雪迎李治廷搅动乱世棋局|date=May 6, 2019|website=Sina|language=zh}}</ref> [[File:Luo Yunxi in 2023 (cropped).jpg|thumb|Luo Yunxi sa ''Love Is Panacea'']] Si Luo rin ay naging bahagi ng palabas na fantaserye sa romansa na ''Ashes of Love'' bilang ''Runyu'', ang mahinahon at marangal na Gabing Immortal na ang kanyang pagiging walang malisya at kabutihan ay nauwi sa galit at paghihiganti nang magsimula siyang maningil sa di-makatarungang kamatayan ng kanyang ina.<ref name=ashes>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/v/m/2017-06-16/doc-ifyhfnqa4370715.shtml|script-title=zh:罗云熙《香蜜》出演夜神润玉 称终于"情场失意"|website=Sina|date=June 16, 2017|language=zh}}</ref> Ang palabas na iyon ang nanguna sa mga rating sa telebisyon at online na pagsingil<ref>{{cite web|url=http://ent.163.com/18/0809/15/DOPCOK2800038793.html|script-title=zh:《香蜜》收视率稳居榜首！罗云熙《白发王妃》杀青引期待|date=August 9, 2018|website=Netease|language=zh}}</ref> at ang pagganap ni Luo bilang isang pangunahing kontrabida na may moral na ambigwedad ay pinuri ng mga kritiko.<ref>{{cite web |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/201902/22/WS5c6f59c2a3106c65c34eac4e_16.html |title=Novel characters: Actors who shine in TV dramas from books |access-date=April 27, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fun.youth.cn/gnzx/201808/t20180828_11711326.htm|script-title=zh:《香蜜》温润夜神化身腹黑天帝 罗云熙演技获赞|date=August 28, 2018|website=Youth.cn|language=zh}}</ref><ref>{{cite web|url=http://media.people.com.cn/n1/2018/0828/c40606-30254540.html|script-title=zh:"润玉"罗云熙否认抢戏：每个人有自己的命运|date=August 28, 2018|website=People's Daily|language=zh}}</ref> Noong parehong taon, siya ay napili sa modernong drama ng romansa na ''Broker'' kasama si Victoria Song bilang isang kalaban-likas na corporate spy na may nakatagong motibo. Ang drama ay ipinalabas sa Zhejiang TV at Jiangsu TV noong ika-22 ng Hulyo, 2021. <ref name=broker>{{cite web|url=https://news.sina.com.cn/c/2018-11-14/doc-ihnvukfe8637445.shtml|script-title=zh:宋茜罗云熙新剧《掮客》科学家实验室邂逅爱|date=November 14, 2018|website=Sina|language=zh}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.sohu.com/a/477323616_118040/?pvid=000115_3w_a|script-title=zh:江苏卫视《心跳源计划》定档7月22日 宋茜罗云熙演绎“势均力敌”的爱情|date=June 14, 2021|website=Sohu|language=zh}}</ref> Noong 2020, napili si Luo sa xianxia drama na ''Immortality'' bilang isang matapang at walang pag-aalinlangang grandmaster.<ref name=hyx>{{cite web|url=http://ent.163.com/20/0121/14/F3E06VRC000380EN.html|title=《皓衣行》官宣双男主罗云熙陈飞宇 只问丹心不问值得|date=January 21, 2020|website=Netease|language=zh}}</ref> Noong parehong taon, siya ay nagsiganap sa wuxia romance drama na ''And The Winner Is Love'' bilang ang magandang binata ng Yueshang Valley.<ref name=winner>{{cite web|url=https://news.sina.com.cn/c/2019-05-29/doc-ihvhiews5387975.shtml|script-title=zh:罗云熙陈钰琪新剧《月上重火》演绎侠情江湖|date=May 29, 2019|website=Sina|language=zh}}</ref> Siya rin ay nagsiganap bilang ''Yuan Shuai'' sa modernong romance workplace drama na ''Love is Sweet''. Ang drama ay naging pinakapopular na romance drama ng iQiyi noong 2020, at si Luo ay nakatanggap ng positibong mga review para sa kanyang papel bilang isang arogante at kaakit-akit na executive ng investment bank.<ref name=sweet>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/421861513_578144|title=《半是蜜糖半是伤》热播上线 罗云熙天降系竹马甜蜜追爱进行时 |date=November 30, 2020|website=Sohu|language=zh}}</ref> Noong parehong taon, siya ay napili bilang isang palihim na CEO sa melo romansa na ''Lie to Love''.<ref name=lietolove>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/434717991_120651062|title=《良言写意》发布海报！男主罗云熙，女主程潇，半是蜜糖班底出品|date=November 27, 2020|website=Netease|language=zh}}</ref> Noong 2021, napili si Luo sa ''Light Chaser Rescue'' bilang isang mapanlinlang na abogado na nagbago ang takbo ng buhay matapos maging isang boluntaryong manggagawa sa rescue. Ang drama ay ipinalabas sa Mango TV at Tencent noong ika-14 ng Oktubre, 2022.<ref name=light>{{cite web|url=https://new.qq.com/omn/20210709/20210709A088PM00.html|title=《追光者》开机，吴倩罗云熙再演情侣，梦回《何以笙箫默》|date=July 9, 2021|website=Tencent|language=zh}}</ref> Noong parehong taon, si Luo ay napili bilang ''Tantai Jin'' sa xianxia drama na ''Till The End Of The Moon''. Siya ay isang bihag na prinsipe na ipinanganak na may masamang buto at kailangang lumaban laban sa kanyang tadhana na maging mapangwasak na Devil God.<ref name=moon>{{cite web|url=https://k.sina.com.cn/article_6891727994_19ac76c7a00100zery.html|title=罗云熙《长月烬明》开机,各大主演造型惊艳,陈都灵被评最美反派|date=November 5, 2021|website=Sina|language=zh}}</ref> Ang drama ay ipinalabas sa Youku noong Abril 6, 2023 at naging isang tagumpay sa komersyo. Ang Youku ang may pinakamaraming bilang ng mga pag-download sa App Store mula noong 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/666427063_121420533|title=《长月烬明》火了，优质内容推动优酷单日下载峰值逐年攀升 |date=April 9, 2023|website=Sohu|language=zh}}</ref> Ang drama ay may market share na 22.76% sa unang araw ng pagpapalabas, kaya naging pinakapinapanood na period drama mula noong 2020. Ang pagganap ni Luo bilang anti-hero ay nagtangkang pumasa rin ng positibong mga pagsusuri.<ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/664953378_523234|title=2023第一仙侠《长月烬明》屡破纪录，优酷“仙侠剧第一厂牌”实至名归 |date=April 9, 2023|website=Sohu|language=zh}}</ref> Noong 2022, napili si Luo bilang bida sa medikal na romance drama na ''Love Is Panacea''. Ginampanan niya ang papel ng isang henyo na neurosurgeon na nangunguna sa pananaliksik ukol sa Huntington’s disease upang iligtas ang kaniyang minamahal.<ref name=panacea>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/577212185_121447979|title=罗云熙和章诺楠新剧《爱情遇见达尔文》开机！小说结局女主去世！|date=August 16, 2022|website=Sohu|language=zh}}</ref> Ang drama ay ipinakita sa CCTV-8 noong ika-2 ng Nobyembre, 2023.<ref>{{cite web|url=https://www.163.com/dy/article/IJESVKF00514D3UH.html|title=《治愈系恋人》：罗云熙演绎真实深刻的医生爱情，央视八套播出|date=November 13, 2023|website=Netease|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Nobiyembre 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116072303/https://www.163.com/dy/article/IJESVKF00514D3UH.html|url-status=dead}}</ref> [[File: Luo Yunxi 2023 (cropped).jpg|thumb|left|Luo Yunxi sa ''Follow Your Heart'']] Noong 2023, si Luo ay ginulang sa period detective romance drama na ''Follow Your Heart'' bilang isang prinsipe-na-naging-detective na may prosopagnosia.<ref name=heart>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/671162038_114780?scm=1103.plate:622:0.0.1_1.0&spm=smpc.channel_217.block4_297_yTHcLO_1_fd.2.1682665200010DA5oXoZ_1125|title=古装爱情剧《颜心记》开机 罗云熙宋轶携手寻爱江湖演绎命定情缘 |date=April 28, 2023|website=Sohu|language=zh}}</ref> Noong parehong taon, siya ay ginulang sa fantasy wuxia drama na ''Shui Long Yin'' bilang isang napakagaling ngunit introverted at kahit indifferent na espada.<ref name=waterdragon>{{cite web|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202311/13/WS6551c684a31090682a5ede5f.html|title=New martial arts fantasy drama announced|date=November 13, 2023|website=China Daily|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202311/13/WS6551c684a31090682a5ede5f.html |title=New martial arts fantasy drama announced |access-date=November 16, 2023}}</ref> ==Iba pang mga aktibidad== Ang Madame Tussauds Shanghai at Beijing ay nag-install ng mga wax figure ni Luo noong Hulyo 2023.<ref>{{cite web|url=https://sh.sina.com.cn/news/w/2023-07-15/detail-imzauqqi7037559.shtml|title=罗云熙全新双蜡像正式亮相 |date=July 15, 2023|website=Sina|language=zh}}</ref> Noong parehong buwan, si Luo ay naging tagapaglabas ng kultura ng Tsina para sa [[League of Legends]].<ref>{{cite web|url=https://m.163.com/dy/article/IBIC37J305374EDE.html?spss=adap_pc|title=罗云熙解锁新代言 |date=August 7, 2023|website=Netease|language=zh}}</ref>Si Luo ay itinalaga bilang Ambasador ng Kaibigan ng Kultura ng Tsina sa Thailand ng Tourism Authority of Thailand noong Oktubre 2023 dahil sa kasikatan ng ''Till The End Of The Moon''.<ref>{{cite web|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202311/10/WS654dd3b4a31090682a5ed95c.html#:~:text=Luo%20Yunxi%2C%20a%20Chinese%20actor,events%20in%20Bangkok%20last%20week.|title=Actor takes lead role in boosting Thai ties |date=November 10, 2023|website=[[China Daily]]}}</ref> ==Filmography== [[File: Luo Yunxi in 2024.jpg|thumb|Luo Yunxi sa ''Shui Long Yin'']] ===Pelikula=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | English title ! scope="col" | Chinese title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" | 2015 | ''The Spring of My Life'' | 最美的时候遇见你 | Guo Yang | | <ref name=spring /> |- ! scope="row" | 2017 | ''Dragon Force: So Long, Ultraman'' | 钢铁飞龙之再见奥特曼 | Chi Yan | Voice-over | <ref name=dragon /> |} ===Serye sa telebisyon=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | English title ! scope="col" | Chinese title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" | 2015 | ''My Sunshine'' | 何以笙箫默 | He Yichen (young) | | <ref name=sun /> |- ! scope="row" | 2016 | ''The Love of Happiness'' | 因为爱情有幸福 | Su Lekai | | <ref>{{cite web|url=http://ent.163.com/16/0406/14/BJVMSVHC000333J5.html|script-title=zh:《因为爱情有幸福》收官 罗云熙演绎学渣逆袭|date=April 6, 2016|website=Netease|language=zh}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2017 | ''A Life Time Love'' | 上古情歌 | Xuanyang Zhiruo | | <ref name=life /> |- | ''Children's Hospital Pediatrician'' | 儿科医生 | Shen He | | <ref name=children /> |- ! scope="row" rowspan="2"| 2018 | ''Ashes of Love'' | 香蜜沉沉烬如霜 | Runyu | | <ref name=ashes /> |- | ''Flip in Summer'' | 夏日心跳 | Xiaoshen | Filmed in 2013 | <ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/249136155_618503|script-title=zh:《夏日心跳》大结局 洪冰瑶无缘罗云熙|date=August 21, 2018|website=Sohu|language=zh}}</ref> |- ! scope="row" | 2021 | ''Broker'' | 心跳原计划 | Zhou Xiaoshan | Filmed in 2019 | <ref name=broker /> |- ! scope="row" | 2023 | ''Love Is Panacea'' | 爱情遇见达尔文 | Gu Yunzheng | | <ref name=panacea /> |- ! scope="row" {{TBA}} | ''Shui Long Yin'' | 水龙吟 | Tang Lici | | <ref name=waterdragon></ref> |} ===Serye sa web=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | English title ! scope="col" | Chinese title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" | 2014 | ''Hello Aliens'' | 你好外星人 | Guo Xin | | <ref name=hello /> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2016 | ''Fox in the Screen'' | 屏里狐 | Yu Yan | | <ref name=fox /> |- | ''Ultimate Ranger'' | 终极游侠 | Ju Heng | | <ref>{{cite web|url=http://ent.ifeng.com/a/20160118/42564307_0.shtml|title=芒果TV《终极游侠》开机 罗云熙演绝世高手|date=January 8, 2016|website=ifeng|language=zh}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2019 | ''Princess Silver'' | 白发 | Rong Qi | | <ref>{{cite web|url=http://ent.163.com/19/0103/13/E4JP124900038793.html|title=张雪迎李治廷《白发王妃》"真言"版剧照曝光|date=January 3, 2019|website=Netease|language=zh}}</ref> |- | ''The Code of Siam'' | 异域档案之暹罗密码 | Professor Qin | Cameo | <ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/358268517_100231690|script-title=zh:娱乐圈多现实？红了的罗云熙，一部客串电视剧竟拿他当主打宣传|date=December 4, 2019|website=Sohu|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Mayo 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531065136/https://www.sohu.com/a/358268517_100231690|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2020 | ''And The Winner Is Love'' | 月上重火 | Shangguan Tou | | <ref name=winner /> |- | ''Love is Sweet'' | 半是蜜糖半是伤 | Yuan Shuai | | <ref name=sweet /> |- ! scope="row" rowspan="3" | 2021 | ''Guys with Kids'' | 奶爸当家 | Yu Bo | | <ref>{{cite web|url=http://yule.sohu.com/20150417/n411430230.shtml|script-title=zh:罗云熙《奶爸当家》热拍 骑哈雷上演速度与激情|date=April 7, 2018|website=Sohu|language=zh}}</ref> |- | ''Arcane (League of Legends '' | 双城之战 | Viktor | Voice-over for the Chinese-dubbed version | <ref>{{cite web|url=https://www.9game.cn/news/5597905.html|script-title=zh:《英雄联盟》双城之战配音演员表 中英文CV一览|date=November 15, 2021|website=9game|language=zh}}</ref> |- | ''Lie to Love'' | 良言写意 | Li Zeliang | | <ref name=lietolove /> |- ! scope="row" | 2022 | ''Light Chaser Rescue'' | 追光者 | Luo Ben | | <ref name=light /> |- ! scope="row" | 2023 |''Till The End Of The Moon'' | 长月烬明 | Tantai Jin / Cang Jiumin / Mingye | | <ref name=moon /> |- ! scope="row" rowspan="3" {{TBA}} | ''Immortality'' | 皓衣行 | Chu Wanning / Chu Xun | | <ref name=hyx /> |- | ''Follow Your Heart'' | 颜心记 | Jiang Xinbai | | <ref name=heart /> |- |} ===Mga palabas sa telebisyon=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | English title ! scope="col" | Chinese title ! scope="col" | Role ! scope="col" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" | 2012 | ''Asian Wave'' | 声动亚洲 | Contestant | | <ref>{{Cite web|url=http://ent.sina.com.cn/y/2012-07-28/10143697045.shtml|title=双孖JL组合《校园》MV演绎另类校园故事|date=July 28, 2012|website=Sina|language=zh}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | 2018 | ''Happy Camp'' | 快乐大本营 | Guest | | <ref>{{Cite web|url=https://www.sohu.com/a/259571078_100109281|title=罗云熙做客快乐大本营，润玉做了什么让维嘉这样火大|date=October 15, 2018|website=Sohu|language=zh}}</ref> |- | ''PhantaCity'' | 幻乐之城 | Guest | Performance: Encounter | <ref>{{Cite web|url=http://sc.people.com.cn/n2/2018/1022/c345488-32186738.html|title=《幻乐之城》收官之战 罗云熙：最幸福的是见到偶像王菲|access-date=December 25, 2018|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226041149/http://sc.people.com.cn/n2/2018/1022/c345488-32186738.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''Beyond it! Hero'' | 超越吧！ 英雄 | Cast member | | <ref>{{Cite web|url=http://ent.people.com.cn/n1/2018/1220/c1012-30478394.html|script-title=zh:《超越吧！英雄》阵容曝光 陈赫等率101位高手圆“电竞梦”|date=December 20, 2018|website=People.com|language=zh}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2019 | ''Travel, Feel the World'' | 慢游全世界 | Guest | Segment: Fiji | <ref>{{Cite web|url=https://ent.ifeng.com/c/7nOP4KraiFS|title=《慢游全世界》惊喜回归 罗云熙慢游斐济定档官宣|date=June 10, 2019|website=ifeng|language=zh}}</ref> |- | ''Mr. Mossie'' | 魔熙先生 | Himself | Co-produced with [[TikTok|Douyin]] |<ref>{{cite web|url=http://www.yule.com.cn/html/201911/46418.html|title=《魔熙先生+》回归成都 罗云熙感受城市变迁|date=November 22, 2019|website=Yule|language=zh}}</ref> |- ! scope="row" | 2020 | ''Happy Camp'' | 快乐大本营 | Guest | |<ref>{{Cite web|url=http://www.sd.xinhuanet.com/news/yule/2020-06/12/c_1126108007.htm|title=《月上重火》热播 罗云熙演技获赞热议不断|date=June 12, 2020|website=News.cn|language=zh}}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- ! scope="row" | 2022 | ''Voice Monster'' | 我是特优声 | Guest | Performance: Viktor from Arcane | <ref>{{Cite web|url=https://www.sohu.com/a/587689380_121033955|title=罗云熙助阵《我是特优声剧团季》感受配音魅力 展现演员实力 |date=September 24, 2022|website=Sohu|language=zh}}</ref> |- |} ==Discography== ===Mga album=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col"| Title ! scope="col" | Album details ! scope="col" | Sales !Ref. |- ! scope="row" | ''Love Yourself''<br /> 12人生 | * Inilabas: April 28, 2018 * Label: Wonderful Music * Mga Format: Digital download, streaming media | Free | |- ! scope="row" | ''X'' | * Inilabas: December 27, 2020 * Label: Wonderful Music * Mga Format: Digital download, streaming media | * CHN: 140,571 |<ref>{{Cite web|url=http://y.saoju.net/szzj/album/515/|title=X|website=y.saoju.com|access-date=April 12, 2023|archive-date=Abril 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412160418/http://y.saoju.net/szzj/album/515/|url-status=dead}}</ref> |} ==Mga single== {| class="wikitable" ! Year !! English title !! Chinese title !! Album !! Notes !Ref. |- | 2015 || ''Endless Summer'' || 夏未央 || || |<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/y/yneidi/2015-03-16/doc-ichmifpy0474342.shtml|script-title=zh:罗云熙单曲《夏未央》首发 为爱发声|date=March 16, 2015|website=Sina|language=zh}}</ref> |- | 2016 || ''Fox in the Screen'' || 屏里狐 || ''Fox in the Screen OST'' || |<ref>{{cite web|url=http://ent.qq.com/a/20161124/015069.htm|script-title=zh:尽显温柔本色 罗云熙献唱《屏里狐》主题曲|date=November 24, 2016|website=Tencent|language=zh}}</ref> |- | rowspan=2|2019 || ''Year of Reunion'' || 团圆年 || || Performance for CCTV Lantern Festival |<ref name=year>{{cite web|url=http://tv.cctv.com/2019/02/19/VIDEDVGSTlYFkVDloNt4cjjs190219.shtml?spm=C55953877151.PuvgIQ6NQbQd.0.0|title=[2019喜气洋洋闹元宵]歌曲《团圆年》 表演：魏允熙 罗云熙 李沁 张彬彬|date=February 19, 2019|website=CCTV|language=zh}}</ref> |- |''Against the Current'' || 逆流而上 || || Singles sold (CHN): 354,128 |<ref name="y.saoju.net">{{Cite web|url=http://y.saoju.net/szzj/album/230/|title=Against the Current|website=y.saoju.com|access-date=April 12, 2023|archive-date=Abril 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412160840/http://y.saoju.net/szzj/album/230/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=4|2020 || ''Fate Begins'' || 缘起 || ''And The Winner Is Love OST'' || | |- |''Chengdu'' || 成都 || || |<ref>{{cite web|url=http://ex.chinadaily.com.cn/exchange/partners/82/rss/channel/cn/columns/ma7abu/stories/WS5ee0c1f7a31027ab2a8cf7c6.html|script-title=zh:听着《成都》感受四川的烟火气|date=June 10, 2020|website=China Daily|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Mayo 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531072157/http://ex.chinadaily.com.cn/exchange/partners/82/rss/channel/cn/columns/ma7abu/stories/WS5ee0c1f7a31027ab2a8cf7c6.html|url-status=dead}}</ref> |- |''Waiting for the Wind to Stop'' || 等风停 || X ||Singles sold (CHN): 558,008 |<ref>{{cite web|url=http://y.saoju.net/szzj/album/395/|title=Waiting for the Wind to Stop|date=April 12, 2023|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Mayo 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531065639/http://y.saoju.net/szzj/album/395/|url-status=dead}}</ref> |- |''Spark in the Stars'' || 星星之火 || X || Released for fans as a birthday single |<ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/410092294_115487|title=罗云熙新歌《星星之火》零点上线温暖感谢粉丝陪伴 |date=July 28, 2020|website=Sohu|language=zh}}</ref><br /> |- | 2021 || ''Because of You'' || || ''Lie To Love OST'' || |- | 2021 || ''Original Aspiration'' || 初心 || || Charity single |<ref>{{cite web|url=https://y.qq.com/n/ryqq/albumDetail/001z6d5d3eKoNn|title=罗云熙《初心》|date=October 21, 2022|website=QQ Music|language=zh}}</ref><br /> |- | 2023 || ''Traveller'' || 旅人 || || Released as a birthday single |<ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/707605694_121123784|title=哇哦！他居然在生日这天发了新歌！ |date=July 28, 2023|website=Sohu|language=zh}}</ref><br /> |} ==Mga parangal at nominasyon== {| class="wikitable" |- ! Year !! Award !! Category !!Nominated work!! Results !! Ref. |- | 2017 | Mobile Video Festival | Annual Charity Star Role Model | N/A | {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://wemedia.ifeng.com/47888155/wemedia.shtml|script-title=zh:罗云熙出席2017移动视频风云盛典 荣获"年度公益星榜样"|date=February 4, 2018|website=ifeng|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Agosto 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807210007/http://wemedia.ifeng.com/47888155/wemedia.shtml|url-status=dead}}</ref> |- | 2018 | 18th Chinese Campus Art Glory Festival | Most Popular Trendy Artist | N/A | {{won}} | <ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/tv/zy/2018-02-07/doc-ifyreyvz9649545.shtml|title=魅力校园春节大联欢 高伟光获年度榜样艺人|date=February 7, 2018|website=Sina|language=zh}}</ref> |- |2019 |Golden Blossom - The Fourth Network Film And Television Festival |Best Actor | ''Princess Silver'' |{{nom}} | <ref>{{cite web|url=http://ent.ynet.com/2019/11/25/2225215t1254.html|title=金骨朵网络影视盛典提名揭晓 王一博肖战杨紫等入围|date=November 25, 2019|website=Ynet|language=zh|access-date=November 25, 2019|archive-date=May 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524071515/https://pos.baidu.com/fcem?conwid=300&conhei=80&rdid=3083583&dc=3&exps=110261,110254,110011&psi=23a16339ab169f1a5ac86156ae1948be&di=u3083583&dri=0&dis=0&dai=41&ps=0x0&enu=encoding&ant=0&aa=1&dcb=___adblockplus_&dtm=HTML_POST&dvi=0.0&dci=-1&dpt=none&tsr=0&tpr=1621840471300&ti=%E9%87%91%E9%AA%A8%E6%9C%B5%E7%BD%91%E7%BB%9C%E5%BD%B1%E8%A7%86%E7%9B%9B%E5%85%B8%E6%8F%90%E5%90%8D%E6%8F%AD%E6%99%93%20%E7%8E%8B%E4%B8%80%E5%8D%9A%E8%82%96%E6%88%98%E6%9D%A8%E7%B4%AB%E7%AD%89%E5%85%A5%E5%9B%B4_YNET.com%E5%8C%97%E9%9D%92%E7%BD%91&ari=2&ver=0517&dbv=2&drs=3&pcs=1185x27606&pss=1201x27606&cfv=0&cpl=3&chi=50&cce=true&cec=UTF-8&tlm=1574662292&prot=2&rw=1185&ltu=http%3A%2F%2Fent.ynet.com%2F2019%2F11%2F25%2F2225215t1254.html&ecd=1&uc=1600x1000&pis=-1x-1&sr=1600x1000&tcn=1621840512&qn=1771fb2043dfb693&tt=1621840512250.3.2234.2234|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan=6|2020 | 1st People's Daily Digital Communication and Fusion Screen Ceremony | Influential Actor |''Children's Hospital Pediatrician'' |{{won}} | <ref>{{cite news |last1=Ru |first1=Wang |title=Top art, cultural workers honored at ceremony |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202001/15/WS5e1eb8f4a3101282172712fc.html |access-date=April 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115172936/https://www.chinadaily.com.cn/a/202001/15/WS5e1eb8f4a3101282172712fc.html | archive-date=January 15, 2020| work=[[China Daily]] | date=January 15, 2020}}</ref> |- |China Literature Awards Ceremony |Heartthrob Actor | ''Princess Silver'' |{{won}} |<ref>{{cite web|url=http://ent.ynet.com/2020/01/19/2335498t1254_6.html|title=罗云熙出席阅文原创文学风云盛典 荣获"阅动人心 经典形象"奖项|date=January 9, 2020|website=Ynet|language=zh|access-date=January 21, 2020|archive-date=August 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003747/http://ent.ynet.com/2020/01/19/2335498t1254_6.html|url-status=dead}}</ref> |- |7th The Actors of China Awards |Best Actor (Web series) | ''Winner is Love'' |{{nom}} | <ref>{{cite web|url=https://www.cqcb.com/entertainment/2020-09-15/2992098_pc.html|title=第七届"中国电视好演员奖"候选名单，易烊千玺马思纯等超百名演员入围|date=September 15, 2020|website=Chongqing Chongbao|language=zh}}</ref> |- |iQIYI Screaming Night Festival |Popular Actor of the Year | ''Love is Sweet'' |{{won}} | <ref>{{cite web|url=https://k.sina.cn/article_5612754646_14e8bd6d600100sak8.html?from=ent&subch=star|title=爱奇艺尖叫之夜罗云熙荣获"年度人气演员"|date= December 5, 2020|website=Sina|language=zh}}</ref> |- |Golden Blossom - The Fifth Network Film And Television Festival |Best Actor | ''Winner is Love''<br />''Love Is Sweet'' |{{nom}} | <ref>{{cite web|url=https://m.sohu.com/a/435007330_436725/?pvid=000115_3w_a|title=金骨朵盛典投票通道正式开启，四大品类入围名单同步出炉|date=December 13, 2020|website=Sohu|language=zh}}</ref> |- |Tencent Video All Star Awards |Popular TV Actor of the Year | ''Winner is Love'' |{{won}} | <ref>{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/439529494_255783|title=罗云熙腾讯星光大赏获"年度人气电视剧演员" 现场首唱新歌《星星之火》|date=December 21, 2020|website=Sohu|language=zh}}</ref><ref>{{Citation |title=All Star Night: Dilireba & Luo Yunxi - Most Popular Series Actor of the Year - Watch HD Video Online - WeTV |url=https://wetv.vip/en/play/37cr5bdj8thg4at-Tencent%20Video%20All%20Star%20Night%202020/l0035wy5b31-All%20Star%20Night%3A%20Dilireba%20%26%20Luo%20Yunxi%20-%20Most%20Popular%20Series%20Actor%20of%20the%20Year |access-date=May 16, 2023 |language=en}}</ref> |- | 2021 | 2nd People's Daily Digital Communication and Fusion Screen Ceremony | Dynamic Actor | ''Winner is Love''<br />''Love Is Sweet'' | {{won}} | <ref>{{cite web|url=https://www.163.com/dy/article/G0MN58RP0537C07J.html|title=第二届"融屏传播盛典"揭幕 罗云熙荣获"融屏活力演员"|date=January 18, 2021|website=Netease|language=zh}}</ref> |- |2023 |Seoul International Drama Awards |Outstanding Asian Star |''Till The End Of The Moon'' | {{won}} |<ref>{{Cite web |last=Hicap |first=Jonathan |date=September 21, 2023 |title=‘The Fragile Colossus,’ ‘Big Bet’ win top prizes; Kathryn Bernardo, Thai star Gun recognized at Seoul Int’l Drama Awards |url=https://mb.com.ph/2023/9/21/the-fragile-colossus-big-bet-win-top-prizes-kathryn-bernardo-thai-star-gun-recognized-at-seoul-int-l-drama-awards |access-date=September 22, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |} ===Ballet=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Award !! Category !!Results !! Ref. |- | 2003 || Seventh Taoli Cup Dance Competition in China || Final Round || {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.wudaoku.com/news/dasai/201203/1097.html|script-title=zh:第七届桃李杯舞蹈比赛总目录|date=March 2012|website=WuDaoKu|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Hulyo 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723054406/http://www.wudaoku.com/news/dasai/201203/1097.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2008 || Sixth Lotus Award National College Dance Competition in China || Gold Medal || {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://news.sohu.com/20081006/n259859741.shtml|script-title=zh:第六届中国舞蹈荷花奖校园舞蹈大赛落幕|date=October 6, 2008|website=Sohu|language=zh}}</ref> |- | 2008 || Professional Dance Competition in Six Provinces and One City in East China || Winning Prize || {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.cflac.org.cn/ysb/2008-05/23/content_13345883.htm|script-title=zh:华东六省一市专业舞蹈比赛圆满落幕|date=May 23, 2008|website=Chinese Art Newspaper|language=zh|access-date=Pebrero 5, 2024|archive-date=Mayo 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531111523/http://www.cflac.org.cn/ysb/2008-05/23/content_13345883.htm|url-status=dead}}</ref> |- |} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1988]] cg5minyoq7v6ii71o4y7axqu48a8s7t Lunamatrona 0 329202 2224973 2116108 2026-09-13T10:07:23Z Ryomaandres 8044 2224973 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Lunamatrona|official_name=Comune di Lunamatrona|native_name=|image_skyline=Lunamatrona - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Lunamatrona-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|39|N|8|54|E|type:city(1,806)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=Italo Carruciu|area_footnotes=|area_total_km2=20.6|population_footnotes=|population_total=1798|population_as_of=Disyembre 31, 2009<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|pop_density_footnotes=|population_demonym=Lunamatronesi|elevation_footnotes=|elevation_m=180|saint=|day=|postal_code=09022|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.lunamatrona.ca.it/}}|footnotes=}} Ang '''Lunamatrona''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng lungsod ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|9|km|mi|0}} sa hilaga ng [[Sanluri]], sa panloob na kapatagan ng [[Marmilla]]. Ang bayan ng Lunamatrona ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Collinas]], [[Pauli Arbarei]], [[Sanluri]], [[Siddi (Sardinia)|Siddi]], [[Villamar]], at [[Villanovaforru]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ito ay matatagpuan 180 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, sa panloob na kapatagan ng [[Marmilla]] sa pagitan ng Ilog Mannu at ng maburol na lugar ng Trexenta. == Kasaysayan == Ang lugar ay naninirahan na sa panahong [[Kabihasnang Nurahika|Nurahika]], dahil sa pagkakaroon ng maraming [[nuraghe]], at sa [[Kasaysayan ng Romanong Cerdeña|panahong Romano]], dahil sa pagkakaroon ng ilang mga libingan na may iba't ibang mga natuklasang arkeolohiko. == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] mhcoldsbmdkr4zj3newofig4ej4jtyb Pabillonis 0 329254 2224974 2116836 2026-09-13T10:07:36Z Ryomaandres 8044 2224974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pabillonis|official_name=Comune di Pabillonis|native_name=Pabillonis|image_skyline=Pabillonis - Panorama (02).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Pabillonis-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|36|N|8|43|E|type:city(2,982)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=Foddi|mayor_party=|mayor=Riccardo Sanna|area_footnotes=|area_total_km2=37.6|population_footnotes=|population_demonym=Pabillonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=42|saint=|postal_code=09030|area_code=070|website={{official website|http://www.comunepabillonis.it}}|footnotes=}}Ang '''Pabillonis''', '''Pabillonis''' sa [[wikang Sardo]],<ref>{{Cite web |title=Official toponym approval of the town in Sardinian language |url=http://www.comune.pabillonis.vs.it/images/DelibereGM/anno_2010/AO20100083G.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323154650/http://www.comune.pabillonis.vs.it/images/DelibereGM/anno_2010/AO20100083G.pdf |archive-date=23 March 2018 |access-date=4 October 2019}}</ref> ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} sa kanluran ng [[Sanluri]]. Ang Pabillonis ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gonnosfanadiga]], [[Guspini]], [[Mogoro]], [[San Gavino Monreale]], [[San Nicolò d'Arcidano]], at [[Sardara]]. == Pisikal na heograpiya == Matatagpuan ito sa gitna-hilaga ng kapatagang [[Campidano]], mas tiyak sa hilaga ng "Pranu Murdegu", malapit sa pinagtagpo ng dalawang daluyan ng tubig na tinatawag na ''Flumini Mannu'' at ''Flumini Bellu''. Pangunahing ito ay isang pamayanang agrikultural. Ang nayon ay umuunlad sa paligid ng simbahan ng San Giovanni, na dating isang simbahan sa bansa at kapilya ng isang lumang sementeryo kung saan kasalukuyang nakatayo ang isang parisukat. == Lipunan == === Mga lagay demograpiko === Ang bilang ng mga naninirahan na sinuri ay 2721, ayon sa ISTAT<ref>[http://demo.istat.it/str2016/index.html Statistiche demografiche ISTAT]</ref> datos noong Disyembre 31, 2016 ang populasyon ng dayuhang residente ay 72 katao, 2.59% ng populasyon ng residente. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Bibliograpiya == * {{Cite book |title=Dizionario storico-geografico dei Comuni della Sardegna |publisher=Carlo Delfino editore |year=2006 |isbn=88-7138-430-X |location=Sassari |language=it}} * {{Cite book |last=Floris |first=Francesco |url=http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10 |title=Grande Enciclopedia della Sardegna |publisher=Newton&ComptonEditori |location=Sassari |language=it}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20051208053948/http://www.comunepabillonis.it/ Opisyal na website] {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] 09o0s3sri34sdo4h7aiab6w42e2p5c3 Segariu 0 329302 2224980 2117245 2026-09-13T10:08:45Z Ryomaandres 8044 2224980 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Segariu|official_name=Comune di Segariu|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|34|N|8|59|E|type:city(1,353)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=16.7|population_footnotes=|population_total=1353|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=09040|area_code=070|website=|footnotes=}} Ang '''Segariu''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|7|km|mi|0}} silangan ng [[Sanluri]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,353 at may lawak na {{Convert|16.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Segariu sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furtei]], [[Guasila]], at [[Villamar]]. Ang simbahang parokya ay inialay sa patron ng bayan, si San Jorge Martir. == Lipunan == === Ebolusyong demograpiko === Ang unang datos sa populasyon ay nagsimula noong 1320; noong panahong nagkaroon ng halos 80 [[fuoco]] ang Segariu para sa kabuuang 312 na naninirahan. Bumaba ang populasyon hanggang sa tuluyang nawalan ng populasyon noong ika-15 siglo. Ang nayon ay muling napuno at noong 1583 mayroong 80 fuoco para sa kabuuang 348 na naninirahan. Noong ika-17 siglo, bumaba ang populasyon dahil sa mga epidemya ng salot at taggutom at noong 1698, sa pagtatapos ng panahon ng Español, bumaba ang mga naninirahan sa 286 na yunit. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:700 bar:1871 from: 0 till:588 bar:1881 from: 0 till:647 bar:1901 from: 0 till:661 bar:1911 from: 0 till:732 bar:1921 from: 0 till:750 bar:1931 from: 0 till:899 bar:1936 from: 0 till:989 bar:1951 from: 0 till:1308 bar:1961 from: 0 till:1441 bar:1971 from: 0 till:1409 bar:1981 from: 0 till:1432 bar:1991 from: 0 till:1383 bar:2001 from: 0 till:1358 PlotData= bar:1861 at:700 fontsize:XS text: 700 shift:(-8,5) bar:1871 at:588 fontsize:XS text: 588 shift:(-8,5) bar:1881 at:647 fontsize:XS text: 647 shift:(-8,5) bar:1901 at:661 fontsize:XS text: 661 shift:(-8,5) bar:1911 at:732 fontsize:XS text: 732 shift:(-8,5) bar:1921 at:750 fontsize:XS text: 750 shift:(-8,5) bar:1931 at:899 fontsize:XS text: 899 shift:(-8,5) bar:1936 at:989 fontsize:XS text: 989 shift:(-8,5) bar:1951 at:1308 fontsize:XS text: 1308 shift:(-8,5) bar:1961 at:1441 fontsize:XS text: 1441 shift:(-8,5) bar:1971 at:1409 fontsize:XS text: 1409 shift:(-8,5) bar:1981 at:1432 fontsize:XS text: 1432 shift:(-8,5) bar:1991 at:1383 fontsize:XS text: 1383 shift:(-8,5) bar:2001 at:1358 fontsize:XS text: 1358 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 1l5fcun9wl7blsicv9ubn0axcf5f7rr Sanluri 0 329303 2224978 2117254 2026-09-13T10:08:28Z Ryomaandres 8044 2224978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Sanluri|official_name=Comune di Sanluri|native_name=Seddori|image_skyline=Sanluri - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama|image_shield=sanluri-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|34|N|8|54|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=Sanluri Stato, San Michele|mayor_party=|mayor=Alberto Urpi|area_footnotes=|area_total_km2=84.16|population_footnotes=|population_total=8548|population_as_of=Hulyo 31, 2015|pop_density_footnotes=|population_demonym=Sanluresi|elevation_footnotes=|elevation_m=633|saint=[[Nostra Signora delle Grazie]]|day=Mayo 31|postal_code=09025|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.sanluri.vs.it/}}|footnotes=}} Ang '''Sanluri''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Seddori'', {{Lang-la|Sullurium}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Naging bahagi ito ng [[Lalawigan ng Medio Campidano]], kasunod ng paglikha ng lokal na yunit na iyon noong 2016. Ang teritoryo ng Sanluri ay binubuo ng isang lugar na {{Convert|84.16|km2|mi2}}. Noong 1436, ang Sanluri ay itinaas sa biskondado ng Kornang Aragones, at ipinagkaloob kay Giovanni de Sena, baron ng [[Quartu Sant'Elena]] at biskonde ng Sanluri, ang piyudalismo ay tumagal hanggang dekada 1800. == Kasaysayan == Ang Sanluri, tulad ng maraming iba pang mga munisipalidad sa isla, bilang ebidensiya ng mga archaeological na natuklasan, ay pinaninirahan mula pa noong napakalayo na mga panahon at tiyak na mula sa panahong Nurahika. Ang teritoryo nito ay kilala ang lahat ng mga dominasyon, kabilang ang Romano. Ngunit ang pinaka-kagiliw-giliw na bahagi ng kasaysayan ng Sanluri ay nagsisimula sa [[Gitnang Kapanahunan]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng Munisipalidad ng Sanluri ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Setyembre 30, 1955.<ref>{{cita web|titolo=Sanluri, decreto 1955-09-30 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?24|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=21 luglio 2022}}</ref> == Tingnan din == * [[Labanan ng Sanluri]], 1409. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] p8hvssqy524vm19pe3b7ohtt33cp04t 2224992 2224978 2026-09-13T10:11:54Z Ryomaandres 8044 2224992 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Sanluri|official_name=Comune di Sanluri|native_name=Seddori|image_skyline=Sanluri - Panorama (01).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama|image_shield=sanluri-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|39|34|N|8|54|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Medio Campidano|Medio Campidano]]|frazioni=Sanluri Stato, San Michele|mayor_party=|mayor=Alberto Urpi|area_footnotes=|area_total_km2=84.16|population_footnotes=|population_total=8548|population_as_of=Hulyo 31, 2015|pop_density_footnotes=|population_demonym=Sanluresi|elevation_footnotes=|elevation_m=633|saint=[[Nostra Signora delle Grazie]]|day=Mayo 31|postal_code=09025|area_code=070|website={{official website|http://www.comune.sanluri.vs.it/}}|footnotes=}} Ang '''Sanluri''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Seddori'', {{Lang-la|Sullurium}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]], rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. Naging bahagi ito ng [[Lalawigan ng Timog Cerdeña]], kasunod ng paglikha ng lokal na yunit na iyon noong 2016. Ang teritoryo ng Sanluri ay binubuo ng isang lugar na {{Convert|84.16|km2|mi2}}. Noong 1436, ang Sanluri ay itinaas sa biskondado ng Kornang Aragones, at ipinagkaloob kay Giovanni de Sena, baron ng [[Quartu Sant'Elena]] at biskonde ng Sanluri, ang piyudalismo ay tumagal hanggang dekada 1800. == Kasaysayan == Ang Sanluri, tulad ng maraming iba pang mga munisipalidad sa isla, bilang ebidensiya ng mga archaeological na natuklasan, ay pinaninirahan mula pa noong napakalayo na mga panahon at tiyak na mula sa panahong Nurahika. Ang teritoryo nito ay kilala ang lahat ng mga dominasyon, kabilang ang Romano. Ngunit ang pinaka-kagiliw-giliw na bahagi ng kasaysayan ng Sanluri ay nagsisimula sa [[Gitnang Kapanahunan]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ng Munisipalidad ng Sanluri ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng utos ng Pangulo ng Republika noong Setyembre 30, 1955.<ref>{{cita web|titolo=Sanluri, decreto 1955-09-30 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?24|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=21 luglio 2022}}</ref> == Tingnan din == * [[Labanan ng Sanluri]], 1409. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] lt2chwljpjynio2k8sgapbhztsen56j Talaan ng mga munisipalidad ng Kalakhang Lungsod ng Cagliari 0 329447 2224852 2118635 2026-09-13T08:30:09Z Ryomaandres 8044 2224852 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 70 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable" !Munispalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Densidad |- |[[:en:Armungia|Armungia]] |Armùngia/Armùnja |395 |54.75 |7.2 |- |[[:en:Assemini|Assemini]] |Assèmini |25,575 |118.17 |216.4 |- |[[:en:Ballao|Ballao]] |Ballàu |706 |46.63 |15.1 |- |[[:en:Barrali|Barrali]] |Barràbi |1,087 |11.23 |96.8 |- |[[:en:Burcei|Burcei]] |Brucèi |2,571 |94.85 |27.1 |- |[[:en:Cagliari|Cagliari]] |Castèddu |145,981 |85.01 |1,717.2 |- |[[:en:Capoterra|Capoterra]] |Cabudèrra |23,015 |68.49 |336.0 |- |[[:en:Castiadas|Castiadas]] |Castiàdas |1,740 |103.89 |16.7 |- |[[:en:Decimomannu|Decimomannu]] |Deximumànnu |8,375 |27.72 |302.1 |- |[[:en:Decimoputzu|Decimoputzu]] |Deximupùtzu |4,165 |44.77 |93.0 |- |[[:en:Dolianova|Dolianova]] |Patiòlla |9,357 |84.31 |111.0 |- |[[:en:Domus_de_Maria|Domus de Maria]] |Dòmus de Marìa |1,630 |97.14 |16.8 |- |[[:en:Donori|Donori]] |Donòri |1,912 |35.31 |54.1 |- |[[:en:Elmas|Elmas]] |Su Màsu |9,480 |13.63 |695.5 |- |[[:en:Escalaplano|Escalaplano]] |Scaleprànu |2,017 |94.04 |21.4 |- |[[:en:Escolca|Escolca]] |Iscròca |531 |14.76 |36.0 |- |[[:en:Esterzili|Esterzili]] |Istersìli/Stersìli |536 |100.74 |5.3 |- |[[:en:Genoni|Genoni]] |Jaròi/Geròni |716 |43.79 |16.4 |- |[[:en:Gergei|Gergei]] |Gerxèi |1,095 |36.18 |30.3 |- |[[:en:Gesico|Gesico]] |Gèsigu |698 |25.62 |27.2 |- |[[:en:Goni,_Sardinia|Goni]] |Gòni |434 |18.60 |23.3 |- |[[:en:Guamaggiore|Guamaggiore]] |Gomajòri |872 |16.80 |51.9 |- |[[:en:Guasila|Guasila]] |Guasìba/Guasìlla |2,411 |43.51 |55.4 |- |[[:en:Isili|Isili]] |Ìsili |2,429 |67.84 |35.8 |- |[[:en:Mandas|Mandas]] |Màndas |1,938 |45.02 |43.0 |- |[[:en:Maracalagonis|Maracalagonis]] |Màra |7,885 |101.37 |77.8 |- |[[:en:Monastir,_Sardinia|Monastir]] |Muristèni |4,884 |31.79 |153.6 |- |[[:en:Monserrato|Monserrato]] |Paùli |18,624 |6.43 |2,896.4 |- |[[:en:Muravera|Muravera]] |Murèra |4,973 |93.51 |53.2 |- |[[:en:Nuragus|Nuragus]] |Nuràgus |795 |19.90 |39.9 |- |[[:en:Nurallao|Nurallao]] |Nuràdda |1,089 |34.76 |31.3 |- |[[:en:Nuraminis|Nuraminis]] |Nuràminis |2,337 |45.18 |51.7 |- |[[:en:Nurri|Nurri]] |Nurri |1,988 |73.67 |27.0 |- |[[:en:Orroli|Orroli]] |Arròlli/Arròli |1,909 |75.59 |25.3 |- |[[:en:Ortacesus|Ortacesus]] |Ortacèsus |859 |23.63 |36.4 |- |[[:en:Pimentel,_Sardinia|Pimentel]] |Pramantèllu |1,078 |14.97 |72.0 |- |[[:en:Pula,_Sardinia|Pula]] |Pùla |7,048 |138.92 |50.7 |- |[[:en:Quartu_Sant'Elena|Quartu Sant'Elena]] |Cuàrtu Sant'Alèni |67,869 |96.41 |704.0 |- |[[:en:Quartucciu|Quartucciu]] |Cuattùcciu |12,723 |27.93 |455.5 |- |[[:en:Sadali,_Sardinia|Sadali]] |Sàdili |772 |49.61 |15.6 |- |[[:en:Samatzai|Samatzai]] |Samatzài |1,502 |31.16 |48.2 |- |[[:en:San_Basilio,_Sardinia|San Basilio]] |Santu 'Asìli 'e mònti |1,067 |44.63 |23.9 |- |[[:en:San_Nicolò_Gerrei|San Nicolò Gerrei]] |Paùli Gerrèi/Pàùli Xrexèi |709 |63.52 |11.2 |- |[[:en:San_Sperate|San Sperate]] |Santu Sparàu |8,625 |26.24 |328.7 |- |[[:en:San_Vito,_Sardinia|San Vito]] |Santu Ìdu |3,409 |231.64 |14.7 |- |[[:en:Sant'Andrea_Frius|Sant'Andrea Frius]] |Sant'Andrìa 'e Frìus |1,659 |36.16 |45.9 |- |[[:en:Sarroch|Sarroch]] |Sarròccu |4,980 |67.83 |73.4 |- |[[:en:Selargius|Selargius]] |Ceràxius |28,272 |26.67 |1,060.1 |- |[[:en:Selegas|Selegas]] |Sèligas |1,253 |20.39 |61.5 |- |[[:en:Senorbì|Senorbì]] |Senorbì |4,810 |34.29 |140.3 |- |[[:en:Serdiana|Serdiana]] |Serdìana |2,643 |55.71 |47.4 |- |[[:en:Serri,_Sardinia|Serri]] |Sèrri |588 |19.18 |30.7 |- |[[:en:Sestu|Sestu]] |Sèstu |20,630 |48.29 |427.2 |- |[[:en:Settimo_San_Pietro|Settimo San Pietro]] |Sètimu |6,968 |23.29 |299.2 |- |[[:en:Siliqua|Siliqua]] |Silìcua |3,468 |189.85 |18.3 |- |[[:en:Silius|Silius]] |Silìus |987 |38.36 |25.7 |- |[[:en:Sinnai|Sinnai]] |Sìnnia |17,447 |223.91 |77.9 |- |[[:en:Siurgus_Donigala|Siurgus Donigala]] |Seùrgus Donigàla/Sriùgus Donigàlla |1,820 |76.39 |23.8 |- |[[:en:Soleminis|Soleminis]] |Solèminis |1,902 |12.79 |148.7 |- |[[:en:Suelli|Suelli]] |Suèddi |1,049 |19.20 |54.6 |- |[[:en:Ussana|Ussana]] |Ùssana |3,997 |32.82 |121.8 |- |[[:en:Uta,_Sardinia|Uta]] |Uda |8,899 |134.71 |66.1 |- |[[:en:Vallermosa|Vallermosa]] |Biddaramòsa |1,782 |61.75 |28.9 |- |[[:en:Villa_San_Pietro|Villa San Pietro]] |Santu Pèdru |2,095 |39.89 |52.5 |- |[[:en:Villanova_Tulo|Villanova Tulo]] |Biddanòa 'e Tùlu |977 |40.45 |24.2 |- |[[:en:Villaputzu|Villaputzu]] |Biddepùtzi |4,364 |181.31 |24.1 |- |[[:en:Villasalto|Villasalto]] |Biddesàtu |876 |130.36 |6.7 |- |[[:en:Villasimius|Villasimius]] |Crabonàxa |3,762 |57.97 |64.9 |- |[[:en:Villasor|Villasor]] |Bidd'e Sòrris |6,480 |86.79 |74.7 |- |[[:en:Villaspeciosa|Villaspeciosa]] |Biddaspitziòsa |2,700 |27.19 |99.3 |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Metropolitan City of Cagliari}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] imrpq39i5807u7cz8el2e9lgefibq3w 2224870 2224852 2026-09-13T08:42:33Z Ryomaandres 8044 2224870 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 70 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable" !Munispalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Densidad |- |[[Armungia|Armungia]] |Armùngia/Armùnja |395 |54.75 |7.2 |- |[[Assemini|Assemini]] |Assèmini |25,575 |118.17 |216.4 |- |[[ Ballao|Ballao]] |Ballàu |706 |46.63 |15.1 |- |[[:en:Barrali|Barrali]] |Barràbi |1,087 |11.23 |96.8 |- |[[:en:Burcei|Burcei]] |Brucèi |2,571 |94.85 |27.1 |- |[[:en:Cagliari|Cagliari]] |Castèddu |145,981 |85.01 |1,717.2 |- |[[:en:Capoterra|Capoterra]] |Cabudèrra |23,015 |68.49 |336.0 |- |[[:en:Castiadas|Castiadas]] |Castiàdas |1,740 |103.89 |16.7 |- |[[:en:Decimomannu|Decimomannu]] |Deximumànnu |8,375 |27.72 |302.1 |- |[[:en:Decimoputzu|Decimoputzu]] |Deximupùtzu |4,165 |44.77 |93.0 |- |[[:en:Dolianova|Dolianova]] |Patiòlla |9,357 |84.31 |111.0 |- |[[:en:Domus_de_Maria|Domus de Maria]] |Dòmus de Marìa |1,630 |97.14 |16.8 |- |[[:en:Donori|Donori]] |Donòri |1,912 |35.31 |54.1 |- |[[:en:Elmas|Elmas]] |Su Màsu |9,480 |13.63 |695.5 |- |[[:en:Escalaplano|Escalaplano]] |Scaleprànu |2,017 |94.04 |21.4 |- |[[:en:Escolca|Escolca]] |Iscròca |531 |14.76 |36.0 |- |[[:en:Esterzili|Esterzili]] |Istersìli/Stersìli |536 |100.74 |5.3 |- |[[:en:Genoni|Genoni]] |Jaròi/Geròni |716 |43.79 |16.4 |- |[[:en:Gergei|Gergei]] |Gerxèi |1,095 |36.18 |30.3 |- |[[:en:Gesico|Gesico]] |Gèsigu |698 |25.62 |27.2 |- |[[:en:Goni,_Sardinia|Goni]] |Gòni |434 |18.60 |23.3 |- |[[:en:Guamaggiore|Guamaggiore]] |Gomajòri |872 |16.80 |51.9 |- |[[:en:Guasila|Guasila]] |Guasìba/Guasìlla |2,411 |43.51 |55.4 |- |[[:en:Isili|Isili]] |Ìsili |2,429 |67.84 |35.8 |- |[[:en:Mandas|Mandas]] |Màndas |1,938 |45.02 |43.0 |- |[[:en:Maracalagonis|Maracalagonis]] |Màra |7,885 |101.37 |77.8 |- |[[:en:Monastir,_Sardinia|Monastir]] |Muristèni |4,884 |31.79 |153.6 |- |[[:en:Monserrato|Monserrato]] |Paùli |18,624 |6.43 |2,896.4 |- |[[:en:Muravera|Muravera]] |Murèra |4,973 |93.51 |53.2 |- |[[:en:Nuragus|Nuragus]] |Nuràgus |795 |19.90 |39.9 |- |[[:en:Nurallao|Nurallao]] |Nuràdda |1,089 |34.76 |31.3 |- |[[:en:Nuraminis|Nuraminis]] |Nuràminis |2,337 |45.18 |51.7 |- |[[:en:Nurri|Nurri]] |Nurri |1,988 |73.67 |27.0 |- |[[:en:Orroli|Orroli]] |Arròlli/Arròli |1,909 |75.59 |25.3 |- |[[:en:Ortacesus|Ortacesus]] |Ortacèsus |859 |23.63 |36.4 |- |[[:en:Pimentel,_Sardinia|Pimentel]] |Pramantèllu |1,078 |14.97 |72.0 |- |[[:en:Pula,_Sardinia|Pula]] |Pùla |7,048 |138.92 |50.7 |- |[[:en:Quartu_Sant'Elena|Quartu Sant'Elena]] |Cuàrtu Sant'Alèni |67,869 |96.41 |704.0 |- |[[:en:Quartucciu|Quartucciu]] |Cuattùcciu |12,723 |27.93 |455.5 |- |[[:en:Sadali,_Sardinia|Sadali]] |Sàdili |772 |49.61 |15.6 |- |[[:en:Samatzai|Samatzai]] |Samatzài |1,502 |31.16 |48.2 |- |[[:en:San_Basilio,_Sardinia|San Basilio]] |Santu 'Asìli 'e mònti |1,067 |44.63 |23.9 |- |[[:en:San_Nicolò_Gerrei|San Nicolò Gerrei]] |Paùli Gerrèi/Pàùli Xrexèi |709 |63.52 |11.2 |- |[[:en:San_Sperate|San Sperate]] |Santu Sparàu |8,625 |26.24 |328.7 |- |[[:en:San_Vito,_Sardinia|San Vito]] |Santu Ìdu |3,409 |231.64 |14.7 |- |[[:en:Sant'Andrea_Frius|Sant'Andrea Frius]] |Sant'Andrìa 'e Frìus |1,659 |36.16 |45.9 |- |[[:en:Sarroch|Sarroch]] |Sarròccu |4,980 |67.83 |73.4 |- |[[:en:Selargius|Selargius]] |Ceràxius |28,272 |26.67 |1,060.1 |- |[[:en:Selegas|Selegas]] |Sèligas |1,253 |20.39 |61.5 |- |[[:en:Senorbì|Senorbì]] |Senorbì |4,810 |34.29 |140.3 |- |[[:en:Serdiana|Serdiana]] |Serdìana |2,643 |55.71 |47.4 |- |[[:en:Serri,_Sardinia|Serri]] |Sèrri |588 |19.18 |30.7 |- |[[:en:Sestu|Sestu]] |Sèstu |20,630 |48.29 |427.2 |- |[[:en:Settimo_San_Pietro|Settimo San Pietro]] |Sètimu |6,968 |23.29 |299.2 |- |[[:en:Siliqua|Siliqua]] |Silìcua |3,468 |189.85 |18.3 |- |[[:en:Silius|Silius]] |Silìus |987 |38.36 |25.7 |- |[[:en:Sinnai|Sinnai]] |Sìnnia |17,447 |223.91 |77.9 |- |[[:en:Siurgus_Donigala|Siurgus Donigala]] |Seùrgus Donigàla/Sriùgus Donigàlla |1,820 |76.39 |23.8 |- |[[:en:Soleminis|Soleminis]] |Solèminis |1,902 |12.79 |148.7 |- |[[:en:Suelli|Suelli]] |Suèddi |1,049 |19.20 |54.6 |- |[[:en:Ussana|Ussana]] |Ùssana |3,997 |32.82 |121.8 |- |[[:en:Uta,_Sardinia|Uta]] |Uda |8,899 |134.71 |66.1 |- |[[:en:Vallermosa|Vallermosa]] |Biddaramòsa |1,782 |61.75 |28.9 |- |[[:en:Villa_San_Pietro|Villa San Pietro]] |Santu Pèdru |2,095 |39.89 |52.5 |- |[[:en:Villanova_Tulo|Villanova Tulo]] |Biddanòa 'e Tùlu |977 |40.45 |24.2 |- |[[:en:Villaputzu|Villaputzu]] |Biddepùtzi |4,364 |181.31 |24.1 |- |[[:en:Villasalto|Villasalto]] |Biddesàtu |876 |130.36 |6.7 |- |[[:en:Villasimius|Villasimius]] |Crabonàxa |3,762 |57.97 |64.9 |- |[[:en:Villasor|Villasor]] |Bidd'e Sòrris |6,480 |86.79 |74.7 |- |[[:en:Villaspeciosa|Villaspeciosa]] |Biddaspitziòsa |2,700 |27.19 |99.3 |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Metropolitan City of Cagliari}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] ftwg2k0u7woxwt9shzyceder73vu5lo 2224871 2224870 2026-09-13T08:43:22Z Ryomaandres 8044 2224871 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 70 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaan == {| class="wikitable" !Munispalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Densidad |- |[[Armungia|Armungia]] |Armùngia/Armùnja |395 |54.75 |7.2 |- |[[Assemini|Assemini]] |Assèmini |25,575 |118.17 |216.4 |- |[[ Ballao|Ballao]] |Ballàu |706 |46.63 |15.1 |- |[[ Barrali|Barrali]] |Barràbi |1,087 |11.23 |96.8 |- |[[ Burcei|Burcei]] |Brucèi |2,571 |94.85 |27.1 |- |[[ Cagliari|Cagliari]] |Castèddu |145,981 |85.01 |1,717.2 |- |[[ Capoterra|Capoterra]] |Cabudèrra |23,015 |68.49 |336.0 |- |[[ Castiadas|Castiadas]] |Castiàdas |1,740 |103.89 |16.7 |- |[[ Decimomannu|Decimomannu]] |Deximumànnu |8,375 |27.72 |302.1 |- |[[ Decimoputzu|Decimoputzu]] |Deximupùtzu |4,165 |44.77 |93.0 |- |[[ Dolianova|Dolianova]] |Patiòlla |9,357 |84.31 |111.0 |- |[[ Domus_de_Maria|Domus de Maria]] |Dòmus de Marìa |1,630 |97.14 |16.8 |- |[[ Donori|Donori]] |Donòri |1,912 |35.31 |54.1 |- |[[ Elmas|Elmas]] |Su Màsu |9,480 |13.63 |695.5 |- |[[ Escalaplano|Escalaplano]] |Scaleprànu |2,017 |94.04 |21.4 |- |[[ Escolca|Escolca]] |Iscròca |531 |14.76 |36.0 |- |[[ Esterzili|Esterzili]] |Istersìli/Stersìli |536 |100.74 |5.3 |- |[[ Genoni|Genoni]] |Jaròi/Geròni |716 |43.79 |16.4 |- |[[ Gergei|Gergei]] |Gerxèi |1,095 |36.18 |30.3 |- |[[ Gesico|Gesico]] |Gèsigu |698 |25.62 |27.2 |- |[[ Goni,_Sardinia|Goni]] |Gòni |434 |18.60 |23.3 |- |[[ Guamaggiore|Guamaggiore]] |Gomajòri |872 |16.80 |51.9 |- |[[ Guasila|Guasila]] |Guasìba/Guasìlla |2,411 |43.51 |55.4 |- |[[ Isili|Isili]] |Ìsili |2,429 |67.84 |35.8 |- |[[ Mandas|Mandas]] |Màndas |1,938 |45.02 |43.0 |- |[[ Maracalagonis|Maracalagonis]] |Màra |7,885 |101.37 |77.8 |- |[[ Monastir,_Sardinia|Monastir]] |Muristèni |4,884 |31.79 |153.6 |- |[[ Monserrato|Monserrato]] |Paùli |18,624 |6.43 |2,896.4 |- |[[ Muravera|Muravera]] |Murèra |4,973 |93.51 |53.2 |- |[[ Nuragus|Nuragus]] |Nuràgus |795 |19.90 |39.9 |- |[[ Nurallao|Nurallao]] |Nuràdda |1,089 |34.76 |31.3 |- |[[ Nuraminis|Nuraminis]] |Nuràminis |2,337 |45.18 |51.7 |- |[[ Nurri|Nurri]] |Nurri |1,988 |73.67 |27.0 |- |[[ Orroli|Orroli]] |Arròlli/Arròli |1,909 |75.59 |25.3 |- |[[ Ortacesus|Ortacesus]] |Ortacèsus |859 |23.63 |36.4 |- |[[ Pimentel,_Sardinia|Pimentel]] |Pramantèllu |1,078 |14.97 |72.0 |- |[[ Pula,_Sardinia|Pula]] |Pùla |7,048 |138.92 |50.7 |- |[[ Quartu_Sant'Elena|Quartu Sant'Elena]] |Cuàrtu Sant'Alèni |67,869 |96.41 |704.0 |- |[[ Quartucciu|Quartucciu]] |Cuattùcciu |12,723 |27.93 |455.5 |- |[[ Sadali,_Sardinia|Sadali]] |Sàdili |772 |49.61 |15.6 |- |[[ Samatzai|Samatzai]] |Samatzài |1,502 |31.16 |48.2 |- |[[ San_Basilio,_Sardinia|San Basilio]] |Santu 'Asìli 'e mònti |1,067 |44.63 |23.9 |- |[[ San_Nicolò_Gerrei|San Nicolò Gerrei]] |Paùli Gerrèi/Pàùli Xrexèi |709 |63.52 |11.2 |- |[[ San_Sperate|San Sperate]] |Santu Sparàu |8,625 |26.24 |328.7 |- |[[ San_Vito,_Sardinia|San Vito]] |Santu Ìdu |3,409 |231.64 |14.7 |- |[[ Sant'Andrea_Frius|Sant'Andrea Frius]] |Sant'Andrìa 'e Frìus |1,659 |36.16 |45.9 |- |[[ Sarroch|Sarroch]] |Sarròccu |4,980 |67.83 |73.4 |- |[[ Selargius|Selargius]] |Ceràxius |28,272 |26.67 |1,060.1 |- |[[ Selegas|Selegas]] |Sèligas |1,253 |20.39 |61.5 |- |[[ Senorbì|Senorbì]] |Senorbì |4,810 |34.29 |140.3 |- |[[ Serdiana|Serdiana]] |Serdìana |2,643 |55.71 |47.4 |- |[[ Serri,_Sardinia|Serri]] |Sèrri |588 |19.18 |30.7 |- |[[ Sestu|Sestu]] |Sèstu |20,630 |48.29 |427.2 |- |[[ Settimo_San_Pietro|Settimo San Pietro]] |Sètimu |6,968 |23.29 |299.2 |- |[[ Siliqua|Siliqua]] |Silìcua |3,468 |189.85 |18.3 |- |[[ Silius|Silius]] |Silìus |987 |38.36 |25.7 |- |[[ Sinnai|Sinnai]] |Sìnnia |17,447 |223.91 |77.9 |- |[[ Siurgus_Donigala|Siurgus Donigala]] |Seùrgus Donigàla/Sriùgus Donigàlla |1,820 |76.39 |23.8 |- |[[ Soleminis|Soleminis]] |Solèminis |1,902 |12.79 |148.7 |- |[[ Suelli|Suelli]] |Suèddi |1,049 |19.20 |54.6 |- |[[ Ussana|Ussana]] |Ùssana |3,997 |32.82 |121.8 |- |[[ Uta,_Sardinia|Uta]] |Uda |8,899 |134.71 |66.1 |- |[[ Vallermosa|Vallermosa]] |Biddaramòsa |1,782 |61.75 |28.9 |- |[[ Villa_San_Pietro|Villa San Pietro]] |Santu Pèdru |2,095 |39.89 |52.5 |- |[[ Villanova_Tulo|Villanova Tulo]] |Biddanòa 'e Tùlu |977 |40.45 |24.2 |- |[[ Villaputzu|Villaputzu]] |Biddepùtzi |4,364 |181.31 |24.1 |- |[[ Villasalto|Villasalto]] |Biddesàtu |876 |130.36 |6.7 |- |[[ Villasimius|Villasimius]] |Crabonàxa |3,762 |57.97 |64.9 |- |[[ Villasor|Villasor]] |Bidd'e Sòrris |6,480 |86.79 |74.7 |- |[[ Villaspeciosa|Villaspeciosa]] |Biddaspitziòsa |2,700 |27.19 |99.3 |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Metropolitan City of Cagliari}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] 0yjya19w8lr12y58k7u5iu8s8600jqg Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari 10 329448 2224853 2118634 2026-09-13T08:32:11Z Ryomaandres 8044 2224853 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Kalakhang Lungsod ng Cagliari |title = [[Serdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Armungia]] *[[Assemini]] *[[Ballao]] *[[Barrali]] *[[Burcei]] *[[Cagliari]] *[[Capoterra]] *[[Castiadas]] *[[Decimomannu]] *[[Decimoputzu]] *[[Dolianova]] *[[Domus de Maria]] *[[Donori]] *[[Elmas]] *[[Escalaplano]] *[[Escolca]] *[[Esterzili]] *[[Genoni]] *[[Gergei]] *[[Gesico]] *[[Goni, Sardinia|Goni]] *[[Guamaggiore]] *[[Guasila]] *[[Isili]] *[[Mandas]] *[[Maracalagonis]] *[[Monastir, Sardinia|Monastir]] *[[Monserrato]] *[[Muravera]] *[[Nuragus]] *[[Nurallao]] *[[Nuraminis]] *[[Nurri]] *[[Orroli]] *[[Ortacesus]] *[[Pimentel, Sardinia|Pimentel]] *[[Pula, Sardinia|Pula]] *[[Quartu Sant'Elena]] *[[Quartucciu]] *[[Sadali, Sardinia|Sadali]] *[[Samatzai]] *[[San Basilio, Sardinia|San Basilio]] *[[San Nicolò Gerrei]] *[[San Sperate]] *[[San Vito, Sardinia|San Vito]] *[[Sant'Andrea Frius]] *[[Sarroch]] *[[Selargius]] *[[Selegas]] *[[Senorbì]] *[[Serdiana]] *[[Serri, Sardinia|Serri]] *[[Sestu]] *[[Settimo San Pietro]] *[[Siliqua, Sardinia|Siliqua]] *[[Silius]] *[[Sinnai]] *[[Siurgus Donigala]] *[[Soleminis]] *[[Suelli]] *[[Ussana]] *[[Uta, Sardinia|Uta]] *[[Vallermosa]] *[[Villa San Pietro]] *[[Villanova Tulo]] *[[Villaputzu]] *[[Villasalto]] *[[Villasimius]] *[[Villasor]] *[[Villaspeciosa]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Metropolitan City of Cagliari |[[Category:Italy province templates|Cagliari, Metropolitan City of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Metropolitan City of Cagliari]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> s2jdo9dft9ezh4wcenu4dwrjn4vaoli 2224854 2224853 2026-09-13T08:32:20Z Ryomaandres 8044 2224854 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Kalakhang Lungsod ng Cagliari |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Armungia]] *[[Assemini]] *[[Ballao]] *[[Barrali]] *[[Burcei]] *[[Cagliari]] *[[Capoterra]] *[[Castiadas]] *[[Decimomannu]] *[[Decimoputzu]] *[[Dolianova]] *[[Domus de Maria]] *[[Donori]] *[[Elmas]] *[[Escalaplano]] *[[Escolca]] *[[Esterzili]] *[[Genoni]] *[[Gergei]] *[[Gesico]] *[[Goni, Sardinia|Goni]] *[[Guamaggiore]] *[[Guasila]] *[[Isili]] *[[Mandas]] *[[Maracalagonis]] *[[Monastir, Sardinia|Monastir]] *[[Monserrato]] *[[Muravera]] *[[Nuragus]] *[[Nurallao]] *[[Nuraminis]] *[[Nurri]] *[[Orroli]] *[[Ortacesus]] *[[Pimentel, Sardinia|Pimentel]] *[[Pula, Sardinia|Pula]] *[[Quartu Sant'Elena]] *[[Quartucciu]] *[[Sadali, Sardinia|Sadali]] *[[Samatzai]] *[[San Basilio, Sardinia|San Basilio]] *[[San Nicolò Gerrei]] *[[San Sperate]] *[[San Vito, Sardinia|San Vito]] *[[Sant'Andrea Frius]] *[[Sarroch]] *[[Selargius]] *[[Selegas]] *[[Senorbì]] *[[Serdiana]] *[[Serri, Sardinia|Serri]] *[[Sestu]] *[[Settimo San Pietro]] *[[Siliqua, Sardinia|Siliqua]] *[[Silius]] *[[Sinnai]] *[[Siurgus Donigala]] *[[Soleminis]] *[[Suelli]] *[[Ussana]] *[[Uta, Sardinia|Uta]] *[[Vallermosa]] *[[Villa San Pietro]] *[[Villanova Tulo]] *[[Villaputzu]] *[[Villasalto]] *[[Villasimius]] *[[Villasor]] *[[Villaspeciosa]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Metropolitan City of Cagliari |[[Category:Italy province templates|Cagliari, Metropolitan City of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Metropolitan City of Cagliari]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> td0l30mnj8q09hxg8kbjxi63nnmnwq4 2224877 2224854 2026-09-13T08:45:29Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Metropolitan City of Cagliari]] sa [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] mula sa redirect 2224854 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Kalakhang Lungsod ng Cagliari |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Armungia]] *[[Assemini]] *[[Ballao]] *[[Barrali]] *[[Burcei]] *[[Cagliari]] *[[Capoterra]] *[[Castiadas]] *[[Decimomannu]] *[[Decimoputzu]] *[[Dolianova]] *[[Domus de Maria]] *[[Donori]] *[[Elmas]] *[[Escalaplano]] *[[Escolca]] *[[Esterzili]] *[[Genoni]] *[[Gergei]] *[[Gesico]] *[[Goni, Sardinia|Goni]] *[[Guamaggiore]] *[[Guasila]] *[[Isili]] *[[Mandas]] *[[Maracalagonis]] *[[Monastir, Sardinia|Monastir]] *[[Monserrato]] *[[Muravera]] *[[Nuragus]] *[[Nurallao]] *[[Nuraminis]] *[[Nurri]] *[[Orroli]] *[[Ortacesus]] *[[Pimentel, Sardinia|Pimentel]] *[[Pula, Sardinia|Pula]] *[[Quartu Sant'Elena]] *[[Quartucciu]] *[[Sadali, Sardinia|Sadali]] *[[Samatzai]] *[[San Basilio, Sardinia|San Basilio]] *[[San Nicolò Gerrei]] *[[San Sperate]] *[[San Vito, Sardinia|San Vito]] *[[Sant'Andrea Frius]] *[[Sarroch]] *[[Selargius]] *[[Selegas]] *[[Senorbì]] *[[Serdiana]] *[[Serri, Sardinia|Serri]] *[[Sestu]] *[[Settimo San Pietro]] *[[Siliqua, Sardinia|Siliqua]] *[[Silius]] *[[Sinnai]] *[[Siurgus Donigala]] *[[Soleminis]] *[[Suelli]] *[[Ussana]] *[[Uta, Sardinia|Uta]] *[[Vallermosa]] *[[Villa San Pietro]] *[[Villanova Tulo]] *[[Villaputzu]] *[[Villasalto]] *[[Villasimius]] *[[Villasor]] *[[Villaspeciosa]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Metropolitan City of Cagliari |[[Category:Italy province templates|Cagliari, Metropolitan City of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Metropolitan City of Cagliari]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> td0l30mnj8q09hxg8kbjxi63nnmnwq4 Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Nuoro 0 329449 2224998 2118637 2026-09-13T10:15:30Z Ryomaandres 8044 2224998 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng na munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Nuoro]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]] {| class="wikitable sortable" !Municipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[:en:Aritzo|Aritzo]] |Arìtzo | align="right" |1,272 |75.58 |16.8 |- |[[:en:Atzara|Atzara]] |Atzàra | align="right" |974 |35.92 |27.1 |- |[[:en:Austis|Austis]] |Aùstis | align="right" |711 |50.81 |14.0 |- |[[:en:Belvì|Belvì]] |Brebì | align="right" |529 |18.10 |29.2 |- |[[:en:Birori|Birori]] |Bìroro | align="right" |481 |17.33 |27.8 |- |[[:en:Bitti|Bitti]] |Bìtzi | align="right" |2,476 |215.37 |11.5 |- |[[:en:Bolotana|Bolotana]] |Olòthene/Bolòtzana | align="right" |2,244 |108.44 |20.7 |- |[[:en:Borore|Borore]] |Bòrere | align="right" |1,902 |42.68 |44.6 |- |[[:en:Bortigali|Bortigali]] |Bortigàle | align="right" |1,218 |67.33 |18.1 |- |[[:en:Desulo|Desulo]] |Dèsulu | align="right" |1,995 |74.50 |26.8 |- |[[:en:Dorgali|Dorgali]] |Durgàli | align="right" |8,238 |226.54 |36.4 |- |[[:en:Dualchi|Dualchi]] |Duàrche | align="right" |559 |23.41 |23.9 |- |[[:en:Fonni|Fonni]] |Onne | align="right" |3,552 |112.27 |31.6 |- |[[:en:Gadoni|Gadoni]] |Adòni | align="right" |638 |43.44 |14.7 |- |[[:en:Galtellì|Galtellì]] |Gartèddi | align="right" |2,377 |56.53 |42.0 |- |[[:en:Gavoi|Gavoi]] |Gavòi | align="right" |2,404 |38.06 |63.2 |- |[[:en:Irgoli|Irgoli]] |Irgòli | align="right" |2,194 |75.30 |29.1 |- |[[:en:Lei,_Sardinia|Lei]] |Lèi | align="right" |433 |19.11 |22.7 |- |[[:en:Loculi|Loculi]] |Lòcula | align="right" |476 |38.15 |12.5 |- |[[:en:Lodè|Lodè]] |Lodè | align="right" |1,455 |123.45 |11.8 |- |[[:en:Lodine|Lodine]] |Lodìne | align="right" |292 |7.70 |37.9 |- |[[:en:Lula,_Sardinia|Lula]] |Lùvula | align="right" |1,198 |148.72 |8.1 |- |[[:en:Macomer|Macomer]] |Macumère | align="right" |8,948 |122.77 |72.9 |- |[[:en:Mamoiada|Mamoiada]] |Mamujàda | align="right" |2,349 |48.83 |48.1 |- |[[:en:Meana_Sardo|Meana Sardo]] |Meàna | align="right" |1,518 |73.80 |20.6 |- |[[:en:Noragugume|Noragugume]] |Noragùgume | align="right" |269 |26.73 |10.1 |- |[[:en:Nuoro|Nuoro]] |Nùgoro | align="right" |32,718 |192.06 |170.4 |- |[[:en:Oliena|Oliena]] |Ulìana | align="right" |6,405 |165.74 |38.6 |- |[[:en:Ollolai|Ollolai]] |Ollolài | align="right" |1,129 |27.24 |41.4 |- |[[:en:Olzai|Olzai]] |Ortzài/Orthài | align="right" |752 |69.82 |10.8 |- |[[:en:Onanì|Onanì]] |Onanìe | align="right" |337 |71.97 |4.7 |- |[[:en:Onifai|Onifai]] |Oniài | align="right" |728 |43.19 |16.9 |- |[[:en:Oniferi|Oniferi]] |Onièri | align="right" |823 |35.67 |23.1 |- |[[:en:Orani,_Sardinia|Orani]] |Oràne | align="right" |2,576 |130.43 |19.8 |- |[[:en:Orgosolo|Orgosolo]] |Orgòsolo | align="right" |3,803 |222.60 |17.1 |- |[[:en:Orosei|Orosei]] |Orosèi | align="right" |6,838 |91.00 |75.1 |- |[[:en:Orotelli|Orotelli]] |Orotèddi | align="right" |1,824 |61.18 |29.8 |- |[[:en:Ortueri|Ortueri]] |Ortuèri | align="right" |961 |38.83 |24.7 |- |[[:en:Orune|Orune]] |Urùne/Orùne | align="right" |2,022 |128.45 |15.7 |- |[[:en:Osidda|Osidda]] |Osìdde | align="right" |209 |25.68 |8.1 |- |[[:en:Ottana|Ottana]] |Otzàna | align="right" |2,147 |45.07 |47.6 |- |[[:en:Ovodda|Ovodda]] |Ovòdda | align="right" |1,429 |40.85 |35.0 |- |[[:en:Posada,_Sardinia|Posada]] |Pasàda | align="right" |3,079 |32.77 |94.0 |- |[[:en:Sarule|Sarule]] |Sarùle | align="right" |1,450 |52.72 |27.5 |- |[[:en:Seulo|Seulo]] |Seùlu | align="right" |745 |58.79 |12.7 |- |[[:en:Silanus,_Sardinia|Silanus]] |Silànos | align="right" |1,891 |47.94 |39.4 |- |[[:en:Sindia,_Sardinia|Sindia]] |Sindìa | align="right" |1,558 |58.57 |26.6 |- |[[:en:Siniscola|Siniscola]] |Thiniscòle | align="right" |11,139 |196.38 |56.7 |- |[[:en:Sorgono|Sorgono]] |Sòrgono | align="right" |1,434 |56.05 |25.6 |- |[[:en:Teti|Teti]] |Tèti | align="right" |561 |43.80 |12.8 |- |[[:en:Tiana,_Sardinia|Tiana]] |Tìana | align="right" |418 |19.32 |21.6 |- |[[:en:Tonara|Tonara]] |Tonàra | align="right" |1,806 |52.02 |34.7 |- |[[:en:Torpè|Torpè]] |Torpè | align="right" |2,757 |91.50 |30.1 |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Nuoro}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] p0wcgogz4p4meic35dkytt38s2rcy6p 2225000 2224998 2026-09-13T10:16:11Z Ryomaandres 8044 2225000 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng na munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Nuoro]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]] {| class="wikitable sortable" !Municipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Aritzo|Aritzo]] |Arìtzo | align="right" |1,272 |75.58 |16.8 |- |[[Atzara|Atzara]] |Atzàra | align="right" |974 |35.92 |27.1 |- |[[Austis|Austis]] |Aùstis | align="right" |711 |50.81 |14.0 |- |[[Belvì|Belvì]] |Brebì | align="right" |529 |18.10 |29.2 |- |[[Birori|Birori]] |Bìroro | align="right" |481 |17.33 |27.8 |- |[[Bitti|Bitti]] |Bìtzi | align="right" |2,476 |215.37 |11.5 |- |[[Bolotana|Bolotana]] |Olòthene/Bolòtzana | align="right" |2,244 |108.44 |20.7 |- |[[Borore|Borore]] |Bòrere | align="right" |1,902 |42.68 |44.6 |- |[[Bortigali|Bortigali]] |Bortigàle | align="right" |1,218 |67.33 |18.1 |- |[[Desulo|Desulo]] |Dèsulu | align="right" |1,995 |74.50 |26.8 |- |[[Dorgali|Dorgali]] |Durgàli | align="right" |8,238 |226.54 |36.4 |- |[[Dualchi|Dualchi]] |Duàrche | align="right" |559 |23.41 |23.9 |- |[[Fonni|Fonni]] |Onne | align="right" |3,552 |112.27 |31.6 |- |[[Gadoni|Gadoni]] |Adòni | align="right" |638 |43.44 |14.7 |- |[[Galtellì|Galtellì]] |Gartèddi | align="right" |2,377 |56.53 |42.0 |- |[[Gavoi|Gavoi]] |Gavòi | align="right" |2,404 |38.06 |63.2 |- |[[Irgoli|Irgoli]] |Irgòli | align="right" |2,194 |75.30 |29.1 |- |[[Lei,_Sardinia|Lei]] |Lèi | align="right" |433 |19.11 |22.7 |- |[[Loculi|Loculi]] |Lòcula | align="right" |476 |38.15 |12.5 |- |[[Lodè|Lodè]] |Lodè | align="right" |1,455 |123.45 |11.8 |- |[[Lodine|Lodine]] |Lodìne | align="right" |292 |7.70 |37.9 |- |[[Lula,_Sardinia|Lula]] |Lùvula | align="right" |1,198 |148.72 |8.1 |- |[[Macomer|Macomer]] |Macumère | align="right" |8,948 |122.77 |72.9 |- |[[Mamoiada|Mamoiada]] |Mamujàda | align="right" |2,349 |48.83 |48.1 |- |[[Meana_Sardo|Meana Sardo]] |Meàna | align="right" |1,518 |73.80 |20.6 |- |[[Noragugume|Noragugume]] |Noragùgume | align="right" |269 |26.73 |10.1 |- |[[Nuoro|Nuoro]] |Nùgoro | align="right" |32,718 |192.06 |170.4 |- |[[Oliena|Oliena]] |Ulìana | align="right" |6,405 |165.74 |38.6 |- |[[Ollolai|Ollolai]] |Ollolài | align="right" |1,129 |27.24 |41.4 |- |[[Olzai|Olzai]] |Ortzài/Orthài | align="right" |752 |69.82 |10.8 |- |[[Onanì|Onanì]] |Onanìe | align="right" |337 |71.97 |4.7 |- |[[Onifai|Onifai]] |Oniài | align="right" |728 |43.19 |16.9 |- |[[Oniferi|Oniferi]] |Onièri | align="right" |823 |35.67 |23.1 |- |[[Orani,_Sardinia|Orani]] |Oràne | align="right" |2,576 |130.43 |19.8 |- |[[Orgosolo|Orgosolo]] |Orgòsolo | align="right" |3,803 |222.60 |17.1 |- |[[Orosei|Orosei]] |Orosèi | align="right" |6,838 |91.00 |75.1 |- |[[Orotelli|Orotelli]] |Orotèddi | align="right" |1,824 |61.18 |29.8 |- |[[Ortueri|Ortueri]] |Ortuèri | align="right" |961 |38.83 |24.7 |- |[[Orune|Orune]] |Urùne/Orùne | align="right" |2,022 |128.45 |15.7 |- |[[Osidda|Osidda]] |Osìdde | align="right" |209 |25.68 |8.1 |- |[[Ottana|Ottana]] |Otzàna | align="right" |2,147 |45.07 |47.6 |- |[[Ovodda|Ovodda]] |Ovòdda | align="right" |1,429 |40.85 |35.0 |- |[[Posada,_Sardinia|Posada]] |Pasàda | align="right" |3,079 |32.77 |94.0 |- |[[Sarule|Sarule]] |Sarùle | align="right" |1,450 |52.72 |27.5 |- |[[Seulo|Seulo]] |Seùlu | align="right" |745 |58.79 |12.7 |- |[[Silanus,_Sardinia|Silanus]] |Silànos | align="right" |1,891 |47.94 |39.4 |- |[[Sindia,_Sardinia|Sindia]] |Sindìa | align="right" |1,558 |58.57 |26.6 |- |[[Siniscola|Siniscola]] |Thiniscòle | align="right" |11,139 |196.38 |56.7 |- |[[Sorgono|Sorgono]] |Sòrgono | align="right" |1,434 |56.05 |25.6 |- |[[Teti|Teti]] |Tèti | align="right" |561 |43.80 |12.8 |- |[[Tiana,_Sardinia|Tiana]] |Tìana | align="right" |418 |19.32 |21.6 |- |[[Tonara|Tonara]] |Tonàra | align="right" |1,806 |52.02 |34.7 |- |[[Torpè|Torpè]] |Torpè | align="right" |2,757 |91.50 |30.1 |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |- | | | align="right" | | | |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya|Listahan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Lalawigan ng Nuoro}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] c948umpa2ua23mvsle07t87jz9d2ff5 Myrna Esguerra 0 329772 2224705 2224501 2026-09-12T13:49:59Z Allyriana000 119761 2224705 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Myrna Esguerra MNA.jpg|name=Myrna Esguerra|caption=si Esguerra noong 2025|birth_name=Myrna Toribio Esguerra|birth_date={{Birth date and age|2001|10|02|mf=y}}|birth_place=[[Pidigan]], [[Abra]]|education=|alma_mater=City College of Angeles|hair_color=|eye_color=|height=|title=[[Binibining Pilipinas 2024|Binibining Pilipinas International 2024]]|competitions={{Ubl|[[Binibining Pilipinas 2024]]</br>(Nagwagi)</br>(Best in Evening Gown)</br>(Best in Swimsuit)|[[Miss International 2025]]</br>(4th Runner-Up)}}|occupation={{hlist|Event coordinator|event host}}}} Si '''Myrna Toribio Esguerra''' (ipinanganak noong 2 Oktubre 2001) ay isang Pilipinang ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahang [[Binibining Pilipinas 2024|Binibining Pilipinas International 2024]]. Siya and kumatawan sa Pilipinas sa Miss International at nagtapos bilang ''fourth runner-up''. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Esguerra sa [[Pidigan|Pidigan, Abra]] noong 2 Oktubre 2001. Siya ay may labing-anim na kapatid.<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=8 Hulyo 2024 |title=Who is Binibining Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra? |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/181654/bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-a5128-20240708 |access-date=13 Hulyo 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Sa kaniyang kabataan, nag aral siya sa Angeles, upang ituloy ang Bachelor's Degree sa ''tourism and management'' na may espesyalisasyon sa mga pagpupulong, insentibo, kumperensya, at eksibisyon (MICE), sa City College of Angeles, kung saan nagsimula ang kanyang karera sa pageantry sa pamamagitan ng pagsali sa taunang ''beauty pageant'' nito, kung saan siya ay nanalo noong 2022. Tinustusan niya ang kanyang pag-aaral nang nakapag-iisa mula sa edad na 17, at nakapagtapos noong 2024.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2024 |title=Bb. Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra graduates from college |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/7/31/bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-graduates-from-college-1315 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guiral |first=Angela Nicole |date=8 Hulyo 2024 |title=6 things to know about Myrna Esguerra, the new Binibining Pilipinas International |url=https://www.tatlerasia.com/power-purpose/front-female/binibining-pilipinas-2024-myrna-esguerra |access-date=10 Setyembre 2026 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == [[Talaksan:Myrna Esguerra.jpg|left|thumb|si Esguerra bilang Binibining Pilipinas-International 2024]] === Binibining Pilipinas 2024 === {{See also|Binibining Pilipinas 2024}}Noong 5 Abril 2024, hinirang si Esguerra bilang isa sa apatnapung kandidatang lalahok sa [[Binibining Pilipinas 2024]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Abril 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 selects 40 candidates to make up ‘diamond’ batch |url=https://entertainment.inquirer.net/550205/binibining-pilipinas-2024-selects-40-candidates-to-make-up-diamond-batch |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=7 Hulyo 2024 |title=IN PHOTOS: Binibining Pilipinas 2024 candidates dazzle in evening gown segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-binibining-pilipinas-evening-gown-segment-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Lumahok si Esguerra sa kompetisyon bilang kinatawan ng [[Abra]], na dati nang nanalo bilang Miss Abra 2024.<ref name=":0">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 pageant still anybody’s game |url=https://entertainment.inquirer.net/564339/binibining-pilipinas-2024-pageant-still-anybodys-game |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, pinuri ng mga ''media outlet'' si Esguerra para sa kanyang pagpapakitang-gilas sa mga ''pre-pageant event''.<ref name=":0" /> Sa mga paunang kompetisyon, si Esguerra ang hinirang bilang isa sa mga nanalo sa ''national costume competition'' kung saan ang kanyang suot ay isang ''Dulimaman'' ''ensemble''.<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=25 Hunyo 2024 |title=Five Binibining Pilipinas beauties sashay to victory |url=https://tribune.net.ph/2024/06/24/five-binibining-pilipinas-beauties-sashay-to-victory |access-date=8 Hulyo 2024 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> Ginanap ang kompetisyon noong 7 Hulyo 2024 sa [[Smart Araneta Coliseum]].<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=8 Hulyo 2024 |title=Myrna Esguerra of Abra is Binibining Pilipinas International 2024! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/912559/myrna-esguerra-of-abra-is-binibining-pilipinas-international-2024/story/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa unang bahagi ng kompetisyon, nanalo si Esguerra ng mga parangal na Best in Swimsuit at Best in Evening Gown, gayundin ang Bb. Philippine Airlines at Bb. Urban Smile.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra, Zambales bets sweep Binibining Pilipinas 2024 special awards |url=https://entertainment.inquirer.net/565117/abra-zambales-bets-hoard-binibining-pilipinas-2024-special-awards |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024: Abra’s Myrna Esguerra takes swimsuit, evening gown plums |url=https://entertainment.inquirer.net/565105/binibining-pilipinas-2024-abras-myrna-esguerra-takes-swimsuit-evening-gown-plums |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Napabilang sa Top si Esguerra at lumahok ito sa question and answer round,<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024: Myrna Esguerra, Trisha Martinez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/565093/binibining-pilipinas-2024-myrna-esguerra-trisha-martinez-enter-top-15 |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> kung saan tinanong siya [[Miss Universe 1973|ni Miss Universe 1973]] [[Margie Moran]] ''"If a time machine brings you back to 1964, sixty years ago when [the] [[Binibining Pilipinas]] began... what message would you tell the Filipino women of that time about the women of 2024?"''. Ang tugon ni Esguerra ay: <ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=7 Hulyo 2024 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2024 Question and Answer segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/transcript-binibining-pilipinas-question-answer-segment-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{Pagbanggit|text="I will tell the women of the past we have achieved our goal, which is to empower women. Standing here, at the age of 17, I started to finance for my own studies and help my family financially. I was able to do this by all these women who paved the way to empower us to always reach for our goals, no matter what it is. Because in life, we can always achieve our dreams, as long as we believe we can. And thanks to them all. Thank you."}} Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang si Esguerra bilang Binibining Pilipinas International 2024, at siya ay kinoronahan ng kanyang hinalinhan na [[Angelica Lopez|si Angelica Lopez]] at [[Miss International 2023]] [[Andrea Rubio]].<ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra's Myrna Esguerra wins Binibining Pilipinas International 2024 |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/7/7/abra-s-myrna-esguerra-wins-binibining-pilipinas-international-2024-114 |access-date=8 Hulyo 2024}}</ref> Bilang nagwagi si Esguerra sa ika-60 edisyon ng kompetisyon, si Esguerra, kasama ang kapwang nagwagi na si Binibining Pilipinas Globe 2024 Jasmin Bungay, ay nakatanggap ng premyong ₱1,000,000.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 crowns Abra’s Myrna Esguerra, Pampanga’s Jasmin Bungay |url=https://entertainment.inquirer.net/565009/binibining-pilipinas-2024-crowns-two-new-queens |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra's Myrna Esguerra is Binibining Pilipinas International 2024 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/07/08/2368604/abras-myrna-esguerra-binibining-pilipinas-international-2024 |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Miss International 2025 === {{See also|Miss International 2025}}Bilang Binibining Pilipinas International 2024, kinatawan ni Esguerra ang Pilipinas sa [[Miss International 2025]] noong 27 Nobyembre 2025 sa Yoyogi Gymnasium No. 2 sa [[Shibuya]], [[Tokyo]], Hapon.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Hulyo 2024 |title=Abra’s Myrna Esguerra is Binibining Pilipinas International 2024 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/abra-myrna-esguerra-winner-binibining-pilipinas-international-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=González |first=Elvis |date=25 Marso 2025 |title=¿Cuándo es Miss Internacional 2025? Fecha y quién es la representante venezolana |language=es |trans-title=When is Miss International 2025? Date and who is the Venezuelan representative? |website=Meridiano Net |url=https://meridiano.net/farandula/cuando-es-miss-internacional-2025-fecha-y-quien-es-la-representante-venezolana--202532510410 |access-date=10 Setyembre 2026}}</ref> Mula sa walumpung kandidata, napabilang si Esguerra sa Top 20 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''. Sinuot ni Esguerra para sa ''evening gown competition'' ang ''Orienta Rosa'', isang ''mermaid-cut'' gown na gawa sa mga perlas at isang kapa na kahawig ng mga [[seresang namumulaklak]] na dinisenyo ng taga-disenyong Pilipino na si Mak Tumang.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Enero 2026 |title=PH's Myrna Esguerra named among best in evening gown in Miss International |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/1/22/ph-s-myrna-esguerra-named-among-best-in-evening-gown-in-miss-international-1246 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Start box}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Indonesia}} Sophie Kirana}} {{s-ttl|title=[[Miss International 4th Runner-Up|Miss International 4th Runner-Up]]|years=[[Miss International 4th Runner-Up 2025|2025]]}} {{S-aft|after=Kasalukuyan}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Binibining Pilipinas]] tlj2cf2uycg4rcm55cj6ajqj2c9n6yz 2224710 2224705 2026-09-12T15:04:07Z Allyriana000 119761 2224710 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Myrna Esguerra MNA.jpg|name=Myrna Esguerra|caption=si Esguerra noong 2025|birth_name=Myrna Toribio Esguerra|birth_date={{Birth date and age|2001|10|02|mf=y}}|birth_place=[[Pidigan]], [[Abra]]|education=|alma_mater=City College of Angeles|hair_color=|eye_color=|height=|title=[[Binibining Pilipinas 2024|Binibining Pilipinas International 2024]]|competitions={{Ubl|[[Binibining Pilipinas 2024]]</br>(Nagwagi)</br>(Best in Evening Gown)</br>(Best in Swimsuit)|[[Miss International 2025]]</br>(4th Runner-Up)}}|occupation={{hlist|Event coordinator|event host}}}} Si '''Myrna Toribio Esguerra''' (ipinanganak noong 2 Oktubre 2001) ay isang Pilipinang ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahang [[Binibining Pilipinas 2024|Binibining Pilipinas International 2024]]. Siya and kumatawan sa Pilipinas sa Miss International at nagtapos bilang ''fourth runner-up''. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Esguerra sa [[Pidigan|Pidigan, Abra]] noong 2 Oktubre 2001. Siya ay may labing-anim na kapatid.<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=8 Hulyo 2024 |title=Who is Binibining Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra? |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/181654/bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-a5128-20240708 |access-date=13 Hulyo 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Sa kaniyang kabataan, nag aral siya sa Angeles, upang ituloy ang Bachelor's Degree sa ''tourism and management'' na may espesyalisasyon sa mga pagpupulong, insentibo, kumperensya, at eksibisyon (MICE), sa City College of Angeles, kung saan nagsimula ang kanyang karera sa pageantry sa pamamagitan ng pagsali sa taunang ''beauty pageant'' nito, kung saan siya ay nanalo noong 2022. Tinustusan niya ang kanyang pag-aaral nang nakapag-iisa mula sa edad na 17, at nakapagtapos noong 2024.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2024 |title=Bb. Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra graduates from college |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/7/31/bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-graduates-from-college-1315 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guiral |first=Angela Nicole |date=8 Hulyo 2024 |title=6 things to know about Myrna Esguerra, the new Binibining Pilipinas International |url=https://www.tatlerasia.com/power-purpose/front-female/binibining-pilipinas-2024-myrna-esguerra |access-date=10 Setyembre 2026 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == [[Talaksan:Myrna Esguerra.jpg|left|thumb|si Esguerra bilang Binibining Pilipinas-International 2024]] === Binibining Pilipinas 2024 === {{See also|Binibining Pilipinas 2024}}Noong 5 Abril 2024, hinirang si Esguerra bilang isa sa apatnapung kandidatang lalahok sa [[Binibining Pilipinas 2024]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Abril 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 selects 40 candidates to make up ‘diamond’ batch |url=https://entertainment.inquirer.net/550205/binibining-pilipinas-2024-selects-40-candidates-to-make-up-diamond-batch |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=7 Hulyo 2024 |title=IN PHOTOS: Binibining Pilipinas 2024 candidates dazzle in evening gown segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-binibining-pilipinas-evening-gown-segment-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Lumahok si Esguerra sa kompetisyon bilang kinatawan ng [[Abra]], na dati nang nanalo bilang Miss Abra 2024.<ref name=":0">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 pageant still anybody’s game |url=https://entertainment.inquirer.net/564339/binibining-pilipinas-2024-pageant-still-anybodys-game |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, pinuri ng mga ''media outlet'' si Esguerra para sa kanyang pagpapakitang-gilas sa mga ''pre-pageant event''.<ref name=":0" /> Sa mga paunang kompetisyon, si Esguerra ang hinirang bilang isa sa mga nanalo sa ''national costume competition'' kung saan ang kanyang suot ay isang ''Dulimaman'' ''ensemble''.<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=25 Hunyo 2024 |title=Five Binibining Pilipinas beauties sashay to victory |url=https://tribune.net.ph/2024/06/24/five-binibining-pilipinas-beauties-sashay-to-victory |access-date=8 Hulyo 2024 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> Ginanap ang kompetisyon noong 7 Hulyo 2024 sa [[Smart Araneta Coliseum]].<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=8 Hulyo 2024 |title=Myrna Esguerra of Abra is Binibining Pilipinas International 2024! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/912559/myrna-esguerra-of-abra-is-binibining-pilipinas-international-2024/story/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa unang bahagi ng kompetisyon, nanalo si Esguerra ng mga parangal na Best in Swimsuit at Best in Evening Gown, gayundin ang Bb. Philippine Airlines at Bb. Urban Smile.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra, Zambales bets sweep Binibining Pilipinas 2024 special awards |url=https://entertainment.inquirer.net/565117/abra-zambales-bets-hoard-binibining-pilipinas-2024-special-awards |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024: Abra’s Myrna Esguerra takes swimsuit, evening gown plums |url=https://entertainment.inquirer.net/565105/binibining-pilipinas-2024-abras-myrna-esguerra-takes-swimsuit-evening-gown-plums |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Napabilang sa Top si Esguerra at lumahok ito sa question and answer round,<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024: Myrna Esguerra, Trisha Martinez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/565093/binibining-pilipinas-2024-myrna-esguerra-trisha-martinez-enter-top-15 |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> kung saan tinanong siya [[Miss Universe 1973|ni Miss Universe 1973]] [[Margie Moran]] ''"If a time machine brings you back to 1964, sixty years ago when [the] [[Binibining Pilipinas]] began... what message would you tell the Filipino women of that time about the women of 2024?"''. Ang tugon ni Esguerra ay: <ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=7 Hulyo 2024 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2024 Question and Answer segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/transcript-binibining-pilipinas-question-answer-segment-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{Pagbanggit|text="I will tell the women of the past we have achieved our goal, which is to empower women. Standing here, at the age of 17, I started to finance for my own studies and help my family financially. I was able to do this by all these women who paved the way to empower us to always reach for our goals, no matter what it is. Because in life, we can always achieve our dreams, as long as we believe we can. And thanks to them all. Thank you."}} Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang si Esguerra bilang Binibining Pilipinas International 2024, at siya ay kinoronahan ng kanyang hinalinhan na [[Angelica Lopez|si Angelica Lopez]] at [[Miss International 2023]] [[Andrea Rubio]].<ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra's Myrna Esguerra wins Binibining Pilipinas International 2024 |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/7/7/abra-s-myrna-esguerra-wins-binibining-pilipinas-international-2024-114 |access-date=8 Hulyo 2024}}</ref> Bilang nagwagi si Esguerra sa ika-60 edisyon ng kompetisyon, si Esguerra, kasama ang kapwang nagwagi na si Binibining Pilipinas Globe 2024 Jasmin Bungay, ay nakatanggap ng premyong ₱1,000,000.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 crowns Abra’s Myrna Esguerra, Pampanga’s Jasmin Bungay |url=https://entertainment.inquirer.net/565009/binibining-pilipinas-2024-crowns-two-new-queens |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra's Myrna Esguerra is Binibining Pilipinas International 2024 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/07/08/2368604/abras-myrna-esguerra-binibining-pilipinas-international-2024 |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Miss International 2025 === {{See also|Miss International 2025}}Bilang Binibining Pilipinas International 2024, kinatawan ni Esguerra ang Pilipinas sa [[Miss International 2025]] noong 27 Nobyembre 2025 sa Yoyogi Gymnasium No. 2 sa [[Shibuya]], [[Tokyo]], Hapon.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Hulyo 2024 |title=Abra’s Myrna Esguerra is Binibining Pilipinas International 2024 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/abra-myrna-esguerra-winner-binibining-pilipinas-international-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=González |first=Elvis |date=25 Marso 2025 |title=¿Cuándo es Miss Internacional 2025? Fecha y quién es la representante venezolana |language=es |trans-title=When is Miss International 2025? Date and who is the Venezuelan representative? |website=Meridiano Net |url=https://meridiano.net/farandula/cuando-es-miss-internacional-2025-fecha-y-quien-es-la-representante-venezolana--202532510410 |access-date=10 Setyembre 2026}}</ref> Mula sa walumpung kandidata, napabilang si Esguerra sa Top 20 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Nobyembre 2025 |title=Miss International 2025: Myrna Esguerra exudes confidence, grace in swimsuit, evening gown portions |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967709/miss-international-2025-myrna-esguerra-swimsuit-evening-gown-performance/story/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Esguerra para sa ''evening gown competition'' ang ''Orienta Rosa'', isang ''mermaid-cut'' gown na gawa sa mga perlas at isang kapa na kahawig ng mga [[seresang namumulaklak]] na dinisenyo ng taga-disenyong Pilipino na si Mak Tumang.<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2025 |title=PH meets Japan in Myrna Esguerra's 'Orienta Rosa' gown for Miss International 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/28/ph-meets-japan-in-myrna-esguerra-s-orienta-rosa-gown-for-miss-international-2025-1322 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Enero 2026 |title=PH's Myrna Esguerra named among best in evening gown in Miss International |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/1/22/ph-s-myrna-esguerra-named-among-best-in-evening-gown-in-miss-international-1246 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Esguerra sa sampung pinalista na iniharap ang kanilang napiling Sustainable Development Goal (SDG). Napili ni Esguerra ang SDG 4 (De-kalidad na Edukasyon) at SDG 17 (Pakikipagtulungan para sa mga Layunin), kung saan ipinahiwatig niya:<ref>{{Cite web |last=Flores |first=Karen |title=Colombia wins Miss International 2025; PH's Myrna Esguerra finishes as 4th runner-up {{!}} ABS-CBN Lifestyle |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/27/colombia-wins-miss-international-2025-ph-s-myrna-esguerra-finishes-as-4th-runner-up-2038 |access-date=2026-09-12 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Iglesias |first=Iza |date=27 Nobyembre 2025 |title=Myrna Esguerra finishes strong as 4th Runner-Up at Miss International 2025 |language=en-US |work=[[The Manila Times]] |url=https://www.manilatimes.net/2025/11/27/entertainment-lifestyle/show-times/myrna-esguerra-finishes-strong-as-4th-runner-up-at-miss-international-2025/2232754 |access-date=12 Setyembre 2026}}</ref> {{Pagbanggit|text="Being the only one among my sixteen siblings to finish college is one of the proudest and grateful moments in my life. And to pay my community forward, I created my Project Dream Readers in the Philippines, [which is] focused on quality education and partnership for the goals which are SDG 4 and 17. Because I hope to see every [child] stand tall like Mt. Fuji and to ensure that no child will ever suffer the same way that I do."}} Pagkatapos ng ''Top 10 speech round'', napabilang si Esguerra sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Hinilingan ang limang pinalista na ilarawan ang kanilang buong karanasan sa Miss International sa kanilang pamilya at mga mahal sa buhay, kung saan ipinarating ni Esguerra na:<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=27 Nobyembre 2025 |title=FULL TEXT: Miss International 2025 question and answer |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/27/2490310/full-text-miss-international-2025-question-and-answer |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> {{Pagbanggit|text="I will tell my mama that I just gained 79 more siblings among my 16 siblings back home. Miss International taught me to be selfless, and it taught me the value of having friends from all around the world, and I'm so grateful for this opportunity because I learned to help everyone in here, everyone who needs my help, and above all, it made me a better person, a human that cares. Because I was able to create my project and with that it is my tribute to all the people who helped me."}} Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang bilang ''fourth runner-up'' si Esguerra, kung saan nakuha ni [[Catalina Duque]] ng Kolombya ang korona.<ref>{{Cite web |last=Adel |first=Rosette |date=2025-11-27 |title=Myrna Esguerra finishes 4th runner-up at Miss International 2025 |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2025/11/27/305646/myrna-esguerra-finishes-4th-runner-up-at-miss-international-2025/ |access-date=2025-11-27 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=8 Disyembre 2025 |title=Myrna Esguerra's Miss International 2025 run was shaped by 'good pressure' |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/myrna-esguerra-run-miss-international-2025/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Start box}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Indonesia}} Sophie Kirana}} {{s-ttl|title=[[Miss International 4th Runner-Up|Miss International 4th Runner-Up]]|years=[[Miss International 4th Runner-Up 2025|2025]]}} {{S-aft|after=Kasalukuyan}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Binibining Pilipinas]] sybv0m53xg1112xhjf78aad2sbrkot5 2224716 2224710 2026-09-12T15:30:31Z Allyriana000 119761 2224716 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Myrna Esguerra MNA.jpg|name=Myrna Esguerra|caption=si Esguerra noong 2025|birth_name=Myrna Toribio Esguerra|birth_date={{Birth date and age|2001|10|02|mf=y}}|birth_place=[[Pidigan]], [[Abra]]|education=|alma_mater=City College of Angeles|hair_color=|eye_color=|height=|title=[[Binibining Pilipinas 2024|Binibining Pilipinas International 2024]]|competitions={{Ubl|[[Binibining Pilipinas 2024]]</br>(Nagwagi)</br>(Best in Evening Gown)</br>(Best in Swimsuit)|[[Miss International 2025]]</br>(4th Runner-Up)}}|occupation={{hlist|Event coordinator|event host}}}} Si '''Myrna Toribio Esguerra''' (ipinanganak noong 2 Oktubre 2001) ay isang Pilipinang ''beauty pageant titleholder'' na kinoronahang [[Binibining Pilipinas 2024|Binibining Pilipinas International 2024]]. Siya and kumatawan sa Pilipinas sa Miss International at nagtapos bilang ''fourth runner-up''. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Esguerra sa [[Pidigan|Pidigan, Abra]] noong 2 Oktubre 2001. Siya ay may labing-anim na kapatid.<ref name=":2">{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=8 Hulyo 2024 |title=Who is Binibining Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra? |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/181654/bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-a5128-20240708 |access-date=13 Hulyo 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Sa kaniyang kabataan, nag aral siya sa Angeles, upang ituloy ang Bachelor's Degree sa ''tourism and management'' na may espesyalisasyon sa mga pagpupulong, insentibo, kumperensya, at eksibisyon (MICE), sa City College of Angeles, kung saan nagsimula ang kanyang karera sa pageantry sa pamamagitan ng pagsali sa taunang ''beauty pageant'' nito, kung saan siya ay nanalo noong 2022. Tinustusan niya ang kanyang pag-aaral nang nakapag-iisa mula sa edad na 17, at nakapagtapos noong 2024.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2024 |title=Bb. Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra graduates from college |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/7/31/bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-graduates-from-college-1315 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=[[ABS-CBN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guiral |first=Angela Nicole |date=8 Hulyo 2024 |title=6 things to know about Myrna Esguerra, the new Binibining Pilipinas International |url=https://www.tatlerasia.com/power-purpose/front-female/binibining-pilipinas-2024-myrna-esguerra |access-date=10 Setyembre 2026 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == Noong 2019, lumahok si Esguerra sa patimpalak na Miss Teen Philippines 2019 at hindi nakapasok sa Top 5.<ref name=":2" /> Noong 2023, lumahok at nagwagi siya sa Miss Abra 2023 bilang kinatawan ng Pidigan.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=26 Nobyembre 2025 |title=Beating the odds: The triumphant journey of Miss International Philippines 2025 Myrna Esguerra through hardship |url=https://philstarlife.com/celebrity/731769-triumphant-journey-miss-international-philippines-2025-myrna-esguerra? |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Nang sumunod na taon, kinoronahan niya si Jeralene Acosta bilang kaniyang kahalili.[[Talaksan:Myrna Esguerra.jpg|left|thumb|si Esguerra bilang Binibining Pilipinas-International 2024]] === Binibining Pilipinas 2024 === {{See also|Binibining Pilipinas 2024}}Noong 5 Abril 2024, hinirang si Esguerra bilang isa sa apatnapung kandidatang lalahok sa [[Binibining Pilipinas 2024]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=5 Abril 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 selects 40 candidates to make up ‘diamond’ batch |url=https://entertainment.inquirer.net/550205/binibining-pilipinas-2024-selects-40-candidates-to-make-up-diamond-batch |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=7 Hulyo 2024 |title=IN PHOTOS: Binibining Pilipinas 2024 candidates dazzle in evening gown segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-binibining-pilipinas-evening-gown-segment-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Lumahok si Esguerra sa kompetisyon bilang kinatawan ng [[Abra]], na dati nang nanalo bilang Miss Abra 2024.<ref name=":0">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 pageant still anybody’s game |url=https://entertainment.inquirer.net/564339/binibining-pilipinas-2024-pageant-still-anybodys-game |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, pinuri ng mga ''media outlet'' si Esguerra para sa kanyang pagpapakitang-gilas sa mga ''pre-pageant event''.<ref name=":0" /> Sa mga paunang kompetisyon, si Esguerra ang hinirang bilang isa sa mga nanalo sa ''national costume competition'' kung saan ang kanyang suot ay isang ''Dulimaman'' ''ensemble''.<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=25 Hunyo 2024 |title=Five Binibining Pilipinas beauties sashay to victory |url=https://tribune.net.ph/2024/06/24/five-binibining-pilipinas-beauties-sashay-to-victory |access-date=8 Hulyo 2024 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> Ginanap ang kompetisyon noong 7 Hulyo 2024 sa [[Smart Araneta Coliseum]].<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=8 Hulyo 2024 |title=Myrna Esguerra of Abra is Binibining Pilipinas International 2024! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/912559/myrna-esguerra-of-abra-is-binibining-pilipinas-international-2024/story/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa unang bahagi ng kompetisyon, nanalo si Esguerra ng mga parangal na Best in Swimsuit at Best in Evening Gown, gayundin ang Bb. Philippine Airlines at Bb. Urban Smile.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra, Zambales bets sweep Binibining Pilipinas 2024 special awards |url=https://entertainment.inquirer.net/565117/abra-zambales-bets-hoard-binibining-pilipinas-2024-special-awards |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024: Abra’s Myrna Esguerra takes swimsuit, evening gown plums |url=https://entertainment.inquirer.net/565105/binibining-pilipinas-2024-abras-myrna-esguerra-takes-swimsuit-evening-gown-plums |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Napabilang sa Top si Esguerra at lumahok ito sa question and answer round,<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024: Myrna Esguerra, Trisha Martinez enter Top 15 |url=https://entertainment.inquirer.net/565093/binibining-pilipinas-2024-myrna-esguerra-trisha-martinez-enter-top-15 |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> kung saan tinanong siya [[Miss Universe 1973|ni Miss Universe 1973]] [[Margie Moran]] ''"If a time machine brings you back to 1964, sixty years ago when [the] [[Binibining Pilipinas]] began... what message would you tell the Filipino women of that time about the women of 2024?"''. Ang tugon ni Esguerra ay: <ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=7 Hulyo 2024 |title=TRANSCRIPT: Binibining Pilipinas 2024 Question and Answer segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/transcript-binibining-pilipinas-question-answer-segment-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {{Pagbanggit|text="I will tell the women of the past we have achieved our goal, which is to empower women. Standing here, at the age of 17, I started to finance for my own studies and help my family financially. I was able to do this by all these women who paved the way to empower us to always reach for our goals, no matter what it is. Because in life, we can always achieve our dreams, as long as we believe we can. And thanks to them all. Thank you."}} Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang si Esguerra bilang Binibining Pilipinas International 2024, at siya ay kinoronahan ng kanyang hinalinhan na [[Angelica Lopez|si Angelica Lopez]] at [[Miss International 2023]] [[Andrea Rubio]].<ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra's Myrna Esguerra wins Binibining Pilipinas International 2024 |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/7/7/abra-s-myrna-esguerra-wins-binibining-pilipinas-international-2024-114 |access-date=8 Hulyo 2024}}</ref> Bilang nagwagi si Esguerra sa ika-60 edisyon ng kompetisyon, si Esguerra, kasama ang kapwang nagwagi na si Binibining Pilipinas Globe 2024 Jasmin Bungay, ay nakatanggap ng premyong ₱1,000,000.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Hulyo 2024 |title=Binibining Pilipinas 2024 crowns Abra’s Myrna Esguerra, Pampanga’s Jasmin Bungay |url=https://entertainment.inquirer.net/565009/binibining-pilipinas-2024-crowns-two-new-queens |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=8 Hulyo 2024 |title=Abra's Myrna Esguerra is Binibining Pilipinas International 2024 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/07/08/2368604/abras-myrna-esguerra-binibining-pilipinas-international-2024 |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Miss International 2025 === {{See also|Miss International 2025}}Bilang Binibining Pilipinas International 2024, kinatawan ni Esguerra ang Pilipinas sa [[Miss International 2025]] noong 27 Nobyembre 2025 sa Yoyogi Gymnasium No. 2 sa [[Shibuya]], [[Tokyo]], Hapon.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Hulyo 2024 |title=Abra’s Myrna Esguerra is Binibining Pilipinas International 2024 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/abra-myrna-esguerra-winner-binibining-pilipinas-international-2024/ |access-date=8 Hulyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=González |first=Elvis |date=25 Marso 2025 |title=¿Cuándo es Miss Internacional 2025? Fecha y quién es la representante venezolana |language=es |trans-title=When is Miss International 2025? Date and who is the Venezuelan representative? |website=Meridiano Net |url=https://meridiano.net/farandula/cuando-es-miss-internacional-2025-fecha-y-quien-es-la-representante-venezolana--202532510410 |access-date=10 Setyembre 2026}}</ref> Mula sa walumpung kandidata, napabilang si Esguerra sa Top 20 na sumabak sa ''swimsuit competition'' at sa ''evening gown competition''.<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Nobyembre 2025 |title=Miss International 2025: Myrna Esguerra exudes confidence, grace in swimsuit, evening gown portions |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967709/miss-international-2025-myrna-esguerra-swimsuit-evening-gown-performance/story/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Sinuot ni Esguerra para sa ''evening gown competition'' ang ''Orienta Rosa'', isang ''mermaid-cut'' gown na gawa sa mga perlas at isang kapa na kahawig ng mga [[seresang namumulaklak]] na dinisenyo ng taga-disenyong Pilipino na si Mak Tumang.<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2025 |title=PH meets Japan in Myrna Esguerra's 'Orienta Rosa' gown for Miss International 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/28/ph-meets-japan-in-myrna-esguerra-s-orienta-rosa-gown-for-miss-international-2025-1322 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Enero 2026 |title=PH's Myrna Esguerra named among best in evening gown in Miss International |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/1/22/ph-s-myrna-esguerra-named-among-best-in-evening-gown-in-miss-international-1246 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng ''evening gown competition'', napabilang si Esguerra sa sampung pinalista na iniharap ang kanilang napiling Sustainable Development Goal (SDG).<ref>{{Cite web |last=Yap |first=Jade Veronique |date=27 Nobyembre 2025 |title=Miss International 2025: Myrna Esguerra makes it to Top 10 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967664/miss-international-2025-myrna-esguerra-top-10/story/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Napili ni Esguerra ang SDG 4 (De-kalidad na Edukasyon) at SDG 17 (Pakikipagtulungan para sa mga Layunin), kung saan ipinahiwatig niya:<ref>{{Cite web |last=Flores |first=Karen |title=Colombia wins Miss International 2025; PH's Myrna Esguerra finishes as 4th runner-up {{!}} ABS-CBN Lifestyle |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/27/colombia-wins-miss-international-2025-ph-s-myrna-esguerra-finishes-as-4th-runner-up-2038 |access-date=2026-09-12 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Iglesias |first=Iza |date=27 Nobyembre 2025 |title=Myrna Esguerra finishes strong as 4th Runner-Up at Miss International 2025 |language=en-US |work=[[The Manila Times]] |url=https://www.manilatimes.net/2025/11/27/entertainment-lifestyle/show-times/myrna-esguerra-finishes-strong-as-4th-runner-up-at-miss-international-2025/2232754 |access-date=12 Setyembre 2026}}</ref> {{Pagbanggit|text="Being the only one among my sixteen siblings to finish college is one of the proudest and grateful moments in my life. And to pay my community forward, I created my Project Dream Readers in the Philippines, [which is] focused on quality education and partnership for the goals which are SDG 4 and 17. Because I hope to see every [child] stand tall like Mt. Fuji and to ensure that no child will ever suffer the same way that I do."}} Pagkatapos ng ''Top 10 speech round'', napabilang si Esguerra sa limang pinalista na lumahok sa ''final question round''. Hinilingan ang limang pinalista na ilarawan ang kanilang buong karanasan sa Miss International sa kanilang pamilya at mga mahal sa buhay, kung saan ipinarating ni Esguerra na:<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=27 Nobyembre 2025 |title=FULL TEXT: Miss International 2025 question and answer |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/27/2490310/full-text-miss-international-2025-question-and-answer |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> {{Pagbanggit|text="I will tell my mama that I just gained 79 more siblings among my 16 siblings back home. Miss International taught me to be selfless, and it taught me the value of having friends from all around the world, and I'm so grateful for this opportunity because I learned to help everyone in here, everyone who needs my help, and above all, it made me a better person, a human that cares. Because I was able to create my project and with that it is my tribute to all the people who helped me."}} Pagkatapos ng kompetisyon, hinirang bilang ''fourth runner-up'' si Esguerra, kung saan nakuha ni [[Catalina Duque]] ng Kolombya ang korona.<ref>{{Cite web |last=Adel |first=Rosette |date=2025-11-27 |title=Myrna Esguerra finishes 4th runner-up at Miss International 2025 |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2025/11/27/305646/myrna-esguerra-finishes-4th-runner-up-at-miss-international-2025/ |access-date=2025-11-27 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=8 Disyembre 2025 |title=Myrna Esguerra's Miss International 2025 run was shaped by 'good pressure' |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/myrna-esguerra-run-miss-international-2025/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=28 Nobyembre 2025 |title=Myrna Esguerra finishes proud and strong after Miss International 2025 journey |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/myrna-esguerra-finishes-miss-international-journey-2025/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Karera sa pagmomodelo == Sinimulan ni Esguerra ang kaniyang karera sa pagmomodelo sa edad na 20, kung saan lumabas siya sa mga patalastas para sa [[Philippine Airlines]], Clark Marriott Hotel, at Omni Aviation.<ref name=":2" /> Nagtatrabaho rin si Esguerra bilang isang ''part-time'' na ''event coordinator'' at ''host''.<ref name=":1">{{Cite web |last=Lim|first=Aubrey Shane|date=8 Hulyo 2024|title=Myrna Esguerra, Jasmin Bungay are the new Binibining Pilipinas 2024 queens|url=https://philstarlife.com/celebrity/777287-binibining-pilipinas-crowns-two-new-queens?|access-date=12 Setyembre 2026|website=Philstar Life|archive-date=8 Hulyo 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708153643/https://philstarlife.com/celebrity/777287-binibining-pilipinas-crowns-two-new-queens?|url-status=live|language=en}}</ref> Itinanghal ni Esguerra ang Mutya Ning San Antonio pageant noong 2023 at ang paunang kompetisyon ng Miss Abra 2024 pageant.<ref>{{cite news |last1=Yap|first1=Jade Veronique|title=Who is Binibining Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra? 5 things to know about our new queen|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/912619/who-is-binibining-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-5-things-to-know-about-our-new-quee/story/|publisher=[[GMA Integrated News]]|date=8 Hulyo 2024|archive-date=8 Hulyo 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708155114/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/912619/who-is-binibining-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra-5-things-to-know-about-our-new-quee/story/|url-status=live|access-date=12 Setyembre 2026|work=GMA News Lifestyle|language=en}}</ref> Noong Abril 2026, rumampa si Esguerra sa BENCH Fashion Week S/S 2026.<ref>{{Cite web |last=Sanchez |first=Liam |date=21 Abril 2026 |title=10 Summer Beauty Trends From BENCH Runway S/S 2026 |url=https://allure.ph/news/celebrity-beauty/10-standout-summer-beauty-looks/ |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Allure Philippines |language=en-US}}</ref> == Mga adbokasiya == Bilang tagapagtaguyod ng pangangalaga sa kapaligiran, nakipagtulungan si Esguerra sa National Cleanup Coalition Philippines at itinuon ang kaniyang plataporma para sa Binibining Pilipinas sa konsepto ng [[sustenibilidad]].<ref>{{Cite web |last=Acebuche |first=Yoniel |date=8 Hulyo 2024 |title=A young beauty queen with an eco-friendly heart: Get to know Bb. Pilipinas International 2024 Myrna Esguerra |url=https://philstarlife.com/celebrity/814729-get-to-know-bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra?page=3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708153531/https://philstarlife.com/celebrity/814729-get-to-know-bb-pilipinas-international-2024-myrna-esguerra?page=3 |archive-date=8 Hulyo 2024 |access-date=12 Setyembre 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Start box}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{flagicon|Indonesia}} Sophie Kirana}} {{s-ttl|title=[[Miss International 4th Runner-Up|Miss International 4th Runner-Up]]|years=[[Miss International 4th Runner-Up 2025|2025]]}} {{S-aft|after=Kasalukuyan}} {{S-end}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Binibining Pilipinas]] 0y2l653nrtl222buker6okmnmspei5s Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristan 0 329848 2224749 2122594 2026-09-12T16:30:37Z Ryomaandres 8044 2224749 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 88 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Oristano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !''Comune'' !Populasyon, 31.12.2010 |- |95001 |[[Abbasanta]] | align="right" |2,872 |- |95002 |[[Aidomaggiore]] | align="right" |480 |- |95003 |[[Albagiara]] | align="right" |283 |- |95004 |[[Ales (Sardinia)|Ales]] | align="right" |1,512 |- |95005 |[[Allai (OR)|Allai]] | align="right" |385 |- |95006 |[[Arborea]] | align="right" |4,068 |- |95007 |[[Ardauli]] | align="right" |960 |- |95008 |[[Assolo]] | align="right" |444 |- |95009 |[[Asuni]] | align="right" |365 |- |95010 |[[Baradili]] | align="right" |95 |- |95011 |[[Baratili San Pietro]] | align="right" |1,335 |- |95012 |[[Baressa]] | align="right" |747 |- |95013 |[[Bauladu]] | align="right" |711 |- |95014 |[[Bidonì]] | align="right" |150 |- |95015 |[[Bonarcado]] | align="right" |1,650 |- |95016 |[[Boroneddu]] | align="right" |162 |- |95017 |[[Busachi]] | align="right" |1,415 |- |95018 |[[Cabras, Italy|Cabras]] | align="right" |9,169 |- |95019 |[[Cuglieri]] | align="right" |2,902 |- |95020 |[[Fordongianus]] | align="right" |951 |- |95021 |[[Ghilarza]] | align="right" |4,700 |- |95022 |[[Gonnoscodina]] | align="right" |514 |- |95023 |[[Gonnosnò]] | align="right" |808 |- |95024 |[[Gonnostramatza]] | align="right" |939 |- |95025 |[[Marrubiu]] | align="right" |4,988 |- |95026 |[[Masullas]] | align="right" |1,152 |- |95027 |[[Milis]] | align="right" |1,615 |- |95028 |[[Mogorella]] | align="right" |471 |- |95029 |[[Mogoro]] | align="right" |4,441 |- |95030 |[[Morgongiori]] | align="right" |797 |- |95031 |[[Narbolia]] | align="right" |1,802 |- |95032 |[[Neoneli]] | align="right" |717 |- |95033 |[[Norbello]] | align="right" |1,179 |- |95034 |[[Nughedu Santa Vittoria]] | align="right" |520 |- |95035 |[[Nurachi]] | align="right" |1,803 |- |95036 |[[Nureci]] | align="right" |354 |- |95037 |[[Ollastra]] | align="right" |1,253 |- |95038 |[[Oristano]] | align="right" |32,015 |- |95039 |[[Palmas Arborea]] | align="right" |1,484 |- |95040 |[[Pau (OR)|Pau]] | align="right" |309 |- |95041 |[[Paulilatino]] | align="right" |2,377 |- |95042 |[[Pompu]] | align="right" |282 |- |95043 |[[Riola Sardo]] | align="right" |2,163 |- |95044 |[[Ruinas]] | align="right" |732 |- |95045 |[[Samugheo]] | align="right" |3,250 |- |95046 |[[San Nicolò d'Arcidano]] | align="right" |2,837 |- |95047 |[[Santa Giusta]] | align="right" |4,837 |- |95048 |[[Villa Sant'Antonio]] | align="right" |394 |- |95049 |[[Santu Lussurgiu]] | align="right" |2,471 |- |95050 |[[San Vero Milis]] | align="right" |2,547 |- |95051 |[[Scano di Montiferro]] | align="right" |1,592 |- |95052 |[[Sedilo]] | align="right" |2,256 |- |95053 |[[Seneghe]] | align="right" |1,873 |- |95054 |[[Senis]] | align="right" |484 |- |95055 |[[Sennariolo]] | align="right" |188 |- |95056 |[[Siamaggiore]] | align="right" |983 |- |95057 |[[Siamanna]] | align="right" |837 |- |95058 |[[Simala]] | align="right" |358 |- |95059 |[[Simaxis]] | align="right" |2,286 |- |95060 |[[Sini (OR)|Sini]] | align="right" |523 |- |95061 |[[Siris (OR)|Siris]] | align="right" |231 |- |95062 |[[Solarussa]] | align="right" |2,514 |- |95063 |[[Sorradile]] | align="right" |433 |- |95064 |[[Tadasuni]] | align="right" |184 |- |95065 |[[Terralba]] | align="right" |10,305 |- |95066 |[[Tramatza]] | align="right" |992 |- |95067 |[[Tresnuraghes]] | align="right" |1,236 |- |95068 |[[Ula Tirso]] | align="right" |589 |- |95069 |[[Uras]] | align="right" |2,980 |- |95070 |[[Usellus]] | align="right" |868 |- |95071 |[[Villanova Truschedu]] | align="right" |339 |- |95072 |[[Villaurbana]] | align="right" |1,758 |- |95073 |[[Villa Verde]] | align="right" |343 |- |95074 |[[Zeddiani]] | align="right" |1,176 |- |95075 |[[Zerfaliu]] | align="right" |1,181 |- |95076 |[[Siapiccia]] | align="right" |373 |- |95077 |[[Curcuris]] | align="right" |314 |- |95078 |[[Soddì]] | align="right" |122 |- |95079 |[[Bosa]] | align="right" |8,133 |- |95080 |[[Flussio]] | align="right" |468 |- |95081 |[[Genoni]] | align="right" |903 |- |95082 |[[Laconi]] | align="right" |2,044 |- |95083 |[[Magomadas]] | align="right" |655 |- |95084 |[[Modolo]] | align="right" |170 |- |95085 |[[Montresta]] | align="right" |559 |- |95086 |[[Sagama]] | align="right" |190 |- |95087 |[[Suni (OR)|Suni]] | align="right" |1,131 |- |95088 |[[Tinnura]] | align="right" |266 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] elvlhq6n1y21y977k0mut2ef0bfq6w7 2224866 2224749 2026-09-13T08:40:13Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristano]] sa [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristan]] 2224749 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 88 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Oristano]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !''Comune'' !Populasyon, 31.12.2010 |- |95001 |[[Abbasanta]] | align="right" |2,872 |- |95002 |[[Aidomaggiore]] | align="right" |480 |- |95003 |[[Albagiara]] | align="right" |283 |- |95004 |[[Ales (Sardinia)|Ales]] | align="right" |1,512 |- |95005 |[[Allai (OR)|Allai]] | align="right" |385 |- |95006 |[[Arborea]] | align="right" |4,068 |- |95007 |[[Ardauli]] | align="right" |960 |- |95008 |[[Assolo]] | align="right" |444 |- |95009 |[[Asuni]] | align="right" |365 |- |95010 |[[Baradili]] | align="right" |95 |- |95011 |[[Baratili San Pietro]] | align="right" |1,335 |- |95012 |[[Baressa]] | align="right" |747 |- |95013 |[[Bauladu]] | align="right" |711 |- |95014 |[[Bidonì]] | align="right" |150 |- |95015 |[[Bonarcado]] | align="right" |1,650 |- |95016 |[[Boroneddu]] | align="right" |162 |- |95017 |[[Busachi]] | align="right" |1,415 |- |95018 |[[Cabras, Italy|Cabras]] | align="right" |9,169 |- |95019 |[[Cuglieri]] | align="right" |2,902 |- |95020 |[[Fordongianus]] | align="right" |951 |- |95021 |[[Ghilarza]] | align="right" |4,700 |- |95022 |[[Gonnoscodina]] | align="right" |514 |- |95023 |[[Gonnosnò]] | align="right" |808 |- |95024 |[[Gonnostramatza]] | align="right" |939 |- |95025 |[[Marrubiu]] | align="right" |4,988 |- |95026 |[[Masullas]] | align="right" |1,152 |- |95027 |[[Milis]] | align="right" |1,615 |- |95028 |[[Mogorella]] | align="right" |471 |- |95029 |[[Mogoro]] | align="right" |4,441 |- |95030 |[[Morgongiori]] | align="right" |797 |- |95031 |[[Narbolia]] | align="right" |1,802 |- |95032 |[[Neoneli]] | align="right" |717 |- |95033 |[[Norbello]] | align="right" |1,179 |- |95034 |[[Nughedu Santa Vittoria]] | align="right" |520 |- |95035 |[[Nurachi]] | align="right" |1,803 |- |95036 |[[Nureci]] | align="right" |354 |- |95037 |[[Ollastra]] | align="right" |1,253 |- |95038 |[[Oristano]] | align="right" |32,015 |- |95039 |[[Palmas Arborea]] | align="right" |1,484 |- |95040 |[[Pau (OR)|Pau]] | align="right" |309 |- |95041 |[[Paulilatino]] | align="right" |2,377 |- |95042 |[[Pompu]] | align="right" |282 |- |95043 |[[Riola Sardo]] | align="right" |2,163 |- |95044 |[[Ruinas]] | align="right" |732 |- |95045 |[[Samugheo]] | align="right" |3,250 |- |95046 |[[San Nicolò d'Arcidano]] | align="right" |2,837 |- |95047 |[[Santa Giusta]] | align="right" |4,837 |- |95048 |[[Villa Sant'Antonio]] | align="right" |394 |- |95049 |[[Santu Lussurgiu]] | align="right" |2,471 |- |95050 |[[San Vero Milis]] | align="right" |2,547 |- |95051 |[[Scano di Montiferro]] | align="right" |1,592 |- |95052 |[[Sedilo]] | align="right" |2,256 |- |95053 |[[Seneghe]] | align="right" |1,873 |- |95054 |[[Senis]] | align="right" |484 |- |95055 |[[Sennariolo]] | align="right" |188 |- |95056 |[[Siamaggiore]] | align="right" |983 |- |95057 |[[Siamanna]] | align="right" |837 |- |95058 |[[Simala]] | align="right" |358 |- |95059 |[[Simaxis]] | align="right" |2,286 |- |95060 |[[Sini (OR)|Sini]] | align="right" |523 |- |95061 |[[Siris (OR)|Siris]] | align="right" |231 |- |95062 |[[Solarussa]] | align="right" |2,514 |- |95063 |[[Sorradile]] | align="right" |433 |- |95064 |[[Tadasuni]] | align="right" |184 |- |95065 |[[Terralba]] | align="right" |10,305 |- |95066 |[[Tramatza]] | align="right" |992 |- |95067 |[[Tresnuraghes]] | align="right" |1,236 |- |95068 |[[Ula Tirso]] | align="right" |589 |- |95069 |[[Uras]] | align="right" |2,980 |- |95070 |[[Usellus]] | align="right" |868 |- |95071 |[[Villanova Truschedu]] | align="right" |339 |- |95072 |[[Villaurbana]] | align="right" |1,758 |- |95073 |[[Villa Verde]] | align="right" |343 |- |95074 |[[Zeddiani]] | align="right" |1,176 |- |95075 |[[Zerfaliu]] | align="right" |1,181 |- |95076 |[[Siapiccia]] | align="right" |373 |- |95077 |[[Curcuris]] | align="right" |314 |- |95078 |[[Soddì]] | align="right" |122 |- |95079 |[[Bosa]] | align="right" |8,133 |- |95080 |[[Flussio]] | align="right" |468 |- |95081 |[[Genoni]] | align="right" |903 |- |95082 |[[Laconi]] | align="right" |2,044 |- |95083 |[[Magomadas]] | align="right" |655 |- |95084 |[[Modolo]] | align="right" |170 |- |95085 |[[Montresta]] | align="right" |559 |- |95086 |[[Sagama]] | align="right" |190 |- |95087 |[[Suni (OR)|Suni]] | align="right" |1,131 |- |95088 |[[Tinnura]] | align="right" |266 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] elvlhq6n1y21y977k0mut2ef0bfq6w7 2224868 2224866 2026-09-13T08:40:27Z Ryomaandres 8044 2224868 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 88 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Oristano|Lalawigan ng Oristan]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaaan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] !''Comune'' !Populasyon, 31.12.2010 |- |95001 |[[Abbasanta]] | align="right" |2,872 |- |95002 |[[Aidomaggiore]] | align="right" |480 |- |95003 |[[Albagiara]] | align="right" |283 |- |95004 |[[Ales (Sardinia)|Ales]] | align="right" |1,512 |- |95005 |[[Allai (OR)|Allai]] | align="right" |385 |- |95006 |[[Arborea]] | align="right" |4,068 |- |95007 |[[Ardauli]] | align="right" |960 |- |95008 |[[Assolo]] | align="right" |444 |- |95009 |[[Asuni]] | align="right" |365 |- |95010 |[[Baradili]] | align="right" |95 |- |95011 |[[Baratili San Pietro]] | align="right" |1,335 |- |95012 |[[Baressa]] | align="right" |747 |- |95013 |[[Bauladu]] | align="right" |711 |- |95014 |[[Bidonì]] | align="right" |150 |- |95015 |[[Bonarcado]] | align="right" |1,650 |- |95016 |[[Boroneddu]] | align="right" |162 |- |95017 |[[Busachi]] | align="right" |1,415 |- |95018 |[[Cabras, Italy|Cabras]] | align="right" |9,169 |- |95019 |[[Cuglieri]] | align="right" |2,902 |- |95020 |[[Fordongianus]] | align="right" |951 |- |95021 |[[Ghilarza]] | align="right" |4,700 |- |95022 |[[Gonnoscodina]] | align="right" |514 |- |95023 |[[Gonnosnò]] | align="right" |808 |- |95024 |[[Gonnostramatza]] | align="right" |939 |- |95025 |[[Marrubiu]] | align="right" |4,988 |- |95026 |[[Masullas]] | align="right" |1,152 |- |95027 |[[Milis]] | align="right" |1,615 |- |95028 |[[Mogorella]] | align="right" |471 |- |95029 |[[Mogoro]] | align="right" |4,441 |- |95030 |[[Morgongiori]] | align="right" |797 |- |95031 |[[Narbolia]] | align="right" |1,802 |- |95032 |[[Neoneli]] | align="right" |717 |- |95033 |[[Norbello]] | align="right" |1,179 |- |95034 |[[Nughedu Santa Vittoria]] | align="right" |520 |- |95035 |[[Nurachi]] | align="right" |1,803 |- |95036 |[[Nureci]] | align="right" |354 |- |95037 |[[Ollastra]] | align="right" |1,253 |- |95038 |[[Oristano]] | align="right" |32,015 |- |95039 |[[Palmas Arborea]] | align="right" |1,484 |- |95040 |[[Pau (OR)|Pau]] | align="right" |309 |- |95041 |[[Paulilatino]] | align="right" |2,377 |- |95042 |[[Pompu]] | align="right" |282 |- |95043 |[[Riola Sardo]] | align="right" |2,163 |- |95044 |[[Ruinas]] | align="right" |732 |- |95045 |[[Samugheo]] | align="right" |3,250 |- |95046 |[[San Nicolò d'Arcidano]] | align="right" |2,837 |- |95047 |[[Santa Giusta]] | align="right" |4,837 |- |95048 |[[Villa Sant'Antonio]] | align="right" |394 |- |95049 |[[Santu Lussurgiu]] | align="right" |2,471 |- |95050 |[[San Vero Milis]] | align="right" |2,547 |- |95051 |[[Scano di Montiferro]] | align="right" |1,592 |- |95052 |[[Sedilo]] | align="right" |2,256 |- |95053 |[[Seneghe]] | align="right" |1,873 |- |95054 |[[Senis]] | align="right" |484 |- |95055 |[[Sennariolo]] | align="right" |188 |- |95056 |[[Siamaggiore]] | align="right" |983 |- |95057 |[[Siamanna]] | align="right" |837 |- |95058 |[[Simala]] | align="right" |358 |- |95059 |[[Simaxis]] | align="right" |2,286 |- |95060 |[[Sini (OR)|Sini]] | align="right" |523 |- |95061 |[[Siris (OR)|Siris]] | align="right" |231 |- |95062 |[[Solarussa]] | align="right" |2,514 |- |95063 |[[Sorradile]] | align="right" |433 |- |95064 |[[Tadasuni]] | align="right" |184 |- |95065 |[[Terralba]] | align="right" |10,305 |- |95066 |[[Tramatza]] | align="right" |992 |- |95067 |[[Tresnuraghes]] | align="right" |1,236 |- |95068 |[[Ula Tirso]] | align="right" |589 |- |95069 |[[Uras]] | align="right" |2,980 |- |95070 |[[Usellus]] | align="right" |868 |- |95071 |[[Villanova Truschedu]] | align="right" |339 |- |95072 |[[Villaurbana]] | align="right" |1,758 |- |95073 |[[Villa Verde]] | align="right" |343 |- |95074 |[[Zeddiani]] | align="right" |1,176 |- |95075 |[[Zerfaliu]] | align="right" |1,181 |- |95076 |[[Siapiccia]] | align="right" |373 |- |95077 |[[Curcuris]] | align="right" |314 |- |95078 |[[Soddì]] | align="right" |122 |- |95079 |[[Bosa]] | align="right" |8,133 |- |95080 |[[Flussio]] | align="right" |468 |- |95081 |[[Genoni]] | align="right" |903 |- |95082 |[[Laconi]] | align="right" |2,044 |- |95083 |[[Magomadas]] | align="right" |655 |- |95084 |[[Modolo]] | align="right" |170 |- |95085 |[[Montresta]] | align="right" |559 |- |95086 |[[Sagama]] | align="right" |190 |- |95087 |[[Suni (OR)|Suni]] | align="right" |1,131 |- |95088 |[[Tinnura]] | align="right" |266 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] abrncu9mmf0wpo9bmizqy6toj19ddlj 2225010 2224868 2026-09-13T10:23:41Z Ryomaandres 8044 2225010 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 88 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Oristano|Lalawigan ng Oristan]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaaan == {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon(2026)<ref name="population">{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km²)<ref name="area">{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Abbasanta]] |Abbasànta |2,539 |39.85 |63.7 |- |[[Aidomaggiore]] |Aidumajòre/Bidumajòre |374 |41.21 |9.1 |- |[[Albagiara]] |Ollàsta |219 |8.87 |24.7 |- |[[Ales, Sardinia|Ales]] |Àbas |1,229 |22.45 |54.7 |- |[[Allai, Sardinia|Allai]] |Àllai |333 |27.36 |12.2 |- |[[Arborea]] |Arborèa |3,701 |94.96 |39.0 |- |[[Ardauli]] |Ardaùle |738 |20.53 |35.9 |- |[[Assolo]] |Assòlu/Assòu |321 |16.37 |19.6 |- |[[Asuni]] |Asùni |295 |21.34 |13.8 |- |[[Baradili]] |Bobàdri |80 |5.57 |14.4 |- |[[Baratili San Pietro]] |Boàtiri |1,194 |6.10 |195.7 |- |[[Baressa]] |Arèssa |528 |12.51 |42.2 |- |[[Bauladu]] |Baulàu |613 |24.22 |25.3 |- |[[Bidonì]] |Bidunìu |112 |11.72 |9.6 |- |[[Bonarcado]] |Bonàrcadu |1,521 |28.41 |53.5 |- |[[Boroneddu]] |Boronèddu |135 |4.59 |29.4 |- |[[Bosa]] |Bòsa / 'Osa |7,292 |128.02 |57.0 |- |[[Busachi]] |Busàche |1,099 |59.03 |18.6 |- |[[Cabras, Sardinia|Cabras]] |Cràbas |8,726 |102.26 |85.3 |- |[[Cuglieri]] |Cùllieri |2,411 |120.60 |20.0 |- |[[Curcuris]] |Crucùris |289 |7.18 |40.3 |- |[[Flussio]] |Frussìo |386 |6.87 |56.2 |- |[[Fordongianus]] |Fordongiànis |797 |39.48 |20.2 |- |[[Ghilarza]] |Ilàrtzi |4,038 |55.46 |72.8 |- |[[Gonnoscodina]] |Gonnoscodìna |421 |8.82 |47.7 |- |[[Gonnosnò]] |Gonnonnò |673 |15.46 |43.5 |- |[[Gonnostramatza]] |Gonnostramàtza |777 |17.64 |44.0 |- |[[Laconi]] |Làconi |1,589 |124.75 |12.7 |- |[[Magomadas]] |Magumàdas |594 |9.02 |65.9 |- |[[Marrubiu]] |Marrùbiu |4,499 |61.24 |73.5 |- |[[Masullas]] |Masùddas |979 |18.68 |52.4 |- |[[Milis]] |Mìris |1,394 |18.67 |74.7 |- |[[Modolo]] |Mòdolo |170 |2.47 |68.8 |- |[[Mogorella]] |Mogorèdda |388 |17.06 |22.7 |- |[[Mogoro]] |Mòguru |3,784 |48.99 |77.2 |- |[[Montresta]] |Montrèsta |434 |31.16 |13.9 |- |[[Morgongiori]] |Mragaxòri |597 |45.20 |13.2 |- |[[Narbolia]] |Narabuìa |1,620 |40.50 |40.0 |- |[[Neoneli]] |Neunèle |589 |48.01 |12.3 |- |[[Norbello]] |Norghìddo |1,125 |26.18 |43.0 |- |[[Nughedu Santa Vittoria]] |Nughèdu Santa Itòria |422 |28.57 |14.8 |- |[[Nurachi]] |Nuràchi |1,660 |15.97 |103.9 |- |[[Nureci]] |Nuràci |282 |12.87 |21.9 |- |[[Ollastra]] |Ollàsta |1,067 |21.47 |49.7 |- |[[Oristano]] |Aristànis |29,888 |84.57 |353.4 |- |[[Palmas Arborea]] |Pràmmas |1,494 |39.33 |38.0 |- |[[Pau, Sardinia|Pau]] |Pàu |271 |13.82 |19.6 |- |[[Paulilatino]] |Paùlle |2,038 |103.85 |19.6 |- |[[Pompu]] |Pòmpu |217 |5.32 |40.8 |- |[[Riola Sardo]] |Arriòra |1,955 |48.11 |40.6 |- |[[Ruinas]] |Arruìnas |569 |30.46 |18.7 |- |[[Sagama]] |Sàgama |186 |11.72 |15.9 |- |[[Samugheo]] |Samughèo |2,636 |81.28 |32.4 |- |[[San Nicolò d'Arcidano]] |Arcidànu |2,396 |28.36 |84.5 |- |[[San Vero Milis]] |Santu 'èru/Santèru |2,414 |72.48 |33.3 |- |[[Santa Giusta]] |Santa Jùsta |4,558 |69.22 |65.8 |- |[[Santu Lussurgiu]] |Santu Lussùrzu |2,150 |99.80 |21.5 |- |[[Scano di Montiferro]] |Iscànu |1,360 |60.47 |22.5 |- |[[Sedilo]] |Sèdilo |1,919 |68.45 |28.0 |- |[[Seneghe]] |Sèneghe |1,577 |57.85 |27.3 |- |[[Senis]] |Sènis |369 |16.06 |23.0 |- |[[Sennariolo]] |Sinnarìolo |153 |15.61 |9.8 |- |[[Siamaggiore]] |Siamajòri |848 |13.17 |64.4 |- |[[Siamanna]] |Siamànna |735 |28.36 |25.9 |- |[[Siapiccia]] |Siapicìa/Siipicìa |334 |17.93 |18.6 |- |[[Simala]] |Simàba |281 |13.38 |21.0 |- |[[Simaxis]] |Simàghis |2,120 |27.82 |76.2 |- |[[Sini, Sardinia|Sini]] |Sìni |520 |8.75 |59.4 |- |[[Siris, Sardinia|Siris]] |Sìris |227 |6.00 |37.8 |- |[[Soddì]] |Soddìe |115 |5.24 |21.9 |- |[[Solarussa]] |Sabarùssa |2,191 |31.86 |68.8 |- |[[Sorradile]] |Sorradìle |333 |26.34 |12.6 |- |[[Suni, Sardinia|Suni]] |Sùne |968 |47.46 |20.4 |- |[[Tadasuni]] |Tadasùne |125 |5.09 |24.6 |- |[[Terralba]] |Terràba |9,550 |49.80 |191.8 |- |[[Tinnura]] |Tinnùra |242 |3.85 |62.9 |- |[[Tramatza]] |Tramàtza |887 |16.80 |52.8 |- |[[Tresnuraghes]] |Tresnuràghes |1,037 |31.58 |32.8 |- |[[Ula Tirso]] |Ula |447 |18.85 |23.7 |- |[[Uras, Sardinia|Uras]] |Ùras |2,598 |39.24 |66.2 |- |[[Usellus]] |Usèddus |664 |35.07 |18.9 |- |[[Villa Sant'Antonio]] |Sant'Antòni |313 |19.05 |16.4 |- |[[Villa Verde]] |Bàini |258 |17.65 |14.6 |- |[[Villanova Truschedu]] |Biddanòa Truschèdu |283 |16.61 |17.0 |- |[[Villaurbana]] |Biddobràna |1,439 |58.70 |24.5 |- |[[Zeddiani]] |Tzeddiàni |1,107 |11.81 |93.7 |- |[[Zerfaliu]] |Tzorfolìu |979 |15.56 |62.9 |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] ohwe2yqav7ymk1jboebzpai2ilop9q8 2225011 2225010 2026-09-13T10:23:52Z Ryomaandres 8044 2225011 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 87 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Oristano|Lalawigan ng Oristan]], awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]]. == Talaaan == {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon(2026)<ref name="population">{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km²)<ref name="area">{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Abbasanta]] |Abbasànta |2,539 |39.85 |63.7 |- |[[Aidomaggiore]] |Aidumajòre/Bidumajòre |374 |41.21 |9.1 |- |[[Albagiara]] |Ollàsta |219 |8.87 |24.7 |- |[[Ales, Sardinia|Ales]] |Àbas |1,229 |22.45 |54.7 |- |[[Allai, Sardinia|Allai]] |Àllai |333 |27.36 |12.2 |- |[[Arborea]] |Arborèa |3,701 |94.96 |39.0 |- |[[Ardauli]] |Ardaùle |738 |20.53 |35.9 |- |[[Assolo]] |Assòlu/Assòu |321 |16.37 |19.6 |- |[[Asuni]] |Asùni |295 |21.34 |13.8 |- |[[Baradili]] |Bobàdri |80 |5.57 |14.4 |- |[[Baratili San Pietro]] |Boàtiri |1,194 |6.10 |195.7 |- |[[Baressa]] |Arèssa |528 |12.51 |42.2 |- |[[Bauladu]] |Baulàu |613 |24.22 |25.3 |- |[[Bidonì]] |Bidunìu |112 |11.72 |9.6 |- |[[Bonarcado]] |Bonàrcadu |1,521 |28.41 |53.5 |- |[[Boroneddu]] |Boronèddu |135 |4.59 |29.4 |- |[[Bosa]] |Bòsa / 'Osa |7,292 |128.02 |57.0 |- |[[Busachi]] |Busàche |1,099 |59.03 |18.6 |- |[[Cabras, Sardinia|Cabras]] |Cràbas |8,726 |102.26 |85.3 |- |[[Cuglieri]] |Cùllieri |2,411 |120.60 |20.0 |- |[[Curcuris]] |Crucùris |289 |7.18 |40.3 |- |[[Flussio]] |Frussìo |386 |6.87 |56.2 |- |[[Fordongianus]] |Fordongiànis |797 |39.48 |20.2 |- |[[Ghilarza]] |Ilàrtzi |4,038 |55.46 |72.8 |- |[[Gonnoscodina]] |Gonnoscodìna |421 |8.82 |47.7 |- |[[Gonnosnò]] |Gonnonnò |673 |15.46 |43.5 |- |[[Gonnostramatza]] |Gonnostramàtza |777 |17.64 |44.0 |- |[[Laconi]] |Làconi |1,589 |124.75 |12.7 |- |[[Magomadas]] |Magumàdas |594 |9.02 |65.9 |- |[[Marrubiu]] |Marrùbiu |4,499 |61.24 |73.5 |- |[[Masullas]] |Masùddas |979 |18.68 |52.4 |- |[[Milis]] |Mìris |1,394 |18.67 |74.7 |- |[[Modolo]] |Mòdolo |170 |2.47 |68.8 |- |[[Mogorella]] |Mogorèdda |388 |17.06 |22.7 |- |[[Mogoro]] |Mòguru |3,784 |48.99 |77.2 |- |[[Montresta]] |Montrèsta |434 |31.16 |13.9 |- |[[Morgongiori]] |Mragaxòri |597 |45.20 |13.2 |- |[[Narbolia]] |Narabuìa |1,620 |40.50 |40.0 |- |[[Neoneli]] |Neunèle |589 |48.01 |12.3 |- |[[Norbello]] |Norghìddo |1,125 |26.18 |43.0 |- |[[Nughedu Santa Vittoria]] |Nughèdu Santa Itòria |422 |28.57 |14.8 |- |[[Nurachi]] |Nuràchi |1,660 |15.97 |103.9 |- |[[Nureci]] |Nuràci |282 |12.87 |21.9 |- |[[Ollastra]] |Ollàsta |1,067 |21.47 |49.7 |- |[[Oristano]] |Aristànis |29,888 |84.57 |353.4 |- |[[Palmas Arborea]] |Pràmmas |1,494 |39.33 |38.0 |- |[[Pau, Sardinia|Pau]] |Pàu |271 |13.82 |19.6 |- |[[Paulilatino]] |Paùlle |2,038 |103.85 |19.6 |- |[[Pompu]] |Pòmpu |217 |5.32 |40.8 |- |[[Riola Sardo]] |Arriòra |1,955 |48.11 |40.6 |- |[[Ruinas]] |Arruìnas |569 |30.46 |18.7 |- |[[Sagama]] |Sàgama |186 |11.72 |15.9 |- |[[Samugheo]] |Samughèo |2,636 |81.28 |32.4 |- |[[San Nicolò d'Arcidano]] |Arcidànu |2,396 |28.36 |84.5 |- |[[San Vero Milis]] |Santu 'èru/Santèru |2,414 |72.48 |33.3 |- |[[Santa Giusta]] |Santa Jùsta |4,558 |69.22 |65.8 |- |[[Santu Lussurgiu]] |Santu Lussùrzu |2,150 |99.80 |21.5 |- |[[Scano di Montiferro]] |Iscànu |1,360 |60.47 |22.5 |- |[[Sedilo]] |Sèdilo |1,919 |68.45 |28.0 |- |[[Seneghe]] |Sèneghe |1,577 |57.85 |27.3 |- |[[Senis]] |Sènis |369 |16.06 |23.0 |- |[[Sennariolo]] |Sinnarìolo |153 |15.61 |9.8 |- |[[Siamaggiore]] |Siamajòri |848 |13.17 |64.4 |- |[[Siamanna]] |Siamànna |735 |28.36 |25.9 |- |[[Siapiccia]] |Siapicìa/Siipicìa |334 |17.93 |18.6 |- |[[Simala]] |Simàba |281 |13.38 |21.0 |- |[[Simaxis]] |Simàghis |2,120 |27.82 |76.2 |- |[[Sini, Sardinia|Sini]] |Sìni |520 |8.75 |59.4 |- |[[Siris, Sardinia|Siris]] |Sìris |227 |6.00 |37.8 |- |[[Soddì]] |Soddìe |115 |5.24 |21.9 |- |[[Solarussa]] |Sabarùssa |2,191 |31.86 |68.8 |- |[[Sorradile]] |Sorradìle |333 |26.34 |12.6 |- |[[Suni, Sardinia|Suni]] |Sùne |968 |47.46 |20.4 |- |[[Tadasuni]] |Tadasùne |125 |5.09 |24.6 |- |[[Terralba]] |Terràba |9,550 |49.80 |191.8 |- |[[Tinnura]] |Tinnùra |242 |3.85 |62.9 |- |[[Tramatza]] |Tramàtza |887 |16.80 |52.8 |- |[[Tresnuraghes]] |Tresnuràghes |1,037 |31.58 |32.8 |- |[[Ula Tirso]] |Ula |447 |18.85 |23.7 |- |[[Uras, Sardinia|Uras]] |Ùras |2,598 |39.24 |66.2 |- |[[Usellus]] |Usèddus |664 |35.07 |18.9 |- |[[Villa Sant'Antonio]] |Sant'Antòni |313 |19.05 |16.4 |- |[[Villa Verde]] |Bàini |258 |17.65 |14.6 |- |[[Villanova Truschedu]] |Biddanòa Truschèdu |283 |16.61 |17.0 |- |[[Villaurbana]] |Biddobràna |1,439 |58.70 |24.5 |- |[[Zeddiani]] |Tzeddiàni |1,107 |11.81 |93.7 |- |[[Zerfaliu]] |Tzorfolìu |979 |15.56 |62.9 |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=istat>[http://www.istat.it/it/files/2011/01/elenco_comuni.zip?title=Codici+comuni%2C+province+e+regioni+-+30%2Fset%2F2011+-+elenco_comuni.zip Codici dei comuni, delle province e delle regioni] Istituto Nazionale di Statistica, October 2011. Accessed November 2011. (in Italian) "Codes of the comuni, of the provinces and of the regions".</ref>}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Oristano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] oxkhpug96sotakrt1132drbebd5bbic DYBM 0 333595 2224815 2209468 2026-09-13T02:02:15Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224815 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = | callsign = DYBM | logo = | city = [[Bacolod]] | area = Hilagang [[Negros]], ilang bahagi ng [[Iloilo]] at [[Guimaras]] | branding = Yuhum Radio 99.1 | airdate = February 1997 | last_airdate = November 4, 2025 | frequency = 99.1 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''B'''est '''M'''usic (dating bansag) | former_names = {{ubl|Crossover (1997–2020)|Q Radio (2020–2023)|Yuhum Radio (2023-2025)}} | owner = [[Mareco Broadcasting Network]] | operator = | webcast = | website = }} Ang '''DYBM''' (99.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng [[Mareco Broadcasting Network]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Crossover_FM.svg|right|thumb|170x170px| Crossover (1997–2019).]] Itinatag ang himpilang ito noong Pebrero 1997 bilang '''99.1 Crossover'''.<ref>{{Cite news |date=November 14, 1996 |title=Crossing over to the top |page=30 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=VZVOAAAAIBAJ&dq=dzbm&pg=PA30&article_id=5411,1979583 |access-date=July 1, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="MS0697">{{Cite news |date=June 18, 1997 |title=DWBM crosses-over to Bacolod |page=19 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=opMVAAAAIBAJ&dq=dwbm&pg=PA19&article_id=2225,1872983 |access-date=July 1, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong panahong yan, nasa Mountain View Subdivision, Mandalagan District ang una nitong tahanan.<ref name="MS0997">{{Cite news |date=September 11, 1997 |title=Crossover goes live in Bacolod |page=9 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=mY8VAAAAIBAJ&dq=105.1+manila&pg=PA19&article_id=4418,1186400 |access-date=July 2, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref> Ito ay may parehong format tulad ng sa Maynila, isang makinis na jazz <ref name="MS0697" /> na may pinaghalong pop-jazz at [[Rhythm and blues|R&B]], at nagpapalabas ng oras-oras na internasyonal na balita mula sa [[CNN]] . <ref name="MS0997" /> Noong Nobyembre 16, 2020, opisyal na inilunsad ang mga himpilang panrehiyon ng MBNI bilang '''Q Radio''' at meron itong Top 40 na format. Bukod sa pagkakaroon ng sariling local programming, nag-simulcast din ito ng ilang programa mula sa [[DWBM|punong himpilan nito sa Maynila]]. Bago nito, kinuha ng Horizon of the Sun Communications (mga producer ng Chinatown TV) ang operasyon ng mga himpilan ng MBNI. Noong Hunyo 19, 2023, naganunsyo ang Q Radio na mamamaalam ito sa ere sa katapusan ng buwan na yan dahil sa mga problemang pinansyal at kakulangan ng suporta mula sa mga advertisers nito.<ref>{{Cite web |date=June 1, 2023 |title=Louella Hazeline Chan in Q Radio Qlassmates |url=https://t.me/qradiogroup/281438 |access-date=June 21, 2023 |website=Telegram}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Q Radio 105.1 |date=June 19, 2023 |title=To all of our amazing Qties, After a fulfilling 3-year run, filled with several viral online campaigns and exciting on-air gimmicks, it is with a heavy heart that we announce that Q Radio will be permanently signing off nationwide effective July 1, 2023. |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=809902190493563&set=a.641941660622951 |access-date=June 21, 2023 |website=[[Facebook]]}}</ref> Sa unang bahagi ng buwang iyon, kinuha ng RYU Group of Companies ni Ramel Uy ang mga operasyon ng himpilang ito. Noong Agosto 13, 2023, muli ito inilunsad bilang '''Yuhum Radio''' na may pang-masa na format. Noong Nobyembre 4, 2025, Nawala sa ere sa 99.1 Yuhum Radio Bacolod dahil sa Bagyong "Tino". == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Bacolod Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Bacolod]] t2889vca1a4roy32ndkzry6pmmse83u 2224816 2224815 2026-09-13T02:02:51Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224816 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = | callsign = DYBM | logo = | city = [[Bacolod]] | area = Hilagang [[Negros]], ilang bahagi ng [[Iloilo]] at [[Guimaras]] | branding = | airdate = February 1997 | last_airdate = November 4, 2025 | frequency = 99.1 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''B'''est '''M'''usic (dating bansag) | former_names = {{ubl|Crossover (1997–2020)|Q Radio (2020–2023)|Yuhum Radio (2023-2025)}} | owner = [[Mareco Broadcasting Network]] | operator = | webcast = | website = }} Ang '''DYBM''' (99.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng [[Mareco Broadcasting Network]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Crossover_FM.svg|right|thumb|170x170px| Crossover (1997–2019).]] Itinatag ang himpilang ito noong Pebrero 1997 bilang '''99.1 Crossover'''.<ref>{{Cite news |date=November 14, 1996 |title=Crossing over to the top |page=30 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=VZVOAAAAIBAJ&dq=dzbm&pg=PA30&article_id=5411,1979583 |access-date=July 1, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="MS0697">{{Cite news |date=June 18, 1997 |title=DWBM crosses-over to Bacolod |page=19 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=opMVAAAAIBAJ&dq=dwbm&pg=PA19&article_id=2225,1872983 |access-date=July 1, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong panahong yan, nasa Mountain View Subdivision, Mandalagan District ang una nitong tahanan.<ref name="MS0997">{{Cite news |date=September 11, 1997 |title=Crossover goes live in Bacolod |page=9 |work=[[Manila Standard]] |url=https://books.google.com/books?id=mY8VAAAAIBAJ&dq=105.1+manila&pg=PA19&article_id=4418,1186400 |access-date=July 2, 2023 |via=[[Google Books]]}}</ref> Ito ay may parehong format tulad ng sa Maynila, isang makinis na jazz <ref name="MS0697" /> na may pinaghalong pop-jazz at [[Rhythm and blues|R&B]], at nagpapalabas ng oras-oras na internasyonal na balita mula sa [[CNN]] . <ref name="MS0997" /> Noong Nobyembre 16, 2020, opisyal na inilunsad ang mga himpilang panrehiyon ng MBNI bilang '''Q Radio''' at meron itong Top 40 na format. Bukod sa pagkakaroon ng sariling local programming, nag-simulcast din ito ng ilang programa mula sa [[DWBM|punong himpilan nito sa Maynila]]. Bago nito, kinuha ng Horizon of the Sun Communications (mga producer ng Chinatown TV) ang operasyon ng mga himpilan ng MBNI. Noong Hunyo 19, 2023, naganunsyo ang Q Radio na mamamaalam ito sa ere sa katapusan ng buwan na yan dahil sa mga problemang pinansyal at kakulangan ng suporta mula sa mga advertisers nito.<ref>{{Cite web |date=June 1, 2023 |title=Louella Hazeline Chan in Q Radio Qlassmates |url=https://t.me/qradiogroup/281438 |access-date=June 21, 2023 |website=Telegram}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Q Radio 105.1 |date=June 19, 2023 |title=To all of our amazing Qties, After a fulfilling 3-year run, filled with several viral online campaigns and exciting on-air gimmicks, it is with a heavy heart that we announce that Q Radio will be permanently signing off nationwide effective July 1, 2023. |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=809902190493563&set=a.641941660622951 |access-date=June 21, 2023 |website=[[Facebook]]}}</ref> Sa unang bahagi ng buwang iyon, kinuha ng RYU Group of Companies ni Ramel Uy ang mga operasyon ng himpilang ito. Noong Agosto 13, 2023, muli ito inilunsad bilang '''Yuhum Radio''' na may pang-masa na format. Noong Nobyembre 4, 2025, Nawala sa ere sa 99.1 Yuhum Radio Bacolod dahil sa Bagyong "Tino". == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Bacolod Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Bacolod]] 70o12baxkeqmgpg1a3m07fzff0nckez DWRG 0 333925 2224699 2223672 2026-09-12T12:16:55Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224699 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|09|08}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[Community radio]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM<br>Radyo Gwapito | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Setyembre 8, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito.Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] o6c06rv3tunurjvp6mllasxy11iqq1f 2224700 2224699 2026-09-12T12:20:00Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224700 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|09|08}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[Community radio]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM<br>Radyo Gwapito | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Setyembre 8, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito.Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Trabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] quxp0kuuq1xin370js8cv35u4w65b0s 2224701 2224700 2026-09-12T12:20:56Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224701 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[Community radio]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM<br>Radyo Gwapito | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito.Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Trabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] c4ziij4o6au1jnqvg8f4e5sfcnkuk9y 2224702 2224701 2026-09-12T12:21:30Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224702 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[Community radio]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM<br>Radyo Gwapito | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito. Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Tabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] fdwmzh385ghy9jsdb2ukbgxb76bvt3t 2224817 2224702 2026-09-13T02:13:50Z ~2026-49000-46 166236 /* */ Ayusin 2224817 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM<br>Radyo Gwapito | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito. Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Tabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] 90kr8ndvyrybu7hc10whh8mnhbqzncx Alexandra Eala 0 334071 2224803 2224696 2026-09-12T21:57:54Z ~2026-49177-71 166264 added [[Kategorya:Ipinanganak noong 2005]] 2224803 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,998,615 |singlesrecord = {{tennis record|won=232|lost=137}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 124 (ika 24 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 23, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 3R (2026) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang ee-AH-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 18, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref>{{Cite news |last=De Guzman |first=Alyana |date=August 24, 2026 |title=Alex Eala now world’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA singles history. |work=ABS-CBN News. |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 |access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=August 24, 2026 |title=Midlife Halftime: Alex Eala becomes highest-ranked Southeast Asian woman in WTA history |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/midlife-halftime-alex-eala-becomes-highest-ranked-southeast-asian-woman-in-wta-history/382381 |archive-date= |access-date=August 24, 2026 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour.<ref name="WTA-profile2" /> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, natalo siya kay Jovic sa ikatlong round.<ref>[https://sports.inquirer.net/693771/alex-eala-loses-to-iva-jovic-in-us-open-third-round-thriller Giongco, Mark. (September 6, 2026). Alex Eala loses to Iva Jovic in US Open third-round thriller. INQUIRER.net.]</ref> Ang pag-angat na ito ay naghatid sa kanya sa pinakamataas niyang ranggo sa karera, world No. 18.<ref name="WTA-profile2" /> === Mga tala === ==== Mahahalagang Laban ni Eala (Apelyido ng mga Kalaban) ==== {| class="wikitable" style="text-align:left; width:90%;" ! Taon !! Tier Torneo !! Yugto !! Kalaban !! Resulta |- | 2020 || ITF W15 Manacor || Final || Cavalle-Reimers || Panalo |- | 2020 || ITF W25 Chiang Rai || Final || Kumkhum || Panalo |- | 2021 || ITF W60 Madrid 2 || Final || Bassols Ribera || Pangalawa |- | 2021 || WTA 250 Romania Open || 2nd Yugto || Sherif || Talo |- | 2022 || ITF W25 Yecla || Final || Cortez Llorca || Panalo |- | 2022 || ITF W25 Roehampton || Final || Rodionova || Panalo |- | 2022 || ITF W25 Aldershot || Final || Aiava || Pangalawa |- | 2022 || ITF W40 Petange || Final || Dodin || Pangalawa |- | 2022 || ITF W60 Vitoria-Gasteiz || Semifinal || Ponchet || Talo |- | 2023 || ITF W25 Yecla || Final || Ryser || Panalo |- | 2023 || ITF W25 Roehampton || Final || Rodionova || Panalo |- | 2023 || ITF W100 Tokyo 2 || Semifinal || Uchijima || Talo |- | 2024 || ITF W100 Vitoria-Gasteiz || Final || Kasintseva || Panalo |- | 2024 || ITF W100 Dubai || Semifinal || Kudermetova || Talo |- | 2024 || WTA 125 Veneto || Quarterfinal || Errani || Talo |- | 2024 || WTA 125 Canberra International || Semifinal || Hunter || Talo |- | 2025 || WTA 1000 Miami Open || Semifinal || Pegula || Talo |- | 2025 || WTA 125 Guadalajara Open || Final || Udvardy || Panalo |- | 2025 || WTA 250 Eastbourne Open || Final || Joint || Pangalawa |- | 2025 || US Open || 2nd Yugto || Bucșa || Talo |- | 2026 || WTA 250 Auckland Open || Semifinal || Wang || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Dubai Championships || Quarterfinal || Gauff || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Indian Wells || 4th Yugto || Nosková || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Miami Open || 4th Yugto || Muchová || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Italian Open || 3rd Yugto || Rybakina || Talo |- | 2026 || WTA 125 Birmingham Open || Final || Bartůňková || Panalo |- | 2026 || WTA 500 Berlin Open || Semifinal || Nosková || Talo |- | 2026 || Wimbledon || 4th Yugto || Paolini || Talo |- | 2026 || WTA 500 Washington Open || Final || Pegula || Panalo |- | 2026 || WTA 1000 Canadian Open || 4th Yugto || Bencic || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Cincinnati Open || 3rd Yugto || Anisimova || Talo |- | 2026 || US Open || 3rd Yugto || Jovic || Talo |} ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== === Winning streaks === Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round. Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan. Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final. Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref name="GroupedStreaks"> * [https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026. * [https://www.rappler.com/sports/tennis/alex-eala-makes-history-eastbourne-final-loss-maya-joint/ Alex Eala makes history with Eastbourne final run]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Rappler. June 29, 2025. Retrieved June 29, 2025. * [https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025. </ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Ang completed‑match record ni Eala laban sa mga kalabang nasa Top 20 ay 12 panalo at 15 talo (41%).<ref name="GroupedTop20"> * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]. Tennis Abstract. Retrieved September 11, 2026. </ref> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission, at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda. Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024. Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego. Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref name="GroupedRefs"> * {{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}} * {{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}} * {{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}} * {{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}} * {{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}} * {{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}} </ref> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Eala na paborito niyang comfort food ang caldereta at mas gusto niya ang matcha kaysa kape. Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino, at sa mga Grand Slam ay partikular ang hilig niya sa Wimbledon. Binanggit niya sina Sharapova at Nadal bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro. Noong 2025, naging breakthrough year niya at lalo siyang minahal ng mga tagahanga, na inihalintulad ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur. Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta.<ref>*Mina, Inna (2026). "Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you". ''One Sports''. [https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you] *Castillejo, Dyan (2026). "Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast". ''ABS-CBN Sports''. [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007] *Futterman, Matthew (2026). "Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon". ''The Athletic''. [https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/] *Dioquino, Delfin (2025). "'Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint". ''Rappler''. [https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/] *Vogue (2025). "Rapid-Fire interview with Alex Eala". ''Instagram''. [https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/] *Atencio, Peter (2025). "Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game". ''Manila Standard''. [https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html] *Agcaoili, Lance (2025). "Alex Eala hits the court with Rafael Nadal". ''Inquirer''. [https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court] *Reyes, Kate (2026). "Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career". ''Spin.ph''. [https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309] </ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola. Mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba. Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref name="GroupedPlayStyle"> * {{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}} * {{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}} * {{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}} </ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang bersyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years, hawak niya ang 2016 model na kilala sa spin; sa US Open junior win ay lumipat siya sa 2019 cosmetic version; at noong 2023 ay madalas siyang nakikitang may Pure Aero (2023) na mas komportable at mas kontrolado, bagaman may sabi-sabi na luma pa rin ang frame sa ilalim ng bagong itsura. Kasabay nito, gumagamit siya ng '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg) para sa dagdag na spin at kontrol.<ref>*Jonsson, Stefan (2025). "Alexandra Eala's Racquet - Player Profile". ''Tennisnerd.net''. Retrieved 2026-06-27. [https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135] *Tennis Express (2026). "Alexandra Eala Tennis gear (video)". ''Tennis Express TikTok''. Retrieved 2026-08-17. [https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958] </ref> === Mga parangal === [[File:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Eala ng iba’t ibang parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026. Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya. Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya. Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan. Tumanggap din siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>*{{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |website=Rappler}} *{{cite web |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |website=Inquirer Net}} *{{cite web |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |website=Manila Bulletin}} *{{cite web |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |website=Manila Bulletin}} *{{cite web |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |website=Tiebreaker Times}} *{{cite web |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |website=The Philippine Star}} *{{cite web |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |website=ABS-CBN News}} *{{cite web |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |website=Philippine News Agency}} *{{cite web |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |website=Sun Star}} *{{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise. |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines |website=Rappler}} *"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021. *Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025. *Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026. *{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] === Pambansang koponan === Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games, nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles. Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles. Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II. Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera. Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref name="GroupedNationalTeam"> * {{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=GMA News}} * {{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=Rappler}} * {{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=One Sports}} * {{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}} * {{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}} * {{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=The Philippine Inquirer}} </ref> === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom, suportado ng Babolat mula sa kanyang junior career, at pumirma sa Nike noong 2019. Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands at lumabas sa Vogue Philippines at Tatler Philippines. Noong 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut, naging ambassador ng Locally juice, nagkaroon ng limitadong edisyon na Nike shirt na dinisenyo ni Georgina Camus, at naging ambassador ng Milo Philippines. Noong 2026, siya ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World” at ambasador ng Panasonic Philippines.<ref> * {{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}} * {{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}} * {{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}} * {{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}} * {{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}} * {{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}} * {{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live}} * {{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}} * {{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}} * {{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}} * {{cite news |date=Agosto 28, 2026 |title=Alex Eala para sa Panasonic: Pagdadala ng kahusayan mas malapit sa tahanan |work=[[The Philippine Star]] |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home |url-status=live |access-date=Agosto 30, 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/z2Ynr |archive-date=Agosto 30, 2026}} </ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2005]] [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 8xpuxkd76rl0s3edygzgq2ewhybysj0 2224807 2224803 2026-09-12T22:16:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2224807 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,998,615 |singlesrecord = {{tennis record|won=232|lost=137}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125 |highestsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 18 (ika 23 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 124 (ika 24 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 23, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 3R (2026) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang ee-AH-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 18, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref>{{Cite news |last=De Guzman |first=Alyana |date=August 24, 2026 |title=Alex Eala now world’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA singles history. |work=ABS-CBN News. |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 |access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=August 24, 2026 |title=Midlife Halftime: Alex Eala becomes highest-ranked Southeast Asian woman in WTA history |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/midlife-halftime-alex-eala-becomes-highest-ranked-southeast-asian-woman-in-wta-history/382381 |archive-date= |access-date=August 24, 2026 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Karera == === Dyunyor === Noong 2013, naging kampeon si Eala sa Little Mo International Tennis Grand Slam (8-and-under) sa Estados Unidos,<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> at noong 2015 ay nagwagi sa Dubrovnik Dub Bowl (11-and-under) sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, naging wild card champion siya sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya,<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> at noong 2019 ay napanalunan ang doubles title sa Orange Bowl.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open,<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> at noong 2021 ay muling nakamit ang doubles title sa French Open at nanalo ng singles at doubles sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Noong 2022, nakamit niya ang pinakamalaking tagumpay sa junior career nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Sa Australian Open at Singapore Open, hindi siya pinalad na makalusot sa qualifiers.<ref name="WTA-profile2" /> Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open. Doon, gumawa siya ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions. Siya ang kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100, umakyat sa rangko na 75.<ref name="WTA-profile2" /> Sumunod, lumaban siya sa Madrid Open at Italian Open ngunit hindi nakalampas sa unang yugto. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneong damuhan, hindi siya nakalusot sa unang rawnd ng Birmingham Open at Nottingham Open. Sa Ilkley Open, nakarating siya sa quarterfinals. Sa Eastbourne Open, nakarating sa final, ngunit nabigo sa championship.<ref name="WTA-profile2" /> Sa kanyang debut sa Wimbledon, natalo siya sa unang round ng parehong singles at doubles. Pagkatapos nito, lumahok siya sa Canadian Open ngunit hindi nakalampas sa unang rawnd. Dahil sa pinsala sa balikat, umatras siya sa Cincinnati Open at Monterrey Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam, bago matalo sa second round.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Guadalajara 125 Open, tinanghal siyang kampeon — ang kanyang unang titutlong pangisahan sa WTA 125. Pagkatapos nito, umabot siya sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga torneo sa Asya, hindi siya nakalusot sa qualifying ng Wuhan Open at natalo rin sa opening rounds ng Japan Women's Open at Guangzhou Open. Sa Hong Kong Open, nakarating siya sa pangalawang yugto. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref name="WTA-profile2" /> Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa idahan at No. 160 sa pangdalawahan.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Noong unang bahagi ng 2026, nakapasok siya sa semifinals ng Auckland Open sa parehong singles at doubles, bago mabigo kina Wang at Xu/Yang. Sa Australian Open, hindi siya pinalad sa unang rawnd.<ref name="WTA-profile2" /> Pagdating sa mga palaro sa Gitnang Silangan, umabot siya sa quarterfinals ng Abu Dhabi Open laban kay Alexandrova, at sa Dubai Championships kung saan dinaig siya ni Gauff. Sa Indian Wells at Miami Open, nakarating siya sa ika-apat na yugto, ngunit tinalo siya nina Nosková at Muchová.<ref name="WTA-profile2" /> Sa mga palaro sa lumad, lumaban siya hanggang third yugto ng Italian Open kontra kay Rybakina, ngunit maagang naalis sa French Open nang matalo kay Jovic. Pagdating ng palaro sa damo, muling bumangon si Eala: tinanghal siyang kampeon sa Birmingham 125 Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, pinatumba niya sina Rybakina at Svitolina bago matalo kay Nosková sa semifinals. Sa Wimbledon, gumawa siya ng kasaysayan nang talunin ang defending champion na si Świątek at makarating sa ika-apat na yugto bago matalo kay Paolini.<ref name="WTA-profile2" /> Sa Washington Open nakamit niya ang kanyang unang titulo sa WTA 500. Sa makasaysayang kampanya, tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at sa final ay dinaig si Pegula. Sa panalong ito, naging kauna-unahang Filipino na nagwagi ng titulo da WTA tour.<ref name="WTA-profile2" /> Pagkatapos nito, nagpatuloy ang kanyang magandang porma sa Canadian Open, umabot sa ika-apat na round bago matalo kay Bencic, at sa Cincinnati Open kung saan nakarating siya sa third round laban kay Anisimova.<ref name="WTA-profile2" /> Sa US Open, natalo siya kay Jovic sa ikatlong round.<ref>[https://sports.inquirer.net/693771/alex-eala-loses-to-iva-jovic-in-us-open-third-round-thriller Giongco, Mark. (September 6, 2026). Alex Eala loses to Iva Jovic in US Open third-round thriller. INQUIRER.net.]</ref> Ang pag-angat na ito ay naghatid sa kanya sa pinakamataas niyang ranggo sa karera, world No. 18.<ref name="WTA-profile2" /> === Mga tala === ==== Mahahalagang Laban ni Eala (Apelyido ng mga Kalaban) ==== {| class="wikitable" style="text-align:left; width:90%;" ! Taon !! Tier Torneo !! Yugto !! Kalaban !! Resulta |- | 2020 || ITF W15 Manacor || Final || Cavalle-Reimers || Panalo |- | 2020 || ITF W25 Chiang Rai || Final || Kumkhum || Panalo |- | 2021 || ITF W60 Madrid 2 || Final || Bassols Ribera || Pangalawa |- | 2021 || WTA 250 Romania Open || 2nd Yugto || Sherif || Talo |- | 2022 || ITF W25 Yecla || Final || Cortez Llorca || Panalo |- | 2022 || ITF W25 Roehampton || Final || Rodionova || Panalo |- | 2022 || ITF W25 Aldershot || Final || Aiava || Pangalawa |- | 2022 || ITF W40 Petange || Final || Dodin || Pangalawa |- | 2022 || ITF W60 Vitoria-Gasteiz || Semifinal || Ponchet || Talo |- | 2023 || ITF W25 Yecla || Final || Ryser || Panalo |- | 2023 || ITF W25 Roehampton || Final || Rodionova || Panalo |- | 2023 || ITF W100 Tokyo 2 || Semifinal || Uchijima || Talo |- | 2024 || ITF W100 Vitoria-Gasteiz || Final || Kasintseva || Panalo |- | 2024 || ITF W100 Dubai || Semifinal || Kudermetova || Talo |- | 2024 || WTA 125 Veneto || Quarterfinal || Errani || Talo |- | 2024 || WTA 125 Canberra International || Semifinal || Hunter || Talo |- | 2025 || WTA 1000 Miami Open || Semifinal || Pegula || Talo |- | 2025 || WTA 125 Guadalajara Open || Final || Udvardy || Panalo |- | 2025 || WTA 250 Eastbourne Open || Final || Joint || Pangalawa |- | 2025 || US Open || 2nd Yugto || Bucșa || Talo |- | 2026 || WTA 250 Auckland Open || Semifinal || Wang || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Dubai Championships || Quarterfinal || Gauff || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Indian Wells || 4th Yugto || Nosková || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Miami Open || 4th Yugto || Muchová || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Italian Open || 3rd Yugto || Rybakina || Talo |- | 2026 || WTA 125 Birmingham Open || Final || Bartůňková || Panalo |- | 2026 || WTA 500 Berlin Open || Semifinal || Nosková || Talo |- | 2026 || Wimbledon || 4th Yugto || Paolini || Talo |- | 2026 || WTA 500 Washington Open || Final || Pegula || Panalo |- | 2026 || WTA 1000 Canadian Open || 4th Yugto || Bencic || Talo |- | 2026 || WTA 1000 Cincinnati Open || 3rd Yugto || Anisimova || Talo |- | 2026 || US Open || 3rd Yugto || Jovic || Talo |} ==== Estadistika ng karera ==== Makikita sa [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala ang tala ng kanyang mga laban at resulta. ==== Mga Sunod-sunod na Panalo ==== === Winning streaks === Nakamit ni Eala ang ilang mahahalagang winning streaks sa WTA Tour. Noong 2026, nagtala siya ng pitong sunod na panalo na nagsimula sa Washington Open kung saan tinalo niya sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula upang makuha ang WTA 500 na titulo. Naipagpatuloy niya ito sa Canadian Open matapos talunin sina Parks at McNally bago matigil kay Bencic sa ika-apat na round. Sa parehong taon, nagwagi rin siya ng limang sunod na laban sa Birmingham Open laban kina Hon, Charaeva, Sawangkaew, Masarova, at Bartůňková upang makuha ang WTA 125 na titulo sa damuhan. Noong 2025, nagtala siya ng anim na sunod na panalo sa Eastbourne Open, kabilang ang mga tagumpay laban kina Sonmez, Baptiste, Bronzetti, Ostapenko (walkover), Yastremska, at Gracheva, bago matalo kay Joint sa final. Sa parehong taon, nakamit din niya ang limang sunod na panalo sa Guadalajara Open laban kina Hartono, Lepchenko, Fossa Huergo, Day, at Udvardy upang makuha ang WTA 125 na titulo.<ref name="GroupedStreaks"> * [https://www.wtatennis.com/news/4556274/eala-extends-win-streak-to-seven-earns-first-career-meeting-with-bencic Eala holds off McNally in Toronto to extend winning streak to seven]. Women's Tennis Association. August 9, 2026. Retrieved August 9, 2026. * [https://www.rappler.com/sports/tennis/alex-eala-makes-history-eastbourne-final-loss-maya-joint/ Alex Eala makes history with Eastbourne final run]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Rappler. June 29, 2025. Retrieved June 29, 2025. * [https://www.philstar.com/sports/2025/09/08/2330000/alex-eala-wins-guadalajara-open Alex Eala wins Guadalajara Open]. Philippine Star. September 8, 2025. Retrieved September 8, 2025. </ref> ==== Laban sa Top 20 na Kalaban ==== Ang completed‑match record ni Eala laban sa mga kalabang nasa Top 20 ay 12 panalo at 15 talo (41%).<ref name="GroupedTop20"> * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]. Tennis Abstract. Retrieved September 11, 2026. </ref> == Ibang larangan == === Maagang yugto ng buhay === Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission, at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda. Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024. Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego. Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref name="GroupedRefs"> * {{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}} * {{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}} * {{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}} * {{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}} * {{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}} * {{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}} </ref> === Personal na buhay === Ipinahayag ni Eala na paborito niyang comfort food ang caldereta at mas gusto niya ang matcha kaysa kape. Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino, at sa mga Grand Slam ay partikular ang hilig niya sa Wimbledon. Binanggit niya sina Sharapova at Nadal bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro. Noong 2025, naging breakthrough year niya at lalo siyang minahal ng mga tagahanga, na inihalintulad ang kanyang epekto sa pagpapalawak ng tenis sa mga pigura gaya nina Li Na at Jabeur. Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta.<ref>*Mina, Inna (2026). "Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you". ''One Sports''. [https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you] *Castillejo, Dyan (2026). "Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast". ''ABS-CBN Sports''. [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007] *Futterman, Matthew (2026). "Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon". ''The Athletic''. [https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/] *Dioquino, Delfin (2025). "'Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint". ''Rappler''. [https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/] *Vogue (2025). "Rapid-Fire interview with Alex Eala". ''Instagram''. [https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/] *Atencio, Peter (2025). "Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game". ''Manila Standard''. [https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html] *Agcaoili, Lance (2025). "Alex Eala hits the court with Rafael Nadal". ''Inquirer''. [https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court] *Reyes, Kate (2026). "Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career". ''Spin.ph''. [https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309] </ref> === Estilo ng paglalaro === Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na may malakas na forehand, matatag na two‑handed backhand, at kaliwang kamay na topspin na nagbibigay ng lalim sa bola. Mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court ngunit nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba. Nagkaroon siya ng iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy, kabilang sina Gomez, Bosch, Viaene, Toni Nadal, at Bauzá, na nakatuon sa consistency, disiplina, at conditioning.<ref name="GroupedPlayStyle"> * {{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}} * {{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}} * {{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}} </ref> === Kagamitan === Sa kanyang karera, gumamit si Eala ng iba't ibang bersyon ng '''Babolat Pure Aero'''. Noong junior years, hawak niya ang 2016 model na kilala sa spin; sa US Open junior win ay lumipat siya sa 2019 cosmetic version; at noong 2023 ay madalas siyang nakikitang may Pure Aero (2023) na mas komportable at mas kontrolado, bagaman may sabi-sabi na luma pa rin ang frame sa ilalim ng bagong itsura. Kasabay nito, gumagamit siya ng '''Babolat RPM Blast''' strings na naka-tension sa 55 pounds (25 kg) para sa dagdag na spin at kontrol.<ref>*Jonsson, Stefan (2025). "Alexandra Eala's Racquet - Player Profile". ''Tennisnerd.net''. Retrieved 2026-06-27. [https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135] *Tennis Express (2026). "Alexandra Eala Tennis gear (video)". ''Tennis Express TikTok''. Retrieved 2026-08-17. [https://www.tiktok.com/@tennisexpress/video/7618302202796444958] </ref> === Mga parangal === [[File:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Eala ng iba’t ibang parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026. Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya. Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya. Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan. Tumanggap din siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>*{{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |website=Rappler}} *{{cite web |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |website=Inquirer Net}} *{{cite web |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |website=Manila Bulletin}} *{{cite web |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |website=Manila Bulletin}} *{{cite web |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |website=Tiebreaker Times}} *{{cite web |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |website=The Philippine Star}} *{{cite web |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |website=ABS-CBN News}} *{{cite web |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |website=Philippine News Agency}} *{{cite web |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |website=Sun Star}} *{{cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise. |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines |website=Rappler}} *"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021. *Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025. *Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026. *{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] === Pambansang koponan === Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games, nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles. Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles. Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II. Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera. Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref name="GroupedNationalTeam"> * {{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=GMA News}} * {{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=Rappler}} * {{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=One Sports}} * {{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}} * {{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}} * {{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=The Philippine Inquirer}} </ref> === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom, suportado ng Babolat mula sa kanyang junior career, at pumirma sa Nike noong 2019. Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands at lumabas sa Vogue Philippines at Tatler Philippines. Noong 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut, naging ambassador ng Locally juice, nagkaroon ng limitadong edisyon na Nike shirt na dinisenyo ni Georgina Camus, at naging ambassador ng Milo Philippines. Noong 2026, siya ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World” at ambasador ng Panasonic Philippines.<ref>* {{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live }} * {{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live }} * {{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega }} * {{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live }} * {{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live }} * {{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live }} * {{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }} * {{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026 }} * {{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live }} * {{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live }} * {{cite news |date=Agosto 28, 2026 |title=Alex Eala para sa Panasonic: Pagdadala ng kahusayan mas malapit sa tahanan |work=[[The Philippine Star]] |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home |url-status=bot: unknown |access-date=Agosto 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260830210650/https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home |archive-date=Agosto 30, 2026 }}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2005]] [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] jwx8qx768thrh5s0qwu3ri73e8fs2ld Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026 0 336328 2224750 2223164 2026-09-12T16:33:41Z Ivan P. Clarin 84769 2224750 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|Saudel (2618)}} * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * Etau (2622) * Bang-Lang (2623) * {{tcname active|Krovanh (2624)}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * Obet (2618) | * Pilandok (2624) * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 8e55y15690ub1wq8kybwvrtcdvnq7s2 2224751 2224750 2026-09-12T16:34:15Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pangalan ng mga bagyo */ 2224751 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}}, {{grey|Samuel}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * Saudel (2618) * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * Etau (2622) * Bang-Lang (2623) * Krovanh (2624) | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * Obet (2618) | * Pilandok (2624) * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 789gkk8dgc2h2il82yjmh8jvfejexnb Domus de Janas 0 336730 2225097 2203518 2026-09-13T11:39:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Domus de Janas]] sa [[Domus de Jana]]: maramihan ang janas 2203518 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|WHS=Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas''|Criteria=iii|ID=1730|Image=Putifigari, necropoli di Monte Siseri (20).jpg|caption=Nekropolis ng Monte Siseri, [[Putifigari]]|Location=[[Cerdeña]], [[Italya]]|coordinates={{Coord|40.085|8.951|display=inline,title}}|Year=2025|Session=Ika-47|locmapin=Italy}} Ang '''Domus de Janas''' ([[Wikang Sardo|Sardo]] para sa 'Bahay ng mga Diwata' o, bilang kahalili, 'Bahay ng mga Mangkukulam') ay isang uri ng [[Kamarang panlibing|libingan]] na inukit sa bato [[Pre-Nurahikong Cerdeña|bago ang panahong Nurahiko]] na matatagpuan sa [[Cerdeña]], [[Italya]]. Binubuo ang mga ito ng ilang silid na hinukay ng mga tao ng [[Kulturang San Ciriaco|San Ciriaco]] hanggang sa mga [[kulturang Ozieri]]<ref name="Portale12">[http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm ''Domus de Janas'', Portale Sardo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm|date=March 4, 2016}}</ref> at mga kasunod na kultura, na kahawig ng mga bahay sa kanilang disenyo. [[Talaksan:Anghelu_ruju-Tomba_XX_bis-DSC07795.jpg|thumb|Domus de Janas, [[Nekropolis ng Anghelu Ruju]]]] Itinayo karamihan sa pagitan ng 3400 at 2700 BK, ang mga ito ay mula pa noong huling bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Neolitiko]], [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Chalcolitiko]], at unang bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Panahon ng Tanso]], kabilang ang panahon ng [[Kultura ng Basong Hugis-kampana|Basong Hugis-kampana]]. Ang isang nekropolis ng mga ito sa kinaroroonan ng [[Nekropolis ng Anghelu Ruju|Anghelu Ruju]], malapit sa [[Alguer|Alghero]], ay binubuo ng 38 libingan. Ang iba pang malalaking lugar ay ang mga nasa ''[[Nekropolis ng Montessu|Montessu]]'', malapit sa [[Villaperuccio]], at ng ''[[Nekropolis ng Sant'Andrea Priu|Sant'Andrea Priu]]'' sa [[Bonorva]]. Maraming iba pang domus de janas ang matatagpuan sa buong isla, maliban sa [[Gallura]] (kung saan ang mga namatay ay karaniwang inililibing sa mga sirkulong [[Megalito|magalito]], tulad ng sa [[Nekropolis ng Li Muri|Li Muri]]). Ang hugis ng mga panloob na silid ay maaaring mag-iba mula sa isang bilugan na kubo na may korteng kono o tatsulok na kisame. Ang mga dingding ay kadalasang pinalamutian ng mga relyebe o ukit na naglalarawan ng mga mahiwagang at relihiyosong simbolo tulad ng mga [[Sinuso (hugis)|sinuso]], [[zig-zag]] na motif, at mga [[sungay]] ng [[Baka|toro]].<ref name="Portale2">{{cite web |title=Domus de Janas in Sardegna |url=http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |url-status=dead |accessdate=2015-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |archivedate=2016-03-04}}</ref> Natuklasan na ang mga neolitikong mural na ito ay maituturing na pinakamatandang kilalang halimbawa ng mga itlog tempera na mural.<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga inukit o pininturahang [[pekeng pinto]] ay lumilitaw sa humigit-kumulang 20 libingan na karamihan ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang Cerdeña,<ref name="contu">{{cite book |last=Contu |first=Ercole |title=La Sardegna preistorica e nuragica. Volume 1: la Sardegna prima dei nuraghi |publisher=Carlo Delfino editore |year=2006 |isbn=88-7138-421-0 |language=it |trans-title=Prehistoric and Nuragic Sardinia. Volume 1: Sardinia before the nuraghi}}</ref>: 137–9  isang halimbawa ay ang ilan sa mga libingan ng [[nekropolis ng Anghelu Ruju]], na maaaring makuha ang iba't ibang datos mula sa mga [[kulturang Ozieri]] hanggang sa mga [[kulturang Bonnanaro]] (c.3200 – 1600 BK).<ref name="demartis">{{cite book |last=Demartis |first=Giovanni Maria |title=La Necròpoli di Anghelu Ruju |publisher=Carlo Delfino editore |year=1986 |series=Sardegna Archeologica 2}}</ref> Ang mga pinakaunang halimbawa ay nauna pa sa paglitaw ng mga pekeng pinto sa mga sinaunang libingan ng [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]].<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga pekeng pintong ito ay karaniwang lumilitaw sa likurang dingding ng pangunahing silid, at kinakatawan ng mga pahalang at patayong frame at isang nakausling lintel. Minsan ang pinto ay tinatakpan ng mga pininturahan o inukit na hugis-U na mga [[Protome|sungay ng toro]], na nakasulat sa loob ng isa't isa sa iba't ibang bilang. Ang mga bangkay, na pininturahan ng pulang [[okre]] tulad ng mga dingding ng libingan, ay inilibing kasama ng mga karaniwang bagay, hiyas, at kagamitan. Ayon sa arkeologong si [[Giovanni Lilliu]], inilibing ang mga ito sa ilalim ng mga kabibe ng mga [[mollusca]]; ayon sa ibang mga teorya, iniwan ang mga ito sa labas ng libingan, at inilalagay lamang sa loob pagkatapos na maging kalansay na lamang ang mga ito. Mahigit 2,400 ang natuklasan, humigit-kumulang isa sa bawat 10 kilometro kuwadrado sa karaniwan, at pinaniniwalaang marami pa ang inaasahang matagpuan. Kadalasang magkakaugnay ang mga ito upang bumuo ng mga aktuwal na [[Nekropolis|sementeryo sa ilalim ng lupa]], na nagbabahagi ng isang karaniwang pasilyo ([[dromos]]) at isang [[Bestibulo|pasukan]] na kung minsan ay napakaluwag at may mataas na kisame. Noong 2021, ang Domus de Janas ay ininomina para sa Talaan ng Pandaigdigang Pamanang Pook.<ref>{{Cite web |date=22 December 2023 |title=Unesco tentative lists |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6523 |access-date=22 December 2023 |website=Unesco |language=it}}</ref> Noong Hulyo 2025, ang mga ito ay itinala bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook [[UNESCO]] sa ilalim ng listahang "Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas"''.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Funerary Tradition in the Prehistory of Sardinia &ndash; The domus de janas |url=https://whc.unesco.org/en/list/1730/ |access-date=2025-07-12 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == Paglilibing == Kasunod ng mga partikular na ritwal, ang namatay ay inililipat mula sa kanyang karaniwang tahanan noong nabubuhay pa siya patungo sa ibang bahay, ayon sa isang sinaunang ideal na prinsipyo - na partikular sa mga taong ito - na nagpapahiwatig ng walang hanggang pagpapatuloy ng tao. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya]] == Mga sanggunian == <references /> * [http://atlasobscura.com/place/domus-de-janas Domus de Janas] sa Atlas Obscura. == Bibliograpiya == * Giovanni Lilliu, ''La civiltà dei Sardi dal neolitico all'età dei nuraghi'', Torino, Edizioni ERI, 1967 * AA.VV. ''La civiltà in Sardegna nei secoli'', Torino, Edizioni ERI * AA.VV., Ichnussa. ''Sardegna dalle origini all'età classica'', Milano, 1981 * Alberto Moravetti, ''Gabay sa archeologiche Sardegna 2'', 1995 {{World Heritage Sites in Italy}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] hhxhot28iw1hfxet9jojdyn2qmavhs7 2225101 2225097 2026-09-13T11:40:23Z Ryomaandres 8044 2225101 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|WHS=Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas''|Criteria=iii|ID=1730|Image=Putifigari, necropoli di Monte Siseri (20).jpg|caption=Nekropolis ng Monte Siseri, [[Putifigari]]|Location=[[Cerdeña]], [[Italya]]|coordinates={{Coord|40.085|8.951|display=inline,title}}|Year=2025|Session=Ika-47|locmapin=Italy}} Ang mga '''Domus de Jana''' ([[Wikang Sardo|Sardo]] para sa 'Bahay ng mga Diwata' o, bilang kahalili, 'Bahay ng mga Mangkukulam') ay isang uri ng [[Kamarang panlibing|libingan]] na inukit sa bato [[Pre-Nurahikong Cerdeña|bago ang panahong Nurahiko]] na matatagpuan sa [[Cerdeña]], [[Italya]]. Binubuo ang mga ito ng ilang silid na hinukay ng mga tao ng [[Kulturang San Ciriaco|San Ciriaco]] hanggang sa mga [[kulturang Ozieri]]<ref name="Portale12">[http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm ''Domus de Janas'', Portale Sardo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm|date=March 4, 2016}}</ref> at mga kasunod na kultura, na kahawig ng mga bahay sa kanilang disenyo. [[Talaksan:Anghelu_ruju-Tomba_XX_bis-DSC07795.jpg|thumb|Domus de Jana, [[Nekropolis ng Anghelu Ruju]]]] Itinayo karamihan sa pagitan ng 3400 at 2700 BK, ang mga ito ay mula pa noong huling bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Neolitiko]], [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Chalcolitiko]], at unang bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Panahon ng Tanso]], kabilang ang panahon ng [[Kultura ng Basong Hugis-kampana|Basong Hugis-kampana]]. Ang isang nekropolis ng mga ito sa kinaroroonan ng [[Nekropolis ng Anghelu Ruju|Anghelu Ruju]], malapit sa [[Alguer|Alghero]], ay binubuo ng 38 libingan. Ang iba pang malalaking lugar ay ang mga nasa ''[[Nekropolis ng Montessu|Montessu]]'', malapit sa [[Villaperuccio]], at ng ''[[Nekropolis ng Sant'Andrea Priu|Sant'Andrea Priu]]'' sa [[Bonorva]]. Maraming iba pang domus de jana ang matatagpuan sa buong isla, maliban sa [[Gallura]] (kung saan ang mga namatay ay karaniwang inililibing sa mga sirkulong [[Megalito|magalito]], tulad ng sa [[Nekropolis ng Li Muri|Li Muri]]). Ang hugis ng mga panloob na silid ay maaaring mag-iba mula sa isang bilugan na kubo na may korteng kono o tatsulok na kisame. Ang mga dingding ay kadalasang pinalamutian ng mga relyebe o ukit na naglalarawan ng mga mahiwagang at relihiyosong simbolo tulad ng mga [[Sinuso (hugis)|sinuso]], [[zig-zag]] na motif, at mga [[sungay]] ng [[Baka|toro]].<ref name="Portale2">{{cite web |title=Domus de Janas in Sardegna |url=http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |url-status=dead |accessdate=2015-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |archivedate=2016-03-04}}</ref> Natuklasan na ang mga neolitikong mural na ito ay maituturing na pinakamatandang kilalang halimbawa ng mga itlog tempera na mural.<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga inukit o pininturahang [[pekeng pinto]] ay lumilitaw sa humigit-kumulang 20 libingan na karamihan ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang Cerdeña,<ref name="contu">{{cite book |last=Contu |first=Ercole |title=La Sardegna preistorica e nuragica. Volume 1: la Sardegna prima dei nuraghi |publisher=Carlo Delfino editore |year=2006 |isbn=88-7138-421-0 |language=it |trans-title=Prehistoric and Nuragic Sardinia. Volume 1: Sardinia before the nuraghi}}</ref>: 137–9  isang halimbawa ay ang ilan sa mga libingan ng [[nekropolis ng Anghelu Ruju]], na maaaring makuha ang iba't ibang datos mula sa mga [[kulturang Ozieri]] hanggang sa mga [[kulturang Bonnanaro]] (c.3200 – 1600 BK).<ref name="demartis">{{cite book |last=Demartis |first=Giovanni Maria |title=La Necròpoli di Anghelu Ruju |publisher=Carlo Delfino editore |year=1986 |series=Sardegna Archeologica 2}}</ref> Ang mga pinakaunang halimbawa ay nauna pa sa paglitaw ng mga pekeng pinto sa mga sinaunang libingan ng [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]].<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga pekeng pintong ito ay karaniwang lumilitaw sa likurang dingding ng pangunahing silid, at kinakatawan ng mga pahalang at patayong frame at isang nakausling lintel. Minsan ang pinto ay tinatakpan ng mga pininturahan o inukit na hugis-U na mga [[Protome|sungay ng toro]], na nakasulat sa loob ng isa't isa sa iba't ibang bilang. Ang mga bangkay, na pininturahan ng pulang [[okre]] tulad ng mga dingding ng libingan, ay inilibing kasama ng mga karaniwang bagay, hiyas, at kagamitan. Ayon sa arkeologong si [[Giovanni Lilliu]], inilibing ang mga ito sa ilalim ng mga kabibe ng mga [[mollusca]]; ayon sa ibang mga teorya, iniwan ang mga ito sa labas ng libingan, at inilalagay lamang sa loob pagkatapos na maging kalansay na lamang ang mga ito. Mahigit 2,400 ang natuklasan, humigit-kumulang isa sa bawat 10 kilometro kuwadrado sa karaniwan, at pinaniniwalaang marami pa ang inaasahang matagpuan. Kadalasang magkakaugnay ang mga ito upang bumuo ng mga aktuwal na [[Nekropolis|sementeryo sa ilalim ng lupa]], na nagbabahagi ng isang karaniwang pasilyo ([[dromos]]) at isang [[Bestibulo|pasukan]] na kung minsan ay napakaluwag at may mataas na kisame. Noong 2021, ang mga Domus de Jana ay ininomina para sa Talaan ng Pandaigdigang Pamanang Pook.<ref>{{Cite web |date=22 December 2023 |title=Unesco tentative lists |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6523 |access-date=22 December 2023 |website=Unesco |language=it}}</ref> Noong Hulyo 2025, ang mga ito ay itinala bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook [[UNESCO]] sa ilalim ng listahang "Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang mga domus de jana"''.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Funerary Tradition in the Prehistory of Sardinia &ndash; The domus de janas |url=https://whc.unesco.org/en/list/1730/ |access-date=2025-07-12 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == Paglilibing == Kasunod ng mga partikular na ritwal, ang namatay ay inililipat mula sa kanyang karaniwang tahanan noong nabubuhay pa siya patungo sa ibang bahay, ayon sa isang sinaunang ideal na prinsipyo - na partikular sa mga taong ito - na nagpapahiwatig ng walang hanggang pagpapatuloy ng tao. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya]] == Mga sanggunian == <references /> * [http://atlasobscura.com/place/domus-de-janas Domus de Janas] sa Atlas Obscura. == Bibliograpiya == * Giovanni Lilliu, ''La civiltà dei Sardi dal neolitico all'età dei nuraghi'', Torino, Edizioni ERI, 1967 * AA.VV. ''La civiltà in Sardegna nei secoli'', Torino, Edizioni ERI * AA.VV., Ichnussa. ''Sardegna dalle origini all'età classica'', Milano, 1981 * Alberto Moravetti, ''Gabay sa archeologiche Sardegna 2'', 1995 {{World Heritage Sites in Italy}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 0wwhy7zyr8ytuhexiynwvryw2tdzhyd 2225104 2225101 2026-09-13T11:42:26Z Ryomaandres 8044 Kinansela ang pagbabagong 2225101 ni [[Special:Contributions/Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[User talk:Ryomaandres|Usapan]]) 2225104 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|WHS=Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas''|Criteria=iii|ID=1730|Image=Putifigari, necropoli di Monte Siseri (20).jpg|caption=Nekropolis ng Monte Siseri, [[Putifigari]]|Location=[[Cerdeña]], [[Italya]]|coordinates={{Coord|40.085|8.951|display=inline,title}}|Year=2025|Session=Ika-47|locmapin=Italy}} Ang '''Domus de Janas''' ([[Wikang Sardo|Sardo]] para sa 'Bahay ng mga Diwata' o, bilang kahalili, 'Bahay ng mga Mangkukulam') ay isang uri ng [[Kamarang panlibing|libingan]] na inukit sa bato [[Pre-Nurahikong Cerdeña|bago ang panahong Nurahiko]] na matatagpuan sa [[Cerdeña]], [[Italya]]. Binubuo ang mga ito ng ilang silid na hinukay ng mga tao ng [[Kulturang San Ciriaco|San Ciriaco]] hanggang sa mga [[kulturang Ozieri]]<ref name="Portale12">[http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm ''Domus de Janas'', Portale Sardo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm|date=March 4, 2016}}</ref> at mga kasunod na kultura, na kahawig ng mga bahay sa kanilang disenyo. [[Talaksan:Anghelu_ruju-Tomba_XX_bis-DSC07795.jpg|thumb|Domus de Janas, [[Nekropolis ng Anghelu Ruju]]]] Itinayo karamihan sa pagitan ng 3400 at 2700 BK, ang mga ito ay mula pa noong huling bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Neolitiko]], [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Chalcolitiko]], at unang bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Panahon ng Tanso]], kabilang ang panahon ng [[Kultura ng Basong Hugis-kampana|Basong Hugis-kampana]]. Ang isang nekropolis ng mga ito sa kinaroroonan ng [[Nekropolis ng Anghelu Ruju|Anghelu Ruju]], malapit sa [[Alguer|Alghero]], ay binubuo ng 38 libingan. Ang iba pang malalaking lugar ay ang mga nasa ''[[Nekropolis ng Montessu|Montessu]]'', malapit sa [[Villaperuccio]], at ng ''[[Nekropolis ng Sant'Andrea Priu|Sant'Andrea Priu]]'' sa [[Bonorva]]. Maraming iba pang domus de janas ang matatagpuan sa buong isla, maliban sa [[Gallura]] (kung saan ang mga namatay ay karaniwang inililibing sa mga sirkulong [[Megalito|magalito]], tulad ng sa [[Nekropolis ng Li Muri|Li Muri]]). Ang hugis ng mga panloob na silid ay maaaring mag-iba mula sa isang bilugan na kubo na may korteng kono o tatsulok na kisame. Ang mga dingding ay kadalasang pinalamutian ng mga relyebe o ukit na naglalarawan ng mga mahiwagang at relihiyosong simbolo tulad ng mga [[Sinuso (hugis)|sinuso]], [[zig-zag]] na motif, at mga [[sungay]] ng [[Baka|toro]].<ref name="Portale2">{{cite web |title=Domus de Janas in Sardegna |url=http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |url-status=dead |accessdate=2015-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |archivedate=2016-03-04}}</ref> Natuklasan na ang mga neolitikong mural na ito ay maituturing na pinakamatandang kilalang halimbawa ng mga itlog tempera na mural.<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga inukit o pininturahang [[pekeng pinto]] ay lumilitaw sa humigit-kumulang 20 libingan na karamihan ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang Cerdeña,<ref name="contu">{{cite book |last=Contu |first=Ercole |title=La Sardegna preistorica e nuragica. Volume 1: la Sardegna prima dei nuraghi |publisher=Carlo Delfino editore |year=2006 |isbn=88-7138-421-0 |language=it |trans-title=Prehistoric and Nuragic Sardinia. Volume 1: Sardinia before the nuraghi}}</ref>: 137–9  isang halimbawa ay ang ilan sa mga libingan ng [[nekropolis ng Anghelu Ruju]], na maaaring makuha ang iba't ibang datos mula sa mga [[kulturang Ozieri]] hanggang sa mga [[kulturang Bonnanaro]] (c.3200 – 1600 BK).<ref name="demartis">{{cite book |last=Demartis |first=Giovanni Maria |title=La Necròpoli di Anghelu Ruju |publisher=Carlo Delfino editore |year=1986 |series=Sardegna Archeologica 2}}</ref> Ang mga pinakaunang halimbawa ay nauna pa sa paglitaw ng mga pekeng pinto sa mga sinaunang libingan ng [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]].<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga pekeng pintong ito ay karaniwang lumilitaw sa likurang dingding ng pangunahing silid, at kinakatawan ng mga pahalang at patayong frame at isang nakausling lintel. Minsan ang pinto ay tinatakpan ng mga pininturahan o inukit na hugis-U na mga [[Protome|sungay ng toro]], na nakasulat sa loob ng isa't isa sa iba't ibang bilang. Ang mga bangkay, na pininturahan ng pulang [[okre]] tulad ng mga dingding ng libingan, ay inilibing kasama ng mga karaniwang bagay, hiyas, at kagamitan. Ayon sa arkeologong si [[Giovanni Lilliu]], inilibing ang mga ito sa ilalim ng mga kabibe ng mga [[mollusca]]; ayon sa ibang mga teorya, iniwan ang mga ito sa labas ng libingan, at inilalagay lamang sa loob pagkatapos na maging kalansay na lamang ang mga ito. Mahigit 2,400 ang natuklasan, humigit-kumulang isa sa bawat 10 kilometro kuwadrado sa karaniwan, at pinaniniwalaang marami pa ang inaasahang matagpuan. Kadalasang magkakaugnay ang mga ito upang bumuo ng mga aktuwal na [[Nekropolis|sementeryo sa ilalim ng lupa]], na nagbabahagi ng isang karaniwang pasilyo ([[dromos]]) at isang [[Bestibulo|pasukan]] na kung minsan ay napakaluwag at may mataas na kisame. Noong 2021, ang Domus de Janas ay ininomina para sa Talaan ng Pandaigdigang Pamanang Pook.<ref>{{Cite web |date=22 December 2023 |title=Unesco tentative lists |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6523 |access-date=22 December 2023 |website=Unesco |language=it}}</ref> Noong Hulyo 2025, ang mga ito ay itinala bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook [[UNESCO]] sa ilalim ng listahang "Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas"''.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Funerary Tradition in the Prehistory of Sardinia &ndash; The domus de janas |url=https://whc.unesco.org/en/list/1730/ |access-date=2025-07-12 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == Paglilibing == Kasunod ng mga partikular na ritwal, ang namatay ay inililipat mula sa kanyang karaniwang tahanan noong nabubuhay pa siya patungo sa ibang bahay, ayon sa isang sinaunang ideal na prinsipyo - na partikular sa mga taong ito - na nagpapahiwatig ng walang hanggang pagpapatuloy ng tao. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya]] == Mga sanggunian == <references /> * [http://atlasobscura.com/place/domus-de-janas Domus de Janas] sa Atlas Obscura. == Bibliograpiya == * Giovanni Lilliu, ''La civiltà dei Sardi dal neolitico all'età dei nuraghi'', Torino, Edizioni ERI, 1967 * AA.VV. ''La civiltà in Sardegna nei secoli'', Torino, Edizioni ERI * AA.VV., Ichnussa. ''Sardegna dalle origini all'età classica'', Milano, 1981 * Alberto Moravetti, ''Gabay sa archeologiche Sardegna 2'', 1995 {{World Heritage Sites in Italy}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] hhxhot28iw1hfxet9jojdyn2qmavhs7 2225105 2225104 2026-09-13T11:42:34Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Domus de Jana]] sa [[Domus de Janas]] mula sa redirect 2225104 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|WHS=Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas''|Criteria=iii|ID=1730|Image=Putifigari, necropoli di Monte Siseri (20).jpg|caption=Nekropolis ng Monte Siseri, [[Putifigari]]|Location=[[Cerdeña]], [[Italya]]|coordinates={{Coord|40.085|8.951|display=inline,title}}|Year=2025|Session=Ika-47|locmapin=Italy}} Ang '''Domus de Janas''' ([[Wikang Sardo|Sardo]] para sa 'Bahay ng mga Diwata' o, bilang kahalili, 'Bahay ng mga Mangkukulam') ay isang uri ng [[Kamarang panlibing|libingan]] na inukit sa bato [[Pre-Nurahikong Cerdeña|bago ang panahong Nurahiko]] na matatagpuan sa [[Cerdeña]], [[Italya]]. Binubuo ang mga ito ng ilang silid na hinukay ng mga tao ng [[Kulturang San Ciriaco|San Ciriaco]] hanggang sa mga [[kulturang Ozieri]]<ref name="Portale12">[http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm ''Domus de Janas'', Portale Sardo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm|date=March 4, 2016}}</ref> at mga kasunod na kultura, na kahawig ng mga bahay sa kanilang disenyo. [[Talaksan:Anghelu_ruju-Tomba_XX_bis-DSC07795.jpg|thumb|Domus de Janas, [[Nekropolis ng Anghelu Ruju]]]] Itinayo karamihan sa pagitan ng 3400 at 2700 BK, ang mga ito ay mula pa noong huling bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Neolitiko]], [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Chalcolitiko]], at unang bahagi ng [[Pre-Nurahikong Cerdeña|Panahon ng Tanso]], kabilang ang panahon ng [[Kultura ng Basong Hugis-kampana|Basong Hugis-kampana]]. Ang isang nekropolis ng mga ito sa kinaroroonan ng [[Nekropolis ng Anghelu Ruju|Anghelu Ruju]], malapit sa [[Alguer|Alghero]], ay binubuo ng 38 libingan. Ang iba pang malalaking lugar ay ang mga nasa ''[[Nekropolis ng Montessu|Montessu]]'', malapit sa [[Villaperuccio]], at ng ''[[Nekropolis ng Sant'Andrea Priu|Sant'Andrea Priu]]'' sa [[Bonorva]]. Maraming iba pang domus de janas ang matatagpuan sa buong isla, maliban sa [[Gallura]] (kung saan ang mga namatay ay karaniwang inililibing sa mga sirkulong [[Megalito|magalito]], tulad ng sa [[Nekropolis ng Li Muri|Li Muri]]). Ang hugis ng mga panloob na silid ay maaaring mag-iba mula sa isang bilugan na kubo na may korteng kono o tatsulok na kisame. Ang mga dingding ay kadalasang pinalamutian ng mga relyebe o ukit na naglalarawan ng mga mahiwagang at relihiyosong simbolo tulad ng mga [[Sinuso (hugis)|sinuso]], [[zig-zag]] na motif, at mga [[sungay]] ng [[Baka|toro]].<ref name="Portale2">{{cite web |title=Domus de Janas in Sardegna |url=http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |url-status=dead |accessdate=2015-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061240/http://www.ilportalesardo.it/archeo/percorsi/janas.htm |archivedate=2016-03-04}}</ref> Natuklasan na ang mga neolitikong mural na ito ay maituturing na pinakamatandang kilalang halimbawa ng mga itlog tempera na mural.<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga inukit o pininturahang [[pekeng pinto]] ay lumilitaw sa humigit-kumulang 20 libingan na karamihan ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang Cerdeña,<ref name="contu">{{cite book |last=Contu |first=Ercole |title=La Sardegna preistorica e nuragica. Volume 1: la Sardegna prima dei nuraghi |publisher=Carlo Delfino editore |year=2006 |isbn=88-7138-421-0 |language=it |trans-title=Prehistoric and Nuragic Sardinia. Volume 1: Sardinia before the nuraghi}}</ref>: 137–9  isang halimbawa ay ang ilan sa mga libingan ng [[nekropolis ng Anghelu Ruju]], na maaaring makuha ang iba't ibang datos mula sa mga [[kulturang Ozieri]] hanggang sa mga [[kulturang Bonnanaro]] (c.3200 – 1600 BK).<ref name="demartis">{{cite book |last=Demartis |first=Giovanni Maria |title=La Necròpoli di Anghelu Ruju |publisher=Carlo Delfino editore |year=1986 |series=Sardegna Archeologica 2}}</ref> Ang mga pinakaunang halimbawa ay nauna pa sa paglitaw ng mga pekeng pinto sa mga sinaunang libingan ng [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]].<ref>{{Cite web |last=Rampazzi |first=Laura |title=Prehistoric wall paintings: The case of the Domus De Janas necropolis (Sardinia, Italy) |url=https://www.researchgate.net/publication/230119636_Prehistoric_wall_paintings_The_case_of_the_Domus_De_Janas_necropolis_Sardinia_Italy |website=ResearchGate}}</ref> Ang mga pekeng pintong ito ay karaniwang lumilitaw sa likurang dingding ng pangunahing silid, at kinakatawan ng mga pahalang at patayong frame at isang nakausling lintel. Minsan ang pinto ay tinatakpan ng mga pininturahan o inukit na hugis-U na mga [[Protome|sungay ng toro]], na nakasulat sa loob ng isa't isa sa iba't ibang bilang. Ang mga bangkay, na pininturahan ng pulang [[okre]] tulad ng mga dingding ng libingan, ay inilibing kasama ng mga karaniwang bagay, hiyas, at kagamitan. Ayon sa arkeologong si [[Giovanni Lilliu]], inilibing ang mga ito sa ilalim ng mga kabibe ng mga [[mollusca]]; ayon sa ibang mga teorya, iniwan ang mga ito sa labas ng libingan, at inilalagay lamang sa loob pagkatapos na maging kalansay na lamang ang mga ito. Mahigit 2,400 ang natuklasan, humigit-kumulang isa sa bawat 10 kilometro kuwadrado sa karaniwan, at pinaniniwalaang marami pa ang inaasahang matagpuan. Kadalasang magkakaugnay ang mga ito upang bumuo ng mga aktuwal na [[Nekropolis|sementeryo sa ilalim ng lupa]], na nagbabahagi ng isang karaniwang pasilyo ([[dromos]]) at isang [[Bestibulo|pasukan]] na kung minsan ay napakaluwag at may mataas na kisame. Noong 2021, ang Domus de Janas ay ininomina para sa Talaan ng Pandaigdigang Pamanang Pook.<ref>{{Cite web |date=22 December 2023 |title=Unesco tentative lists |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6523 |access-date=22 December 2023 |website=Unesco |language=it}}</ref> Noong Hulyo 2025, ang mga ito ay itinala bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook [[UNESCO]] sa ilalim ng listahang "Tradisyon ng Paglibing sa Prehistorya ng Cerdeña – ''Ang domus de janas"''.<ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Funerary Tradition in the Prehistory of Sardinia &ndash; The domus de janas |url=https://whc.unesco.org/en/list/1730/ |access-date=2025-07-12 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == Paglilibing == Kasunod ng mga partikular na ritwal, ang namatay ay inililipat mula sa kanyang karaniwang tahanan noong nabubuhay pa siya patungo sa ibang bahay, ayon sa isang sinaunang ideal na prinsipyo - na partikular sa mga taong ito - na nagpapahiwatig ng walang hanggang pagpapatuloy ng tao. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya]] == Mga sanggunian == <references /> * [http://atlasobscura.com/place/domus-de-janas Domus de Janas] sa Atlas Obscura. == Bibliograpiya == * Giovanni Lilliu, ''La civiltà dei Sardi dal neolitico all'età dei nuraghi'', Torino, Edizioni ERI, 1967 * AA.VV. ''La civiltà in Sardegna nei secoli'', Torino, Edizioni ERI * AA.VV., Ichnussa. ''Sardegna dalle origini all'età classica'', Milano, 1981 * Alberto Moravetti, ''Gabay sa archeologiche Sardegna 2'', 1995 {{World Heritage Sites in Italy}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] hhxhot28iw1hfxet9jojdyn2qmavhs7 Usapan:Domus de Janas 1 336735 2225099 2190460 2026-09-13T11:39:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Usapan:Domus de Janas]] sa [[Usapan:Domus de Jana]]: maramihan ang janas 2190460 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Disyembre 30|2025}} bja5cg0yerxkxhwxjcsazuvni2b2jjf 2225107 2225099 2026-09-13T11:42:34Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Usapan:Domus de Jana]] sa [[Usapan:Domus de Janas]] mula sa redirect 2190460 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Disyembre 30|2025}} bja5cg0yerxkxhwxjcsazuvni2b2jjf Mercedes Laura Aguiar 0 337925 2224804 2206426 2026-09-12T22:07:18Z ~2026-49177-71 166264 /*top*/ 2224804 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mercedes Laura Aguiar | image = <!--Huwag munang idinagdag ang talaksan, sa halip maghain ng kahilingan sa mga admin/tagapangasiwa (na may tanging karapatan na magupload ng local media files dito sa Wikipediang Tagalog) na magupload ng Mercedes Laura Aguiar. Bawal mga unfree material sa Wikimedia Commons--> | alt = | caption = | birth_name = Mercedes Laura Aguiar Mendoza | birth_date = {{Birth date|1872|02|16|df=y}} | birth_place = [[Santo Domingo]], [[Second Dominican Republic|Dominican Republic]] | death_date = {{Death date and age|1958|01|01|1872|02|16|df=y}} | death_place= Santo Domingo, Dominican Republic | other_names = | occupation = educator, writer, feminist | years_active = 1887–1958 | known_for = | notable_works = }} '''Si Mercedes Laura Aguiar''' (16 Pebrero 1872 – 1 Enero 1958) ay isang guro at peminista mula sa Dominican Republic. Bilang isang mamamahayag at makata, sumulat siya ng mga akda upang itaguyod ang pagkakapantay-pantay ng kalalakihan at kababaihan at ang soberanya ng Dominican Republic, na tumututol sa pananakop ng Estados Unidos. Bilang isang peminista, ipinaglaban niya ang karapatang bumoto, ang karapatan ng kababaihan sa edukasyon, at proteksyon sa trabaho para sa kababaihan at mga bata. == Maagang buhay == Si Mercedes Laura Aguiar Mendoza ay isinilang noong 16 Pebrero 1872 sa [[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]], Dominican Republic {{Sfn|Peña|2013}} kina María Antonia Mendoza at Eugenio Aguiar. {{Sfn|Gutiérrez|2000}} Siya ay nag-aral sa paaralang itinatag ni Salomé Ureña, na kilala bilang "Instituto de Señoritas" ang unang pasilidad ng mataas na edukasyon sa Dominican Republic. Noong 1887, si Aguiar ay nasa unang klase ng mga magtatapos sa paaralan kasama sina Leonor M. Feltz, Altagracia Henríquez Perdomo, Luisa Ozema Pellerano, Catalina Pou, at Ana Josefa Puello {{Sfn|''Diario Dominicano''|2017}} == Karera == Pagkatapos ng kaniyang pag-aaral, nagsimulang magturo si Aguiar sa institusyon at nanatili roon hanggang 1893, nang magsarado ang paaralan dahil sa pagkakasakit ng tagapagtatag nito. Pagkatapos ay nagtrabaho siya sa paaralang itinayo ng kaniyang kamag-aral na si Luisa Ozema Pellerano at ng kaniyang kapatid na si Eva María {{Sfn|Peña|2013}} Siya ay naglingkod sa loob ng tatlumpong taon sa Institusyon ng Salomé Ureña. {{Sfn|Durán|2010}} Nang [[Republikang Dominikano|salakayin at sakupin]] ng [[Estados Unidos]] ang Dominican Republic noong 1916, umanib si Aguiar sa isang grupo ng mga kababaihan, upang buuin ang Sociedad Amantes de a Luz (Samahan ng mga Nagmamahal sa Liwanag). Naglingkod siya bilang kalihim ng samahan at nagsalita sila laban sa pagsalakay ng Estados Unidos sa bansa at paglabag sa soberanya nito. {{Sfn|Durán|2010}} Naglingkod siya sa parehong kapasidad sa Junta Patriótica de Damas (Lupon ng mga Makabayang Babae) {{Sfn|Durán|2010}} Ang mga kababaihang ito ay nagsusumikap hindi lamang para sa pagkilala bagkus ay sa mga karapatang nasyonalista, pati na rin sa mga karapatan ng kababaihan at sa iba't ibang mga layunin, kabilang ang pagtatatag ng mga ospital para sa mga ina at bata, mga ampunan, at mga pasilidad sa pagsasanay ng mga nars; libreng pangangalagang pang-kalusugan at mga serbisyong medikal laan para sa mga dukha, mga kampanya sa kalusugan sa buong bansa upang wakasan ang mga endemikong sakit, kaalaman sa nutrisyon, pa-bahay, at mga palaruan para sa mga komunidad ng mga uring manggagawa, at mga pook pang-kalusugan at pangangalaga sa mga bata at mga nagtatrabahong ina; at mga pagpapabuti sa sektor ng edukasyon kabilang ang libreng almusal at tanghalian sa paaralan, sapat na uniporme, pagpapaunlad ng mga silid-aklatan, at edukasyon sa kalakalan. {{Sfn|Durán|2010}} Noong 1942, siya ay hinirang bilang delegado para sa Santo Domingo sa Unang Kongreso ng mga Kababaihang Dominikano, na naglalayong mapabuti ang mga oportunidad sa edukasyon ng mga kababaihan, upang mapa-unlad ang kanilang sosyo-ekonomiko at politikang aspeto, at upang maging mahusay na katuwang ng mga kanilang mga kabiyak. {{Sfn|Durán|2010}} Hindi nagtagal, pagkatapos ng kunperensya, nagwagi ang mga kababaihan para sa karapatang bumoto nang taon ding iyon. {{Sfn|Fauré|2004}} Noong 1945, si Aguiar ay isa sa mga espesyal na delegado na hinirang bilang taga-payo sa Kunbensyon ng Partidong Dominikano upang "Ang Reporma ng mga Prinsipyo at Katayuan" ay matugunan. {{Sfn|Durán|2010}} Isinulong ng mga kababaihan ang mga reporma para sa mga batas sa panganganak upang protektahan ang mga babaeng manggagawa. {{Sfn|Durán|2010}} Bukod sa kaniyang pagtuturo at pakikibaka, aktibo rin si Aguiar bilang isang manunulat, na naglathala ng maraming artikulo tulad ng ''La crónica'', ''La Cuna de América'', ''El Eco de la Opinión'', ''Letras y Ciencias'', ''Listín Diario'', at ''La Revista Literaria'' . Bagama't naglaho ang karamihan sa kaniyang mga likha, tinipon ni Adolfina Henríquez de Smith ang isang grupo ng kaniyang mga gawa at lumikha ng isang pinagsama-samang sipi ng ilan sa kaniyang mga pinaka-kilalang likha, kabilang ang talumpati na kaniyang binigkas sa Kongreso ng Kababaihan noong 1942. Noong 1937, pagkatapos ng limampung taon ng pagtuturo, siya ay ginunita ng Kagawaran ng Edukasyon at noong 1944 ay ginawaran ng gobyerno ng Gintong Medalya ng Karangalan para Edukasyon. {{Sfn|Peña|2013}} == Kamatayan at pamana == Pumanaw si Aguiar dahil sa mga problema sa puso noong Enero 1, 1958 sa Santo Domingo. {{Sfn|''Diario Dominicano''|2017}} Pagkaraan ng kaniyang kamatayan, kinilala siya para sa kaniyang mga kontribusyon sa pagpapaunlad ng edukasyon sa Dominican Republic sa pamamagitan ng isang kalsada at isang paaralan na ipinangalan sa kaniya. {{Sfn|Peña|2013}} == Mga Sanggunian == === Mga Sitasyon === {{Reflist|30em}} === Bibliograpiya === {{refbegin|30em}} *{{cite book|last1=Durán|first1=Carmen|title=Historia e ideología: mujeres dominicanas, 1880-1950|date=2010|publisher=Archivo General de la Nación|location=Santo Domingo|isbn=978-9945-020-71-7|url=http://en.calameo.com/read/000345214709bd25d1e00|language=Spanish|trans-title=History and ideology: Dominican women, 1880-1950}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|last=Fauré|first=Christine |title=Political and Historical Encyclopedia of Women|url=https://books.google.com/books?id=Qfq4_2xF8uUC&pg=PA741|year=2004|publisher=Routledge|location=London, England|isbn=978-1-135-45691-7}} *{{cite book|last=Gutiérrez|first=Franklin|title=Evas terrenales: biobibliografías de 150 autoras dominicanas|url=https://archive.org/details/evasterrenalesbi00guti|url-access=registration|year=2000|publisher=Comisión Permanente de la Feria del Libro|location=Santo Domingo, República Dominicana|language=Spanish|isbn=978-1-887691-14-7|trans-title=Earth Eves: bio/bibliographies of 150 Dominican authors}} *{{cite news|last1=Peña |first1=Angela |title=Calles y avenidas Prof. Mercedes Laura Aguiar |url=http://hoy.com.do/calles-y-avenidasprof-mercedes-laura-aguiar/ |access-date=10 January 2017 |publisher=Hoy |date=29 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511044441/http://hoy.com.do/calles-y-avenidasprof-mercedes-laura-aguiar/ |archive-date=11 May 2015 |location=Santo Domingo, República Dominicana |language=Spanish |trans-title=Streets and avenues Prof. Mercedes Laura Aguiar |url-status=dead }} *{{cite news|ref={{harvid|''Diario Dominicano''|2017}} |title=El día que falleció la educadora Mercedes Laura Aguiar Mendoza |url=http://www.diariodominicano.com/cultura/2017/01/01/235202/muere-la-maestra-mercedes-laura-aguiar-mendoza |access-date=10 January 2017 |publisher=Diario Dominicano |date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111145128/http://www.diariodominicano.com/cultura/2017/01/01/235202/muere-la-maestra-mercedes-laura-aguiar-mendoza |archive-date=11 January 2017 |location=Santo Domingo, República Dominicana |language=Spanish |trans-title=The day that the educator Mercedes Laura Aguiar Mendoza died |url-status=dead }} {{refend}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Aguiar, Mercedes Laura}} [[Category:1872 births]] [[Category:1958 deaths]] [[Category:People from Santo Domingo]] [[Category:Dominican Republic educators]] [[Category:Dominican Republic women educators]] [[Category:20th-century Dominican Republic women writers]] [[Category:19th-century Dominican Republic women writers]] [[Category:19th-century Dominican Republic writers]] [[Category:20th-century Dominican Republic writers]] [[Category:Dominican Republic women's rights activists]] [[Category:White Dominicans]] 3jq8ws062ljmucga1tcshf0taczyu0i 2224805 2224804 2026-09-12T22:11:16Z ~2026-49177-71 166264 /* Mga sanggunian */ 2224805 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mercedes Laura Aguiar | image = <!--Huwag munang idinagdag ang talaksan, sa halip maghain ng kahilingan sa mga admin/tagapangasiwa (na may tanging karapatan na magupload ng local media files dito sa Wikipediang Tagalog) na magupload ng Mercedes Laura Aguiar. Bawal mga unfree material sa Wikimedia Commons--> | alt = | caption = | birth_name = Mercedes Laura Aguiar Mendoza | birth_date = {{Birth date|1872|02|16|df=y}} | birth_place = [[Santo Domingo]], [[Second Dominican Republic|Dominican Republic]] | death_date = {{Death date and age|1958|01|01|1872|02|16|df=y}} | death_place= Santo Domingo, Dominican Republic | other_names = | occupation = educator, writer, feminist | years_active = 1887–1958 | known_for = | notable_works = }} '''Si Mercedes Laura Aguiar''' (16 Pebrero 1872 – 1 Enero 1958) ay isang guro at peminista mula sa Dominican Republic. Bilang isang mamamahayag at makata, sumulat siya ng mga akda upang itaguyod ang pagkakapantay-pantay ng kalalakihan at kababaihan at ang soberanya ng Dominican Republic, na tumututol sa pananakop ng Estados Unidos. Bilang isang peminista, ipinaglaban niya ang karapatang bumoto, ang karapatan ng kababaihan sa edukasyon, at proteksyon sa trabaho para sa kababaihan at mga bata. == Maagang buhay == Si Mercedes Laura Aguiar Mendoza ay isinilang noong 16 Pebrero 1872 sa [[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]], Dominican Republic {{Sfn|Peña|2013}} kina María Antonia Mendoza at Eugenio Aguiar. {{Sfn|Gutiérrez|2000}} Siya ay nag-aral sa paaralang itinatag ni Salomé Ureña, na kilala bilang "Instituto de Señoritas" ang unang pasilidad ng mataas na edukasyon sa Dominican Republic. Noong 1887, si Aguiar ay nasa unang klase ng mga magtatapos sa paaralan kasama sina Leonor M. Feltz, Altagracia Henríquez Perdomo, Luisa Ozema Pellerano, Catalina Pou, at Ana Josefa Puello {{Sfn|''Diario Dominicano''|2017}} == Karera == Pagkatapos ng kaniyang pag-aaral, nagsimulang magturo si Aguiar sa institusyon at nanatili roon hanggang 1893, nang magsarado ang paaralan dahil sa pagkakasakit ng tagapagtatag nito. Pagkatapos ay nagtrabaho siya sa paaralang itinayo ng kaniyang kamag-aral na si Luisa Ozema Pellerano at ng kaniyang kapatid na si Eva María {{Sfn|Peña|2013}} Siya ay naglingkod sa loob ng tatlumpong taon sa Institusyon ng Salomé Ureña. {{Sfn|Durán|2010}} Nang [[Republikang Dominikano|salakayin at sakupin]] ng [[Estados Unidos]] ang Dominican Republic noong 1916, umanib si Aguiar sa isang grupo ng mga kababaihan, upang buuin ang Sociedad Amantes de a Luz (Samahan ng mga Nagmamahal sa Liwanag). Naglingkod siya bilang kalihim ng samahan at nagsalita sila laban sa pagsalakay ng Estados Unidos sa bansa at paglabag sa soberanya nito. {{Sfn|Durán|2010}} Naglingkod siya sa parehong kapasidad sa Junta Patriótica de Damas (Lupon ng mga Makabayang Babae) {{Sfn|Durán|2010}} Ang mga kababaihang ito ay nagsusumikap hindi lamang para sa pagkilala bagkus ay sa mga karapatang nasyonalista, pati na rin sa mga karapatan ng kababaihan at sa iba't ibang mga layunin, kabilang ang pagtatatag ng mga ospital para sa mga ina at bata, mga ampunan, at mga pasilidad sa pagsasanay ng mga nars; libreng pangangalagang pang-kalusugan at mga serbisyong medikal laan para sa mga dukha, mga kampanya sa kalusugan sa buong bansa upang wakasan ang mga endemikong sakit, kaalaman sa nutrisyon, pa-bahay, at mga palaruan para sa mga komunidad ng mga uring manggagawa, at mga pook pang-kalusugan at pangangalaga sa mga bata at mga nagtatrabahong ina; at mga pagpapabuti sa sektor ng edukasyon kabilang ang libreng almusal at tanghalian sa paaralan, sapat na uniporme, pagpapaunlad ng mga silid-aklatan, at edukasyon sa kalakalan. {{Sfn|Durán|2010}} Noong 1942, siya ay hinirang bilang delegado para sa Santo Domingo sa Unang Kongreso ng mga Kababaihang Dominikano, na naglalayong mapabuti ang mga oportunidad sa edukasyon ng mga kababaihan, upang mapa-unlad ang kanilang sosyo-ekonomiko at politikang aspeto, at upang maging mahusay na katuwang ng mga kanilang mga kabiyak. {{Sfn|Durán|2010}} Hindi nagtagal, pagkatapos ng kunperensya, nagwagi ang mga kababaihan para sa karapatang bumoto nang taon ding iyon. {{Sfn|Fauré|2004}} Noong 1945, si Aguiar ay isa sa mga espesyal na delegado na hinirang bilang taga-payo sa Kunbensyon ng Partidong Dominikano upang "Ang Reporma ng mga Prinsipyo at Katayuan" ay matugunan. {{Sfn|Durán|2010}} Isinulong ng mga kababaihan ang mga reporma para sa mga batas sa panganganak upang protektahan ang mga babaeng manggagawa. {{Sfn|Durán|2010}} Bukod sa kaniyang pagtuturo at pakikibaka, aktibo rin si Aguiar bilang isang manunulat, na naglathala ng maraming artikulo tulad ng ''La crónica'', ''La Cuna de América'', ''El Eco de la Opinión'', ''Letras y Ciencias'', ''Listín Diario'', at ''La Revista Literaria'' . Bagama't naglaho ang karamihan sa kaniyang mga likha, tinipon ni Adolfina Henríquez de Smith ang isang grupo ng kaniyang mga gawa at lumikha ng isang pinagsama-samang sipi ng ilan sa kaniyang mga pinaka-kilalang likha, kabilang ang talumpati na kaniyang binigkas sa Kongreso ng Kababaihan noong 1942. Noong 1937, pagkatapos ng limampung taon ng pagtuturo, siya ay ginunita ng Kagawaran ng Edukasyon at noong 1944 ay ginawaran ng gobyerno ng Gintong Medalya ng Karangalan para Edukasyon. {{Sfn|Peña|2013}} == Kamatayan at pamana == Pumanaw si Aguiar dahil sa mga problema sa puso noong Enero 1, 1958 sa Santo Domingo. {{Sfn|''Diario Dominicano''|2017}} Pagkaraan ng kaniyang kamatayan, kinilala siya para sa kaniyang mga kontribusyon sa pagpapaunlad ng edukasyon sa Dominican Republic sa pamamagitan ng isang kalsada at isang paaralan na ipinangalan sa kaniya. {{Sfn|Peña|2013}} == Mga sanggunian == === Mga Sitasyon === {{Reflist|30em}} === Bibliograpiya === {{refbegin|30em}} *{{cite book|last1=Durán|first1=Carmen|title=Historia e ideología: mujeres dominicanas, 1880-1950|date=2010|publisher=Archivo General de la Nación|location=Santo Domingo|isbn=978-9945-020-71-7|url=http://en.calameo.com/read/000345214709bd25d1e00|language=Spanish|trans-title=History and ideology: Dominican women, 1880-1950}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|last=Fauré|first=Christine |title=Political and Historical Encyclopedia of Women|url=https://books.google.com/books?id=Qfq4_2xF8uUC&pg=PA741|year=2004|publisher=Routledge|location=London, England|isbn=978-1-135-45691-7}} *{{cite book|last=Gutiérrez|first=Franklin|title=Evas terrenales: biobibliografías de 150 autoras dominicanas|url=https://archive.org/details/evasterrenalesbi00guti|url-access=registration|year=2000|publisher=Comisión Permanente de la Feria del Libro|location=Santo Domingo, República Dominicana|language=Spanish|isbn=978-1-887691-14-7|trans-title=Earth Eves: bio/bibliographies of 150 Dominican authors}} *{{cite news|last1=Peña |first1=Angela |title=Calles y avenidas Prof. Mercedes Laura Aguiar |url=http://hoy.com.do/calles-y-avenidasprof-mercedes-laura-aguiar/ |access-date=10 January 2017 |publisher=Hoy |date=29 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511044441/http://hoy.com.do/calles-y-avenidasprof-mercedes-laura-aguiar/ |archive-date=11 May 2015 |location=Santo Domingo, República Dominicana |language=Spanish |trans-title=Streets and avenues Prof. Mercedes Laura Aguiar |url-status=dead }} *{{cite news|ref={{harvid|''Diario Dominicano''|2017}} |title=El día que falleció la educadora Mercedes Laura Aguiar Mendoza |url=http://www.diariodominicano.com/cultura/2017/01/01/235202/muere-la-maestra-mercedes-laura-aguiar-mendoza |access-date=10 January 2017 |publisher=Diario Dominicano |date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111145128/http://www.diariodominicano.com/cultura/2017/01/01/235202/muere-la-maestra-mercedes-laura-aguiar-mendoza |archive-date=11 January 2017 |location=Santo Domingo, República Dominicana |language=Spanish |trans-title=The day that the educator Mercedes Laura Aguiar Mendoza died |url-status=dead }} {{refend}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Aguiar, Mercedes Laura}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1872]] [[Kategorya:Namatay noong 1958]] [[Category:People from Santo Domingo]] [[Category:Dominican Republic educators]] [[Category:Dominican Republic women educators]] [[Category:20th-century Dominican Republic women writers]] [[Category:19th-century Dominican Republic women writers]] [[Category:19th-century Dominican Republic writers]] [[Category:20th-century Dominican Republic writers]] [[Category:Dominican Republic women's rights activists]] [[Category:White Dominicans]] bq7q3dwd3j9567sfqe57f6fsl9notmw Padron:Calamba 10 338129 2224715 2221646 2026-09-12T15:28:01Z Ivan P. Clarin 84769 2224715 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Calamba |title = Lungsod ng '''[[Calamba, Laguna|Calamba]]''' |state = {{{state|autocollapse}}} |above = '''[[Real, Calamba|Real]]''' (Kabisera) |listclass = hlist |image = [[Talaksan:Calamba, Laguna Seal.svg|100px]] |group1 = Mga turismo sa Calamba |list1 = * [[Buhayani Festival]] * [[Calamba Bayside]] * [[Canlubang Golf & Country Club]] * [[Canlubang Sugar Estate]] * [[Carmel, Canlubang|Carmel District]] * [[Ilog ng Bunggo]] * [[Ilog San Cristobal]] * [[Isla ng Calamba]] * [[Nuvali Driving Range]] * [[Villa Cueba]] |group2 = Mga ospital ng Calamba |list2= * [[AMSI Doctors' Medical Center]] * [[Calamba City Hospital]] * [[Calamba Doctors' Hospital]] * Calamba Medical Center * Dr. Annaluz Fonte * [[Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital]] * Gamez Hospital * [[Global Care Medical Center of Canlubang]] * [[Pamana Medical Center]] * [[St. John the Baptist Medical Center, Inc.]] |group3 = Mga gusali ng Calamba |list3 = * [[Gusaling Panlungsod ng Calamba]] * [[José Rizal Coliseum]] * [[KIS–SR Senior High School]] * [[San Jose Manggawa Parish (Canlubang)|San Jose Manggawa]] * [[SM City Calamba]] |group4 = Mga barangay sa Calamba |list4 = * [[Calamba Poblacion]] * [[Canlubang]] * [[Halang, Calamba|Halang]] * [[Kay-Anlog]] * [[Parian, Calamba|Parian]] * [[Real, Calamba|Real]] * [[Major Homes, Sirang Lupa|Sirang Lupa]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kaurian:Mga padron ng mga barangay sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga barangay ng Laguna|^]] </noinclude> 9cxt634sm5ram1qb41t7bge37qcf2do AMSI Doctors' Medical Center 0 339275 2224724 2221656 2026-09-12T15:40:58Z Ivan P. Clarin 84769 2224724 wikitext text/x-wiki {{See also|Pamana Medical Center}} {{Infobox hospital | name = AMSI Doctors' Medical Center | image = | image_size = 300px | caption = | location = Calamba-Pagsanjan Rd, Halang, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 130 | pushpin_map = | key_people = | clinics = more than 80 | office = more than 40 | begin = 2021 | complete = 2023 (patapos) | open = Oktubre 2023 | website = https://www.amsidoctors.com.ph | wiki-Links = https://amsidoctors.com.ph/about }} Ang '''AMSI Doctor's Medical Center''' ay isang pribadong ospital sa Halang, Calamba, Laguna na itinayo noong 2021 at binuksan noong Oktubre 2023 sa publiko't mamamayan sa lungsod.<ref>https://www.amsi.com.ph</ref><ref>https://amsidoctors.com.ph/component/content/article/amsi-doctors-opens-its-doors-as-a-modern-healthcare-institution?catid=10&Itemid=101</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang limang palapag na itinayo noong 2021, Mayro'n akomdasyon at akteditado ng bawat sangay ng securing pangkalusugan.<ref>https://nowserving.ph/amsi-doctors-medical-center</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] pmdnzb9q1hiwdkmkf7eu24lf0h7v5qr Calamba Doctors' Hospital 0 339276 2224730 2221640 2026-09-12T15:50:41Z Ivan P. Clarin 84769 2224730 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = Calamba Doctors' Hospital | image = 2426Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 24.jpg | image_size = 300px | caption = Ang harapan ng Calamba Doctors' Hospital | location = National Hgwy, Parian, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 1994 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 150 | pushpin_map = | key_people = | clinics = | office = | begin = 1994 | complete = 1996 (patapos) | open = 1997 | website = https://www.calambadoctorshospital.com/ | wiki-Links = }} Ang '''Calamba Doctors' Hospital''' ay isang pribadong ospital sa Parian, Calamba, Laguna na itinatag noong 1994 sa lungsod.<ref>https://m.yelp.com/biz/calamba-doctors-hospital-calamba-city?dd_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang anim palapag na itinayo noong 1994.<ref>https://maps.apple.com/place?place-id=I5CD56B315EB9D923&address=Km+49+National+Highway%2C+Parian%2C+Calamba+City%2C+4029+Laguna%2C+Philippines&coordinate=14.217864%2C121.142328&name=Calamba+Doctors%27+Hospital&_provider=9902</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] llwrn6llf6tdob784jjopkll0i6673e 2224731 2224730 2026-09-12T15:52:09Z Ivan P. Clarin 84769 2224731 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = Calamba Doctors' Hospital | image = 2426Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 24.jpg | image_size = 300px | caption = Ang harapan ng Calamba Doctors' Hospital | location = National Hgwy, Parian, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 1994 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 150 | pushpin_map = | key_people = | clinics = | office = | begin = 1994 | complete = 1996 (patapos) | open = 1997 | website = https://www.calambadoctorshospital.com/ | wiki-Links = }} Ang '''Calamba Doctors' Hospital''' ay isang pribadong ospital sa Parian, Calamba, Laguna na itinatag noong 1994 sa lungsod.<ref>https://m.yelp.com/biz/calamba-doctors-hospital-calamba-city?dd_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang anim palapag na itinayo noong 1994.<ref>https://maps.apple.com/place?place-id=I5CD56B315EB9D923&address=Km+49+National+Highway%2C+Parian%2C+Calamba+City%2C+4029+Laguna%2C+Philippines&coordinate=14.217864%2C121.142328&name=Calamba+Doctors%27+Hospital&_provider=9902</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} {{Laguna}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] bkcd5zerf8kmdjpwlyduz0yi04i2puz Pamana Medical Center 0 339277 2224733 2221658 2026-09-12T15:54:14Z Ivan P. Clarin 84769 2224733 wikitext text/x-wiki {{See also|AMSI Doctors' Medical Center}} {{Infobox hospital | name = Pamana Medical Center | image = | image_size = 300px | caption = | location = National Hghw, Halang, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 1990 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 130 | pushpin_map = | key_people = | clinics = | office = | begin = 1990 | complete = 2002 (patapos) | open = 2003 | website = https://www.pamanamedicalcenter.net/ | wiki-Links = }} Ang '''Pamana Medical Center''' o ang '''PMC''' ay isang pribadong ospital sa Halang, Calamba, Laguna at isa sa mga pangunahing pribadong ospital ng Calamba kabilang ang ospital na AMSI.<ref>https://nowserving.ph/pamana-medical-center</ref><ref>https://healthspace.ph/facility/pamana-medical-center-FCD00809</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang pitong palapag na itinayo noong 1990, Ang pribadong ospital ay nag aakomodasyon ng iba't ibang sangay ng pangkalusugan.<ref>https://www.linkedin.com/company/pamana-premier-medical-center?trk=products_details_guest_organization_image</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] fnocg5cs0rsvamyqc0kxqt9llakfepa Gattouz0 0 339479 2224800 2224339 2026-09-12T21:49:01Z ~2026-49177-71 166264 revert further 2224800 wikitext text/x-wiki '''Gattouz0''', ang pangalang ginagamit ni '''Youssef Khelil''' (ipinanganak noong Abril 23, 1998), ay isang Pranses na content creator at aktor sa industriya ng pornograpiya. May lahing Tunisian at Portuguese siya, naging paksa siya ng iba't ibang pampublikong alegasyon, kabilang ang hindi konsensuwal na pagpapakalat ng mga seksuwal na video, karahasan laban sa kanyang dating asawa, at hindi ligtas na mga gawi sa trabaho. == Karera == Bago pumasok sa paggawa ng nilalamang pang-adulto, nagtrabaho si Khelil bilang stripper sa Stock Bar, isang gay club sa [[Montreal]]. Kalaunan ay nagsimula siyang bumuo ng kanyang presensya sa social media, pangunahin sa [[TikTok]] at [[Instagram]], kung saan siya ay naglalathala ng nilalamang may kaugnayan sa fitness, disiplina, nutrisyon, at personal na motibasyon. Ang ganitong nilalaman ay bahagi ng mga diskurso at paksang karaniwang iniuugnay sa manosphere. Kasabay nito, ipinagpatuloy niya ang kanyang gawain sa industriya ng pornograpiya sa pangalang Gattouz0. Noong 2023, dumami ang kanyang mga tagasubaybay at interaksiyon sa kanyang mga account sa TikTok at OnlyFans kumpara sa mga naunang pagsukat, habang ang kanyang nilalaman sa [[Pornhub]] ay lumampas sa 53 milyong panonood at nakatanggap ang kanyang profile ng mahigit 14 milyong pagbisita.<ref name="Fleshbot">{{Cite web |url=https://fleshbot.com/8963097/getting-to-know-youssef-khelil-gattouz0-mr-fleshbot-international-for-august-2023/ |title=Getting To Know Youssef Khelil/Gattouz0, Mr. Fleshbot International For August 2023 |author=Ariana Levi |date=Agosto 19, 2023 |website=Fleshbot |language=en }}</ref> Noong Agosto 2026, ang mga profile ni Khelil sa Pornhub at xHamster ay nagpakita ng 800 milyon at 142.5 milyong panonood, ayon sa pagkakabanggit, habang ang kanyang account sa X, dating Twitter, ay may 3.8 milyong tagasubaybay. Nominado si Khelil sa iba't ibang parangal sa industriya sa mga nakaraang taon. Noong 2026, nanalo siya ng Favorite Amateur Male Model sa ika-8 edisyon ng Pornhub Awards.<ref>{{Cite web |url=https://www.xbiz.com/news/298487/2026-pornhub-awards-winners-announced |title=2026 Pornhub Awards Winners Announced |website=XBIZ |language=en }}</ref> Noong Pebrero ng parehong taon, lumabas siya bilang panauhin sa ''Pillow Talk'', isang podcast na inuugnay sa manosphere. == Mga kontrobersiya == === Alegasyon ng revenge porn === Noong Mayo 2025, nagbahagi ang X account na @kurtcobainstaan ng isang alegasyon na nagsasaad na umano'y nag-record at namahagi si Khelil ng mga seksuwal na video ng mga babae nang hindi nila nalalaman. Kasama sa publikasyon ang testimonya ng isang babaeng nanatiling hindi pinangalanan at nagsabing nagkaroon siya ng seksuwal na relasyon kay Khelil sa pagitan ng 2021 at 2022.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/kurtcobainstaan/status/1920559475494117818 |title=Post ni @kurtcobainstaan |date=Mayo 8, 2025 |website=X |language=fr }}</ref> Ayon sa kanyang salaysay, ilang beses siyang inalok ni Khelil na gumawa ng mga seksuwal na video, ngunit tumanggi siya sa mga ito. Kalaunan ay nagsimula siyang maghinalang nire-record siya habang sila ay nagtatalik, matapos niyang mapansin ang hindi pangkaraniwang paghinto ng musikang pinapatugtog ni Khelil. Sa simula ng 2022, matapos silang tumigil sa pakikipag-usap sa isa't isa, sinabi ng babae na na-access niya ang isang channel sa Telegram sa pamamagitan ng link na dati nang ibinahagi ni Khelil sa Snapchat. Ayon sa kanyang testimonya, nakakita siya roon ng dose-dosenang video kung saan ang mga babae ay nire-record habang nakikipagtalik nang hindi nila nalalaman, kabilang ang ilan kung saan nakilala niya ang kanyang sarili. Sinabi rin ng account na nagbahagi ng testimonya na nakatanggap ito ng ebidensiya kaugnay ng mga pangyayari at isa pang hindi pinangalanang testimonya tungkol sa isang katulad na alegasyon. Hindi ibinunyag sa publiko ang pagkakakilanlan ng mga babae. === Tugon ni Khelil === Noong Hunyo 24, 2025, naglabas si Khelil ng isang video na pinamagatang «Soyez vigilant aux mauvaises personnes» («Mag-ingat sa masasamang tao»),<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=uNS1W3zZUkg |title=Soyez vigilant aux mauvaises personnes |date=Hunyo 24, 2025 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> kung saan tumugon siya sa mga alegasyon. Itinanggi niyang gumawa siya ng revenge porn at sinabi niyang ang pakikipagtalik at ang mga pag-record ay kapwa may pahintulot. Ayon sa kanyang bersyon, magkakilala na sila ng babae mula pa noong panahon ng high school at nagkasundo silang gumawa ng mga video nang magkasama. Iginiit niyang pumayag ang babae sa mga recording at, matapos niyang sabihin sa babae na hindi siya umiibig dito, nagbago umano ang pakikitungo nito sa kanya dahil sa sama ng loob. Sinabi rin ni Khelil na binura niya ang mga video at iginiit niyang gumawa ang babae ng mga maling pahayag tungkol sa nangyari, kabilang ang pagsasabing 16 taong gulang siya noong ginawa ang mga video. Gayunman, may hindi pagkakatugma sa kronolohiya ang kanyang salaysay kapwa sa testimonya na inilathala noong Mayo 2025 at sa kanyang sariling edad: sinabi niyang nangyari ang mga pangyayari «15 o 20 taon» na ang nakalipas, samantalang itinakda ng testimonya ang mga ito sa pagitan ng 2021 at 2022. Sinabi rin ni Khelil na madaling maging biktima ang mga lalaki ng maling paratang mula sa mga babae bilang paraan ng paghihiganti at binalaan niya ang kanyang mga tagasubaybay tungkol sa pakikipagtalik sa mga babaeng lasing. Nagbigay pa siya ng mga sitwasyon kung saan maaaring sadyang saktan ng isang babae ang sarili upang maling paratangan ang isang lalaki ng panggagahasa. Iginiit din niyang lalo umanong karaniwan ang ganitong mga sitwasyon sa France at kulang sa proteksiyon ang mga lalaki laban sa mga ito. === Iba pang mga alegasyon at reaksiyon ng industriya === ==== Mga alegasyon mula sa ibang babae ==== Noong Hulyo 2025, nagbahagi ang adult content actress na si Sedona Sky ng isang salaysay tungkol sa pakikipagtulungan niya kay Khelil noong nakaraang tag-init sa Montreal. Sinabi niyang hindi ipinakita sa kanya ni Khelil ang isang kamakailang medical test kundi mga naunang resulta, at sinabi umano nitong hindi isinasagawa sa Canada ang pagsusuri para sa Mgen (''Mycoplasma genitalium'', isang bakterya na nagdudulot ng impeksiyong nakukuha sa pakikipagtalik).<ref name="Sedona2025">{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/1939902243777790242 |title=Post ni Sedona Sky |date=Hulyo 1, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> Ayon kay Sedona, una raw itinago ni Khelil na may asawa siya at sinabi umano nitong sinasaktan ng kanyang asawa ang sarili dahil nakikipagtalik siya sa ibang babae at gumagawa ng pornograpiya. Sinabi rin niyang sinabi umano ni Khelil na pagbabantaang papatayin niya kapwa ang kanyang asawa at ang lalaking nakakausap nito sa pamamagitan ng mensahe. Iginiit ni Sedona na binibigyang-katwiran ni Khelil ang sarili niyang pakikipagrelasyon sa ibang babae habang naniniwalang nawawalan ng halaga ang isang babae kapag nagtatrabaho ito sa pornograpiya. Kaugnay ng sarili niyang trabaho bilang stripper at creator sa OnlyFans, sinabi rin ni Sedona na gumawa si Khelil ng mga homophobic na komento habang, ayon sa kanya, ginagamit nito ang kalabuan tungkol sa kanyang seksuwalidad upang makaakit ng bahagi ng kanyang audience para sa layuning pinansiyal.<ref name="Sedona2025"/> Matapos mailathala ang mga video na ginawa nilang dalawa, sinabi ni Sedona na nakatanggap siya ng daan-daang banta at mensaheng humihikayat sa kanya na magpakamatay. Nang hilingin niyang alisin ni Khelil ang nilalaman, tumanggi umano ito, kaya kinailangan niyang direktang makipag-ugnayan sa Pornhub upang bawiin ang kanyang pahintulot. Kalaunan ay inalis ng platform ang mga video. Makalipas ang isang taon, noong Hulyo 2026, pinalawak ni Sedona ang kanyang mga alegasyon at sinabi niyang gumamit umano si Khelil ng pisikal, sikolohikal, at emosyonal na karahasan laban sa kanyang asawa noon. Kabilang sa kanyang mga sinabi ang ilang ulit umano nitong pagbabanta na papatayin ang kanyang asawa at ang pagkabali umano ng clavicle nito sa isang pagtatalo. Sinabi rin niyang nakatanggap siya ng mga mensahe mula sa mga taong kabilang sa personal at propesyonal na kapaligiran ni Khelil na nagsasabing nakaranas din umano sila ng pang-aabuso mula rito, ngunit hindi sila nangahas magsalita sa publiko.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/2079345746852065713 |title=Post ni Sedona Sky |date=Hulyo 21, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Sinabi rin ni Sedona na gumagawa umano si Khelil ng mga komentong misogynistic, homophobic, at racist sa mga pribadong pag-uusap, na, ayon sa kanya, ay nagpapahirap sa pagkuha ng ebidensiya tungkol dito. Ipinaliwanag din niyang pangunahing ginagamit ni Khelil ang Snapchat upang makipag-usap, na nagpapahirap sa pag-iingat ng mga ebidensiya ng kanilang mga pag-uusap dahil inaabisuhan ng aplikasyon ang mga gumagamit tungkol sa mga screenshot.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/2084334190632550675 |title=Post ni Sedona Sky |date=Agosto 3, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Noong Enero 2026, sinabi ng aktres na si Vivi Vicious na natatakot siyang sabihin sa publiko ang nangyari sa kanya kay Khelil at nagbabala sa iba pang tao sa industriya na huwag ilagay sa panganib ang kanilang kaligtasan sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa kanya, na tinawag niyang «predator».<ref>{{Cite web |url=https://x.com/vicious_vivs/status/2011468027297255711 |title=Post ni Vivi Vicious |date=Enero 14, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> ==== Mga reaksiyon mula sa mga propesyonal sa industriya ==== Nagdulot din ng pampublikong kritisismo ang presensya ni Khelil sa mga kaganapan ng industriya. Noong Enero 2026, sinabi ni Jessica Starling na kilala umano si Khelil sa Tunisia dahil umano sa hindi konsensuwal na pagpapakalat ng isang seksuwal na video ng isang babae at kinuwestiyon niya ang pagdadala ng Pornhub sa kanya sa X3. Hiniling niya sa platform na imbestigahan ang kanyang nakaraan at pag-isipang isara ang kanyang account.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/J3ssicaStarling/status/2009863420326408356 |title=Post ni Jessica Starling |date=Enero 10, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Si Alex Coal ay humiling na muling pag-isipan ang desisyong dalhin si Khelil sa kaganapan at pinuna ang pagbibigay sa kanya ng isang platform na, sa kanyang pananaw, ay maaaring magbigay sa kanya ng higit na pagiging lehitimo at mas malawak na access sa ibang babae.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/AlexxxCoal/status/2010751717273702767 |title=Post ni Alex Coal |date=Enero 12, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Kinuwestiyon din ni Summer Hart ang presensya ni Khelil sa espasyo ng Pornhub sa panahon ng X3, at tinawag itong isang partikular na problematikong desisyon matapos ang mga kritikang natanggap ng platform kaugnay ng revenge porn.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/SummerHartxxx/status/2010782657240773066 |title=Post ni Summer Hart |date=Enero 12, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Noong Enero 2026, sinabi ni Cami Strella na sinubukan umano ni Khelil na makipagtulungan sa kanya at sa iba pang babae nang wala siyang naaangkop na mga pagsusuri. Nilinaw niyang nangyari ito bago niya nalaman ang mga alegasyong may kaugnayan sa nakaraan nito.<ref name="Strella2026">{{Cite web |url=https://x.com/TheCamiStrella/status/2010358356452712956 |title=Post ni Cami Strella |date=Enero 11, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Kalaunan, sinabi ni Strella na mas gusto niyang hindi makipagtulungan sa mga lalaking ang pagsisimula sa pornograpiya ay nauugnay sa revenge porn, sa pagkasira ng buhay ng isang babae, o sa paggamit ng mga terminong nakapanlalait nang walang pahintulot.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/TheCamiStrella/status/2004928686018179524 |title=Post ni Cami Strella |date=Disyembre 27, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> Ilang beses ding tumanggi si Reislin sa posibilidad na makipagtulungan kay Khelil.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/reislin_model_/status/2084647519036875101 |title=Post ni Reislin |date=Agosto 4, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://x.com/reislin_model_/status/2091428259267596719 |title=Post ni Reislin |date=Agosto 23, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> ==== Mga propesyonal na nakatrabaho si Khelil ==== Tinalakay ng Pranses na aktres na si Khalamite, na kalaunan ay umalis sa pornograpiya at nagsimulang mag-stream sa Twitch, ang pakikipagtulungan niya kay Khelil noong Abril 21, 2026 sa Twitch livestream na "J'arrête le X", kung saan ipinaliwanag niya ang mga dahilan ng kanyang pag-alis sa pornograpiya.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_2SRGaA3IbQ |title=J'arrête le X |date=Abril 21, 2026 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> Sinabi niyang hindi niya alam ang tungkol sa mga alegasyon nang makilala niya si Khelil at ang nakita lamang niya ay ang mga pornographic video nito kung saan lumalabas siya bilang isang dominanteng pigura. Sinabi niyang kung nalaman niya ang mga alegasyon, hindi niya kailanman tatanggapin ang pakikipagtulungan dahil ayaw niyang ilagay ang sarili sa panganib, at inilarawan niya ang pakikipagtulungang iyon bilang isa sa mga pinagsisisihan niya sa kanyang karera. Sa kabila nito, nanatiling available sa channel ni Khelil sa Pornhub ang dalawang video na ginawa nila ni Khalamite at magkakasamang nakakuha ang mga ito ng halos 15 milyong panonood. Ang Colombian na aktres na si Elena Cruz, na naglabas ng isang eksena kasama si Khelil noong Enero 2026, ay tumugon sa Reddit sa mga kritisismong natanggap niya dahil sa pakikipagtulungan sa kanya at sinabing napakaganda ng naging karanasan. Samantala, minaliit ng Pranses na aktres na si Chloé Chevalier ang mga alegasyon nang tumugon siya sa isang user na pumuna sa kanya dahil nakatrabaho niya si Khelil. Binigyang-katwiran ni Chevalier ang pakikipagtulungan kay Khelil sa pamamagitan ng pagtutumbas sa malulubhang alegasyon sa mga simpleng tsismis sa industriya, at sinabing mas gusto niyang umasa lamang sa sarili niyang direktang karanasan.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/chevalierchloe_/status/2053883377866993814 |title=Post ni Chloé Chevalier |date=Mayo 11, 2026 |publisher=X |language=fr }}</ref> ==== Pagpapatuloy ng mga pakikipagtulungan ==== Sa kabila ng mga alegasyon at ng mga kritikang ginawa ng ilang propesyonal, nagpatuloy si Khelil sa pakikipagtulungan sa mga taong konektado sa industriya ng pornograpiya at sex work. Sinabi ni Sedona Sky na dati na niyang binalaan ang ibang babae sa industriya tungkol sa kanyang karanasan kay Khelil. Nang tanungin siya kung bakit nagpatuloy ang ilang propesyonal sa paggawa ng mga eksena kasama niya sa kabila ng mga alegasyon, sinabi niyang ginagawa nila ito dahil sa katanyagang maaaring idulot ng kanyang malaking bilang ng mga tagasubaybay. Samantala, sinabi ni Strella na matagal na niyang sinusubukang magbabala tungkol sa ilang pag-uugali ni Khelil, ngunit tila walang nakikinig o nagbibigay-pansin sa kanya.<ref name="Strella2026"/> Nagpatuloy ang mga pakikipagtulungan matapos maisapubliko ang mga alegasyon. Kabilang sa mga eksenang inilabas pagkatapos nito ang mga ginawa kasama sina Anne Marie, Sharinami, at Salome Salvi. Noong Agosto 2026, sinusundan ni Khelil at ng ilang babaeng konektado sa industriya ng pornograpiya at sex work ang isa't isa sa X, kabilang sina Angela White, Kali Roses, Jewelz Blu, Eve Sweet, Strawberry Tabby, Nicolette Shea, at Tanya Tate. == Personal na buhay == Ipinanganak si Khelil sa France sa isang pamilyang may lahing Tunisian at Portuguese at naninirahan siya sa Montreal, Quebec. Nagsasalita siya ng Arabic, French, at English.<ref name="Fleshbot"/> Nagkaroon si Khelil ng relasyon sa isang babae mula sa Montreal, Quebec. Magkasama silang gumawa ng iba't ibang pornographic video na kalaunan ay inilathala sa OnlyFans at Pornhub. Nagpakasal ang magkapareha noong Pebrero 2023<ref>{{Cite web |url=https://x.com/trippyxxxangel/status/1623404419650842626 |title=Post ni trippyxxxangel |date=Pebrero 8, 2023 |publisher=X }}</ref> at naghiwalay sa simula ng 2025. Noong Agosto 25, 2025, naglabas ang kanyang dating asawa ng mensahe sa X kung saan sinabi nitong nakaranas siya ng pang-aabuso sa panahon ng kanilang relasyon at inilarawan si Khelil bilang isang «narsisista at marahas na sikopata».<ref>{{Cite web |url=https://x.com/trippyxxxangel/status/1959831818456424684 |title=Post ni trippyxxxangel |date=Agosto 25, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> May pagkakaibigan din si Khelil sa Pranses na influencer na si AD Laurent, na noong 2026 ay naging paksa ng isang imbestigasyong panghukuman kasunod ng mga alegasyon ng panggagahasa na itinatanggi niya.<ref>{{Cite news |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/ad-laurent-une-juge-va-enqueter-sur-les-accusations-de-viols-visant-linfluenceur-21-05-2026-D36EOFROJZHHDPPG55NPHAITMA.php |title=Ad Laurent : une juge va enquêter sur les accusations de viols visant l'influenceur |date=Mayo 21, 2026 |work=Le Parisien |language=fr }}</ref> Gumawa si Khelil ng mga pahayag na inuugnay sa retorika ng malayong kanan. Sa isang video na inilathala sa YouTube noong Hunyo 5, 2026, na pinamagatang «Gattouz Talks: JE REPOND A VOS QUESTIONS!»,<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=-bXLPq2XQcQ |title=Gattouz Talks: JE REPOND A VOS QUESTIONS! |date=Hunyo 5, 2026 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> sinabi niyang sa France ay «nagkaroon [...] ng isang pagpapalit» at sinabing babalik siya sa bansa kapag namuno ang «malayong kanan», na inilarawan niya bilang binubuo ng «mga tunay na Pranses» na magpoprotekta sa bansa at sa kultura nito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.iafd.com/person.rme/id=6ca9921e-1d5b-424d-b68e-ef3b4ab0499a Profile ni Gattouz0 sa IAFD] 88r8350wgre8qnvc0rrt7aylao20d3e 2224801 2224800 2026-09-12T21:50:34Z ~2026-49177-71 166264 multiple issues 2224801 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Setyembre 2026}} {{MOS|date=Setyembre 2026}} {{cleanup|date=Setyembre 2026|reason=Kailangang ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin ang mga banyagang salita.}} }} Si '''Gattouz0''', ang pangalang ginagamit ni '''Youssef Khelil''' (ipinanganak noong Abril 23, 1998), ay isang Pranses na content creator at aktor sa industriya ng pornograpiya. May lahing Tunisian at Portuguese siya, naging paksa siya ng iba't ibang pampublikong alegasyon, kabilang ang hindi konsensuwal na pagpapakalat ng mga seksuwal na video, karahasan laban sa kanyang dating asawa, at hindi ligtas na mga gawi sa trabaho. == Karera == Bago pumasok sa paggawa ng nilalamang pang-adulto, nagtrabaho si Khelil bilang stripper sa Stock Bar, isang gay club sa [[Montreal]]. Kalaunan ay nagsimula siyang bumuo ng kanyang presensya sa social media, pangunahin sa [[TikTok]] at [[Instagram]], kung saan siya ay naglalathala ng nilalamang may kaugnayan sa fitness, disiplina, nutrisyon, at personal na motibasyon. Ang ganitong nilalaman ay bahagi ng mga diskurso at paksang karaniwang iniuugnay sa manosphere. Kasabay nito, ipinagpatuloy niya ang kanyang gawain sa industriya ng pornograpiya sa pangalang Gattouz0. Noong 2023, dumami ang kanyang mga tagasubaybay at interaksiyon sa kanyang mga account sa TikTok at OnlyFans kumpara sa mga naunang pagsukat, habang ang kanyang nilalaman sa [[Pornhub]] ay lumampas sa 53 milyong panonood at nakatanggap ang kanyang profile ng mahigit 14 milyong pagbisita.<ref name="Fleshbot">{{Cite web |url=https://fleshbot.com/8963097/getting-to-know-youssef-khelil-gattouz0-mr-fleshbot-international-for-august-2023/ |title=Getting To Know Youssef Khelil/Gattouz0, Mr. Fleshbot International For August 2023 |author=Ariana Levi |date=Agosto 19, 2023 |website=Fleshbot |language=en }}</ref> Noong Agosto 2026, ang mga profile ni Khelil sa Pornhub at xHamster ay nagpakita ng 800 milyon at 142.5 milyong panonood, ayon sa pagkakabanggit, habang ang kanyang account sa X, dating Twitter, ay may 3.8 milyong tagasubaybay. Nominado si Khelil sa iba't ibang parangal sa industriya sa mga nakaraang taon. Noong 2026, nanalo siya ng Favorite Amateur Male Model sa ika-8 edisyon ng Pornhub Awards.<ref>{{Cite web |url=https://www.xbiz.com/news/298487/2026-pornhub-awards-winners-announced |title=2026 Pornhub Awards Winners Announced |website=XBIZ |language=en }}</ref> Noong Pebrero ng parehong taon, lumabas siya bilang panauhin sa ''Pillow Talk'', isang podcast na inuugnay sa manosphere. == Mga kontrobersiya == === Alegasyon ng revenge porn === Noong Mayo 2025, nagbahagi ang X account na @kurtcobainstaan ng isang alegasyon na nagsasaad na umano'y nag-record at namahagi si Khelil ng mga seksuwal na video ng mga babae nang hindi nila nalalaman. Kasama sa publikasyon ang testimonya ng isang babaeng nanatiling hindi pinangalanan at nagsabing nagkaroon siya ng seksuwal na relasyon kay Khelil sa pagitan ng 2021 at 2022.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/kurtcobainstaan/status/1920559475494117818 |title=Post ni @kurtcobainstaan |date=Mayo 8, 2025 |website=X |language=fr }}</ref> Ayon sa kanyang salaysay, ilang beses siyang inalok ni Khelil na gumawa ng mga seksuwal na video, ngunit tumanggi siya sa mga ito. Kalaunan ay nagsimula siyang maghinalang nire-record siya habang sila ay nagtatalik, matapos niyang mapansin ang hindi pangkaraniwang paghinto ng musikang pinapatugtog ni Khelil. Sa simula ng 2022, matapos silang tumigil sa pakikipag-usap sa isa't isa, sinabi ng babae na na-access niya ang isang channel sa Telegram sa pamamagitan ng link na dati nang ibinahagi ni Khelil sa Snapchat. Ayon sa kanyang testimonya, nakakita siya roon ng dose-dosenang video kung saan ang mga babae ay nire-record habang nakikipagtalik nang hindi nila nalalaman, kabilang ang ilan kung saan nakilala niya ang kanyang sarili. Sinabi rin ng account na nagbahagi ng testimonya na nakatanggap ito ng ebidensiya kaugnay ng mga pangyayari at isa pang hindi pinangalanang testimonya tungkol sa isang katulad na alegasyon. Hindi ibinunyag sa publiko ang pagkakakilanlan ng mga babae. === Tugon ni Khelil === Noong Hunyo 24, 2025, naglabas si Khelil ng isang video na pinamagatang «Soyez vigilant aux mauvaises personnes» («Mag-ingat sa masasamang tao»),<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=uNS1W3zZUkg |title=Soyez vigilant aux mauvaises personnes |date=Hunyo 24, 2025 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> kung saan tumugon siya sa mga alegasyon. Itinanggi niyang gumawa siya ng revenge porn at sinabi niyang ang pakikipagtalik at ang mga pag-record ay kapwa may pahintulot. Ayon sa kanyang bersyon, magkakilala na sila ng babae mula pa noong panahon ng high school at nagkasundo silang gumawa ng mga video nang magkasama. Iginiit niyang pumayag ang babae sa mga recording at, matapos niyang sabihin sa babae na hindi siya umiibig dito, nagbago umano ang pakikitungo nito sa kanya dahil sa sama ng loob. Sinabi rin ni Khelil na binura niya ang mga video at iginiit niyang gumawa ang babae ng mga maling pahayag tungkol sa nangyari, kabilang ang pagsasabing 16 taong gulang siya noong ginawa ang mga video. Gayunman, may hindi pagkakatugma sa kronolohiya ang kanyang salaysay kapwa sa testimonya na inilathala noong Mayo 2025 at sa kanyang sariling edad: sinabi niyang nangyari ang mga pangyayari «15 o 20 taon» na ang nakalipas, samantalang itinakda ng testimonya ang mga ito sa pagitan ng 2021 at 2022. Sinabi rin ni Khelil na madaling maging biktima ang mga lalaki ng maling paratang mula sa mga babae bilang paraan ng paghihiganti at binalaan niya ang kanyang mga tagasubaybay tungkol sa pakikipagtalik sa mga babaeng lasing. Nagbigay pa siya ng mga sitwasyon kung saan maaaring sadyang saktan ng isang babae ang sarili upang maling paratangan ang isang lalaki ng panggagahasa. Iginiit din niyang lalo umanong karaniwan ang ganitong mga sitwasyon sa France at kulang sa proteksiyon ang mga lalaki laban sa mga ito. === Iba pang mga alegasyon at reaksiyon ng industriya === ==== Mga alegasyon mula sa ibang babae ==== Noong Hulyo 2025, nagbahagi ang adult content actress na si Sedona Sky ng isang salaysay tungkol sa pakikipagtulungan niya kay Khelil noong nakaraang tag-init sa Montreal. Sinabi niyang hindi ipinakita sa kanya ni Khelil ang isang kamakailang medical test kundi mga naunang resulta, at sinabi umano nitong hindi isinasagawa sa Canada ang pagsusuri para sa Mgen (''Mycoplasma genitalium'', isang bakterya na nagdudulot ng impeksiyong nakukuha sa pakikipagtalik).<ref name="Sedona2025">{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/1939902243777790242 |title=Post ni Sedona Sky |date=Hulyo 1, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> Ayon kay Sedona, una raw itinago ni Khelil na may asawa siya at sinabi umano nitong sinasaktan ng kanyang asawa ang sarili dahil nakikipagtalik siya sa ibang babae at gumagawa ng pornograpiya. Sinabi rin niyang sinabi umano ni Khelil na pagbabantaang papatayin niya kapwa ang kanyang asawa at ang lalaking nakakausap nito sa pamamagitan ng mensahe. Iginiit ni Sedona na binibigyang-katwiran ni Khelil ang sarili niyang pakikipagrelasyon sa ibang babae habang naniniwalang nawawalan ng halaga ang isang babae kapag nagtatrabaho ito sa pornograpiya. Kaugnay ng sarili niyang trabaho bilang stripper at creator sa OnlyFans, sinabi rin ni Sedona na gumawa si Khelil ng mga homophobic na komento habang, ayon sa kanya, ginagamit nito ang kalabuan tungkol sa kanyang seksuwalidad upang makaakit ng bahagi ng kanyang audience para sa layuning pinansiyal.<ref name="Sedona2025"/> Matapos mailathala ang mga video na ginawa nilang dalawa, sinabi ni Sedona na nakatanggap siya ng daan-daang banta at mensaheng humihikayat sa kanya na magpakamatay. Nang hilingin niyang alisin ni Khelil ang nilalaman, tumanggi umano ito, kaya kinailangan niyang direktang makipag-ugnayan sa Pornhub upang bawiin ang kanyang pahintulot. Kalaunan ay inalis ng platform ang mga video. Makalipas ang isang taon, noong Hulyo 2026, pinalawak ni Sedona ang kanyang mga alegasyon at sinabi niyang gumamit umano si Khelil ng pisikal, sikolohikal, at emosyonal na karahasan laban sa kanyang asawa noon. Kabilang sa kanyang mga sinabi ang ilang ulit umano nitong pagbabanta na papatayin ang kanyang asawa at ang pagkabali umano ng clavicle nito sa isang pagtatalo. Sinabi rin niyang nakatanggap siya ng mga mensahe mula sa mga taong kabilang sa personal at propesyonal na kapaligiran ni Khelil na nagsasabing nakaranas din umano sila ng pang-aabuso mula rito, ngunit hindi sila nangahas magsalita sa publiko.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/2079345746852065713 |title=Post ni Sedona Sky |date=Hulyo 21, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Sinabi rin ni Sedona na gumagawa umano si Khelil ng mga komentong misogynistic, homophobic, at racist sa mga pribadong pag-uusap, na, ayon sa kanya, ay nagpapahirap sa pagkuha ng ebidensiya tungkol dito. Ipinaliwanag din niyang pangunahing ginagamit ni Khelil ang Snapchat upang makipag-usap, na nagpapahirap sa pag-iingat ng mga ebidensiya ng kanilang mga pag-uusap dahil inaabisuhan ng aplikasyon ang mga gumagamit tungkol sa mga screenshot.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/2084334190632550675 |title=Post ni Sedona Sky |date=Agosto 3, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Noong Enero 2026, sinabi ng aktres na si Vivi Vicious na natatakot siyang sabihin sa publiko ang nangyari sa kanya kay Khelil at nagbabala sa iba pang tao sa industriya na huwag ilagay sa panganib ang kanilang kaligtasan sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa kanya, na tinawag niyang «predator».<ref>{{Cite web |url=https://x.com/vicious_vivs/status/2011468027297255711 |title=Post ni Vivi Vicious |date=Enero 14, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> ==== Mga reaksiyon mula sa mga propesyonal sa industriya ==== Nagdulot din ng pampublikong kritisismo ang presensya ni Khelil sa mga kaganapan ng industriya. Noong Enero 2026, sinabi ni Jessica Starling na kilala umano si Khelil sa Tunisia dahil umano sa hindi konsensuwal na pagpapakalat ng isang seksuwal na video ng isang babae at kinuwestiyon niya ang pagdadala ng Pornhub sa kanya sa X3. Hiniling niya sa platform na imbestigahan ang kanyang nakaraan at pag-isipang isara ang kanyang account.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/J3ssicaStarling/status/2009863420326408356 |title=Post ni Jessica Starling |date=Enero 10, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Si Alex Coal ay humiling na muling pag-isipan ang desisyong dalhin si Khelil sa kaganapan at pinuna ang pagbibigay sa kanya ng isang platform na, sa kanyang pananaw, ay maaaring magbigay sa kanya ng higit na pagiging lehitimo at mas malawak na access sa ibang babae.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/AlexxxCoal/status/2010751717273702767 |title=Post ni Alex Coal |date=Enero 12, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Kinuwestiyon din ni Summer Hart ang presensya ni Khelil sa espasyo ng Pornhub sa panahon ng X3, at tinawag itong isang partikular na problematikong desisyon matapos ang mga kritikang natanggap ng platform kaugnay ng revenge porn.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/SummerHartxxx/status/2010782657240773066 |title=Post ni Summer Hart |date=Enero 12, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Noong Enero 2026, sinabi ni Cami Strella na sinubukan umano ni Khelil na makipagtulungan sa kanya at sa iba pang babae nang wala siyang naaangkop na mga pagsusuri. Nilinaw niyang nangyari ito bago niya nalaman ang mga alegasyong may kaugnayan sa nakaraan nito.<ref name="Strella2026">{{Cite web |url=https://x.com/TheCamiStrella/status/2010358356452712956 |title=Post ni Cami Strella |date=Enero 11, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Kalaunan, sinabi ni Strella na mas gusto niyang hindi makipagtulungan sa mga lalaking ang pagsisimula sa pornograpiya ay nauugnay sa revenge porn, sa pagkasira ng buhay ng isang babae, o sa paggamit ng mga terminong nakapanlalait nang walang pahintulot.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/TheCamiStrella/status/2004928686018179524 |title=Post ni Cami Strella |date=Disyembre 27, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> Ilang beses ding tumanggi si Reislin sa posibilidad na makipagtulungan kay Khelil.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/reislin_model_/status/2084647519036875101 |title=Post ni Reislin |date=Agosto 4, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://x.com/reislin_model_/status/2091428259267596719 |title=Post ni Reislin |date=Agosto 23, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> ==== Mga propesyonal na nakatrabaho si Khelil ==== Tinalakay ng Pranses na aktres na si Khalamite, na kalaunan ay umalis sa pornograpiya at nagsimulang mag-stream sa Twitch, ang pakikipagtulungan niya kay Khelil noong Abril 21, 2026 sa Twitch livestream na "J'arrête le X", kung saan ipinaliwanag niya ang mga dahilan ng kanyang pag-alis sa pornograpiya.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_2SRGaA3IbQ |title=J'arrête le X |date=Abril 21, 2026 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> Sinabi niyang hindi niya alam ang tungkol sa mga alegasyon nang makilala niya si Khelil at ang nakita lamang niya ay ang mga pornographic video nito kung saan lumalabas siya bilang isang dominanteng pigura. Sinabi niyang kung nalaman niya ang mga alegasyon, hindi niya kailanman tatanggapin ang pakikipagtulungan dahil ayaw niyang ilagay ang sarili sa panganib, at inilarawan niya ang pakikipagtulungang iyon bilang isa sa mga pinagsisisihan niya sa kanyang karera. Sa kabila nito, nanatiling available sa channel ni Khelil sa Pornhub ang dalawang video na ginawa nila ni Khalamite at magkakasamang nakakuha ang mga ito ng halos 15 milyong panonood. Ang Colombian na aktres na si Elena Cruz, na naglabas ng isang eksena kasama si Khelil noong Enero 2026, ay tumugon sa Reddit sa mga kritisismong natanggap niya dahil sa pakikipagtulungan sa kanya at sinabing napakaganda ng naging karanasan. Samantala, minaliit ng Pranses na aktres na si Chloé Chevalier ang mga alegasyon nang tumugon siya sa isang user na pumuna sa kanya dahil nakatrabaho niya si Khelil. Binigyang-katwiran ni Chevalier ang pakikipagtulungan kay Khelil sa pamamagitan ng pagtutumbas sa malulubhang alegasyon sa mga simpleng tsismis sa industriya, at sinabing mas gusto niyang umasa lamang sa sarili niyang direktang karanasan.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/chevalierchloe_/status/2053883377866993814 |title=Post ni Chloé Chevalier |date=Mayo 11, 2026 |publisher=X |language=fr }}</ref> ==== Pagpapatuloy ng mga pakikipagtulungan ==== Sa kabila ng mga alegasyon at ng mga kritikang ginawa ng ilang propesyonal, nagpatuloy si Khelil sa pakikipagtulungan sa mga taong konektado sa industriya ng pornograpiya at sex work. Sinabi ni Sedona Sky na dati na niyang binalaan ang ibang babae sa industriya tungkol sa kanyang karanasan kay Khelil. Nang tanungin siya kung bakit nagpatuloy ang ilang propesyonal sa paggawa ng mga eksena kasama niya sa kabila ng mga alegasyon, sinabi niyang ginagawa nila ito dahil sa katanyagang maaaring idulot ng kanyang malaking bilang ng mga tagasubaybay. Samantala, sinabi ni Strella na matagal na niyang sinusubukang magbabala tungkol sa ilang pag-uugali ni Khelil, ngunit tila walang nakikinig o nagbibigay-pansin sa kanya.<ref name="Strella2026"/> Nagpatuloy ang mga pakikipagtulungan matapos maisapubliko ang mga alegasyon. Kabilang sa mga eksenang inilabas pagkatapos nito ang mga ginawa kasama sina Anne Marie, Sharinami, at Salome Salvi. Noong Agosto 2026, sinusundan ni Khelil at ng ilang babaeng konektado sa industriya ng pornograpiya at sex work ang isa't isa sa X, kabilang sina Angela White, Kali Roses, Jewelz Blu, Eve Sweet, Strawberry Tabby, Nicolette Shea, at Tanya Tate. == Personal na buhay == Ipinanganak si Khelil sa France sa isang pamilyang may lahing Tunisian at Portuguese at naninirahan siya sa Montreal, Quebec. Nagsasalita siya ng Arabic, French, at English.<ref name="Fleshbot"/> Nagkaroon si Khelil ng relasyon sa isang babae mula sa Montreal, Quebec. Magkasama silang gumawa ng iba't ibang pornographic video na kalaunan ay inilathala sa OnlyFans at Pornhub. Nagpakasal ang magkapareha noong Pebrero 2023<ref>{{Cite web |url=https://x.com/trippyxxxangel/status/1623404419650842626 |title=Post ni trippyxxxangel |date=Pebrero 8, 2023 |publisher=X }}</ref> at naghiwalay sa simula ng 2025. Noong Agosto 25, 2025, naglabas ang kanyang dating asawa ng mensahe sa X kung saan sinabi nitong nakaranas siya ng pang-aabuso sa panahon ng kanilang relasyon at inilarawan si Khelil bilang isang «narsisista at marahas na sikopata».<ref>{{Cite web |url=https://x.com/trippyxxxangel/status/1959831818456424684 |title=Post ni trippyxxxangel |date=Agosto 25, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> May pagkakaibigan din si Khelil sa Pranses na influencer na si AD Laurent, na noong 2026 ay naging paksa ng isang imbestigasyong panghukuman kasunod ng mga alegasyon ng panggagahasa na itinatanggi niya.<ref>{{Cite news |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/ad-laurent-une-juge-va-enqueter-sur-les-accusations-de-viols-visant-linfluenceur-21-05-2026-D36EOFROJZHHDPPG55NPHAITMA.php |title=Ad Laurent : une juge va enquêter sur les accusations de viols visant l'influenceur |date=Mayo 21, 2026 |work=Le Parisien |language=fr }}</ref> Gumawa si Khelil ng mga pahayag na inuugnay sa retorika ng malayong kanan. Sa isang video na inilathala sa YouTube noong Hunyo 5, 2026, na pinamagatang «Gattouz Talks: JE REPOND A VOS QUESTIONS!»,<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=-bXLPq2XQcQ |title=Gattouz Talks: JE REPOND A VOS QUESTIONS! |date=Hunyo 5, 2026 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> sinabi niyang sa France ay «nagkaroon [...] ng isang pagpapalit» at sinabing babalik siya sa bansa kapag namuno ang «malayong kanan», na inilarawan niya bilang binubuo ng «mga tunay na Pranses» na magpoprotekta sa bansa at sa kultura nito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.iafd.com/person.rme/id=6ca9921e-1d5b-424d-b68e-ef3b4ab0499a Profile ni Gattouz0 sa IAFD] 1kj6cwpllmdy4j861246crzys6xgxuv 2224802 2224801 2026-09-12T21:56:59Z ~2026-49177-71 166264 added [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] 2224802 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Setyembre 2026}} {{MOS|date=Setyembre 2026}} {{cleanup|date=Setyembre 2026|reason=Kailangang ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin ang mga banyagang salita.}} }} Si '''Gattouz0''', ang pangalang ginagamit ni '''Youssef Khelil''' (ipinanganak noong Abril 23, 1998), ay isang Pranses na content creator at aktor sa industriya ng pornograpiya. May lahing Tunisian at Portuguese siya, naging paksa siya ng iba't ibang pampublikong alegasyon, kabilang ang hindi konsensuwal na pagpapakalat ng mga seksuwal na video, karahasan laban sa kanyang dating asawa, at hindi ligtas na mga gawi sa trabaho. == Karera == Bago pumasok sa paggawa ng nilalamang pang-adulto, nagtrabaho si Khelil bilang stripper sa Stock Bar, isang gay club sa [[Montreal]]. Kalaunan ay nagsimula siyang bumuo ng kanyang presensya sa social media, pangunahin sa [[TikTok]] at [[Instagram]], kung saan siya ay naglalathala ng nilalamang may kaugnayan sa fitness, disiplina, nutrisyon, at personal na motibasyon. Ang ganitong nilalaman ay bahagi ng mga diskurso at paksang karaniwang iniuugnay sa manosphere. Kasabay nito, ipinagpatuloy niya ang kanyang gawain sa industriya ng pornograpiya sa pangalang Gattouz0. Noong 2023, dumami ang kanyang mga tagasubaybay at interaksiyon sa kanyang mga account sa TikTok at OnlyFans kumpara sa mga naunang pagsukat, habang ang kanyang nilalaman sa [[Pornhub]] ay lumampas sa 53 milyong panonood at nakatanggap ang kanyang profile ng mahigit 14 milyong pagbisita.<ref name="Fleshbot">{{Cite web |url=https://fleshbot.com/8963097/getting-to-know-youssef-khelil-gattouz0-mr-fleshbot-international-for-august-2023/ |title=Getting To Know Youssef Khelil/Gattouz0, Mr. Fleshbot International For August 2023 |author=Ariana Levi |date=Agosto 19, 2023 |website=Fleshbot |language=en }}</ref> Noong Agosto 2026, ang mga profile ni Khelil sa Pornhub at xHamster ay nagpakita ng 800 milyon at 142.5 milyong panonood, ayon sa pagkakabanggit, habang ang kanyang account sa X, dating Twitter, ay may 3.8 milyong tagasubaybay. Nominado si Khelil sa iba't ibang parangal sa industriya sa mga nakaraang taon. Noong 2026, nanalo siya ng Favorite Amateur Male Model sa ika-8 edisyon ng Pornhub Awards.<ref>{{Cite web |url=https://www.xbiz.com/news/298487/2026-pornhub-awards-winners-announced |title=2026 Pornhub Awards Winners Announced |website=XBIZ |language=en }}</ref> Noong Pebrero ng parehong taon, lumabas siya bilang panauhin sa ''Pillow Talk'', isang podcast na inuugnay sa manosphere. == Mga kontrobersiya == === Alegasyon ng revenge porn === Noong Mayo 2025, nagbahagi ang X account na @kurtcobainstaan ng isang alegasyon na nagsasaad na umano'y nag-record at namahagi si Khelil ng mga seksuwal na video ng mga babae nang hindi nila nalalaman. Kasama sa publikasyon ang testimonya ng isang babaeng nanatiling hindi pinangalanan at nagsabing nagkaroon siya ng seksuwal na relasyon kay Khelil sa pagitan ng 2021 at 2022.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/kurtcobainstaan/status/1920559475494117818 |title=Post ni @kurtcobainstaan |date=Mayo 8, 2025 |website=X |language=fr }}</ref> Ayon sa kanyang salaysay, ilang beses siyang inalok ni Khelil na gumawa ng mga seksuwal na video, ngunit tumanggi siya sa mga ito. Kalaunan ay nagsimula siyang maghinalang nire-record siya habang sila ay nagtatalik, matapos niyang mapansin ang hindi pangkaraniwang paghinto ng musikang pinapatugtog ni Khelil. Sa simula ng 2022, matapos silang tumigil sa pakikipag-usap sa isa't isa, sinabi ng babae na na-access niya ang isang channel sa Telegram sa pamamagitan ng link na dati nang ibinahagi ni Khelil sa Snapchat. Ayon sa kanyang testimonya, nakakita siya roon ng dose-dosenang video kung saan ang mga babae ay nire-record habang nakikipagtalik nang hindi nila nalalaman, kabilang ang ilan kung saan nakilala niya ang kanyang sarili. Sinabi rin ng account na nagbahagi ng testimonya na nakatanggap ito ng ebidensiya kaugnay ng mga pangyayari at isa pang hindi pinangalanang testimonya tungkol sa isang katulad na alegasyon. Hindi ibinunyag sa publiko ang pagkakakilanlan ng mga babae. === Tugon ni Khelil === Noong Hunyo 24, 2025, naglabas si Khelil ng isang video na pinamagatang «Soyez vigilant aux mauvaises personnes» («Mag-ingat sa masasamang tao»),<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=uNS1W3zZUkg |title=Soyez vigilant aux mauvaises personnes |date=Hunyo 24, 2025 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> kung saan tumugon siya sa mga alegasyon. Itinanggi niyang gumawa siya ng revenge porn at sinabi niyang ang pakikipagtalik at ang mga pag-record ay kapwa may pahintulot. Ayon sa kanyang bersyon, magkakilala na sila ng babae mula pa noong panahon ng high school at nagkasundo silang gumawa ng mga video nang magkasama. Iginiit niyang pumayag ang babae sa mga recording at, matapos niyang sabihin sa babae na hindi siya umiibig dito, nagbago umano ang pakikitungo nito sa kanya dahil sa sama ng loob. Sinabi rin ni Khelil na binura niya ang mga video at iginiit niyang gumawa ang babae ng mga maling pahayag tungkol sa nangyari, kabilang ang pagsasabing 16 taong gulang siya noong ginawa ang mga video. Gayunman, may hindi pagkakatugma sa kronolohiya ang kanyang salaysay kapwa sa testimonya na inilathala noong Mayo 2025 at sa kanyang sariling edad: sinabi niyang nangyari ang mga pangyayari «15 o 20 taon» na ang nakalipas, samantalang itinakda ng testimonya ang mga ito sa pagitan ng 2021 at 2022. Sinabi rin ni Khelil na madaling maging biktima ang mga lalaki ng maling paratang mula sa mga babae bilang paraan ng paghihiganti at binalaan niya ang kanyang mga tagasubaybay tungkol sa pakikipagtalik sa mga babaeng lasing. Nagbigay pa siya ng mga sitwasyon kung saan maaaring sadyang saktan ng isang babae ang sarili upang maling paratangan ang isang lalaki ng panggagahasa. Iginiit din niyang lalo umanong karaniwan ang ganitong mga sitwasyon sa France at kulang sa proteksiyon ang mga lalaki laban sa mga ito. === Iba pang mga alegasyon at reaksiyon ng industriya === ==== Mga alegasyon mula sa ibang babae ==== Noong Hulyo 2025, nagbahagi ang adult content actress na si Sedona Sky ng isang salaysay tungkol sa pakikipagtulungan niya kay Khelil noong nakaraang tag-init sa Montreal. Sinabi niyang hindi ipinakita sa kanya ni Khelil ang isang kamakailang medical test kundi mga naunang resulta, at sinabi umano nitong hindi isinasagawa sa Canada ang pagsusuri para sa Mgen (''Mycoplasma genitalium'', isang bakterya na nagdudulot ng impeksiyong nakukuha sa pakikipagtalik).<ref name="Sedona2025">{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/1939902243777790242 |title=Post ni Sedona Sky |date=Hulyo 1, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> Ayon kay Sedona, una raw itinago ni Khelil na may asawa siya at sinabi umano nitong sinasaktan ng kanyang asawa ang sarili dahil nakikipagtalik siya sa ibang babae at gumagawa ng pornograpiya. Sinabi rin niyang sinabi umano ni Khelil na pagbabantaang papatayin niya kapwa ang kanyang asawa at ang lalaking nakakausap nito sa pamamagitan ng mensahe. Iginiit ni Sedona na binibigyang-katwiran ni Khelil ang sarili niyang pakikipagrelasyon sa ibang babae habang naniniwalang nawawalan ng halaga ang isang babae kapag nagtatrabaho ito sa pornograpiya. Kaugnay ng sarili niyang trabaho bilang stripper at creator sa OnlyFans, sinabi rin ni Sedona na gumawa si Khelil ng mga homophobic na komento habang, ayon sa kanya, ginagamit nito ang kalabuan tungkol sa kanyang seksuwalidad upang makaakit ng bahagi ng kanyang audience para sa layuning pinansiyal.<ref name="Sedona2025"/> Matapos mailathala ang mga video na ginawa nilang dalawa, sinabi ni Sedona na nakatanggap siya ng daan-daang banta at mensaheng humihikayat sa kanya na magpakamatay. Nang hilingin niyang alisin ni Khelil ang nilalaman, tumanggi umano ito, kaya kinailangan niyang direktang makipag-ugnayan sa Pornhub upang bawiin ang kanyang pahintulot. Kalaunan ay inalis ng platform ang mga video. Makalipas ang isang taon, noong Hulyo 2026, pinalawak ni Sedona ang kanyang mga alegasyon at sinabi niyang gumamit umano si Khelil ng pisikal, sikolohikal, at emosyonal na karahasan laban sa kanyang asawa noon. Kabilang sa kanyang mga sinabi ang ilang ulit umano nitong pagbabanta na papatayin ang kanyang asawa at ang pagkabali umano ng clavicle nito sa isang pagtatalo. Sinabi rin niyang nakatanggap siya ng mga mensahe mula sa mga taong kabilang sa personal at propesyonal na kapaligiran ni Khelil na nagsasabing nakaranas din umano sila ng pang-aabuso mula rito, ngunit hindi sila nangahas magsalita sa publiko.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/2079345746852065713 |title=Post ni Sedona Sky |date=Hulyo 21, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Sinabi rin ni Sedona na gumagawa umano si Khelil ng mga komentong misogynistic, homophobic, at racist sa mga pribadong pag-uusap, na, ayon sa kanya, ay nagpapahirap sa pagkuha ng ebidensiya tungkol dito. Ipinaliwanag din niyang pangunahing ginagamit ni Khelil ang Snapchat upang makipag-usap, na nagpapahirap sa pag-iingat ng mga ebidensiya ng kanilang mga pag-uusap dahil inaabisuhan ng aplikasyon ang mga gumagamit tungkol sa mga screenshot.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/sedonaskyxo/status/2084334190632550675 |title=Post ni Sedona Sky |date=Agosto 3, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Noong Enero 2026, sinabi ng aktres na si Vivi Vicious na natatakot siyang sabihin sa publiko ang nangyari sa kanya kay Khelil at nagbabala sa iba pang tao sa industriya na huwag ilagay sa panganib ang kanilang kaligtasan sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa kanya, na tinawag niyang «predator».<ref>{{Cite web |url=https://x.com/vicious_vivs/status/2011468027297255711 |title=Post ni Vivi Vicious |date=Enero 14, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> ==== Mga reaksiyon mula sa mga propesyonal sa industriya ==== Nagdulot din ng pampublikong kritisismo ang presensya ni Khelil sa mga kaganapan ng industriya. Noong Enero 2026, sinabi ni Jessica Starling na kilala umano si Khelil sa Tunisia dahil umano sa hindi konsensuwal na pagpapakalat ng isang seksuwal na video ng isang babae at kinuwestiyon niya ang pagdadala ng Pornhub sa kanya sa X3. Hiniling niya sa platform na imbestigahan ang kanyang nakaraan at pag-isipang isara ang kanyang account.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/J3ssicaStarling/status/2009863420326408356 |title=Post ni Jessica Starling |date=Enero 10, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Si Alex Coal ay humiling na muling pag-isipan ang desisyong dalhin si Khelil sa kaganapan at pinuna ang pagbibigay sa kanya ng isang platform na, sa kanyang pananaw, ay maaaring magbigay sa kanya ng higit na pagiging lehitimo at mas malawak na access sa ibang babae.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/AlexxxCoal/status/2010751717273702767 |title=Post ni Alex Coal |date=Enero 12, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Kinuwestiyon din ni Summer Hart ang presensya ni Khelil sa espasyo ng Pornhub sa panahon ng X3, at tinawag itong isang partikular na problematikong desisyon matapos ang mga kritikang natanggap ng platform kaugnay ng revenge porn.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/SummerHartxxx/status/2010782657240773066 |title=Post ni Summer Hart |date=Enero 12, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Noong Enero 2026, sinabi ni Cami Strella na sinubukan umano ni Khelil na makipagtulungan sa kanya at sa iba pang babae nang wala siyang naaangkop na mga pagsusuri. Nilinaw niyang nangyari ito bago niya nalaman ang mga alegasyong may kaugnayan sa nakaraan nito.<ref name="Strella2026">{{Cite web |url=https://x.com/TheCamiStrella/status/2010358356452712956 |title=Post ni Cami Strella |date=Enero 11, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> Kalaunan, sinabi ni Strella na mas gusto niyang hindi makipagtulungan sa mga lalaking ang pagsisimula sa pornograpiya ay nauugnay sa revenge porn, sa pagkasira ng buhay ng isang babae, o sa paggamit ng mga terminong nakapanlalait nang walang pahintulot.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/TheCamiStrella/status/2004928686018179524 |title=Post ni Cami Strella |date=Disyembre 27, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> Ilang beses ding tumanggi si Reislin sa posibilidad na makipagtulungan kay Khelil.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/reislin_model_/status/2084647519036875101 |title=Post ni Reislin |date=Agosto 4, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://x.com/reislin_model_/status/2091428259267596719 |title=Post ni Reislin |date=Agosto 23, 2026 |publisher=X |language=en }}</ref> ==== Mga propesyonal na nakatrabaho si Khelil ==== Tinalakay ng Pranses na aktres na si Khalamite, na kalaunan ay umalis sa pornograpiya at nagsimulang mag-stream sa Twitch, ang pakikipagtulungan niya kay Khelil noong Abril 21, 2026 sa Twitch livestream na "J'arrête le X", kung saan ipinaliwanag niya ang mga dahilan ng kanyang pag-alis sa pornograpiya.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_2SRGaA3IbQ |title=J'arrête le X |date=Abril 21, 2026 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> Sinabi niyang hindi niya alam ang tungkol sa mga alegasyon nang makilala niya si Khelil at ang nakita lamang niya ay ang mga pornographic video nito kung saan lumalabas siya bilang isang dominanteng pigura. Sinabi niyang kung nalaman niya ang mga alegasyon, hindi niya kailanman tatanggapin ang pakikipagtulungan dahil ayaw niyang ilagay ang sarili sa panganib, at inilarawan niya ang pakikipagtulungang iyon bilang isa sa mga pinagsisisihan niya sa kanyang karera. Sa kabila nito, nanatiling available sa channel ni Khelil sa Pornhub ang dalawang video na ginawa nila ni Khalamite at magkakasamang nakakuha ang mga ito ng halos 15 milyong panonood. Ang Colombian na aktres na si Elena Cruz, na naglabas ng isang eksena kasama si Khelil noong Enero 2026, ay tumugon sa Reddit sa mga kritisismong natanggap niya dahil sa pakikipagtulungan sa kanya at sinabing napakaganda ng naging karanasan. Samantala, minaliit ng Pranses na aktres na si Chloé Chevalier ang mga alegasyon nang tumugon siya sa isang user na pumuna sa kanya dahil nakatrabaho niya si Khelil. Binigyang-katwiran ni Chevalier ang pakikipagtulungan kay Khelil sa pamamagitan ng pagtutumbas sa malulubhang alegasyon sa mga simpleng tsismis sa industriya, at sinabing mas gusto niyang umasa lamang sa sarili niyang direktang karanasan.<ref>{{Cite web |url=https://x.com/chevalierchloe_/status/2053883377866993814 |title=Post ni Chloé Chevalier |date=Mayo 11, 2026 |publisher=X |language=fr }}</ref> ==== Pagpapatuloy ng mga pakikipagtulungan ==== Sa kabila ng mga alegasyon at ng mga kritikang ginawa ng ilang propesyonal, nagpatuloy si Khelil sa pakikipagtulungan sa mga taong konektado sa industriya ng pornograpiya at sex work. Sinabi ni Sedona Sky na dati na niyang binalaan ang ibang babae sa industriya tungkol sa kanyang karanasan kay Khelil. Nang tanungin siya kung bakit nagpatuloy ang ilang propesyonal sa paggawa ng mga eksena kasama niya sa kabila ng mga alegasyon, sinabi niyang ginagawa nila ito dahil sa katanyagang maaaring idulot ng kanyang malaking bilang ng mga tagasubaybay. Samantala, sinabi ni Strella na matagal na niyang sinusubukang magbabala tungkol sa ilang pag-uugali ni Khelil, ngunit tila walang nakikinig o nagbibigay-pansin sa kanya.<ref name="Strella2026"/> Nagpatuloy ang mga pakikipagtulungan matapos maisapubliko ang mga alegasyon. Kabilang sa mga eksenang inilabas pagkatapos nito ang mga ginawa kasama sina Anne Marie, Sharinami, at Salome Salvi. Noong Agosto 2026, sinusundan ni Khelil at ng ilang babaeng konektado sa industriya ng pornograpiya at sex work ang isa't isa sa X, kabilang sina Angela White, Kali Roses, Jewelz Blu, Eve Sweet, Strawberry Tabby, Nicolette Shea, at Tanya Tate. == Personal na buhay == Ipinanganak si Khelil sa France sa isang pamilyang may lahing Tunisian at Portuguese at naninirahan siya sa Montreal, Quebec. Nagsasalita siya ng Arabic, French, at English.<ref name="Fleshbot"/> Nagkaroon si Khelil ng relasyon sa isang babae mula sa Montreal, Quebec. Magkasama silang gumawa ng iba't ibang pornographic video na kalaunan ay inilathala sa OnlyFans at Pornhub. Nagpakasal ang magkapareha noong Pebrero 2023<ref>{{Cite web |url=https://x.com/trippyxxxangel/status/1623404419650842626 |title=Post ni trippyxxxangel |date=Pebrero 8, 2023 |publisher=X }}</ref> at naghiwalay sa simula ng 2025. Noong Agosto 25, 2025, naglabas ang kanyang dating asawa ng mensahe sa X kung saan sinabi nitong nakaranas siya ng pang-aabuso sa panahon ng kanilang relasyon at inilarawan si Khelil bilang isang «narsisista at marahas na sikopata».<ref>{{Cite web |url=https://x.com/trippyxxxangel/status/1959831818456424684 |title=Post ni trippyxxxangel |date=Agosto 25, 2025 |publisher=X |language=en }}</ref> May pagkakaibigan din si Khelil sa Pranses na influencer na si AD Laurent, na noong 2026 ay naging paksa ng isang imbestigasyong panghukuman kasunod ng mga alegasyon ng panggagahasa na itinatanggi niya.<ref>{{Cite news |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/ad-laurent-une-juge-va-enqueter-sur-les-accusations-de-viols-visant-linfluenceur-21-05-2026-D36EOFROJZHHDPPG55NPHAITMA.php |title=Ad Laurent : une juge va enquêter sur les accusations de viols visant l'influenceur |date=Mayo 21, 2026 |work=Le Parisien |language=fr }}</ref> Gumawa si Khelil ng mga pahayag na inuugnay sa retorika ng malayong kanan. Sa isang video na inilathala sa YouTube noong Hunyo 5, 2026, na pinamagatang «Gattouz Talks: JE REPOND A VOS QUESTIONS!»,<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=-bXLPq2XQcQ |title=Gattouz Talks: JE REPOND A VOS QUESTIONS! |date=Hunyo 5, 2026 |publisher=YouTube |language=fr }}</ref> sinabi niyang sa France ay «nagkaroon [...] ng isang pagpapalit» at sinabing babalik siya sa bansa kapag namuno ang «malayong kanan», na inilarawan niya bilang binubuo ng «mga tunay na Pranses» na magpoprotekta sa bansa at sa kultura nito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.iafd.com/person.rme/id=6ca9921e-1d5b-424d-b68e-ef3b4ab0499a Profile ni Gattouz0 sa IAFD] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] m95la32ejoiwg8p1o6re044xm3vnw1j Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000 0 339493 2224725 2223366 2026-09-12T15:41:25Z Allyriana000 119761 2224725 wikitext text/x-wiki {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=71001}}{{TOC001|prefix=71}} == 71001–71100 == {{Anchor|001}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2|top-link=no}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 71001 Natspasoc || {{mp|1999 XL|37}} || {{MoMP|71001|Natspasoc}} || Disyembre 7, 1999 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || [[Charles W. Juels|C. W. Juels]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|71001}} |-id=002 bgcolor=#e9e9e9 | 71002 || {{mp|1999 XO|37}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Črni Vrh Observatory|Črni Vrh]] || Mikuž, H. || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|71002}} |-id=003 bgcolor=#d6d6d6 | 71003 || {{mp|1999 XD|38}} || — || Disyembre 3, 1999 || [[Uenohara Observatory|Uenohara]] || [[Nobuhiro Kawasato|N. Kawasato]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|71003}} |-id=004 bgcolor=#e9e9e9 | 71004 || {{mp|1999 XF|38}} || — || Disyembre 3, 1999 || [[Nachi-Katsuura Observatory|Nachi-Katsuura]] || [[Yoshisada Shimizu|Y. Shimizu]], [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71004}} |-id=005 bgcolor=#e9e9e9 | 71005 || {{mp|1999 XN|41}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71005}} |-id=006 bgcolor=#e9e9e9 | 71006 || {{mp|1999 XQ|42}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71006}} |-id=007 bgcolor=#e9e9e9 | 71007 || {{mp|1999 XA|43}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|71007}} |-id=008 bgcolor=#e9e9e9 | 71008 || {{mp|1999 XS|43}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71008}} |-id=009 bgcolor=#e9e9e9 | 71009 || {{mp|1999 XY|44}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|71009}} |-id=010 bgcolor=#fefefe | 71010 || {{mp|1999 XD|45}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71010}} |-id=011 bgcolor=#e9e9e9 | 71011 || {{mp|1999 XE|45}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Padua family|PAD]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|71011}} |-id=012 bgcolor=#e9e9e9 | 71012 || {{mp|1999 XH|49}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71012}} |-id=013 bgcolor=#e9e9e9 | 71013 || {{mp|1999 XG|50}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71013}} |-id=014 bgcolor=#e9e9e9 | 71014 || {{mp|1999 XW|52}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|71014}} |-id=015 bgcolor=#e9e9e9 | 71015 || {{mp|1999 XM|55}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|71015}} |-id=016 bgcolor=#e9e9e9 | 71016 || {{mp|1999 XR|55}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71016}} |-id=017 bgcolor=#e9e9e9 | 71017 || {{mp|1999 XW|55}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71017}} |-id=018 bgcolor=#d6d6d6 | 71018 || {{mp|1999 XC|57}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|71018}} |-id=019 bgcolor=#e9e9e9 | 71019 || {{mp|1999 XK|57}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71019}} |-id=020 bgcolor=#e9e9e9 | 71020 || {{mp|1999 XW|58}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|71020}} |-id=021 bgcolor=#e9e9e9 | 71021 || {{mp|1999 XY|58}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71021}} |-id=022 bgcolor=#e9e9e9 | 71022 || {{mp|1999 XD|59}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71022}} |-id=023 bgcolor=#e9e9e9 | 71023 || {{mp|1999 XT|60}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|71023}} |-id=024 bgcolor=#e9e9e9 | 71024 || {{mp|1999 XU|60}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71024}} |-id=025 bgcolor=#e9e9e9 | 71025 || {{mp|1999 XZ|60}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|71025}} |-id=026 bgcolor=#e9e9e9 | 71026 || {{mp|1999 XD|62}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71026}} |-id=027 bgcolor=#e9e9e9 | 71027 || {{mp|1999 XS|62}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71027}} |-id=028 bgcolor=#e9e9e9 | 71028 || {{mp|1999 XJ|66}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71028}} |-id=029 bgcolor=#e9e9e9 | 71029 || {{mp|1999 XS|66}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71029}} |-id=030 bgcolor=#e9e9e9 | 71030 || {{mp|1999 XM|67}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71030}} |-id=031 bgcolor=#d6d6d6 | 71031 || {{mp|1999 XE|68}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|71031}} |-id=032 bgcolor=#e9e9e9 | 71032 || {{mp|1999 XE|70}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71032}} |-id=033 bgcolor=#d6d6d6 | 71033 || {{mp|1999 XU|70}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.4 km || {{M+J|71033}} |-id=034 bgcolor=#e9e9e9 | 71034 || {{mp|1999 XK|71}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71034}} |-id=035 bgcolor=#e9e9e9 | 71035 || {{mp|1999 XR|71}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|71035}} |-id=036 bgcolor=#e9e9e9 | 71036 || {{mp|1999 XR|72}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71036}} |-id=037 bgcolor=#e9e9e9 | 71037 || {{mp|1999 XF|73}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71037}} |-id=038 bgcolor=#e9e9e9 | 71038 || {{mp|1999 XL|73}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Padua family|PAD]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71038|slow]] || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|71038}} |-id=039 bgcolor=#e9e9e9 | 71039 || {{mp|1999 XZ|73}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|71039}} |-id=040 bgcolor=#e9e9e9 | 71040 || {{mp|1999 XG|74}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#71040|fast]] || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71040}} |-id=041 bgcolor=#d6d6d6 | 71041 || {{mp|1999 XQ|74}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71041|slow]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|71041}} |-id=042 bgcolor=#e9e9e9 | 71042 || {{mp|1999 XN|77}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|71042}} |-id=043 bgcolor=#e9e9e9 | 71043 || {{mp|1999 XB|78}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71043}} |-id=044 bgcolor=#d6d6d6 | 71044 || {{mp|1999 XT|81}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71044}} |-id=045 bgcolor=#e9e9e9 | 71045 || {{mp|1999 XY|84}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|71045}} |-id=046 bgcolor=#d6d6d6 | 71046 || {{mp|1999 XC|85}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|71046}} |-id=047 bgcolor=#e9e9e9 | 71047 || {{mp|1999 XC|86}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71047}} |-id=048 bgcolor=#e9e9e9 | 71048 || {{mp|1999 XA|87}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|71048}} |-id=049 bgcolor=#d6d6d6 | 71049 || {{mp|1999 XG|88}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]]{{·}}{{Interloper|605}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71049}} |-id=050 bgcolor=#d6d6d6 | 71050 || {{mp|1999 XY|88}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71050}} |-id=051 bgcolor=#d6d6d6 | 71051 || {{mp|1999 XN|89}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|71051}} |-id=052 bgcolor=#e9e9e9 | 71052 || {{mp|1999 XP|91}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71052}} |-id=053 bgcolor=#d6d6d6 | 71053 || {{mp|1999 XB|93}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|71053}} |-id=054 bgcolor=#e9e9e9 | 71054 || {{mp|1999 XU|93}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|71054}} |-id=055 bgcolor=#e9e9e9 | 71055 || {{mp|1999 XV|93}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|71055}} |-id=056 bgcolor=#e9e9e9 | 71056 || {{mp|1999 XY|95}} || — || Disyembre 9, 1999 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|71056}} |-id=057 bgcolor=#e9e9e9 | 71057 || {{mp|1999 XE|96}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|71057}} |-id=058 bgcolor=#e9e9e9 | 71058 || {{mp|1999 XL|96}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|71058}} |-id=059 bgcolor=#e9e9e9 | 71059 || {{mp|1999 XP|96}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|71059}} |-id=060 bgcolor=#d6d6d6 | 71060 || {{mp|1999 XL|98}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71060}} |-id=061 bgcolor=#d6d6d6 | 71061 || {{mp|1999 XS|98}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 7.2 km || {{M+J|71061}} |-id=062 bgcolor=#e9e9e9 | 71062 || {{mp|1999 XO|99}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71062}} |-id=063 bgcolor=#d6d6d6 | 71063 || {{mp|1999 XH|101}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 7.8 km || {{M+J|71063}} |-id=064 bgcolor=#e9e9e9 | 71064 || {{mp|1999 XX|103}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71064}} |-id=065 bgcolor=#e9e9e9 | 71065 || {{mp|1999 XY|105}} || — || Disyembre 11, 1999 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|71065}} |-id=066 bgcolor=#e9e9e9 | 71066 || {{mp|1999 XL|106}} || — || Disyembre 4, 1999 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71066}} |-id=067 bgcolor=#e9e9e9 | 71067 || {{mp|1999 XX|108}} || — || Disyembre 4, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71067}} |-id=068 bgcolor=#e9e9e9 | 71068 || {{mp|1999 XY|109}} || — || Disyembre 4, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|71068}} |-id=069 bgcolor=#e9e9e9 | 71069 || {{mp|1999 XB|110}} || — || Disyembre 4, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71069}} |-id=070 bgcolor=#d6d6d6 | 71070 || {{mp|1999 XA|112}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|71070}} |-id=071 bgcolor=#e9e9e9 | 71071 || {{mp|1999 XH|112}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71071}} |-id=072 bgcolor=#d6d6d6 | 71072 || {{mp|1999 XL|112}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.5 km'' || {{M+J|71072}} |-id=073 bgcolor=#e9e9e9 | 71073 || {{mp|1999 XE|113}} || — || Disyembre 11, 1999 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|71073}} |-id=074 bgcolor=#e9e9e9 | 71074 || {{mp|1999 XR|115}} || — || Disyembre 5, 1999 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|71074}} |-id=075 bgcolor=#e9e9e9 | 71075 || {{mp|1999 XB|117}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|71075}} |-id=076 bgcolor=#e9e9e9 | 71076 || {{mp|1999 XV|117}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|71076}} |-id=077 bgcolor=#fefefe | 71077 || {{mp|1999 XZ|117}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71077}} |-id=078 bgcolor=#e9e9e9 | 71078 || {{mp|1999 XF|118}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71078}} |-id=079 bgcolor=#e9e9e9 | 71079 || {{mp|1999 XO|118}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|71079}} |-id=080 bgcolor=#e9e9e9 | 71080 || {{mp|1999 XD|119}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || [[FIN tbl#518|RAF]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71080}} |-id=081 bgcolor=#e9e9e9 | 71081 || {{mp|1999 XL|119}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|71081}} |-id=082 bgcolor=#e9e9e9 | 71082 || {{mp|1999 XV|120}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|71082}} |-id=083 bgcolor=#e9e9e9 | 71083 || {{mp|1999 XO|121}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71083}} |-id=084 bgcolor=#e9e9e9 | 71084 || {{mp|1999 XQ|121}} || — || Disyembre 5, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71084}} |-id=085 bgcolor=#e9e9e9 | 71085 || {{mp|1999 XX|122}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || [[FIN tbl#535|WIT]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71085}} |-id=086 bgcolor=#e9e9e9 | 71086 || {{mp|1999 XT|125}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|71086}} |-id=087 bgcolor=#d6d6d6 | 71087 || {{mp|1999 XV|127}} || — || Disyembre 13, 1999 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]] || {{·}} || align=right | ''8.2 km'' || {{M+J|71087}} |-id=088 bgcolor=#e9e9e9 | 71088 || {{mp|1999 XK|129}} || — || Disyembre 12, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|71088}} |-id=089 bgcolor=#e9e9e9 | 71089 || {{mp|1999 XH|132}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|71089}} |-id=090 bgcolor=#d6d6d6 | 71090 || {{mp|1999 XW|132}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|71090}} |-id=091 bgcolor=#e9e9e9 | 71091 || {{mp|1999 XN|133}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71091}} |-id=092 bgcolor=#d6d6d6 | 71092 || {{mp|1999 XO|133}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|71092}} |-id=093 bgcolor=#d6d6d6 | 71093 || {{mp|1999 XW|133}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|71093}} |-id=094 bgcolor=#e9e9e9 | 71094 || {{mp|1999 XZ|133}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|71094}} |-id=095 bgcolor=#e9e9e9 | 71095 || {{mp|1999 XM|134}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71095}} |-id=096 bgcolor=#e9e9e9 | 71096 || {{mp|1999 XR|136}} || — || Disyembre 13, 1999 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || [[Charles W. Juels|C. W. Juels]] || [[Slow rotator (asteroid)#71096|slow]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|71096}} |-id=097 bgcolor=#e9e9e9 | 71097 || {{mp|1999 XQ|137}} || — || Disyembre 3, 1999 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|71097}} |-id=098 bgcolor=#e9e9e9 | 71098 || {{mp|1999 XV|137}} || — || Disyembre 11, 1999 || [[Observatoire Royal de Belgique|Uccle]] || [[Thierry Pauwels|T. Pauwels]] || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|71098}} |-id=099 bgcolor=#d6d6d6 | 71099 || {{mp|1999 XQ|138}} || — || Disyembre 5, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71099}} |-id=100 bgcolor=#d6d6d6 | 71100 || {{mp|1999 XV|139}} || — || Disyembre 2, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|71100}} |} == 71101–71200 == {{Anchor|101}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 71101 || {{mp|1999 XY|140}} || — || Disyembre 2, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71101}} |-id=102 bgcolor=#e9e9e9 | 71102 || {{mp|1999 XH|144}} || — || Disyembre 15, 1999 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || [[Charles W. Juels|C. W. Juels]] || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|71102}} |-id=103 bgcolor=#e9e9e9 | 71103 || {{mp|1999 XN|144}} || — || Disyembre 11, 1999 || [[Nihondaira Observatory Oohira Station|Oohira]] || [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|71103}} |-id=104 bgcolor=#e9e9e9 | 71104 || {{mp|1999 XA|145}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|71104}} |-id=105 bgcolor=#e9e9e9 | 71105 || {{mp|1999 XP|151}} || — || Disyembre 7, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || [[FIN tbl#528|LEO]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|71105}} |-id=106 bgcolor=#d6d6d6 | 71106 || {{mp|1999 XS|151}} || — || Disyembre 7, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|71106}} |-id=107 bgcolor=#d6d6d6 | 71107 || {{mp|1999 XT|151}} || — || Disyembre 7, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71107}} |-id=108 bgcolor=#d6d6d6 | 71108 || {{mp|1999 XL|153}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || EOS || align=right | 5.3 km || {{M+J|71108}} |-id=109 bgcolor=#e9e9e9 | 71109 || {{mp|1999 XN|153}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71109}} |-id=110 bgcolor=#e9e9e9 | 71110 || {{mp|1999 XZ|154}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71110}} |-id=111 bgcolor=#d6d6d6 | 71111 || {{mp|1999 XO|155}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.5 km'' || {{M+J|71111}} |-id=112 bgcolor=#e9e9e9 | 71112 || {{mp|1999 XP|155}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71112}} |-id=113 bgcolor=#e9e9e9 | 71113 || {{mp|1999 XV|155}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Padua family|PAD]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|71113}} |-id=114 bgcolor=#e9e9e9 | 71114 || {{mp|1999 XY|155}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|71114}} |-id=115 bgcolor=#d6d6d6 | 71115 || {{mp|1999 XW|156}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|71115}} |-id=116 bgcolor=#d6d6d6 | 71116 || {{mp|1999 XO|157}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|71116}} |-id=117 bgcolor=#e9e9e9 | 71117 || {{mp|1999 XW|157}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71117}} |-id=118 bgcolor=#e9e9e9 | 71118 || {{mp|1999 XH|159}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|71118}} |-id=119 bgcolor=#e9e9e9 | 71119 || {{mp|1999 XJ|161}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|71119}} |-id=120 bgcolor=#e9e9e9 | 71120 || {{mp|1999 XJ|162}} || — || Disyembre 13, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71120}} |-id=121 bgcolor=#e9e9e9 | 71121 || {{mp|1999 XY|163}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|71121}} |-id=122 bgcolor=#e9e9e9 | 71122 || {{mp|1999 XC|165}} || — || Disyembre 8, 1999 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|71122}} |-id=123 bgcolor=#e9e9e9 | 71123 || {{mp|1999 XM|168}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71123}} |-id=124 bgcolor=#e9e9e9 | 71124 || {{mp|1999 XR|173}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71124}} |-id=125 bgcolor=#e9e9e9 | 71125 || {{mp|1999 XY|173}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71125}} |-id=126 bgcolor=#e9e9e9 | 71126 || {{mp|1999 XU|174}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71126}} |-id=127 bgcolor=#e9e9e9 | 71127 || {{mp|1999 XX|175}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|71127}} |-id=128 bgcolor=#d6d6d6 | 71128 || {{mp|1999 XO|176}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.6 km || {{M+J|71128}} |-id=129 bgcolor=#e9e9e9 | 71129 || {{mp|1999 XQ|176}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|71129}} |-id=130 bgcolor=#d6d6d6 | 71130 || {{mp|1999 XX|176}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|71130}} |-id=131 bgcolor=#e9e9e9 | 71131 || {{mp|1999 XY|176}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71131}} |-id=132 bgcolor=#e9e9e9 | 71132 || {{mp|1999 XB|177}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|71132}} |-id=133 bgcolor=#e9e9e9 | 71133 || {{mp|1999 XQ|177}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71133}} |-id=134 bgcolor=#d6d6d6 | 71134 || {{mp|1999 XR|177}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71134}} |-id=135 bgcolor=#d6d6d6 | 71135 || {{mp|1999 XM|178}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|71135}} |-id=136 bgcolor=#d6d6d6 | 71136 || {{mp|1999 XV|178}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.4 km || {{M+J|71136}} |-id=137 bgcolor=#d6d6d6 | 71137 || {{mp|1999 XQ|179}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.5 km'' || {{M+J|71137}} |-id=138 bgcolor=#e9e9e9 | 71138 || {{mp|1999 XY|179}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|71138}} |-id=139 bgcolor=#d6d6d6 | 71139 || {{mp|1999 XB|180}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|71139}} |-id=140 bgcolor=#e9e9e9 | 71140 || {{mp|1999 XK|180}} || — || Disyembre 10, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.8 km || {{M+J|71140}} |-id=141 bgcolor=#e9e9e9 | 71141 || {{mp|1999 XX|180}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71141}} |-id=142 bgcolor=#e9e9e9 | 71142 || {{mp|1999 XP|181}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71142}} |-id=143 bgcolor=#e9e9e9 | 71143 || {{mp|1999 XR|181}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|71143}} |-id=144 bgcolor=#e9e9e9 | 71144 || {{mp|1999 XW|182}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71144}} |-id=145 bgcolor=#e9e9e9 | 71145 || {{mp|1999 XA|183}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71145}} |-id=146 bgcolor=#e9e9e9 | 71146 || {{mp|1999 XQ|183}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|71146}} |-id=147 bgcolor=#e9e9e9 | 71147 || {{mp|1999 XZ|183}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71147}} |-id=148 bgcolor=#e9e9e9 | 71148 || {{mp|1999 XV|184}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|71148}} |-id=149 bgcolor=#e9e9e9 | 71149 || {{mp|1999 XE|186}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || EUN || align=right | 5.3 km || {{M+J|71149}} |-id=150 bgcolor=#e9e9e9 | 71150 || {{mp|1999 XW|186}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|71150}} |-id=151 bgcolor=#e9e9e9 | 71151 || {{mp|1999 XZ|188}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 2.7 km || {{M+J|71151}} |-id=152 bgcolor=#e9e9e9 | 71152 || {{mp|1999 XM|189}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|71152}} |-id=153 bgcolor=#e9e9e9 | 71153 || {{mp|1999 XR|190}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|71153}} |-id=154 bgcolor=#e9e9e9 | 71154 || {{mp|1999 XJ|192}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|71154}} |-id=155 bgcolor=#e9e9e9 | 71155 || {{mp|1999 XP|193}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71155}} |-id=156 bgcolor=#e9e9e9 | 71156 || {{mp|1999 XA|194}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|71156}} |-id=157 bgcolor=#d6d6d6 | 71157 || {{mp|1999 XD|194}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|71157}} |-id=158 bgcolor=#d6d6d6 | 71158 || {{mp|1999 XQ|194}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 6.5 km || {{M+J|71158}} |-id=159 bgcolor=#d6d6d6 | 71159 || {{mp|1999 XK|195}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|71159}} |-id=160 bgcolor=#e9e9e9 | 71160 || {{mp|1999 XS|195}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|71160}} |-id=161 bgcolor=#e9e9e9 | 71161 || {{mp|1999 XX|195}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]]{{·}}{{Interloper|516}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71161}} |-id=162 bgcolor=#d6d6d6 | 71162 || {{mp|1999 XX|197}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|71162}} |-id=163 bgcolor=#e9e9e9 | 71163 || {{mp|1999 XU|199}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71163}} |-id=164 bgcolor=#d6d6d6 | 71164 || {{mp|1999 XF|202}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|71164}} |-id=165 bgcolor=#d6d6d6 | 71165 || {{mp|1999 XJ|202}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|71165}} |-id=166 bgcolor=#d6d6d6 | 71166 || {{mp|1999 XL|203}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 11 km || {{M+J|71166}} |-id=167 bgcolor=#e9e9e9 | 71167 || {{mp|1999 XZ|203}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71167}} |-id=168 bgcolor=#e9e9e9 | 71168 || {{mp|1999 XQ|204}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|71168}} |-id=169 bgcolor=#e9e9e9 | 71169 || {{mp|1999 XV|204}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|71169}} |-id=170 bgcolor=#d6d6d6 | 71170 || {{mp|1999 XE|206}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71170}} |-id=171 bgcolor=#d6d6d6 | 71171 || {{mp|1999 XG|206}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|71171}} |-id=172 bgcolor=#d6d6d6 | 71172 || {{mp|1999 XK|206}} || — || Disyembre 12, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.6 km || {{M+J|71172}} |-id=173 bgcolor=#e9e9e9 | 71173 || {{mp|1999 XA|209}} || — || Disyembre 13, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71173}} |-id=174 bgcolor=#d6d6d6 | 71174 || {{mp|1999 XO|210}} || — || Disyembre 13, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71174|slow]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|71174}} |-id=175 bgcolor=#e9e9e9 | 71175 || {{mp|1999 XS|212}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71175}} |-id=176 bgcolor=#e9e9e9 | 71176 || {{mp|1999 XT|212}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71176}} |-id=177 bgcolor=#e9e9e9 | 71177 || {{mp|1999 XA|213}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71177}} |-id=178 bgcolor=#e9e9e9 | 71178 || {{mp|1999 XB|213}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#518|RAF]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|71178}} |-id=179 bgcolor=#e9e9e9 | 71179 || {{mp|1999 XM|213}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|71179}} |-id=180 bgcolor=#d6d6d6 | 71180 || {{mp|1999 XG|214}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|71180}} |-id=181 bgcolor=#d6d6d6 | 71181 || {{mp|1999 XA|215}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|71181}} |-id=182 bgcolor=#e9e9e9 | 71182 || {{mp|1999 XB|215}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|71182}} |-id=183 bgcolor=#e9e9e9 | 71183 || {{mp|1999 XO|215}} || — || Disyembre 14, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71183}} |-id=184 bgcolor=#e9e9e9 | 71184 || {{mp|1999 XJ|217}} || — || Disyembre 13, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71184}} |-id=185 bgcolor=#e9e9e9 | 71185 || {{mp|1999 XS|220}} || — || Disyembre 14, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|71185}} |-id=186 bgcolor=#d6d6d6 | 71186 || {{mp|1999 XX|222}} || — || Disyembre 15, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|71186}} |-id=187 bgcolor=#e9e9e9 | 71187 || {{mp|1999 XG|224}} || — || Disyembre 13, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|71187}} |-id=188 bgcolor=#d6d6d6 | 71188 || {{mp|1999 XH|224}} || — || Disyembre 13, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|71188}} |-id=189 bgcolor=#e9e9e9 | 71189 || {{mp|1999 XL|229}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|71189}} |-id=190 bgcolor=#d6d6d6 | 71190 || {{mp|1999 XO|229}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|71190}} |-id=191 bgcolor=#e9e9e9 | 71191 || {{mp|1999 XX|229}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|71191}} |-id=192 bgcolor=#e9e9e9 | 71192 || {{mp|1999 XC|230}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|71192}} |-id=193 bgcolor=#d6d6d6 | 71193 || {{mp|1999 XG|231}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 15 km || {{M+J|71193}} |-id=194 bgcolor=#d6d6d6 | 71194 || {{mp|1999 XH|231}} || — || Disyembre 7, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 12 km || {{M+J|71194}} |-id=195 bgcolor=#d6d6d6 | 71195 || {{mp|1999 XO|231}} || — || Disyembre 8, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 7.3 km || {{M+J|71195}} |-id=196 bgcolor=#fefefe | 71196 || {{mp|1999 XP|233}} || — || Disyembre 4, 1999 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71196}} |-id=197 bgcolor=#e9e9e9 | 71197 || {{mp|1999 XE|234}} || — || Disyembre 4, 1999 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|71197}} |-id=198 bgcolor=#e9e9e9 | 71198 || {{mp|1999 XX|234}} || — || Disyembre 3, 1999 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71198}} |-id=199 bgcolor=#e9e9e9 | 71199 || {{mp|1999 XM|236}} || — || Disyembre 5, 1999 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eunomia family|EUN]]{{·}}{{Interloper|502}} || align=right | 6.5 km || {{M+J|71199}} |-id=200 bgcolor=#e9e9e9 | 71200 || {{mp|1999 XT|236}} || — || Disyembre 5, 1999 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|71200}} |} == 71201–71300 == {{Anchor|201}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 71201 || {{mp|1999 XL|239}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|71201}} |-id=202 bgcolor=#e9e9e9 | 71202 || {{mp|1999 XJ|241}} || — || Disyembre 12, 1999 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|71202}} |-id=203 bgcolor=#e9e9e9 | 71203 || {{mp|1999 XK|242}} || — || Disyembre 12, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|71203}} |-id=204 bgcolor=#e9e9e9 | 71204 || {{mp|1999 XQ|242}} || — || Disyembre 13, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|71204}} |-id=205 bgcolor=#e9e9e9 | 71205 || {{mp|1999 XD|244}} || — || Disyembre 6, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71205}} |-id=206 bgcolor=#e9e9e9 | 71206 || {{mp|1999 XK|244}} || — || Disyembre 3, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|71206}} |-id=207 bgcolor=#e9e9e9 | 71207 || {{mp|1999 XB|245}} || — || Disyembre 5, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|71207}} |-id=208 bgcolor=#e9e9e9 | 71208 || {{mp|1999 XO|248}} || — || Disyembre 6, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|71208}} |-id=209 bgcolor=#e9e9e9 | 71209 || {{mp|1999 XX|248}} || — || Disyembre 6, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|71209}} |-id=210 bgcolor=#e9e9e9 | 71210 || {{mp|1999 XE|256}} || — || Disyembre 6, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|71210}} |-id=211 bgcolor=#e9e9e9 | 71211 || {{mp|1999 XO|257}} || — || Disyembre 7, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71211}} |-id=212 bgcolor=#e9e9e9 | 71212 || {{mp|1999 XX|257}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | ''5.9 km'' || {{M+J|71212}} |-id=213 bgcolor=#e9e9e9 | 71213 || {{mp|1999 XA|259}} || — || Disyembre 7, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|71213}} |-id=214 bgcolor=#d6d6d6 | 71214 || {{mp|1999 XG|261}} || — || Disyembre 3, 1999 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''8.3 km'' || {{M+J|71214}} |-id=215 bgcolor=#e9e9e9 | 71215 || {{mp|1999 XY|261}} || — || Disyembre 3, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Asteroid family#Sinden|(10369)]] || align=right | 11 km || {{M+J|71215}} |-id=216 bgcolor=#e9e9e9 | 71216 || {{mp|1999 YP|1}} || — || Disyembre 16, 1999 || Socorro || LINEAR || [[Juno clump|JUN]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71216}} |-id=217 bgcolor=#e9e9e9 | 71217 || {{mp|1999 YQ|1}} || — || Disyembre 16, 1999 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|71217}} |-id=218 bgcolor=#d6d6d6 | 71218 || {{mp|1999 YF|5}} || — || Disyembre 27, 1999 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''8.5 km'' || {{M+J|71218}} |-id=219 bgcolor=#e9e9e9 | 71219 || {{mp|1999 YK|6}} || — || Disyembre 30, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71219}} |-id=220 bgcolor=#e9e9e9 | 71220 || {{mp|1999 YY|8}} || — || Disyembre 31, 1999 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71220}} |-id=221 bgcolor=#e9e9e9 | 71221 || {{mp|1999 YL|9}} || — || Disyembre 31, 1999 || [[Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese|San Marcello]] || [[Maura Tombelli|M. Tombelli]], [[Luciano Tesi|L. Tesi]] || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71221}} |-id=222 bgcolor=#d6d6d6 | 71222 || {{mp|1999 YQ|9}} || — || Disyembre 31, 1999 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|71222}} |-id=223 bgcolor=#e9e9e9 | 71223 || {{mp|1999 YF|10}} || — || Disyembre 27, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|71223}} |-id=224 bgcolor=#e9e9e9 | 71224 || {{mp|1999 YW|12}} || — || Disyembre 31, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71224}} |-id=225 bgcolor=#d6d6d6 | 71225 || {{mp|1999 YU|13}} || — || Disyembre 31, 1999 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 11 km || {{M+J|71225}} |-id=226 bgcolor=#d6d6d6 | 71226 || {{mp|1999 YG|14}} || — || Disyembre 31, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71226}} |-id=227 bgcolor=#e9e9e9 | 71227 || {{mp|1999 YO|15}} || — || Disyembre 31, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|71227}} |-id=228 bgcolor=#d6d6d6 | 71228 || {{mp|1999 YP|15}} || — || Disyembre 31, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|71228}} |-id=229 bgcolor=#d6d6d6 | 71229 || {{mp|1999 YD|17}} || — || Disyembre 31, 1999 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71229}} |-id=230 bgcolor=#d6d6d6 | 71230 || {{mp|1999 YR|17}} || — || Disyembre 17, 1999 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[FIN tbl#612|TIR]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71230|slow]] || align=right | ''10 km'' || {{M+J|71230}} |-id=231 bgcolor=#e9e9e9 | 71231 || {{mp|1999 YY|22}} || — || Disyembre 31, 1999 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71231}} |-id=232 bgcolor=#e9e9e9 | 71232 || {{mp|1999 YH|26}} || — || Disyembre 30, 1999 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71232}} |-id=233 bgcolor=#e9e9e9 | 71233 || 2000 AC || — || Enero 1, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71233}} |-id=234 bgcolor=#e9e9e9 | 71234 || {{mp|2000 AE|2}} || — || Enero 3, 2000 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71234}} |-id=235 bgcolor=#d6d6d6 | 71235 || {{mp|2000 AD|3}} || — || Enero 4, 2000 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|71235}} |-id=236 bgcolor=#d6d6d6 | 71236 || {{mp|2000 AC|5}} || — || Enero 3, 2000 || [[YGCO Chiyoda Station|Chiyoda]] || [[Takuo Kojima|T. Kojima]] || {{·}} || align=right | ''6.9 km'' || {{M+J|71236}} |-id=237 bgcolor=#e9e9e9 | 71237 || {{mp|2000 AJ|7}} || — || Enero 2, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Padua family|PAD]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|71237}} |-id=238 bgcolor=#e9e9e9 | 71238 || {{mp|2000 AL|7}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71238}} |-id=239 bgcolor=#e9e9e9 | 71239 || {{mp|2000 AM|7}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|71239}} |-id=240 bgcolor=#e9e9e9 | 71240 || {{mp|2000 AU|7}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71240}} |-id=241 bgcolor=#e9e9e9 | 71241 || {{mp|2000 AG|8}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#518|RAF]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71241}} |-id=242 bgcolor=#e9e9e9 | 71242 || {{mp|2000 AQ|8}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71242}} |-id=243 bgcolor=#e9e9e9 | 71243 || {{mp|2000 AK|9}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|71243}} |-id=244 bgcolor=#e9e9e9 | 71244 || {{mp|2000 AM|9}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71244}} |-id=245 bgcolor=#e9e9e9 | 71245 || {{mp|2000 AE|10}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|71245}} |-id=246 bgcolor=#e9e9e9 | 71246 || {{mp|2000 AB|11}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71246}} |-id=247 bgcolor=#e9e9e9 | 71247 || {{mp|2000 AJ|11}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#528|LEO]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71247}} |-id=248 bgcolor=#e9e9e9 | 71248 || {{mp|2000 AJ|13}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71248}} |-id=249 bgcolor=#e9e9e9 | 71249 || {{mp|2000 AK|14}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|71249}} |-id=250 bgcolor=#e9e9e9 | 71250 || {{mp|2000 AS|14}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71250}} |-id=251 bgcolor=#e9e9e9 | 71251 || {{mp|2000 AH|15}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Padua family|PAD]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71251}} |-id=252 bgcolor=#d6d6d6 | 71252 || {{mp|2000 AR|15}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|71252}} |-id=253 bgcolor=#e9e9e9 | 71253 || {{mp|2000 AT|15}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71253}} |-id=254 bgcolor=#e9e9e9 | 71254 || {{mp|2000 AV|15}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|71254}} |-id=255 bgcolor=#e9e9e9 | 71255 || {{mp|2000 AU|16}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71255}} |-id=256 bgcolor=#d6d6d6 | 71256 || {{mp|2000 AV|16}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|71256}} |-id=257 bgcolor=#e9e9e9 | 71257 || {{mp|2000 AV|17}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|71257}} |-id=258 bgcolor=#e9e9e9 | 71258 || {{mp|2000 AO|20}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|71258}} |-id=259 bgcolor=#d6d6d6 | 71259 || {{mp|2000 AX|22}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71259}} |-id=260 bgcolor=#e9e9e9 | 71260 || {{mp|2000 AB|23}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|71260}} |-id=261 bgcolor=#e9e9e9 | 71261 || {{mp|2000 AC|23}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|71261}} |-id=262 bgcolor=#e9e9e9 | 71262 || {{mp|2000 AR|23}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|71262}} |-id=263 bgcolor=#d6d6d6 | 71263 || {{mp|2000 AN|25}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.3 km || {{M+J|71263}} |-id=264 bgcolor=#d6d6d6 | 71264 || {{mp|2000 AT|27}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|71264}} |-id=265 bgcolor=#e9e9e9 | 71265 || {{mp|2000 AW|27}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71265}} |-id=266 bgcolor=#d6d6d6 | 71266 || {{mp|2000 AC|28}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71266}} |-id=267 bgcolor=#d6d6d6 | 71267 || {{mp|2000 AL|29}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|71267}} |-id=268 bgcolor=#d6d6d6 | 71268 || {{mp|2000 AF|30}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.4 km || {{M+J|71268}} |-id=269 bgcolor=#e9e9e9 | 71269 || {{mp|2000 AK|31}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|71269}} |-id=270 bgcolor=#e9e9e9 | 71270 || {{mp|2000 AZ|31}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71270}} |-id=271 bgcolor=#d6d6d6 | 71271 || {{mp|2000 AB|32}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.6 km'' || {{M+J|71271}} |-id=272 bgcolor=#d6d6d6 | 71272 || {{mp|2000 AY|33}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|71272}} |-id=273 bgcolor=#d6d6d6 | 71273 || {{mp|2000 AG|35}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|71273}} |-id=274 bgcolor=#d6d6d6 | 71274 || {{mp|2000 AC|37}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 6.9 km || {{M+J|71274}} |-id=275 bgcolor=#d6d6d6 | 71275 || {{mp|2000 AM|39}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 3.8 km || {{M+J|71275}} |-id=276 bgcolor=#d6d6d6 | 71276 || {{mp|2000 AX|39}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71276}} |-id=277 bgcolor=#e9e9e9 | 71277 || {{mp|2000 AH|44}} || — || Enero 5, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71277}} |-id=278 bgcolor=#e9e9e9 | 71278 || {{mp|2000 AR|45}} || — || Enero 3, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.3 km || {{M+J|71278}} |-id=279 bgcolor=#e9e9e9 | 71279 || {{mp|2000 AX|45}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|71279}} |-id=280 bgcolor=#d6d6d6 | 71280 || {{mp|2000 AZ|46}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|71280}} |-id=281 bgcolor=#e9e9e9 | 71281 || {{mp|2000 AD|47}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|71281}} |-id=282 bgcolor=#d6d6d6 | 71282 Holuby || {{mp|2000 AC|48}} || {{MoMP|71282|Holuby}} || Enero 6, 2000 || [[Modra Observatory|Modra]] || [[Adrián Galád|A. Galád]], [[Peter Kolény|P. Kolény]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|71282}} |-id=283 bgcolor=#d6d6d6 | 71283 || {{mp|2000 AB|50}} || — || Enero 4, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || EOS || align=right | 3.7 km || {{M+J|71283}} |-id=284 bgcolor=#d6d6d6 | 71284 || {{mp|2000 AE|50}} || — || Enero 5, 2000 || Višnjan Observatory || K. Korlević || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|71284}} |-id=285 bgcolor=#e9e9e9 | 71285 || {{mp|2000 AB|51}} || — || Enero 3, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71285}} |-id=286 bgcolor=#fefefe | 71286 || {{mp|2000 AX|51}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71286}} |-id=287 bgcolor=#e9e9e9 | 71287 || {{mp|2000 AM|52}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|71287}} |-id=288 bgcolor=#e9e9e9 | 71288 || {{mp|2000 AD|53}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|71288}} |-id=289 bgcolor=#d6d6d6 | 71289 || {{mp|2000 AZ|53}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|71289}} |-id=290 bgcolor=#e9e9e9 | 71290 || {{mp|2000 AP|54}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71290}} |-id=291 bgcolor=#d6d6d6 | 71291 || {{mp|2000 AS|56}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71291}} |-id=292 bgcolor=#e9e9e9 | 71292 || {{mp|2000 AO|57}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71292}} |-id=293 bgcolor=#e9e9e9 | 71293 || {{mp|2000 AX|58}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|71293}} |-id=294 bgcolor=#e9e9e9 | 71294 || {{mp|2000 AB|59}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71294}} |-id=295 bgcolor=#d6d6d6 | 71295 || {{mp|2000 AG|59}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71295}} |-id=296 bgcolor=#e9e9e9 | 71296 || {{mp|2000 AH|60}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71296}} |-id=297 bgcolor=#e9e9e9 | 71297 || {{mp|2000 AF|62}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71297|slow]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|71297}} |-id=298 bgcolor=#d6d6d6 | 71298 || {{mp|2000 AH|62}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.7 km || {{M+J|71298}} |-id=299 bgcolor=#d6d6d6 | 71299 || {{mp|2000 AY|62}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71299}} |-id=300 bgcolor=#e9e9e9 | 71300 || {{mp|2000 AB|65}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|71300}} |} == 71301–71400 == {{Anchor|301}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 71301 || {{mp|2000 AY|65}} || — || Enero 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|71301}} |-id=302 bgcolor=#d6d6d6 | 71302 || {{mp|2000 AU|66}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 5.4 km || {{M+J|71302}} |-id=303 bgcolor=#d6d6d6 | 71303 || {{mp|2000 AZ|67}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|71303}} |-id=304 bgcolor=#e9e9e9 | 71304 || {{mp|2000 AE|68}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.5 km || {{M+J|71304}} |-id=305 bgcolor=#e9e9e9 | 71305 || {{mp|2000 AG|68}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|71305}} |-id=306 bgcolor=#e9e9e9 | 71306 || {{mp|2000 AS|69}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|71306}} |-id=307 bgcolor=#e9e9e9 | 71307 || {{mp|2000 AO|70}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#504|NEM]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|71307}} |-id=308 bgcolor=#e9e9e9 | 71308 || {{mp|2000 AU|70}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|71308}} |-id=309 bgcolor=#e9e9e9 | 71309 || {{mp|2000 AS|71}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.9 km'' || {{M+J|71309}} |-id=310 bgcolor=#e9e9e9 | 71310 || {{mp|2000 AJ|74}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71310}} |-id=311 bgcolor=#e9e9e9 | 71311 || {{mp|2000 AO|75}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|71311}} |-id=312 bgcolor=#e9e9e9 | 71312 || {{mp|2000 AT|75}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71312}} |-id=313 bgcolor=#d6d6d6 | 71313 || {{mp|2000 AS|76}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.9 km'' || {{M+J|71313}} |-id=314 bgcolor=#d6d6d6 | 71314 || {{mp|2000 AW|76}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|71314}} |-id=315 bgcolor=#e9e9e9 | 71315 || {{mp|2000 AM|77}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71315}} |-id=316 bgcolor=#fefefe | 71316 || {{mp|2000 AA|78}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71316}} |-id=317 bgcolor=#e9e9e9 | 71317 || {{mp|2000 AY|78}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71317}} |-id=318 bgcolor=#e9e9e9 | 71318 || {{mp|2000 AO|81}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|71318}} |-id=319 bgcolor=#d6d6d6 | 71319 || {{mp|2000 AQ|82}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71319}} |-id=320 bgcolor=#d6d6d6 | 71320 || {{mp|2000 AV|82}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.6 km || {{M+J|71320}} |-id=321 bgcolor=#d6d6d6 | 71321 || {{mp|2000 AB|83}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.5 km'' || {{M+J|71321}} |-id=322 bgcolor=#d6d6d6 | 71322 || {{mp|2000 AP|83}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71322}} |-id=323 bgcolor=#e9e9e9 | 71323 || {{mp|2000 AF|84}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|71323}} |-id=324 bgcolor=#d6d6d6 | 71324 || {{mp|2000 AJ|84}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|71324}} |-id=325 bgcolor=#e9e9e9 | 71325 || {{mp|2000 AN|84}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|71325}} |-id=326 bgcolor=#d6d6d6 | 71326 || {{mp|2000 AU|84}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.3 km || {{M+J|71326}} |-id=327 bgcolor=#d6d6d6 | 71327 || {{mp|2000 AA|85}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|71327}} |-id=328 bgcolor=#e9e9e9 | 71328 || {{mp|2000 AH|85}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 7.9 km || {{M+J|71328}} |-id=329 bgcolor=#d6d6d6 | 71329 || {{mp|2000 AH|86}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|71329}} |-id=330 bgcolor=#d6d6d6 | 71330 || {{mp|2000 AZ|86}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.1 km'' || {{M+J|71330}} |-id=331 bgcolor=#d6d6d6 | 71331 || {{mp|2000 AY|89}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|71331}} |-id=332 bgcolor=#d6d6d6 | 71332 || {{mp|2000 AQ|90}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|71332}} |-id=333 bgcolor=#d6d6d6 | 71333 || {{mp|2000 AW|91}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|71333}} |-id=334 bgcolor=#d6d6d6 | 71334 || {{mp|2000 AP|94}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|71334}} |-id=335 bgcolor=#d6d6d6 | 71335 || {{mp|2000 AK|96}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71335}} |-id=336 bgcolor=#e9e9e9 | 71336 || {{mp|2000 AE|99}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71336}} |-id=337 bgcolor=#fefefe | 71337 || {{mp|2000 AG|99}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|71337}} |-id=338 bgcolor=#e9e9e9 | 71338 || {{mp|2000 AK|99}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|71338}} |-id=339 bgcolor=#fefefe | 71339 || {{mp|2000 AR|99}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71339}} |-id=340 bgcolor=#fefefe | 71340 || {{mp|2000 AW|99}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71340|slow]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71340}} |-id=341 bgcolor=#fefefe | 71341 || {{mp|2000 AD|101}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|71341}} |-id=342 bgcolor=#e9e9e9 | 71342 || {{mp|2000 AJ|102}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|71342}} |-id=343 bgcolor=#e9e9e9 | 71343 || {{mp|2000 AV|102}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 8.6 km || {{M+J|71343}} |-id=344 bgcolor=#e9e9e9 | 71344 || {{mp|2000 AF|103}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71344}} |-id=345 bgcolor=#e9e9e9 | 71345 || {{mp|2000 AH|104}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|71345}} |-id=346 bgcolor=#e9e9e9 | 71346 || {{mp|2000 AV|104}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#537|WAT]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71346}} |-id=347 bgcolor=#e9e9e9 | 71347 || {{mp|2000 AH|105}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|71347}} |-id=348 bgcolor=#d6d6d6 | 71348 || {{mp|2000 AL|107}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71348}} |-id=349 bgcolor=#d6d6d6 | 71349 || {{mp|2000 AP|107}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|71349}} |-id=350 bgcolor=#d6d6d6 | 71350 || {{mp|2000 AF|108}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.4 km || {{M+J|71350}} |-id=351 bgcolor=#e9e9e9 | 71351 || {{mp|2000 AJ|108}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71351}} |-id=352 bgcolor=#d6d6d6 | 71352 || {{mp|2000 AH|109}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.2 km'' || {{M+J|71352}} |-id=353 bgcolor=#e9e9e9 | 71353 || {{mp|2000 AT|110}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71353}} |-id=354 bgcolor=#e9e9e9 | 71354 || {{mp|2000 AO|111}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71354}} |-id=355 bgcolor=#e9e9e9 | 71355 || {{mp|2000 AE|112}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|71355}} |-id=356 bgcolor=#d6d6d6 | 71356 || {{mp|2000 AR|114}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|71356}} |-id=357 bgcolor=#d6d6d6 | 71357 || {{mp|2000 AJ|122}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|71357}} |-id=358 bgcolor=#e9e9e9 | 71358 || {{mp|2000 AZ|123}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|71358}} |-id=359 bgcolor=#d6d6d6 | 71359 || {{mp|2000 AF|124}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|71359}} |-id=360 bgcolor=#d6d6d6 | 71360 || {{mp|2000 AT|126}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 5.6 km || {{M+J|71360}} |-id=361 bgcolor=#d6d6d6 | 71361 || {{mp|2000 AP|129}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 5.0 km || {{M+J|71361}} |-id=362 bgcolor=#d6d6d6 | 71362 || {{mp|2000 AB|133}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71362}} |-id=363 bgcolor=#d6d6d6 | 71363 || {{mp|2000 AK|134}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|71363}} |-id=364 bgcolor=#e9e9e9 | 71364 || {{mp|2000 AW|134}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71364}} |-id=365 bgcolor=#d6d6d6 | 71365 || {{mp|2000 AY|134}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|71365}} |-id=366 bgcolor=#d6d6d6 | 71366 || {{mp|2000 AU|135}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71366}} |-id=367 bgcolor=#e9e9e9 | 71367 || {{mp|2000 AO|137}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.9 km || {{M+J|71367}} |-id=368 bgcolor=#d6d6d6 | 71368 || {{mp|2000 AX|137}} || — || Enero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|71368}} |-id=369 bgcolor=#e9e9e9 | 71369 || {{mp|2000 AJ|139}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 8.3 km || {{M+J|71369}} |-id=370 bgcolor=#fefefe | 71370 || {{mp|2000 AK|139}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|71370}} |-id=371 bgcolor=#e9e9e9 | 71371 || {{mp|2000 AR|139}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|71371}} |-id=372 bgcolor=#e9e9e9 | 71372 || {{mp|2000 AS|139}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71372}} |-id=373 bgcolor=#e9e9e9 | 71373 || {{mp|2000 AQ|140}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|71373}} |-id=374 bgcolor=#e9e9e9 | 71374 || {{mp|2000 AJ|141}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71374}} |-id=375 bgcolor=#d6d6d6 | 71375 || {{mp|2000 AT|141}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.3 km'' || {{M+J|71375}} |-id=376 bgcolor=#d6d6d6 | 71376 || {{mp|2000 AP|143}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71376}} |-id=377 bgcolor=#d6d6d6 | 71377 || {{mp|2000 AG|145}} || — || Enero 6, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71377}} |-id=378 bgcolor=#d6d6d6 | 71378 || {{mp|2000 AP|145}} || — || Enero 6, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71378}} |-id=379 bgcolor=#fefefe | 71379 || {{mp|2000 AA|146}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|71379}} |-id=380 bgcolor=#d6d6d6 | 71380 || {{mp|2000 AC|148}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|71380}} |-id=381 bgcolor=#fefefe | 71381 || {{mp|2000 AD|149}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71381}} |-id=382 bgcolor=#e9e9e9 | 71382 || {{mp|2000 AT|149}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#512|DOR]]{{·}}{{Interloper|512}} || align=right | 7.6 km || {{M+J|71382}} |-id=383 bgcolor=#e9e9e9 | 71383 || {{mp|2000 AH|151}} || — || Enero 5, 2000 || [[Kvistabergs Observatorium|Kvistaberg]] || [[Uppsala–DLR Asteroid Survey|Uppsala-DLR Asteroid Survey]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|71383}} |-id=384 bgcolor=#fefefe | 71384 || {{mp|2000 AQ|151}} || — || Enero 8, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71384}} |-id=385 bgcolor=#fefefe | 71385 || {{mp|2000 AR|151}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|71385}} |-id=386 bgcolor=#d6d6d6 | 71386 || {{mp|2000 AE|153}} || — || Enero 6, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.4 km || {{M+J|71386}} |-id=387 bgcolor=#e9e9e9 | 71387 || {{mp|2000 AD|154}} || — || Enero 2, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.4 km || {{M+J|71387}} |-id=388 bgcolor=#e9e9e9 | 71388 || {{mp|2000 AT|154}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|71388}} |-id=389 bgcolor=#e9e9e9 | 71389 || {{mp|2000 AQ|156}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71389}} |-id=390 bgcolor=#d6d6d6 | 71390 || {{mp|2000 AB|161}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|71390}} |-id=391 bgcolor=#d6d6d6 | 71391 || {{mp|2000 AK|161}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|71391}} |-id=392 bgcolor=#e9e9e9 | 71392 || {{mp|2000 AV|162}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|71392}} |-id=393 bgcolor=#fefefe | 71393 || {{mp|2000 AA|163}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|71393}} |-id=394 bgcolor=#e9e9e9 | 71394 || {{mp|2000 AX|163}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71394}} |-id=395 bgcolor=#d6d6d6 | 71395 || {{mp|2000 AA|164}} || — || Enero 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|71395}} |-id=396 bgcolor=#d6d6d6 | 71396 || {{mp|2000 AV|166}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|71396}} |-id=397 bgcolor=#d6d6d6 | 71397 || {{mp|2000 AJ|167}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.0 km'' || {{M+J|71397}} |-id=398 bgcolor=#e9e9e9 | 71398 || {{mp|2000 AV|168}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|71398}} |-id=399 bgcolor=#e9e9e9 | 71399 || {{mp|2000 AZ|168}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|71399}} |-id=400 bgcolor=#e9e9e9 | 71400 || {{mp|2000 AF|169}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|71400}} |} == 71401–71500 == {{Anchor|401}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 71401 || {{mp|2000 AL|170}} || — || Enero 7, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|71401}} |-id=402 bgcolor=#e9e9e9 | 71402 || {{mp|2000 AM|170}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|71402}} |-id=403 bgcolor=#e9e9e9 | 71403 || {{mp|2000 AO|170}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|71403}} |-id=404 bgcolor=#e9e9e9 | 71404 || {{mp|2000 AP|172}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71404}} |-id=405 bgcolor=#e9e9e9 | 71405 || {{mp|2000 AG|173}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71405}} |-id=406 bgcolor=#e9e9e9 | 71406 || {{mp|2000 AK|173}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|71406}} |-id=407 bgcolor=#e9e9e9 | 71407 || {{mp|2000 AP|175}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|71407}} |-id=408 bgcolor=#d6d6d6 | 71408 || {{mp|2000 AT|175}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|71408}} |-id=409 bgcolor=#e9e9e9 | 71409 || {{mp|2000 AT|178}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71409}} |-id=410 bgcolor=#e9e9e9 | 71410 || {{mp|2000 AG|179}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71410}} |-id=411 bgcolor=#d6d6d6 | 71411 || {{mp|2000 AM|180}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|71411}} |-id=412 bgcolor=#e9e9e9 | 71412 || {{mp|2000 AF|181}} || — || Enero 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|71412}} |-id=413 bgcolor=#e9e9e9 | 71413 || {{mp|2000 AQ|185}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|71413}} |-id=414 bgcolor=#e9e9e9 | 71414 || {{mp|2000 AW|185}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 7.8 km || {{M+J|71414}} |-id=415 bgcolor=#e9e9e9 | 71415 || {{mp|2000 AD|187}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71415}} |-id=416 bgcolor=#e9e9e9 | 71416 || {{mp|2000 AY|187}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|71416}} |-id=417 bgcolor=#e9e9e9 | 71417 || {{mp|2000 AE|188}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71417}} |-id=418 bgcolor=#e9e9e9 | 71418 || {{mp|2000 AU|190}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|71418}} |-id=419 bgcolor=#e9e9e9 | 71419 || {{mp|2000 AH|191}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71419}} |-id=420 bgcolor=#e9e9e9 | 71420 || {{mp|2000 AP|191}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71420}} |-id=421 bgcolor=#e9e9e9 | 71421 || {{mp|2000 AJ|192}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || EUN || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71421}} |-id=422 bgcolor=#e9e9e9 | 71422 || {{mp|2000 AE|195}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|71422}} |-id=423 bgcolor=#e9e9e9 | 71423 || {{mp|2000 AT|195}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|71423}} |-id=424 bgcolor=#d6d6d6 | 71424 || {{mp|2000 AB|197}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71424}} |-id=425 bgcolor=#d6d6d6 | 71425 || {{mp|2000 AC|197}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.9 km || {{M+J|71425}} |-id=426 bgcolor=#d6d6d6 | 71426 || {{mp|2000 AJ|198}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''7.8 km'' || {{M+J|71426}} |-id=427 bgcolor=#e9e9e9 | 71427 || {{mp|2000 AE|199}} || — || Enero 9, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|71427}} |-id=428 bgcolor=#e9e9e9 | 71428 || {{mp|2000 AZ|199}} || — || Enero 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|71428}} |-id=429 bgcolor=#e9e9e9 | 71429 || {{mp|2000 AZ|200}} || — || Enero 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71429}} |-id=430 bgcolor=#d6d6d6 | 71430 || {{mp|2000 AN|201}} || — || Enero 9, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''7.5 km'' || {{M+J|71430}} |-id=431 bgcolor=#e9e9e9 | 71431 || {{mp|2000 AC|202}} || — || Enero 10, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71431}} |-id=432 bgcolor=#e9e9e9 | 71432 || {{mp|2000 AO|202}} || — || Enero 10, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|71432}} |-id=433 bgcolor=#d6d6d6 | 71433 || {{mp|2000 AE|203}} || — || Enero 10, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|71433}} |-id=434 bgcolor=#e9e9e9 | 71434 || {{mp|2000 AJ|205}} || — || Enero 15, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|71434}} |-id=435 bgcolor=#d6d6d6 | 71435 || {{mp|2000 AN|206}} || — || Enero 3, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71435}} |-id=436 bgcolor=#e9e9e9 | 71436 || {{mp|2000 AF|208}} || — || Enero 4, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|71436}} |-id=437 bgcolor=#d6d6d6 | 71437 || {{mp|2000 AE|209}} || — || Enero 4, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|71437}} |-id=438 bgcolor=#d6d6d6 | 71438 || {{mp|2000 AP|213}} || — || Enero 6, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71438}} |-id=439 bgcolor=#d6d6d6 | 71439 || {{mp|2000 AF|214}} || — || Enero 6, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71439|slow]] || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|71439}} |-id=440 bgcolor=#d6d6d6 | 71440 || {{mp|2000 AL|225}} || — || Enero 12, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''8.1 km'' || {{M+J|71440}} |-id=441 bgcolor=#e9e9e9 | 71441 || {{mp|2000 AR|226}} || — || Enero 13, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|71441}} |-id=442 bgcolor=#e9e9e9 | 71442 || {{mp|2000 AA|230}} || — || Enero 3, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|71442}} |-id=443 bgcolor=#d6d6d6 | 71443 || {{mp|2000 AG|230}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.4 km'' || {{M+J|71443}} |-id=444 bgcolor=#d6d6d6 | 71444 || {{mp|2000 AH|230}} || — || Enero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|71444}} |-id=445 bgcolor=#e9e9e9 | 71445 Marc || {{mp|2000 AE|231}} || {{MoMP|71445|Marc}} || Enero 4, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || Wasserman, L. H. || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71445}} |-id=446 bgcolor=#d6d6d6 | 71446 || {{mp|2000 AP|237}} || — || Enero 5, 2000 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|71446}} |-id=447 bgcolor=#d6d6d6 | 71447 || {{mp|2000 AY|239}} || — || Enero 6, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|71447}} |-id=448 bgcolor=#e9e9e9 | 71448 || {{mp|2000 AM|241}} || — || Enero 7, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71448}} |-id=449 bgcolor=#d6d6d6 | 71449 || {{mp|2000 AJ|242}} || — || Enero 7, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|71449}} |-id=450 bgcolor=#d6d6d6 | 71450 || {{mp|2000 AV|242}} || — || Enero 7, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|71450}} |-id=451 bgcolor=#e9e9e9 | 71451 || {{mp|2000 AD|243}} || — || Enero 7, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|71451}} |-id=452 bgcolor=#d6d6d6 | 71452 || {{mp|2000 AQ|243}} || — || Enero 7, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71452}} |-id=453 bgcolor=#e9e9e9 | 71453 || {{mp|2000 AW|244}} || — || Enero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71453}} |-id=454 bgcolor=#e9e9e9 | 71454 || {{mp|2000 AC|245}} || — || Enero 9, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71454}} |-id=455 bgcolor=#e9e9e9 | 71455 || {{mp|2000 AD|245}} || — || Enero 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71455}} |-id=456 bgcolor=#d6d6d6 | 71456 || {{mp|2000 AQ|247}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|71456}} |-id=457 bgcolor=#e9e9e9 | 71457 || {{mp|2000 AV|247}} || — || Enero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.3 km'' || {{M+J|71457}} |-id=458 bgcolor=#d6d6d6 | 71458 || 2000 BU || — || Enero 26, 2000 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71458}} |-id=459 bgcolor=#e9e9e9 | 71459 || {{mp|2000 BJ|2}} || — || Enero 25, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|71459}} |-id=460 bgcolor=#d6d6d6 | 71460 || {{mp|2000 BA|3}} || — || Enero 26, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|71460}} |-id=461 bgcolor=#d6d6d6 | 71461 Chowmeeyee || {{mp|2000 BA|4}} || {{MoMP|71461|Chowmeeyee}} || Enero 28, 2000 || [[Rock Finder Observatory|Rock Finder]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|71461}} |-id=462 bgcolor=#e9e9e9 | 71462 || {{mp|2000 BP|4}} || — || Enero 21, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|71462}} |-id=463 bgcolor=#e9e9e9 | 71463 || {{mp|2000 BQ|4}} || — || Enero 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71463}} |-id=464 bgcolor=#d6d6d6 | 71464 || {{mp|2000 BB|7}} || — || Enero 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.5 km || {{M+J|71464}} |-id=465 bgcolor=#d6d6d6 | 71465 || {{mp|2000 BX|7}} || — || Enero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|71465}} |-id=466 bgcolor=#d6d6d6 | 71466 || {{mp|2000 BB|10}} || — || Enero 26, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|71466}} |-id=467 bgcolor=#fefefe | 71467 || {{mp|2000 BE|13}} || — || Enero 28, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|71467}} |-id=468 bgcolor=#d6d6d6 | 71468 || {{mp|2000 BY|13}} || — || Enero 24, 2000 || [[Rock Finder Observatory|Rock Finder]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|71468}} |-id=469 bgcolor=#d6d6d6 | 71469 || {{mp|2000 BQ|14}} || — || Enero 28, 2000 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71469}} |-id=470 bgcolor=#d6d6d6 | 71470 || {{mp|2000 BV|14}} || — || Enero 31, 2000 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71470}} |-id=471 bgcolor=#d6d6d6 | 71471 || {{mp|2000 BN|15}} || — || Enero 27, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''7.1 km'' || {{M+J|71471}} |-id=472 bgcolor=#d6d6d6 | 71472 || {{mp|2000 BO|15}} || — || Enero 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|71472}} |-id=473 bgcolor=#e9e9e9 | 71473 || {{mp|2000 BG|16}} || — || Enero 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|71473}} |-id=474 bgcolor=#d6d6d6 | 71474 || {{mp|2000 BY|16}} || — || Enero 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.8 km'' || {{M+J|71474}} |-id=475 bgcolor=#e9e9e9 | 71475 || {{mp|2000 BF|17}} || — || Enero 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71475}} |-id=476 bgcolor=#d6d6d6 | 71476 || {{mp|2000 BG|17}} || — || Enero 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71476}} |-id=477 bgcolor=#d6d6d6 | 71477 || {{mp|2000 BD|24}} || — || Enero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.3 km || {{M+J|71477}} |-id=478 bgcolor=#d6d6d6 | 71478 || {{mp|2000 BN|24}} || — || Enero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|71478}} |-id=479 bgcolor=#d6d6d6 | 71479 || {{mp|2000 BL|26}} || — || Enero 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|71479}} |-id=480 bgcolor=#d6d6d6 | 71480 Roberthatt || {{mp|2000 BZ|28}} || {{MoMP|71480|Roberthatt}} || Enero 30, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 7.3 km || {{M+J|71480}} |-id=481 bgcolor=#d6d6d6 | 71481 || {{mp|2000 BY|29}} || — || Enero 30, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71481}} |-id=482 bgcolor=#d6d6d6 | 71482 Jennamarie || {{mp|2000 BO|30}} || {{MoMP|71482|Jennamarie}} || Enero 28, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''8.4 km'' || {{M+J|71482}} |-id=483 bgcolor=#d6d6d6 | 71483 Dickgottfried || {{mp|2000 BU|33}} || {{MoMP|71483|Dickgottfried}} || Enero 30, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71483}} |-id=484 bgcolor=#d6d6d6 | 71484 || {{mp|2000 BE|34}} || — || Enero 30, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|71484}} |-id=485 bgcolor=#d6d6d6 | 71485 Brettman || {{mp|2000 BM|34}} || {{MoMP|71485|Brettman}} || Enero 30, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71485}} |-id=486 bgcolor=#d6d6d6 | 71486 || {{mp|2000 BE|38}} || — || Enero 28, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|71486}} |-id=487 bgcolor=#d6d6d6 | 71487 || {{mp|2000 BE|46}} || — || Enero 28, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71487}} |-id=488 bgcolor=#e9e9e9 | 71488 || {{mp|2000 BR|49}} || — || Enero 21, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|71488}} |-id=489 bgcolor=#d6d6d6 | 71489 Dynamocamp || {{mp|2000 CT|1}} || {{MoMP|71489|Dynamocamp}} || Pebrero 4, 2000 || [[Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese|San Marcello]] || [[Luciano Tesi|L. Tesi]], [[Maura Tombelli|M. Tombelli]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 8.1 km || {{M+J|71489}} |-id=490 bgcolor=#d6d6d6 | 71490 || {{mp|2000 CY|7}} || — || Pebrero 2, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71490}} |-id=491 bgcolor=#d6d6d6 | 71491 || {{mp|2000 CO|10}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 6.1 km || {{M+J|71491}} |-id=492 bgcolor=#d6d6d6 | 71492 || {{mp|2000 CQ|12}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71492}} |-id=493 bgcolor=#d6d6d6 | 71493 || {{mp|2000 CF|13}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71493}} |-id=494 bgcolor=#e9e9e9 | 71494 || {{mp|2000 CH|14}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71494|slow]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|71494}} |-id=495 bgcolor=#d6d6d6 | 71495 || {{mp|2000 CL|14}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|71495}} |-id=496 bgcolor=#e9e9e9 | 71496 || {{mp|2000 CB|18}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|71496}} |-id=497 bgcolor=#d6d6d6 | 71497 || {{mp|2000 CL|18}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 9.0 km || {{M+J|71497}} |-id=498 bgcolor=#d6d6d6 | 71498 || {{mp|2000 CH|20}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|71498}} |-id=499 bgcolor=#d6d6d6 | 71499 || {{mp|2000 CV|20}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|71499}} |-id=500 bgcolor=#d6d6d6 | 71500 || {{mp|2000 CM|23}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|71500}} |} == 71501–71600 == {{Anchor|501}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 71501 || {{mp|2000 CQ|23}} || — || Pebrero 2, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''8.5 km'' || {{M+J|71501}} |-id=502 bgcolor=#d6d6d6 | 71502 || {{mp|2000 CT|25}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|71502}} |-id=503 bgcolor=#d6d6d6 | 71503 || {{mp|2000 CR|26}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|71503}} |-id=504 bgcolor=#d6d6d6 | 71504 || {{mp|2000 CT|28}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|71504}} |-id=505 bgcolor=#d6d6d6 | 71505 || {{mp|2000 CD|30}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.8 km || {{M+J|71505}} |-id=506 bgcolor=#d6d6d6 | 71506 || {{mp|2000 CS|30}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|71506}} |-id=507 bgcolor=#d6d6d6 | 71507 || {{mp|2000 CP|34}} || — || Pebrero 4, 2000 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]] || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71507}} |-id=508 bgcolor=#d6d6d6 | 71508 || {{mp|2000 CL|35}} || — || Pebrero 2, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | ''8.3 km'' || {{M+J|71508}} |-id=509 bgcolor=#d6d6d6 | 71509 || {{mp|2000 CT|37}} || — || Pebrero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.8 km || {{M+J|71509}} |-id=510 bgcolor=#e9e9e9 | 71510 || {{mp|2000 CW|49}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71510}} |-id=511 bgcolor=#d6d6d6 | 71511 || {{mp|2000 CF|51}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|71511}} |-id=512 bgcolor=#e9e9e9 | 71512 || {{mp|2000 CL|51}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|71512}} |-id=513 bgcolor=#d6d6d6 | 71513 || {{mp|2000 CD|55}} || — || Pebrero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|71513}} |-id=514 bgcolor=#d6d6d6 | 71514 || {{mp|2000 CG|55}} || — || Pebrero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.9 km'' || {{M+J|71514}} |-id=515 bgcolor=#d6d6d6 | 71515 || {{mp|2000 CL|55}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|71515}} |-id=516 bgcolor=#d6d6d6 | 71516 || {{mp|2000 CT|56}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|71516}} |-id=517 bgcolor=#d6d6d6 | 71517 || {{mp|2000 CO|59}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|71517}} |-id=518 bgcolor=#d6d6d6 | 71518 || {{mp|2000 CP|62}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|71518}} |-id=519 bgcolor=#d6d6d6 | 71519 || {{mp|2000 CB|63}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|71519}} |-id=520 bgcolor=#d6d6d6 | 71520 || {{mp|2000 CE|69}} || — || Pebrero 1, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|71520}} |-id=521 bgcolor=#d6d6d6 | 71521 || {{mp|2000 CT|70}} || — || Pebrero 7, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71521}} |-id=522 bgcolor=#d6d6d6 | 71522 || {{mp|2000 CV|72}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|71522}} |-id=523 bgcolor=#d6d6d6 | 71523 || {{mp|2000 CO|76}} || — || Pebrero 10, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || EOS || align=right | 4.6 km || {{M+J|71523}} |-id=524 bgcolor=#d6d6d6 | 71524 || {{mp|2000 CM|78}} || — || Pebrero 7, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | ''8.2 km'' || {{M+J|71524}} |-id=525 bgcolor=#d6d6d6 | 71525 || {{mp|2000 CL|79}} || — || Pebrero 8, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71525}} |-id=526 bgcolor=#d6d6d6 | 71526 || {{mp|2000 CO|81}} || — || Pebrero 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|71526}} |-id=527 bgcolor=#d6d6d6 | 71527 || {{mp|2000 CD|82}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.8 km || {{M+J|71527}} |-id=528 bgcolor=#d6d6d6 | 71528 || {{mp|2000 CY|84}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71528}} |-id=529 bgcolor=#d6d6d6 | 71529 || {{mp|2000 CZ|84}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71529}} |-id=530 bgcolor=#d6d6d6 | 71530 || {{mp|2000 CQ|87}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|71530}} |-id=531 bgcolor=#d6d6d6 | 71531 || {{mp|2000 CL|89}} || — || Pebrero 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|71531}} |-id=532 bgcolor=#d6d6d6 | 71532 || {{mp|2000 CB|91}} || — || Pebrero 6, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 8.7 km || {{M+J|71532}} |-id=533 bgcolor=#d6d6d6 | 71533 || {{mp|2000 CL|91}} || — || Pebrero 6, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|71533}} |-id=534 bgcolor=#d6d6d6 | 71534 || {{mp|2000 CU|92}} || — || Pebrero 6, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|71534}} |-id=535 bgcolor=#d6d6d6 | 71535 || {{mp|2000 CY|93}} || — || Pebrero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|71535}} |-id=536 bgcolor=#d6d6d6 | 71536 || {{mp|2000 CF|94}} || — || Pebrero 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|71536}} |-id=537 bgcolor=#d6d6d6 | 71537 || {{mp|2000 CE|99}} || — || Pebrero 8, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|71537}} |-id=538 bgcolor=#e9e9e9 | 71538 Robertfried || {{mp|2000 CB|107}} || {{MoMP|71538|Robertfried}} || Pebrero 5, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71538}} |-id=539 bgcolor=#d6d6d6 | 71539 VanZandt || {{mp|2000 CG|112}} || {{MoMP|71539|VanZandt}} || Pebrero 7, 2000 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|71539}} |-id=540 bgcolor=#d6d6d6 | 71540 || {{mp|2000 CN|113}} || — || Pebrero 10, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|71540}} |-id=541 bgcolor=#d6d6d6 | 71541 || {{mp|2000 CK|115}} || — || Pebrero 3, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|71541}} |-id=542 bgcolor=#d6d6d6 | 71542 || {{mp|2000 CR|116}} || — || Pebrero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.9 km || {{M+J|71542}} |-id=543 bgcolor=#d6d6d6 | 71543 || {{mp|2000 CM|120}} || — || Pebrero 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.2 km || {{M+J|71543}} |-id=544 bgcolor=#d6d6d6 | 71544 || {{mp|2000 CD|123}} || — || Pebrero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|71544}} |-id=545 bgcolor=#d6d6d6 | 71545 || {{mp|2000 CK|124}} || — || Pebrero 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|71545}} |-id=546 bgcolor=#d6d6d6 | 71546 || {{mp|2000 DK|2}} || — || Pebrero 24, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]], [[Mario Jurić|M. Jurić]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|71546}} |-id=547 bgcolor=#d6d6d6 | 71547 || {{mp|2000 DB|3}} || — || Pebrero 27, 2000 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[FIN tbl#632|ELF]] || align=right | 13 km || {{M+J|71547}} |-id=548 bgcolor=#d6d6d6 | 71548 || {{mp|2000 DY|3}} || — || Pebrero 28, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|71548}} |-id=549 bgcolor=#d6d6d6 | 71549 || {{mp|2000 DF|6}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71549}} |-id=550 bgcolor=#d6d6d6 | 71550 || {{mp|2000 DG|6}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|71550}} |-id=551 bgcolor=#d6d6d6 | 71551 || {{mp|2000 DW|6}} || — || Pebrero 27, 2000 || [[Tebbutt Observatory|Tebbutt]] || [[Frank B. Zoltowski|F. B. Zoltowski]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71551}} |-id=552 bgcolor=#d6d6d6 | 71552 || {{mp|2000 DR|7}} || — || Pebrero 28, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71552}} |-id=553 bgcolor=#d6d6d6 | 71553 || {{mp|2000 DD|8}} || — || Pebrero 28, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || THM || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|71553}} |-id=554 bgcolor=#fefefe | 71554 || {{mp|2000 DV|11}} || — || Pebrero 27, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71554}} |-id=555 bgcolor=#d6d6d6 | 71555 Manuecharpentier || {{mp|2000 DY|15}} || {{MoMP|71555|Manuecharpentier}} || Pebrero 27, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Asteroid family#Ashkova|(3460)]] || align=right | ''8.3 km'' || {{M+J|71555}} |-id=556 bgcolor=#d6d6d6 | 71556 Page || {{mp|2000 DW|17}} || {{MoMP|71556|Page}} || Pebrero 27, 2000 || [[Jornada Observatory|Jornada]] || Dixon, D. S. || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|71556}} |-id=557 bgcolor=#d6d6d6 | 71557 || {{mp|2000 DZ|19}} || — || Pebrero 29, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71557}} |-id=558 bgcolor=#d6d6d6 | 71558 || {{mp|2000 DH|21}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.6 km || {{M+J|71558}} |-id=559 bgcolor=#d6d6d6 | 71559 || {{mp|2000 DU|22}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71559}} |-id=560 bgcolor=#d6d6d6 | 71560 || {{mp|2000 DU|23}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|71560}} |-id=561 bgcolor=#d6d6d6 | 71561 || {{mp|2000 DU|25}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71561}} |-id=562 bgcolor=#d6d6d6 | 71562 || {{mp|2000 DV|25}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71562}} |-id=563 bgcolor=#d6d6d6 | 71563 || {{mp|2000 DT|26}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|71563}} |-id=564 bgcolor=#d6d6d6 | 71564 || {{mp|2000 DG|28}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.9 km || {{M+J|71564}} |-id=565 bgcolor=#d6d6d6 | 71565 || {{mp|2000 DB|29}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|71565}} |-id=566 bgcolor=#d6d6d6 | 71566 || {{mp|2000 DU|34}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|71566}} |-id=567 bgcolor=#d6d6d6 | 71567 || {{mp|2000 DV|34}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71567}} |-id=568 bgcolor=#d6d6d6 | 71568 || {{mp|2000 DS|39}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.0 km || {{M+J|71568}} |-id=569 bgcolor=#fefefe | 71569 || {{mp|2000 DG|40}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71569}} |-id=570 bgcolor=#d6d6d6 | 71570 || {{mp|2000 DR|40}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71570}} |-id=571 bgcolor=#d6d6d6 | 71571 || {{mp|2000 DM|42}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|71571}} |-id=572 bgcolor=#d6d6d6 | 71572 || {{mp|2000 DW|42}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|71572}} |-id=573 bgcolor=#d6d6d6 | 71573 || {{mp|2000 DO|43}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|71573}} |-id=574 bgcolor=#d6d6d6 | 71574 || {{mp|2000 DJ|49}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|71574}} |-id=575 bgcolor=#d6d6d6 | 71575 || {{mp|2000 DC|50}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|71575}} |-id=576 bgcolor=#d6d6d6 | 71576 || {{mp|2000 DH|53}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|71576}} |-id=577 bgcolor=#d6d6d6 | 71577 || {{mp|2000 DU|55}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.0 km || {{M+J|71577}} |-id=578 bgcolor=#d6d6d6 | 71578 || {{mp|2000 DO|57}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|71578}} |-id=579 bgcolor=#d6d6d6 | 71579 || {{mp|2000 DO|58}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|71579}} |-id=580 bgcolor=#d6d6d6 | 71580 || {{mp|2000 DH|59}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 4.0 km || {{M+J|71580}} |-id=581 bgcolor=#d6d6d6 | 71581 || {{mp|2000 DG|60}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|71581}} |-id=582 bgcolor=#d6d6d6 | 71582 || {{mp|2000 DD|61}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.8 km || {{M+J|71582}} |-id=583 bgcolor=#d6d6d6 | 71583 || {{mp|2000 DW|61}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|71583}} |-id=584 bgcolor=#d6d6d6 | 71584 || {{mp|2000 DD|62}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|71584}} |-id=585 bgcolor=#d6d6d6 | 71585 || {{mp|2000 DS|64}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71585}} |-id=586 bgcolor=#d6d6d6 | 71586 || {{mp|2000 DV|66}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|71586}} |-id=587 bgcolor=#d6d6d6 | 71587 || {{mp|2000 DX|66}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71587}} |-id=588 bgcolor=#d6d6d6 | 71588 || {{mp|2000 DK|68}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.3 km || {{M+J|71588}} |-id=589 bgcolor=#d6d6d6 | 71589 || {{mp|2000 DF|69}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|71589}} |-id=590 bgcolor=#d6d6d6 | 71590 || {{mp|2000 DN|71}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|71590}} |-id=591 bgcolor=#d6d6d6 | 71591 || {{mp|2000 DP|71}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.6 km'' || {{M+J|71591}} |-id=592 bgcolor=#d6d6d6 | 71592 || {{mp|2000 DM|76}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.1 km'' || {{M+J|71592}} |-id=593 bgcolor=#d6d6d6 | 71593 || {{mp|2000 DP|77}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.6 km'' || {{M+J|71593}} |-id=594 bgcolor=#d6d6d6 | 71594 || {{mp|2000 DT|77}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|71594}} |-id=595 bgcolor=#d6d6d6 | 71595 || {{mp|2000 DW|77}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.0 km || {{M+J|71595}} |-id=596 bgcolor=#d6d6d6 | 71596 || {{mp|2000 DG|80}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71596|slow]] || align=right | 9.1 km || {{M+J|71596}} |-id=597 bgcolor=#d6d6d6 | 71597 || {{mp|2000 DD|83}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|71597}} |-id=598 bgcolor=#d6d6d6 | 71598 || {{mp|2000 DG|84}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|71598}} |-id=599 bgcolor=#d6d6d6 | 71599 || {{mp|2000 DP|84}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|71599}} |-id=600 bgcolor=#d6d6d6 | 71600 || {{mp|2000 DK|87}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|71600}} |} == 71601–71700 == {{Anchor|601}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 71601 || {{mp|2000 DJ|93}} || — || Pebrero 28, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|71601}} |-id=602 bgcolor=#d6d6d6 | 71602 || {{mp|2000 DO|95}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.2 km'' || {{M+J|71602}} |-id=603 bgcolor=#d6d6d6 | 71603 || {{mp|2000 DU|98}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.1 km'' || {{M+J|71603}} |-id=604 bgcolor=#d6d6d6 | 71604 || {{mp|2000 DZ|99}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|71604}} |-id=605 bgcolor=#d6d6d6 | 71605 || {{mp|2000 DJ|101}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|71605}} |-id=606 bgcolor=#d6d6d6 | 71606 || {{mp|2000 DY|101}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.1 km || {{M+J|71606}} |-id=607 bgcolor=#d6d6d6 | 71607 || {{mp|2000 DO|102}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.2 km'' || {{M+J|71607}} |-id=608 bgcolor=#d6d6d6 | 71608 || {{mp|2000 DN|105}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.0 km || {{M+J|71608}} |-id=609 bgcolor=#d6d6d6 | 71609 || {{mp|2000 DH|106}} || — || Pebrero 29, 2000 || Socorro || LINEAR || HYG || align=right | 6.3 km || {{M+J|71609}} |-id=610 bgcolor=#d6d6d6 | 71610 || {{mp|2000 DT|107}} || — || Pebrero 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.6 km'' || {{M+J|71610}} |-id=611 bgcolor=#d6d6d6 | 71611 || {{mp|2000 EA|7}} || — || Marso 2, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|71611}} |-id=612 bgcolor=#d6d6d6 | 71612 || {{mp|2000 EH|12}} || — || Marso 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#617|THB]] || align=right | 7.9 km || {{M+J|71612}} |-id=613 bgcolor=#d6d6d6 | 71613 || {{mp|2000 ET|12}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.5 km'' || {{M+J|71613}} |-id=614 bgcolor=#d6d6d6 | 71614 || {{mp|2000 EF|18}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71614}} |-id=615 bgcolor=#e9e9e9 | 71615 Ramakers || {{mp|2000 EM|20}} || {{MoMP|71615|Ramakers}} || Marso 3, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|71615}} |-id=616 bgcolor=#d6d6d6 | 71616 || {{mp|2000 EG|28}} || — || Marso 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 8.0 km || {{M+J|71616}} |-id=617 bgcolor=#d6d6d6 | 71617 || {{mp|2000 EM|28}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|71617}} |-id=618 bgcolor=#d6d6d6 | 71618 || {{mp|2000 EO|28}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71618}} |-id=619 bgcolor=#d6d6d6 | 71619 || {{mp|2000 ES|35}} || — || Marso 8, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.5 km || {{M+J|71619}} |-id=620 bgcolor=#d6d6d6 | 71620 || {{mp|2000 EE|40}} || — || Marso 8, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.6 km || {{M+J|71620}} |-id=621 bgcolor=#d6d6d6 | 71621 || {{mp|2000 EC|47}} || — || Marso 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71621}} |-id=622 bgcolor=#d6d6d6 | 71622 || {{mp|2000 EZ|47}} || — || Marso 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71622}} |-id=623 bgcolor=#d6d6d6 | 71623 || {{mp|2000 ET|53}} || — || Marso 9, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|71623}} |-id=624 bgcolor=#d6d6d6 | 71624 || {{mp|2000 EK|57}} || — || Marso 8, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|71624}} |-id=625 bgcolor=#d6d6d6 | 71625 || {{mp|2000 EM|63}} || — || Marso 10, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71625}} |-id=626 bgcolor=#d6d6d6 | 71626 || {{mp|2000 ER|66}} || — || Marso 10, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|71626}} |-id=627 bgcolor=#d6d6d6 | 71627 || {{mp|2000 EY|66}} || — || Marso 10, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | ''7.7 km'' || {{M+J|71627}} |-id=628 bgcolor=#d6d6d6 | 71628 || {{mp|2000 EJ|69}} || — || Marso 10, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|71628}} |-id=629 bgcolor=#d6d6d6 | 71629 || {{mp|2000 EH|70}} || — || Marso 10, 2000 || Socorro || LINEAR || HYG || align=right | 6.9 km || {{M+J|71629}} |-id=630 bgcolor=#d6d6d6 | 71630 || {{mp|2000 EN|75}} || — || Marso 6, 2000 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|71630}} |-id=631 bgcolor=#e9e9e9 | 71631 || {{mp|2000 EX|75}} || — || Marso 5, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|71631}} |-id=632 bgcolor=#d6d6d6 | 71632 || {{mp|2000 ER|76}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|71632}} |-id=633 bgcolor=#d6d6d6 | 71633 || {{mp|2000 EK|77}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|71633}} |-id=634 bgcolor=#d6d6d6 | 71634 || {{mp|2000 EK|80}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''8.0 km'' || {{M+J|71634}} |-id=635 bgcolor=#d6d6d6 | 71635 || {{mp|2000 EA|83}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 6.8 km || {{M+J|71635}} |-id=636 bgcolor=#d6d6d6 | 71636 || {{mp|2000 EF|83}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|71636}} |-id=637 bgcolor=#e9e9e9 | 71637 || {{mp|2000 ER|83}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|71637}} |-id=638 bgcolor=#d6d6d6 | 71638 || {{mp|2000 EL|90}} || — || Marso 9, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#901|EUP]] || align=right | 12 km || {{M+J|71638}} |-id=639 bgcolor=#d6d6d6 | 71639 || {{mp|2000 EC|92}} || — || Marso 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71639}} |-id=640 bgcolor=#d6d6d6 | 71640 || {{mp|2000 EF|94}} || — || Marso 9, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#607|EMA]] || align=right | 7.5 km || {{M+J|71640}} |-id=641 bgcolor=#e9e9e9 | 71641 || {{mp|2000 ER|96}} || — || Marso 12, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|71641}} |-id=642 bgcolor=#d6d6d6 | 71642 || {{mp|2000 EG|103}} || — || Marso 11, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|71642}} |-id=643 bgcolor=#d6d6d6 | 71643 || {{mp|2000 EJ|103}} || — || Marso 12, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71643}} |-id=644 bgcolor=#d6d6d6 | 71644 || {{mp|2000 EF|105}} || — || Marso 11, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|71644}} |-id=645 bgcolor=#d6d6d6 | 71645 || {{mp|2000 EX|109}} || — || Marso 8, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|71645}} |-id=646 bgcolor=#d6d6d6 | 71646 || {{mp|2000 EO|110}} || — || Marso 8, 2000 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|71646}} |-id=647 bgcolor=#d6d6d6 | 71647 || {{mp|2000 EW|110}} || — || Marso 8, 2000 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71647}} |-id=648 bgcolor=#e9e9e9 | 71648 || {{mp|2000 EC|112}} || — || Marso 9, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71648}} |-id=649 bgcolor=#d6d6d6 | 71649 || {{mp|2000 EL|112}} || — || Marso 9, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|71649}} |-id=650 bgcolor=#d6d6d6 | 71650 || {{mp|2000 ER|113}} || — || Marso 9, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|71650}} |-id=651 bgcolor=#d6d6d6 | 71651 || {{mp|2000 EC|118}} || — || Marso 11, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.4 km || {{M+J|71651}} |-id=652 bgcolor=#d6d6d6 | 71652 || {{mp|2000 EH|118}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|71652}} |-id=653 bgcolor=#d6d6d6 | 71653 || {{mp|2000 EQ|118}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || EOS || align=right | 6.1 km || {{M+J|71653}} |-id=654 bgcolor=#e9e9e9 | 71654 || {{mp|2000 EY|119}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71654}} |-id=655 bgcolor=#d6d6d6 | 71655 || {{mp|2000 EF|121}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#613|LIX]] || align=right | 13 km || {{M+J|71655}} |-id=656 bgcolor=#d6d6d6 | 71656 || {{mp|2000 ET|121}} || — || Marso 11, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|71656}} |-id=657 bgcolor=#fefefe | 71657 || {{mp|2000 EP|122}} || — || Marso 11, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|71657}} |-id=658 bgcolor=#d6d6d6 | 71658 || {{mp|2000 EQ|122}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|71658}} |-id=659 bgcolor=#d6d6d6 | 71659 || {{mp|2000 EC|128}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71659}} |-id=660 bgcolor=#d6d6d6 | 71660 || {{mp|2000 EJ|130}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|71660}} |-id=661 bgcolor=#d6d6d6 | 71661 || {{mp|2000 EP|130}} || — || Marso 11, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|71661}} |-id=662 bgcolor=#d6d6d6 | 71662 || {{mp|2000 EV|132}} || — || Marso 11, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|71662}} |-id=663 bgcolor=#d6d6d6 | 71663 || {{mp|2000 EY|138}} || — || Marso 11, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|71663}} |-id=664 bgcolor=#d6d6d6 | 71664 || {{mp|2000 EE|139}} || — || Marso 11, 2000 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|71664}} |-id=665 bgcolor=#d6d6d6 | 71665 || {{mp|2000 EB|143}} || — || Marso 3, 2000 || Catalina || CSS || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|71665}} |-id=666 bgcolor=#d6d6d6 | 71666 || {{mp|2000 EK|148}} || — || Marso 4, 2000 || Catalina || CSS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 12 km || {{M+J|71666}} |-id=667 bgcolor=#d6d6d6 | 71667 || {{mp|2000 EP|150}} || — || Marso 5, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.2 km || {{M+J|71667}} |-id=668 bgcolor=#d6d6d6 | 71668 || {{mp|2000 EA|152}} || — || Marso 6, 2000 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 8.9 km || {{M+J|71668}} |-id=669 bgcolor=#d6d6d6 | 71669 Dodsonprince || {{mp|2000 EH|157}} || {{MoMP|71669|Dodsonprince}} || Marso 11, 2000 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 9.2 km || {{M+J|71669}} |-id=670 bgcolor=#e9e9e9 | 71670 || {{mp|2000 EP|157}} || — || Marso 12, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Juno clump|JUN]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71670}} |-id=671 bgcolor=#d6d6d6 | 71671 || {{mp|2000 EM|166}} || — || Marso 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|71671}} |-id=672 bgcolor=#e9e9e9 | 71672 || {{mp|2000 ER|166}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|71672}} |-id=673 bgcolor=#d6d6d6 | 71673 || {{mp|2000 EZ|166}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|71673}} |-id=674 bgcolor=#d6d6d6 | 71674 || {{mp|2000 EJ|167}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{LoMP|21885|(21885)}} || align=right | 7.3 km || {{M+J|71674}} |-id=675 bgcolor=#d6d6d6 | 71675 || {{mp|2000 ER|167}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#611|NAE]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|71675}} |-id=676 bgcolor=#d6d6d6 | 71676 || {{mp|2000 EM|168}} || — || Marso 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|71676}} |-id=677 bgcolor=#d6d6d6 | 71677 || {{mp|2000 EJ|171}} || — || Marso 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|71677}} |-id=678 bgcolor=#d6d6d6 | 71678 || {{mp|2000 ET|172}} || — || Marso 1, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71678}} |-id=679 bgcolor=#d6d6d6 | 71679 || {{mp|2000 EY|181}} || — || Marso 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|71679}} |-id=680 bgcolor=#d6d6d6 | 71680 || {{mp|2000 EJ|201}} || — || Marso 15, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71680|slow]] || align=right | 7.4 km || {{M+J|71680}} |-id=681 bgcolor=#d6d6d6 | 71681 || {{mp|2000 FZ|1}} || — || Marso 25, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|71681}} |-id=682 bgcolor=#e9e9e9 | 71682 || {{mp|2000 FU|11}} || — || Marso 28, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|71682}} |-id=683 bgcolor=#e9e9e9 | 71683 || {{mp|2000 FE|12}} || — || Marso 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.6 km'' || {{M+J|71683}} |-id=684 bgcolor=#d6d6d6 | 71684 || {{mp|2000 FY|15}} || — || Marso 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|71684}} |-id=685 bgcolor=#d6d6d6 | 71685 || {{mp|2000 FX|21}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|71685}} |-id=686 bgcolor=#d6d6d6 | 71686 || {{mp|2000 FU|30}} || — || Marso 27, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.0 km || {{M+J|71686}} |-id=687 bgcolor=#d6d6d6 | 71687 || {{mp|2000 FY|31}} || — || Marso 29, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|71687}} |-id=688 bgcolor=#d6d6d6 | 71688 || {{mp|2000 FX|32}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Clematis family|(1101)]] || align=right | ''9.3 km'' || {{M+J|71688}} |-id=689 bgcolor=#d6d6d6 | 71689 || {{mp|2000 FD|34}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|71689}} |-id=690 bgcolor=#e9e9e9 | 71690 || {{mp|2000 FO|35}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|71690}} |-id=691 bgcolor=#d6d6d6 | 71691 || {{mp|2000 FH|37}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|71691}} |-id=692 bgcolor=#d6d6d6 | 71692 || {{mp|2000 FB|43}} || — || Marso 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|71692}} |-id=693 bgcolor=#d6d6d6 | 71693 || {{mp|2000 FK|43}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 9.9 km || {{M+J|71693}} |-id=694 bgcolor=#d6d6d6 | 71694 || {{mp|2000 FN|44}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Zhongguo asteroid|2:1J]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|71694}} |-id=695 bgcolor=#d6d6d6 | 71695 || {{mp|2000 FO|44}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.5 km || {{M+J|71695}} |-id=696 bgcolor=#d6d6d6 | 71696 || {{mp|2000 FE|48}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.2 km'' || {{M+J|71696}} |-id=697 bgcolor=#d6d6d6 | 71697 || {{mp|2000 FO|55}} || — || Marso 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|71697}} |-id=698 bgcolor=#d6d6d6 | 71698 || {{mp|2000 FW|55}} || — || Marso 27, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.5 km || {{M+J|71698}} |-id=699 bgcolor=#d6d6d6 | 71699 || {{mp|2000 GU|17}} || — || Abril 5, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71699}} |-id=700 bgcolor=#d6d6d6 | 71700 || {{mp|2000 GO|19}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|71700}} |} == 71701–71800 == {{Anchor|701}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 71701 || {{mp|2000 GR|19}} || — || Abril 5, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 9.7 km || {{M+J|71701}} |-id=702 bgcolor=#d6d6d6 | 71702 || {{mp|2000 GT|19}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.8 km || {{M+J|71702}} |-id=703 bgcolor=#d6d6d6 | 71703 || {{mp|2000 GW|22}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|71703}} |-id=704 bgcolor=#d6d6d6 | 71704 || {{mp|2000 GL|34}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.5 km || {{M+J|71704}} |-id=705 bgcolor=#d6d6d6 | 71705 || {{mp|2000 GV|34}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|71705}} |-id=706 bgcolor=#e9e9e9 | 71706 || {{mp|2000 GY|38}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|71706}} |-id=707 bgcolor=#d6d6d6 | 71707 || {{mp|2000 GZ|56}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|71707}} |-id=708 bgcolor=#d6d6d6 | 71708 || {{mp|2000 GT|77}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71708}} |-id=709 bgcolor=#d6d6d6 | 71709 || {{mp|2000 GX|80}} || — || Abril 6, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.6 km || {{M+J|71709}} |-id=710 bgcolor=#e9e9e9 | 71710 || {{mp|2000 GG|83}} || — || Abril 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|71710}} |-id=711 bgcolor=#d6d6d6 | 71711 || {{mp|2000 GU|83}} || — || Abril 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|71711}} |-id=712 bgcolor=#d6d6d6 | 71712 || {{mp|2000 GK|95}} || — || Abril 6, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|71712}} |-id=713 bgcolor=#d6d6d6 | 71713 || {{mp|2000 GN|98}} || — || Abril 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | 9.6 km || {{M+J|71713}} |-id=714 bgcolor=#fefefe | 71714 || {{mp|2000 GZ|100}} || — || Abril 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71714}} |-id=715 bgcolor=#d6d6d6 | 71715 || {{mp|2000 GE|108}} || — || Abril 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|71715}} |-id=716 bgcolor=#d6d6d6 | 71716 || {{mp|2000 GX|112}} || — || Abril 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|71716}} |-id=717 bgcolor=#d6d6d6 | 71717 || {{mp|2000 GP|115}} || — || Abril 8, 2000 || Socorro || LINEAR || THM || align=right | 8.6 km || {{M+J|71717}} |-id=718 bgcolor=#d6d6d6 | 71718 || {{mp|2000 GV|124}} || — || Abril 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|71718}} |-id=719 bgcolor=#e9e9e9 | 71719 || {{mp|2000 GT|137}} || — || Abril 4, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|71719}} |-id=720 bgcolor=#e9e9e9 | 71720 || {{mp|2000 GK|167}} || — || Abril 4, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|71720}} |-id=721 bgcolor=#d6d6d6 | 71721 || {{mp|2000 GL|167}} || — || Abril 4, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71721}} |-id=722 bgcolor=#d6d6d6 | 71722 || {{mp|2000 GB|169}} || — || Abril 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 8.4 km || {{M+J|71722}} |-id=723 bgcolor=#d6d6d6 | 71723 || {{mp|2000 GS|171}} || — || Abril 2, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71723}} |-id=724 bgcolor=#d6d6d6 | 71724 || {{mp|2000 GB|186}} || — || Abril 4, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#603|SYL]]{{·}}[[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | ''7.8 km'' || {{M+J|71724}} |-id=725 bgcolor=#d6d6d6 | 71725 || {{mp|2000 HN|9}} || — || Abril 27, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.8 km || {{M+J|71725}} |-id=726 bgcolor=#d6d6d6 | 71726 || {{mp|2000 HQ|24}} || — || Abril 24, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 9.7 km || {{M+J|71726}} |-id=727 bgcolor=#d6d6d6 | 71727 || {{mp|2000 HB|25}} || — || Abril 24, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Slow rotator (asteroid)#71727|slow]] || align=right | 16 km || {{M+J|71727}} |-id=728 bgcolor=#d6d6d6 | 71728 || {{mp|2000 HE|64}} || — || Abril 26, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|71728}} |-id=729 bgcolor=#d6d6d6 | 71729 || {{mp|2000 HQ|91}} || — || Abril 30, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#612|TIR]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71729|slow]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|71729}} |-id=730 bgcolor=#fefefe | 71730 || {{mp|2000 JY|3}} || — || Mayo 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|71730}} |-id=731 bgcolor=#d6d6d6 | 71731 || {{mp|2000 JO|35}} || — || Mayo 7, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Ashkova|(3460)]] || align=right | 11 km || {{M+J|71731}} |-id=732 bgcolor=#e9e9e9 | 71732 || {{mp|2000 JU|37}} || — || Mayo 7, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|71732}} |-id=733 bgcolor=#d6d6d6 | 71733 || {{mp|2000 JQ|47}} || — || Mayo 9, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|71733}} |-id=734 bgcolor=#fefefe | 71734 || {{mp|2000 LX|9}} || — || Hunyo 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71734}} |-id=735 bgcolor=#fefefe | 71735 || {{mp|2000 MJ|1}} || — || Hunyo 25, 2000 || Socorro || LINEAR || H || align=right | 1.5 km || {{M+J|71735}} |-id=736 bgcolor=#fefefe | 71736 || {{mp|2000 OB|54}} || — || Hulyo 29, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 1.2 km || {{M+J|71736}} |-id=737 bgcolor=#fefefe | 71737 || {{mp|2000 PV|6}} || — || Agosto 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|71737}} |-id=738 bgcolor=#d6d6d6 | 71738 || {{mp|2000 PW|18}} || — || Agosto 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|71738}} |-id=739 bgcolor=#fefefe | 71739 || {{mp|2000 QG|25}} || — || Agosto 24, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71739}} |-id=740 bgcolor=#fefefe | 71740 || {{mp|2000 QV|25}} || — || Agosto 26, 2000 || Socorro || LINEAR || ''H'' || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71740}} |-id=741 bgcolor=#fefefe | 71741 || {{mp|2000 QF|34}} || — || Agosto 26, 2000 || Socorro || LINEAR || ''H'' || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71741}} |-id=742 bgcolor=#fefefe | 71742 || {{mp|2000 QU|35}} || — || Agosto 24, 2000 || Socorro || LINEAR || ''H'' || align=right | ''1.0 km'' || {{M+J|71742}} |-id=743 bgcolor=#fefefe | 71743 || {{mp|2000 QO|117}} || — || Agosto 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | 1.5 km || {{M+J|71743}} |-id=744 bgcolor=#fefefe | 71744 || {{mp|2000 QP|147}} || — || Agosto 31, 2000 || Socorro || LINEAR || H || align=right | ''1.0 km'' || {{M+J|71744}} |-id=745 bgcolor=#fefefe | 71745 || {{mp|2000 QG|180}} || — || Agosto 31, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71745}} |-id=746 bgcolor=#fefefe | 71746 || {{mp|2000 QZ|180}} || — || Agosto 31, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71746}} |-id=747 bgcolor=#fefefe | 71747 || {{mp|2000 QU|181}} || — || Agosto 31, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71747}} |-id=748 bgcolor=#fefefe | 71748 || {{mp|2000 QD|182}} || — || Agosto 26, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71748}} |-id=749 bgcolor=#fefefe | 71749 || {{mp|2000 QU|194}} || — || Agosto 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|71749}} |-id=750 bgcolor=#fefefe | 71750 || {{mp|2000 RV|3}} || — || Setyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71750}} |-id=751 bgcolor=#fefefe | 71751 || {{mp|2000 RS|10}} || — || Setyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|71751}} |-id=752 bgcolor=#fefefe | 71752 || {{mp|2000 RL|11}} || — || Setyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71752}} |-id=753 bgcolor=#fefefe | 71753 || {{mp|2000 RB|39}} || — || Setyembre 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71753}} |-id=754 bgcolor=#fefefe | 71754 || {{mp|2000 RO|45}} || — || Setyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71754}} |-id=755 bgcolor=#fefefe | 71755 || {{mp|2000 RD|51}} || — || Setyembre 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71755}} |-id=756 bgcolor=#fefefe | 71756 || {{mp|2000 RQ|51}} || — || Setyembre 5, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|71756}} |-id=757 bgcolor=#fefefe | 71757 || {{mp|2000 RA|53}} || — || Setyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71757}} |-id=758 bgcolor=#fefefe | 71758 || {{mp|2000 RR|54}} || — || Setyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|71758}} |-id=759 bgcolor=#fefefe | 71759 || {{mp|2000 RE|61}} || — || Setyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|71759}} |-id=760 bgcolor=#fefefe | 71760 || {{mp|2000 RQ|67}} || — || Setyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|71760}} |-id=761 bgcolor=#fefefe | 71761 || {{mp|2000 RJ|100}} || — || Setyembre 5, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71761}} |-id=762 bgcolor=#fefefe | 71762 || {{mp|2000 RZ|103}} || — || Setyembre 6, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71762}} |-id=763 bgcolor=#fefefe | 71763 || {{mp|2000 SF|3}} || — || Setyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71763}} |-id=764 bgcolor=#fefefe | 71764 || {{mp|2000 SG|3}} || — || Setyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71764}} |-id=765 bgcolor=#fefefe | 71765 || {{mp|2000 SU|4}} || — || Setyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 1.7 km || {{M+J|71765}} |-id=766 bgcolor=#d6d6d6 | 71766 || {{mp|2000 SD|22}} || — || Setyembre 19, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|71766}} |-id=767 bgcolor=#fefefe | 71767 || {{mp|2000 SM|24}} || — || Setyembre 26, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71767}} |-id=768 bgcolor=#fefefe | 71768 || {{mp|2000 SM|59}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71768}} |-id=769 bgcolor=#fefefe | 71769 || {{mp|2000 SU|59}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71769}} |-id=770 bgcolor=#fefefe | 71770 || {{mp|2000 SL|75}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|71770}} |-id=771 bgcolor=#fefefe | 71771 || {{mp|2000 SR|75}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71771}} |-id=772 bgcolor=#fefefe | 71772 || {{mp|2000 SG|105}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71772}} |-id=773 bgcolor=#fefefe | 71773 || {{mp|2000 SO|106}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|71773}} |-id=774 bgcolor=#fefefe | 71774 || {{mp|2000 SA|121}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71774}} |-id=775 bgcolor=#fefefe | 71775 || {{mp|2000 SB|122}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|71775}} |-id=776 bgcolor=#fefefe | 71776 || {{mp|2000 SJ|123}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71776}} |-id=777 bgcolor=#fefefe | 71777 || {{mp|2000 SM|128}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | 2.5 km || {{M+J|71777}} |-id=778 bgcolor=#fefefe | 71778 || {{mp|2000 SP|128}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71778}} |-id=779 bgcolor=#fefefe | 71779 || {{mp|2000 SJ|129}} || — || Setyembre 26, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|71779}} |-id=780 bgcolor=#fefefe | 71780 || {{mp|2000 SM|145}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71780}} |-id=781 bgcolor=#fefefe | 71781 || {{mp|2000 SZ|145}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71781}} |-id=782 bgcolor=#fefefe | 71782 || {{mp|2000 SC|160}} || — || Setyembre 22, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71782}} |-id=783 bgcolor=#fefefe | 71783 Izeryna || {{mp|2000 SL|163}} || {{MoMP|71783|Izeryna}} || Setyembre 30, 2000 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Petr Pravec|P. Pravec]], [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|71783}} |-id=784 bgcolor=#fefefe | 71784 || {{mp|2000 SG|171}} || — || Setyembre 24, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|71784}} |-id=785 bgcolor=#fefefe | 71785 || {{mp|2000 SY|177}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71785}} |-id=786 bgcolor=#fefefe | 71786 || {{mp|2000 SH|178}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71786}} |-id=787 bgcolor=#fefefe | 71787 || {{mp|2000 SJ|180}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71787}} |-id=788 bgcolor=#fefefe | 71788 || {{mp|2000 ST|180}} || — || Setyembre 30, 2000 || [[Elmira/Corning, NY|Elmira]] || Cecce, A. J. || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|71788}} |-id=789 bgcolor=#fefefe | 71789 || {{mp|2000 SQ|188}} || — || Setyembre 21, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71789}} |-id=790 bgcolor=#fefefe | 71790 || {{mp|2000 SB|193}} || — || Setyembre 24, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71790}} |-id=791 bgcolor=#fefefe | 71791 || {{mp|2000 SE|198}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71791}} |-id=792 bgcolor=#fefefe | 71792 || {{mp|2000 SD|211}} || — || Setyembre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|71792}} |-id=793 bgcolor=#fefefe | 71793 || {{mp|2000 SN|227}} || — || Setyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|71793}} |-id=794 bgcolor=#e9e9e9 | 71794 || {{mp|2000 ST|227}} || — || Setyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|71794}} |-id=795 bgcolor=#fefefe | 71795 || {{mp|2000 SB|230}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71795}} |-id=796 bgcolor=#fefefe | 71796 || {{mp|2000 SU|230}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71796}} |-id=797 bgcolor=#fefefe | 71797 || {{mp|2000 SY|239}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|71797}} |-id=798 bgcolor=#fefefe | 71798 || {{mp|2000 SD|240}} || — || Setyembre 22, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71798}} |-id=799 bgcolor=#fefefe | 71799 || {{mp|2000 SE|260}} || — || Setyembre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71799}} |-id=800 bgcolor=#d6d6d6 | 71800 || {{mp|2000 SM|264}} || — || Setyembre 26, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|71800}} |} == 71801–71900 == {{Anchor|801}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 71801 || {{mp|2000 SZ|265}} || — || Setyembre 26, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71801}} |-id=802 bgcolor=#fefefe | 71802 || {{mp|2000 SO|272}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|71802}} |-id=803 bgcolor=#fefefe | 71803 || {{mp|2000 SF|275}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71803}} |-id=804 bgcolor=#fefefe | 71804 || {{mp|2000 SC|278}} || — || Setyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71804}} |-id=805 bgcolor=#fefefe | 71805 || {{mp|2000 SG|295}} || — || Setyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71805}} |-id=806 bgcolor=#fefefe | 71806 || {{mp|2000 SF|296}} || — || Setyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71806}} |-id=807 bgcolor=#fefefe | 71807 || {{mp|2000 SF|301}} || — || Setyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71807}} |-id=808 bgcolor=#fefefe | 71808 || {{mp|2000 SX|306}} || — || Setyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|71808}} |-id=809 bgcolor=#fefefe | 71809 || {{mp|2000 SX|319}} || — || Setyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71809}} |-id=810 bgcolor=#fefefe | 71810 || {{mp|2000 TJ|15}} || — || Oktubre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71810}} |-id=811 bgcolor=#fefefe | 71811 || {{mp|2000 TG|28}} || — || Oktubre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71811}} |-id=812 bgcolor=#fefefe | 71812 || {{mp|2000 TT|67}} || — || Oktubre 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71812}} |-id=813 bgcolor=#fefefe | 71813 || 2000 UZ || — || Oktubre 21, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71813}} |-id=814 bgcolor=#fefefe | 71814 || {{mp|2000 UU|2}} || — || Oktubre 22, 2000 || [[Bergisch Gladbach Observatory|Bergisch Gladbach]] || [[Wolf Bickel|W. Bickel]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71814}} |-id=815 bgcolor=#fefefe | 71815 || {{mp|2000 UB|5}} || — || Oktubre 24, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71815}} |-id=816 bgcolor=#fefefe | 71816 || {{mp|2000 UY|7}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71816}} |-id=817 bgcolor=#fefefe | 71817 || {{mp|2000 UR|12}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71817}} |-id=818 bgcolor=#fefefe | 71818 || {{mp|2000 UH|19}} || — || Oktubre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 1.9 km || {{M+J|71818}} |-id=819 bgcolor=#fefefe | 71819 || {{mp|2000 UJ|19}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71819}} |-id=820 bgcolor=#fefefe | 71820 || {{mp|2000 UF|24}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71820}} |-id=821 bgcolor=#fefefe | 71821 || {{mp|2000 UR|34}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71821}} |-id=822 bgcolor=#fefefe | 71822 || {{mp|2000 UZ|35}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71822}} |-id=823 bgcolor=#fefefe | 71823 || {{mp|2000 UG|36}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71823}} |-id=824 bgcolor=#fefefe | 71824 || {{mp|2000 UA|41}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71824}} |-id=825 bgcolor=#fefefe | 71825 || {{mp|2000 UW|41}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71825}} |-id=826 bgcolor=#fefefe | 71826 || {{mp|2000 UX|43}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71826}} |-id=827 bgcolor=#fefefe | 71827 || {{mp|2000 UD|46}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71827}} |-id=828 bgcolor=#fefefe | 71828 || {{mp|2000 UE|53}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|71828}} |-id=829 bgcolor=#fefefe | 71829 || {{mp|2000 UK|53}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71829}} |-id=830 bgcolor=#fefefe | 71830 || {{mp|2000 UL|56}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71830}} |-id=831 bgcolor=#fefefe | 71831 || {{mp|2000 UN|56}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71831}} |-id=832 bgcolor=#fefefe | 71832 || {{mp|2000 UQ|63}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71832}} |-id=833 bgcolor=#fefefe | 71833 || {{mp|2000 UJ|65}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71833}} |-id=834 bgcolor=#fefefe | 71834 || {{mp|2000 UL|65}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71834}} |-id=835 bgcolor=#fefefe | 71835 || {{mp|2000 UJ|69}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|71835}} |-id=836 bgcolor=#fefefe | 71836 || {{mp|2000 UO|69}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|71836}} |-id=837 bgcolor=#fefefe | 71837 || {{mp|2000 US|69}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|71837}} |-id=838 bgcolor=#fefefe | 71838 || {{mp|2000 UK|70}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|71838}} |-id=839 bgcolor=#fefefe | 71839 || {{mp|2000 UW|70}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|71839}} |-id=840 bgcolor=#fefefe | 71840 || {{mp|2000 US|74}} || — || Oktubre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71840}} |-id=841 bgcolor=#fefefe | 71841 || {{mp|2000 UY|77}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|71841}} |-id=842 bgcolor=#fefefe | 71842 || {{mp|2000 UG|80}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71842}} |-id=843 bgcolor=#fefefe | 71843 || {{mp|2000 UL|80}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71843}} |-id=844 bgcolor=#fefefe | 71844 || {{mp|2000 UB|81}} || — || Oktubre 24, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71844}} |-id=845 bgcolor=#fefefe | 71845 || {{mp|2000 UN|93}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71845}} |-id=846 bgcolor=#fefefe | 71846 || {{mp|2000 UM|96}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71846}} |-id=847 bgcolor=#fefefe | 71847 || {{mp|2000 UU|97}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|71847}} |-id=848 bgcolor=#fefefe | 71848 || {{mp|2000 UJ|100}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71848}} |-id=849 bgcolor=#fefefe | 71849 || {{mp|2000 UB|102}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71849}} |-id=850 bgcolor=#fefefe | 71850 || {{mp|2000 UJ|103}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|71850}} |-id=851 bgcolor=#fefefe | 71851 || {{mp|2000 UN|104}} || — || Oktubre 25, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|71851}} |-id=852 bgcolor=#fefefe | 71852 || {{mp|2000 UU|105}} || — || Oktubre 29, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71852}} |-id=853 bgcolor=#fefefe | 71853 || {{mp|2000 UE|109}} || — || Oktubre 31, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71853}} |-id=854 bgcolor=#fefefe | 71854 || {{mp|2000 UF|109}} || — || Oktubre 31, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71854}} |-id=855 bgcolor=#e9e9e9 | 71855 Incamajorca || {{mp|2000 UF|110}} || {{MoMP|71855|Incamajorca}} || Oktubre 31, 2000 || [[Observatorio Astronómico de Mallorca|Mallorca]] || Sanchez, S., Blasco, M. || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|71855}} |-id=856 bgcolor=#fefefe | 71856 || {{mp|2000 VV|4}} || — || Nobyembre 1, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71856}} |-id=857 bgcolor=#fefefe | 71857 || {{mp|2000 VY|10}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71857}} |-id=858 bgcolor=#fefefe | 71858 || {{mp|2000 VM|12}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71858}} |-id=859 bgcolor=#fefefe | 71859 || {{mp|2000 VR|14}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71859}} |-id=860 bgcolor=#fefefe | 71860 || {{mp|2000 VD|18}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71860}} |-id=861 bgcolor=#fefefe | 71861 || {{mp|2000 VP|18}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|71861}} |-id=862 bgcolor=#fefefe | 71862 || {{mp|2000 VO|23}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71862}} |-id=863 bgcolor=#fefefe | 71863 || {{mp|2000 VE|26}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71863}} |-id=864 bgcolor=#fefefe | 71864 || {{mp|2000 VV|26}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71864}} |-id=865 bgcolor=#fefefe | 71865 || {{mp|2000 VE|27}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71865}} |-id=866 bgcolor=#fefefe | 71866 || {{mp|2000 VN|27}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|71866}} |-id=867 bgcolor=#fefefe | 71867 || {{mp|2000 VX|28}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71867}} |-id=868 bgcolor=#fefefe | 71868 || {{mp|2000 VX|30}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71868}} |-id=869 bgcolor=#fefefe | 71869 || {{mp|2000 VF|32}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71869}} |-id=870 bgcolor=#fefefe | 71870 || {{mp|2000 VZ|32}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71870}} |-id=871 bgcolor=#fefefe | 71871 || {{mp|2000 VD|37}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|71871}} |-id=872 bgcolor=#fefefe | 71872 || {{mp|2000 VB|42}} || — || Nobyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71872}} |-id=873 bgcolor=#fefefe | 71873 || {{mp|2000 VV|46}} || — || Nobyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71873}} |-id=874 bgcolor=#fefefe | 71874 || {{mp|2000 VM|47}} || — || Nobyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|71874}} |-id=875 bgcolor=#fefefe | 71875 || {{mp|2000 VT|48}} || — || Nobyembre 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71875}} |-id=876 bgcolor=#fefefe | 71876 || {{mp|2000 VK|49}} || — || Nobyembre 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71876}} |-id=877 bgcolor=#fefefe | 71877 || {{mp|2000 VT|49}} || — || Nobyembre 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|71877}} |-id=878 bgcolor=#fefefe | 71878 || {{mp|2000 VA|50}} || — || Nobyembre 2, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71878}} |-id=879 bgcolor=#fefefe | 71879 || {{mp|2000 VS|50}} || — || Nobyembre 2, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71879|slow]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71879}} |-id=880 bgcolor=#fefefe | 71880 || {{mp|2000 VR|51}} || — || Nobyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71880}} |-id=881 bgcolor=#fefefe | 71881 || {{mp|2000 VG|52}} || — || Nobyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|71881}} |-id=882 bgcolor=#fefefe | 71882 || {{mp|2000 VR|53}} || — || Nobyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || V || align=right | 2.3 km || {{M+J|71882}} |-id=883 bgcolor=#fefefe | 71883 || {{mp|2000 VO|56}} || — || Nobyembre 3, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71883}} |-id=884 bgcolor=#fefefe | 71884 || {{mp|2000 VK|59}} || — || Nobyembre 6, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|71884}} |-id=885 bgcolor=#fefefe | 71885 Denning || 2000 WD || {{MoMP|71885|Denning}} || Nobyembre 16, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|71885}} |-id=886 bgcolor=#fefefe | 71886 || 2000 WH || — || Nobyembre 16, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71886}} |-id=887 bgcolor=#fefefe | 71887 || 2000 WW || — || Nobyembre 17, 2000 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71887}} |-id=888 bgcolor=#fefefe | 71888 || {{mp|2000 WN|5}} || — || Nobyembre 19, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71888}} |-id=889 bgcolor=#fefefe | 71889 || {{mp|2000 WT|5}} || — || Nobyembre 19, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71889}} |-id=890 bgcolor=#fefefe | 71890 || {{mp|2000 WK|6}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|71890}} |-id=891 bgcolor=#fefefe | 71891 || {{mp|2000 WV|6}} || — || Nobyembre 19, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|71891}} |-id=892 bgcolor=#fefefe | 71892 || {{mp|2000 WY|6}} || — || Nobyembre 19, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71892}} |-id=893 bgcolor=#fefefe | 71893 || {{mp|2000 WM|7}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|71893}} |-id=894 bgcolor=#fefefe | 71894 || {{mp|2000 WS|9}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71894}} |-id=895 bgcolor=#fefefe | 71895 || {{mp|2000 WM|11}} || — || Nobyembre 23, 2000 || Desert Beaver || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71895}} |-id=896 bgcolor=#fefefe | 71896 || {{mp|2000 WN|11}} || — || Nobyembre 22, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.2 km || {{M+J|71896}} |-id=897 bgcolor=#fefefe | 71897 || {{mp|2000 WQ|14}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71897}} |-id=898 bgcolor=#fefefe | 71898 || {{mp|2000 WU|14}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71898}} |-id=899 bgcolor=#fefefe | 71899 || {{mp|2000 WA|16}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71899}} |-id=900 bgcolor=#fefefe | 71900 || {{mp|2000 WU|18}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71900}} |} == 71901–72000 == {{Anchor|901}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 71901 || {{mp|2000 WS|23}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.2 km || {{M+J|71901}} |-id=902 bgcolor=#fefefe | 71902 || {{mp|2000 WB|25}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71902}} |-id=903 bgcolor=#fefefe | 71903 || {{mp|2000 WO|25}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71903|slow]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71903}} |-id=904 bgcolor=#fefefe | 71904 || {{mp|2000 WB|27}} || — || Nobyembre 26, 2000 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|71904}} |-id=905 bgcolor=#e9e9e9 | 71905 || {{mp|2000 WF|27}} || — || Nobyembre 26, 2000 || Desert Beaver || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|71905}} |-id=906 bgcolor=#fefefe | 71906 || {{mp|2000 WP|30}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71906}} |-id=907 bgcolor=#fefefe | 71907 || {{mp|2000 WN|32}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|71907}} |-id=908 bgcolor=#fefefe | 71908 || {{mp|2000 WC|37}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71908}} |-id=909 bgcolor=#fefefe | 71909 || {{mp|2000 WV|39}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71909}} |-id=910 bgcolor=#fefefe | 71910 || {{mp|2000 WJ|41}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71910}} |-id=911 bgcolor=#fefefe | 71911 || {{mp|2000 WK|43}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71911}} |-id=912 bgcolor=#fefefe | 71912 || {{mp|2000 WQ|43}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|71912}} |-id=913 bgcolor=#fefefe | 71913 || {{mp|2000 WF|45}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71913}} |-id=914 bgcolor=#fefefe | 71914 || {{mp|2000 WO|45}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71914}} |-id=915 bgcolor=#fefefe | 71915 || {{mp|2000 WK|48}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|71915}} |-id=916 bgcolor=#fefefe | 71916 || {{mp|2000 WV|48}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71916}} |-id=917 bgcolor=#fefefe | 71917 || {{mp|2000 WK|49}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71917}} |-id=918 bgcolor=#fefefe | 71918 || {{mp|2000 WN|54}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71918}} |-id=919 bgcolor=#fefefe | 71919 || {{mp|2000 WT|54}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|71919}} |-id=920 bgcolor=#e9e9e9 | 71920 || {{mp|2000 WX|54}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|71920}} |-id=921 bgcolor=#fefefe | 71921 || {{mp|2000 WY|54}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|71921}} |-id=922 bgcolor=#e9e9e9 | 71922 || {{mp|2000 WW|55}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|71922}} |-id=923 bgcolor=#fefefe | 71923 || {{mp|2000 WB|56}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71923}} |-id=924 bgcolor=#fefefe | 71924 || {{mp|2000 WE|56}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|71924}} |-id=925 bgcolor=#fefefe | 71925 || {{mp|2000 WQ|56}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71925}} |-id=926 bgcolor=#fefefe | 71926 || {{mp|2000 WN|59}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#71926|fast]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71926}} |-id=927 bgcolor=#fefefe | 71927 || {{mp|2000 WQ|59}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71927}} |-id=928 bgcolor=#fefefe | 71928 || {{mp|2000 WB|61}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|71928}} |-id=929 bgcolor=#fefefe | 71929 || {{mp|2000 WD|61}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71929}} |-id=930 bgcolor=#fefefe | 71930 || {{mp|2000 WM|61}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|71930}} |-id=931 bgcolor=#fefefe | 71931 || {{mp|2000 WN|61}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|71931}} |-id=932 bgcolor=#fefefe | 71932 || {{mp|2000 WO|61}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|71932}} |-id=933 bgcolor=#fefefe | 71933 || {{mp|2000 WW|61}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71933}} |-id=934 bgcolor=#fefefe | 71934 || {{mp|2000 WA|63}} || — || Nobyembre 26, 2000 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|71934}} |-id=935 bgcolor=#fefefe | 71935 || {{mp|2000 WF|63}} || — || Nobyembre 28, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71935}} |-id=936 bgcolor=#e9e9e9 | 71936 || {{mp|2000 WW|67}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|71936}} |-id=937 bgcolor=#fefefe | 71937 || {{mp|2000 WT|70}} || — || Nobyembre 19, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71937}} |-id=938 bgcolor=#fefefe | 71938 || {{mp|2000 WO|73}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|71938}} |-id=939 bgcolor=#fefefe | 71939 || {{mp|2000 WZ|74}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71939}} |-id=940 bgcolor=#fefefe | 71940 || {{mp|2000 WC|78}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|71940}} |-id=941 bgcolor=#fefefe | 71941 || {{mp|2000 WS|80}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71941}} |-id=942 bgcolor=#fefefe | 71942 || {{mp|2000 WU|82}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71942}} |-id=943 bgcolor=#fefefe | 71943 || {{mp|2000 WQ|85}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71943}} |-id=944 bgcolor=#fefefe | 71944 || {{mp|2000 WB|87}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|71944}} |-id=945 bgcolor=#e9e9e9 | 71945 || {{mp|2000 WG|87}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|71945}} |-id=946 bgcolor=#fefefe | 71946 || {{mp|2000 WS|87}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71946}} |-id=947 bgcolor=#fefefe | 71947 || {{mp|2000 WW|87}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71947}} |-id=948 bgcolor=#fefefe | 71948 || {{mp|2000 WR|88}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|71948}} |-id=949 bgcolor=#fefefe | 71949 || {{mp|2000 WT|91}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|71949}} |-id=950 bgcolor=#fefefe | 71950 || {{mp|2000 WN|98}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.2 km || {{M+J|71950}} |-id=951 bgcolor=#fefefe | 71951 || {{mp|2000 WY|99}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71951}} |-id=952 bgcolor=#fefefe | 71952 || {{mp|2000 WW|100}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71952}} |-id=953 bgcolor=#fefefe | 71953 || {{mp|2000 WC|101}} || — || Nobyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|71953}} |-id=954 bgcolor=#fefefe | 71954 || {{mp|2000 WW|104}} || — || Nobyembre 24, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71954}} |-id=955 bgcolor=#fefefe | 71955 || {{mp|2000 WD|107}} || — || Nobyembre 26, 2000 || [[George Observatory|Needville]] || A. Cruz, W. G. Dillon || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71955}} |-id=956 bgcolor=#e9e9e9 | 71956 || {{mp|2000 WH|107}} || — || Nobyembre 30, 2000 || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || [[Gary Hug|G. Hug]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.5 km || {{M+J|71956}} |-id=957 bgcolor=#fefefe | 71957 || {{mp|2000 WO|109}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|71957}} |-id=958 bgcolor=#fefefe | 71958 || {{mp|2000 WR|110}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|71958}} |-id=959 bgcolor=#fefefe | 71959 || {{mp|2000 WP|112}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71959}} |-id=960 bgcolor=#fefefe | 71960 || {{mp|2000 WV|114}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71960}} |-id=961 bgcolor=#fefefe | 71961 || {{mp|2000 WO|115}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|71961}} |-id=962 bgcolor=#fefefe | 71962 || {{mp|2000 WF|116}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.6 km || {{M+J|71962}} |-id=963 bgcolor=#fefefe | 71963 || {{mp|2000 WJ|116}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|71963}} |-id=964 bgcolor=#fefefe | 71964 || {{mp|2000 WC|117}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71964}} |-id=965 bgcolor=#fefefe | 71965 || {{mp|2000 WE|118}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71965}} |-id=966 bgcolor=#fefefe | 71966 || {{mp|2000 WP|118}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|71966}} |-id=967 bgcolor=#fefefe | 71967 || {{mp|2000 WA|120}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|71967}} |-id=968 bgcolor=#fefefe | 71968 || {{mp|2000 WE|120}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#71968|slow]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71968}} |-id=969 bgcolor=#fefefe | 71969 || {{mp|2000 WE|123}} || — || Nobyembre 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|71969}} |-id=970 bgcolor=#fefefe | 71970 || {{mp|2000 WM|123}} || — || Nobyembre 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|71970}} |-id=971 bgcolor=#fefefe | 71971 Lindaketcham || {{mp|2000 WK|126}} || {{MoMP|71971|Lindaketcham}} || Nobyembre 25, 2000 || [[Carbuncle Hill Observatory|Carbuncle Hill]] || Pray, D. P. || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|71971}} |-id=972 bgcolor=#fefefe | 71972 || {{mp|2000 WQ|126}} || — || Nobyembre 16, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|71972}} |-id=973 bgcolor=#fefefe | 71973 || {{mp|2000 WZ|127}} || — || Nobyembre 18, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|71973}} |-id=974 bgcolor=#fefefe | 71974 || {{mp|2000 WB|131}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71974}} |-id=975 bgcolor=#fefefe | 71975 || {{mp|2000 WG|133}} || — || Nobyembre 19, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|71975}} |-id=976 bgcolor=#fefefe | 71976 || {{mp|2000 WD|136}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|71976}} |-id=977 bgcolor=#fefefe | 71977 || {{mp|2000 WS|137}} || — || Nobyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|71977}} |-id=978 bgcolor=#fefefe | 71978 || {{mp|2000 WJ|143}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71978}} |-id=979 bgcolor=#fefefe | 71979 || {{mp|2000 WN|143}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|71979}} |-id=980 bgcolor=#fefefe | 71980 || {{mp|2000 WU|152}} || — || Nobyembre 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71980}} |-id=981 bgcolor=#fefefe | 71981 || {{mp|2000 WB|153}} || — || Nobyembre 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|71981}} |-id=982 bgcolor=#fefefe | 71982 || {{mp|2000 WY|155}} || — || Nobyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71982}} |-id=983 bgcolor=#fefefe | 71983 || {{mp|2000 WG|157}} || — || Nobyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#71983|slow]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|71983}} |-id=984 bgcolor=#fefefe | 71984 || {{mp|2000 WM|157}} || — || Nobyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71984}} |-id=985 bgcolor=#fefefe | 71985 || {{mp|2000 WY|158}} || — || Nobyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71985}} |-id=986 bgcolor=#fefefe | 71986 || {{mp|2000 WL|159}} || — || Nobyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71986}} |-id=987 bgcolor=#fefefe | 71987 || {{mp|2000 WU|160}} || — || Nobyembre 20, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|71987}} |-id=988 bgcolor=#fefefe | 71988 || {{mp|2000 WQ|163}} || — || Nobyembre 21, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71988}} |-id=989 bgcolor=#fefefe | 71989 || {{mp|2000 WF|167}} || — || Nobyembre 24, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|71989}} |-id=990 bgcolor=#fefefe | 71990 || {{mp|2000 WG|167}} || — || Nobyembre 24, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71990}} |-id=991 bgcolor=#fefefe | 71991 || {{mp|2000 WR|168}} || — || Nobyembre 25, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|71991}} |-id=992 bgcolor=#fefefe | 71992 || {{mp|2000 WF|169}} || — || Nobyembre 25, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Slow rotator (asteroid)#71992|slow]] || align=right | 2.3 km || {{M+J|71992}} |-id=993 bgcolor=#fefefe | 71993 || {{mp|2000 WG|173}} || — || Nobyembre 25, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|71993}} |-id=994 bgcolor=#fefefe | 71994 || {{mp|2000 WU|176}} || — || Nobyembre 27, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|71994}} |-id=995 bgcolor=#fefefe | 71995 || {{mp|2000 WW|177}} || — || Nobyembre 27, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|71995}} |-id=996 bgcolor=#fefefe | 71996 || {{mp|2000 WB|178}} || — || Nobyembre 28, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.9 km || {{M+J|71996}} |-id=997 bgcolor=#fa8072 | 71997 || {{mp|2000 WD|178}} || — || Nobyembre 28, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|71997}} |-id=998 bgcolor=#e9e9e9 | 71998 || {{mp|2000 WS|179}} || — || Nobyembre 26, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|71998}} |-id=999 bgcolor=#fefefe | 71999 || {{mp|2000 WC|185}} || — || Nobyembre 29, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|71999}} |-id=000 bgcolor=#fefefe | 72000 || {{mp|2000 WJ|186}} || — || Nobyembre 27, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|72000}} |} == Mga sanggunian == {{Reflist|35em}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (70001)–(75000)] (IAU Minor Planet Center) (sa Ingles) {{DEFAULTSORT:Talaan ng mga planetang menor: 70001-75000}} [[Kategorya:Talaan ng mga planetang menor batay sa numero|71000]] ee7nehugw59bdb7g4iq4np30amutir4 Drag Race Philippines 0 339495 2224728 2223412 2026-09-12T15:45:42Z Allyriana000 119761 2224728 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Infobox television|image=Drag Race Philippines.png|genre=[[Reality competition]]|based_on={{Based on|''[[RuPaul's Drag Race]]''}}|director=Arnel Natividad|presenter=[[Paolo Ballesteros ]]|judges={{plainlist| * [[Jiggly Caliente]] * [[KaladKaren]] }}|theme_music_composer=|opentheme=''RuPaul's Drag Race'' theme|endtheme="Rock It (To the Moon)"|country={{plainlist| * Philippines}}|language={{plainlist| * Filipino/Tagalog * English }}|num_seasons=3<!-- number of seasons aired -->|num_episodes=24<!-- number of episodes aired -->|list_episodes=|executive_producer={{plainlist| * Randy Barbato * Fenton Bailey * Tom Campbell * [[RuPaul|RuPaul Charles]] * Alex Godinez-Lopez * Yanah Laurel * Jimson Tamano * Maricel Ticar Santos * Gina Godinez }}|camera=|runtime=|company={{plainlist| * Fullhouse Asia Production Studios * [[World of Wonder (company)|World of Wonder]] }}|network=[[HBO Go]] (Philippines)<br/>[[WOW Presents Plus]] (Philippines and International)|first_aired={{Start date|df=yes|2022|08|17}}|last_aired={{End date|present}}|related=[[Drag Race (franchise)|''Drag Race'' franchise]]|producer=}}{{Reflist}}{{Reflist}} Ang '''''Drag Race Philippines''''' ay isang seryeng [[Realidad na telebisyon|realidad na kompetisyon]] sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Nolfi |first=Joey |date=16 Agosto 2021 |title=RuPaul's 'Drag Race Philippines' is on the way |url=https://ew.com/tv/rupauls-drag-race-philippines-season-1-announcement-video/ |access-date=13 Agosto 2024 |website=Entertainment Weekly |language=en}}</ref> Ito ay isang ''spin-off'' ng ''RuPaul's Drag Race''. Ang serye ay ginawa ng World of Wonder at Fullhouse Asia Production Studios. <ref name="ABSCBN">{{Cite web |date=20 Hulyo 2022 |title='Drag Race Philippines' to stream on discovery+, HBO Go starting August 17 |url=https://news.abs-cbn.com/amp/entertainment/07/20/22/drag-race-philippines-to-stream-on-discovery-hbo-go-starting-aug-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721013516/https://news.abs-cbn.com/amp/entertainment/07/20/22/drag-race-philippines-to-stream-on-discovery-hbo-go-starting-aug-17 |archive-date=21 Hulyo 2022 |access-date=21 Hulyo 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Itinatampok nito ang mga kalahok na sumasabak sa iba't ibang hamon—sa paanyaya ng ''drag performer'' na si Paolo Ballesteros—linggo-linggo upang magtagisan at hirangin bilang "Philippines' Next Drag Superstar."<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2021 |title=Rundown: 'Drag Race PH,' '90 Day Fiancé,' 'Sing Again' among entertainment slate of discovery+ streaming service |url=https://interaksyon.philstar.com/hobbies-interests/2021/10/14/202456/rundown-drag-race-ph-90-day-fiance-sing-again-among-entertainment-slate-of-discovery-streaming-service/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020120543/https://interaksyon.philstar.com/hobbies-interests/2021/10/14/202456/rundown-drag-race-ph-90-day-fiance-sing-again-among-entertainment-slate-of-discovery-streaming-service/ |archive-date=20 Oktubre 2021 |access-date=20 Oktubre 2021 |website=Interaksyon |language=en}}</ref> Ang ''Drag Race Philippines'' ay ang ikasampung internasyonal na adaptasyon ng Amerikanong seryeng realidad na kompetisyon na ''RuPaul's Drag Race''. Unang ipinalabas ang serye noong 17 Agosto 2022. Labindalawang ''drag queen'' ang naglaban-laban para sa titulong " ''Philippines' First Drag Superstar'' ", isang taong panustos ng ONE/SIZE Beauty Cosmetics ni Patrick Starrr, at may premyong naghahalagang [[Piso ng Pilipinas|₱]] 3,000,000, na mula sa Kumu. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sim |first=Bernardo |date=July 27, 2022 |title=Meet the 12 Queens Competing on 'Drag Race Philippines' |url=https://www.out.com/television/2022/7/26/meet-12-queens-competing-drag-race-philippines#media-gallery-media-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727043822/https://www.out.com/television/2022/7/26/meet-12-queens-competing-drag-race-philippines#media-gallery-media-1 |archive-date=July 27, 2022 |access-date=July 27, 2022 |website=[[Out (magazine)|Out]]}}</ref> Nanalo si Precious Paula Nicole sa unang season kasama si Marina Summers bilang ''runner-up''. Si Lady Morgana ang pinangalanang Miss Congeniality. Ang pangalawang season, na inanunsyo noong 19 Oktubre 2022, na ipinalabas noong 2 Agosto 2023. Si Captivating Katkat ang nanalo sa ikalawang season, kasama si Arizona Brandy bilang runner-up at si Hana Beshie na pinangalanang Miss Congeniality. == Produksyon == Noong 17 Agosto 2021, inihayag ni RuPaul ang isang casting call para sa unang season ng ''Drag Race Philippines'' sa buong [[hatirang pangmadla]].<ref>{{Cite web |date=2022-10-19 |title=Mabu-hey! 'Drag Race PH', 'Untucked' renewed for season 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/series/drag-race-philippines-untucked-renewed-season-two/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025145616/https://www.rappler.com/entertainment/series/drag-race-philippines-untucked-renewed-season-two/ |archive-date=25 October 2022 |access-date=2022-10-25 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> === Mga hukom === [[Paolo Ballesteros|Si Paolo Ballesteros]], na binansagan din bilang ''Mamwa Pao'' sa palabas, ang punong-abala at pangunahing hukom.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Dana |date=12 Hulyo 2022 |title=Paolo Ballesteros tapped to host 'Drag Race Philippines' |url=https://entertainment.inquirer.net/456616/paolo-ballesteros-tapped-to-host-drag-race-philippines |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712151245/https://entertainment.inquirer.net/456616/paolo-ballesteros-tapped-to-host-drag-race-philippines |archive-date=12 Hulyo 2022 |access-date=3 Setyembre 2024 |language=en}}</ref> Si Jiggly Caliente (kalahok sa <nowiki><i id="mwSg">RuPaul's Drag Race</i></nowiki> season 4 at <nowiki><i id="mwTA">All Stars</i></nowiki> season 6) at ang personalidad sa telebisyon [[KaladKaren|na si KaladKaren]] ay nagsisilbing permanenteng mga hukom.<ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=15 Mayo 2022 |title='Drag Race Philippines' to air on Aug. 17 with 'Untucked'; Jiggly Caliente serves as judge |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/05/15/22/drag-race-ph-to-air-on-aug-17-with-untucked |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515030624/https://news.abs-cbn.com/entertainment/05/15/22/drag-race-ph-to-air-on-aug-17-with-untucked |archive-date=15 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2022 |title=Confirmed! Kaladkaren is here to slay as 'Drag Race Philippines' judge |url=https://www.rappler.com/entertainment/series/kaladkaren-confirmed-drag-race-philippines-judge/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721013515/https://www.rappler.com/entertainment/series/kaladkaren-confirmed-drag-race-philippines-judge/ |archive-date=21 Hulyo 2022 |access-date=3 Setyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> Sina BJ Pascual, Jon Santos, at Rajo Laurel ang nagsisilbing mga umiikot na mga hukom.<ref>{{Cite web |last= |date=August 11, 2022 |title=#DragRacePH panel is on POINT 🤩🇵🇭 @bjpascual, @jon_to_the_world, and @rajolaurel join Season 1 as our rotating judges! |url=https://www.instagram.com/p/ChGMMjBvJMT/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811055238/https://www.instagram.com/p/ChGMMjBvJMT/ |archive-date=August 11, 2022 |access-date=August 19, 2022 |website=[[Instagram]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga reality show sa Pilipinas]] [[Kategorya:Drag Race Philippines]] 9w7h7c3ijf85zajyrkfzb2thrf6837b Oyem 0 339544 2224707 2224683 2026-09-12T14:07:40Z LknFenix 125962 + link sa [[kakaw]] at [[kape]] 2224707 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oyem | other_name = Nkoum Ekiègn | native_name = | type = Komunidad at kabisera ng probinsya |image = Oyem taxi.JPG | caption = |image_shield = Coat of arms of Oyem, Gabon.svg | pushpin_map = Gabon | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Gabon | coordinates = {{coord|1|35|58|N|11|34|46|E|region:GA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Gabon]] | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] | subdivision_type2 = [[Mga departmento ng Gabon|Departmento]] | subdivision_name2 = [[Departamento ng Woleu|Woleu]] | established_title = Itinatag bilang himpilan ng militar | established_date = 1904<ref name="BefeneBibang1992"/> | established_title2 = Itinatag bilang komyun | established_date2 = 1962 | elevation_m = 656 | population_total = 60,685 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name="RGPL2013"/> | timezone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | blank_name = Klima | blank_info = [[Tropical monsoon climate|Am]] | area_total_km2 = 13 | population_demonym = Oyémois(e) }} Ang '''Oyem''', na kilala rin sa pangalang '''Nkoum Ekiègn''' sa wikang Fang, ay isang lungsod sa hilagang [[Gabon]] at ang kabisera ng [[Lalawigan ng Woleu-Ntem]] at ng Departamento ng Woleu. Matatagpuan sa isang talampas sa panloob na bahagi ng hilagang bansa, nasa N2 ito, isang kalsadang nag-uugnay sa [[Libreville]] sa hangganan ng [[Kamerun]] sa Kyé-Ossi. Ayon sa pangkalahatang senso noong 2013, 60,685 ang nakatira rito, kaya ito ang ikalimang pinakamataong urbanong komuna sa Gabon, kasunod ng Libreville, [[Port-Gentil]], Franceville at Owendo.<ref name="RGPL2013">{{cite report |author=Direction Générale de la Statistique |title=Résultats Globaux du Recensement Général de la Population et des Logements de 2013 du Gabon (RGPL-2013) |publisher=République Gabonaise, Commission Nationale du Recensement |location=Libreville |year=2015 |pages=47–48 |url=https://instatgabon.org/uploads/folder_1/RESULTATS-GLOBAUX-RGPL2013-OK_DECEMBRE-2015-1.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay nagsisilbing pangunahing sentrong administratibo, komersiyal, at panrelihiyon sa hilagang bahagi ng Gabon na nagsasalita ng Fang at luklukan ng Diyosesis ng Romano Katoliko ng Oyem.<ref name="gcatholic">{{cite web |title=Diocese of Oyem, Gabon |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/oyem0.htm |website=GCatholic.org |access-date=2026-04-21|language=en|trans-title=Diyosesis ng Oyem, Gabon}}</ref> Itinatag ito bilang isang puwestong militar ng kolonyal na Pranses noong simula ng ikadalawampung siglo, at napasailalim sa [[Imperyong Aleman]] mula 1911 hanggang 1916 bilang bahagi ng Neukamerun, at bago ito nabawi ng mga puwersang Pranses noong Kampanya sa Kamerun noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="Mveng">{{cite book |last1=Mveng |first1=Engelbert |last2=Beling-Nkoumba |title=Manuel d'histoire du Cameroun |year=1969 |publisher=Éditions CLÉ |location=Yaoundé |pages=187–188 |chapter=La grande guerre au Cameroun (1914–1916)}} Digitised extracts available at: {{cite web |url=https://worldviews.gei.de/open/CM_1969_MvengEtAl_ManuelDhistoireDuCameroun_187-188/11/eng/ |title=The Great War in Cameroon (1914–1916) |website=WorldViews |publisher=Georg Eckert Institute for International Textbook Research |access-date=2026-04-21}}</ref> Mula noong huling bahagi ng panahong kolonyal, naging pangunahing sentro ng agrikultura ng Woleu-Ntem ang Oyem, na gumagawa ng malaking bahagi ng [[kakaw]] at [[kape]] ng Gabon, at nagsisilbi ring sentro ng lohistika na nag-uugnay sa mga lugar sa magkabilang panig ng hangganan ng [[Kamerun]] at [[Gineang Ekwatoriyal]].<ref name="OBG2016">{{cite report |title=The Report: Gabon 2016 |publisher=Oxford Business Group |year=2016 |section=Gabon boosts agricultural production and supports new farmers |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/gabon/2016-report/economy/seeds-of-growth-efforts-focus-on-boosting-production-and-encouraging-a-new-generation-of-farmers |access-date=2026-04-21|lang=en|trans-title=Ang Ulat: Gabon 2016}}</ref> ==Pangalan== Ang toponimong ''Oyem'' ay nagmula sa leksikon ng wikang Fang at karaniwang ipinapaliwanag bilang ang pangalan ng isang malaking punong may matigas na kahoy na tumubo sa lugar ng orihinal na himpilang kolonyal at sa lilim nito ay tradisyonal na ginaganap ang mga pagtitipon ng komunidad.<ref name="Fernandez1982">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |isbn=978-0-691-09390-1|language=en|trans-title=Bwiti: Isang Etnograpiya ng Imahinasyong Relihiyoso sa Aprika}}</ref> Sa pilolohiya ng Fang, ang salita ay kabilang sa parehong ugat ng pandiwang ''ayem'' ("maging malakas, tumigas, maging matatag"), na pinagmulan din ng pangngalang nangangahulugang kaalaman at ng metalurhikong kahulugang "patigasin (ang metal)"; ginamit ang polisemyang ito ng mga lokal na historyador upang ipangatwiran na taglay mismo ng pangalan ng lungsod ang kapwa botanikal at metalurhikong sanggunian.<ref name="mairie-oyem">{{cite web |title=Histoire de la ville |url=http://www.oyem.ga/histoire-de-la-ville |publisher=Mairie d'Oyem |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang alternatibong pangalang Fang na ''Nkoum Ekiègn'' (na may alternatibong baybay na ''Nkoume Ekiègne'') ay malawakang ginagamit sa lugar. Karaniwan itong binibigyang-kahulugan bilang "Bundok ng bakal/metal ng [mga ninuno]" at ipinapaliwanag sa tradisyong pasalita ng mga Fang bilang pagtukoy kapuwa sa burol na kinatatayuan ng lumang punong-himpilan ng distritong kolonyal at sa pamanang metalurhiko ng mga Ekang.<ref name="mairie-oyem" /> ==Heograpiya== Ang Oyem ay matatagpuan sa hilagang panloob na bahagi ng Gabon, mga 272 km hilagang-silangan ng Libreville sa tuwid na linya (mga 373 km sa kalsada sa pamamagitan ng mga lansangang-bayang N1 at N2), at mga 110 km timog ng poste ng hangganan ng Kamerun sa Kyé-Ossi.<ref name="BefeneBibang1992">{{cite thesis |last=Befene-Bibang |first=Félix |title=Etude urbaine d'Oyem: ville du nord-Gabon |type=Tesis ng doktorado (2 tomo., 652 pp.) |publisher=[[Université Bordeaux 3|Université Michel de Montaigne–Bordeaux III]] |year=1992 |url=https://theses.fr/1992BOR30030 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="WorldCatBefene">{{cite web |title=Etude urbaine d'Oyem, ville du nord-Gabon (OCLC 489883010) |url=https://search.worldcat.org/title/etude-urbaine-doyem-ville-du-nord-gabon/oclc/489883010 |website=WorldCat |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay matatagpuan sa isang serye ng mababang burol, mga gulod, at maliliit na lambak sa katimugang gilid ng Talampas ng Timog Kamerun, sa isang katamtamang taas na humigit-kumulang 650 m sa ibabaw ng dagat, bagaman nagbibigay ang mga sanggunian ng mga altitud mula 635 m hanggang 910 m (3,000 talampakan), depende sa puntong pinagbabatayan ng pagsukat sa loob ng komuna.<ref name="BefeneBibang1992" /> Ayon sa pag-aaral tungkol sa kalunsuran ni Befene-Bibang noong 1992, ang komuna ay sumasaklaw sa mahigit 1,300 ektarya at nahahati sa labingwalong ''quartier'', kung saan ang Centre-Ville ang nagsisilbing sentrong administratibo, komersiyal, at residensiyal, habang ang mga mas lumang ''quartiers populaires''—na umusbong mula sa mga nayon ng mga Fang bago ang kolonyalismo—ay nananatiling may katangiang semi-rural, na may karaniwang hindi matatag na pabahay at hindi sapat na ng mga pahatiran ng tubig, kuryente, at telepono.<ref name="BefeneBibang1992" /> ==Kasaysayan== Ang hilaga ng kasalukuyang Gabon ay tinirhan noong ikalawang kalahati ng ikalabinsiyam na siglo ng mga alon ng mga migranteng Fang na kabilang sa mas malawak na kumpol ng Beti-Pahuin ng mga magsasakang nagsasalita ng Bantu sa hilagang-kanluran. Mula sa mga talampas ng timog Adamawa sa hilagang Cameroon at itinulak patimog ng mga jihad ni Usman dan Fodio at ng mga pagsalakay ng Vute at Fulbe, ang Fang at ang kanilang mga pinsan na Bulu at Ntumu ay lumipat pababa sa lambak ng Ilog Dja at patungo sa kagubatan ng ekwador, na umabot sa mga pinagmumulan ng Ntem at Woleu sa panahon ng ikalabinsiyam na siglo.<ref name="Fernandez1982" /><ref name="MbaMbegha2023">{{cite thesis |last=Mba Mbegha |first=Kévin-Colbert |title=Étude des légendes en fang de Mimbeng dans le Nord du Gabon: pour une approche anthropologique |type=Doctoral thesis |publisher=Université de Lorraine / Université Omar Bongo |year=2024 |url=https://theses.hal.science/tel-04885582v1/file/MBA_MBEGHA_kevin-colbert_vavd.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Itinala ng mga tradisyong pasalita na nakolekta sa canton Nyè na noong 1840s, ang lugar ng modernong Oyem ay sinakop ng mga nayon ng mga angkan ng Nkodjeign at Essangui, na ang mga punong nayon (Mendoung/Akwakam, Adjougou, Keng-Akoa at iba pa) ay itinatag ng mga anak ng ninunong si Ndong Owono.<ref name="mairie-oyem" /> Isang malaki at nakatayong puno ng oyem ang nakatayo sa kasalukuyang kinaroroonan ng lumang tirahan ng komisyoner ng distrito at nagsilbing tagpuan ng mga palavers.<ref name="mairie-oyem" /> Dahil sa kanilang kalayuan mula sa baybayin ng Atlantiko, ang mga Pangil ng Woleu-Ntem ay halos walang direktang pakikipag-ugnayan sa mga Europeo hanggang sa mga huling dekada ng ikalabinsiyam na siglo, at, hindi tulad ng mga nasa baybaying Mpongwe at Orungu, hindi sila lumahok sa kalakalan ng alipin sa Atlantiko bilang mga tagapamagitan.<ref name="Fernandez1982" /> Nakamit ng Gabon ang ganap na kalayaan mula sa Pransya noong Agosto 17, 1960. Pormal na itinayo ang Oyem bilang isang komyun noong 1962, isang katayuan na nagbigay sa lungsod ng isang ganap na konseho ng munisipyo at isang direktang inihalal na alkalde. Noong Mayo 29, 1969, inalis ni [[Papa Pablo VI]] ang hilagang bahagi ng Arkidiyosesis ng Libreville upang likhain ang [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]], kasama ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga (itinalaga noong 1967) bilang obispo nitong sede. Ang diyosesis, na binawasan noong 2003 dahil sa paglilipat ng teritoryo sa bagong Apostolic Prefecture ng Makokou, ay kasinlawak ng lalawigan ng Woleu-Ntem; sa pagtatapos ng 2022, ito ay may bilang na 176,630 Katoliko (humigit-kumulang 98 porsyento ng kabuuang populasyon na 179,740).<ref name="catholic-hierarchy">{{cite web |title=Diocese of Oyem |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/doyem.html |website=Catholic-Hierarchy.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Kasunod ng [[2023 Gabonese coup d'état|kudeta ng militar noong Agosto 30, 2023]] na nagtapos sa 56-taong pamumuno ng pamilyang Bongo, ang Oyem ay naging isa sa mga sentro ng programa ng pampublikong pamumuhunan na inanunsyo ng pinuno ng transisyon at, pagkatapos ng halalan sa pagkapangulo noong Abril 12, 2025, inihalal niya ang pangulo na si [[Brice Oligui Nguema]], na ang tagumpay ay kinumpirma ng Korte Konstitusyonal noong Abril 25, 2025 at nanumpa noong Mayo 3, 2025.<ref name="Reuters2025">{{cite news |title=Gabon's constitutional court confirms Nguema's presidential win |url=https://www.reuters.com/world/africa/gabons-constitutional-court-confirms-nguemas-presidential-win-2025-04-25/ |work=Reuters |date=25 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="AP2025">{{cite news |title=Provisional results show Gabon's coup leader Oligui Nguema elected president in a landslide |url=https://www.pbs.org/newshour/world/provisional-results-show-gabons-coup-leader-oligui-nguema-elected-president-in-a-landslide |agency=Associated Press |publisher=PBS News |date=13 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref> Noong 2025, inilunsad ng [[Agence Française de Développement]] at ng gobyerno ng Gabon ang pagtatayo ng isang bagong ''Centre Hospitalier Universitaire (CHU) d'Oyem'', na nilayong maglingkod sa mga populasyon ng hilagang Gabon at sa mga katabing lugar na tumatawid sa hangganan ng Cameroon at Ekwatoryal Guinea.<ref name="CHU2025">{{cite news |title=Oyem: La ministre de la santé sur le chantier du futur CHU d'Oyem |url=https://gabonactu.com/blog/2026/02/09/oyem-le-ministre-de-la-sante-sur-chantier-du-futur-chu-doyem |work=Gabon Actu |date=9 February 2026 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Administrasyon== Ang Oyem ay kasabay na kabisera ng Lalawigan ng Woleu-Ntem, isa sa siyam na lalawigan ng Gabon, at ang punong-himpilan ng Kagawaran ng Woleu, isa sa limang departamento ng lalawigan (Woleu, Ntem, Okano, Haut-Ntem at Haut-Komo). Ang lokal na pamahalaan ay pinapatakbo ng ''Commune d'Oyem'', na simula noong mga repormang teritoryal noong dekada 1970 ay hinati na sa dalawang Arrondissement; ang bawat arrondissement ay may sariling munisipalidad (''mairie d'arrondissement'') na nasasakupan ng sentral na ''Mairie d'Oyem''.<ref name="mairie-oyem" /> Kasunod ng kudeta noong 2023, ang konseho ng munisipyo ay pinalitan ng isang ''Délégation Spéciale'' (espesyal na delegasyon) na pinamumunuan ni Jean-Christophe Owono Nguema. Noong Nobyembre 2025, isang bagong halal na konseho ng komunidad ang pumili kay Chen Sylvestre Mezui M'Obiang bilang alkalde ng Oyem, ang unang halal na alkalde ng lungsod sa ilalim ng mga bagong institusyong republikano.<ref name="GabonMail2025">{{cite news |title=Chen Sylvestre Mezui M'Obiang: Nouveau maire d'Oyem |url=https://gabonmailinfos.com/chen-sylvestre-mezui-mobiang-nouveau-maire-doyem/ |work=Gabon Mail Infos |date=9 November 2025 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Ang Oyem ay ang sentro ng komersyo at serbisyo para sa matagal nang tinatawag ng mga administrador at heograpo na "kabisera ng agrikultura sa hilaga". Ang matabang at maayos na pinatuyo na mga lupa ng talampas ng Woleu-Ntem ang dahilan kung bakit ito ang pangunahing sona ng pagtatanim ng kakaw at kape ng mga magsasaka sa Gabon mula noong 1910s pataas, isang espesyalisasyon na ginamit ng mga Fang ng hilaga nang ipakilala ng mga administrador ng Aleman at Pranses ang mga pananim na pangkalakal. Ang kakaw at kape na ginawa sa magkahalong plantasyon sa paligid ng Oyem ay tradisyonal na dinadala sa hilaga-kanluran patungo sa mga daungan ng Kribi at Douala sa Cameroon para i-export, sa halip na dumaan sa Libreville. Kabilang sa mga pananim na pangkabuhayan ang kamoteng kahoy, saging, gabi at ubi, na kinukumpleto ng palumpong ng karne, habang ang goma at patatas ay itinatanim din sa komersyo. Noong 2004, kinuha ng Société d'Investissement pour l'Agriculture Tropicale (SIAT), isang grupong agro-industrial ng Belgium, ang dating mga plantasyon ng estado ng Gabon sa paligid ng Oyem, [[Bitam]], [[Mitzic]], [[Minvoul]] at [[Kango]], at mula noon ay binuhay muli ang produksyon ng goma at langis ng palma sa lugar. Sa ilalim ng mga patakarang "Gabon émergent" pagkatapos ng 2023, inilunsad din ng gobyerno ang Projet agricole d'Oyem, na naglalayong suportahan ang mga negosyo ng pamilya ng kakaw at paghahalaman sa merkado sa probinsya. ===Kalakalan at mga serbisyo=== Dahil sa kalapitan nito sa mga hangganan ng Cameroon at Equatoguinean, 110 km lamang mula sa Kyé-Ossi at Ebebiyín, ang Oyem ay makasaysayang nagsilbing sentro ng logistik at komersyo para sa sub-rehiyon ng CEMAC. Ang pagbubukas ng tulay na trans-boundary sa Eboro sa ibabaw ng Ntem noong 2005 ay pumalit sa dating tawiran ng ferry at ginawa ang Oyem na isang mahalagang hintuan sa kalsadang bitumen na nagdurugtong sa Libreville at Yaoundé sa pamamagitan ng Bitam, [[Kyé-Ossi]], [[Ambam]] at [[Ebolowa]].<ref name="CamerlexAmbam">{{cite news |title=Ambam en bref |url=https://www.camerlex.com/ambam-en-bref-226/ |work=Camerlex |date=19 January 2011 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang Marché d'Oyem ang pangunahing pamilihan ng pagkain at mga produktong pangkonsumo ng probinsya, habang ang serbisyo at aktibidad sa tingian ay nakatuon sa Centre-Ville at sa kahabaan ng N2 axis. Nanatiling katamtaman ang aktibidad sa pagmamanupaktura, at inilarawan ng pag-aaral ni Befene-Bibang noong 1992 ang maliitang industriya, komersyo, at transportasyon sa Oyem bilang "faiblement développés et mal organisés", isang sitwasyon na ipinahihiwatig ng mga pagtatasa sa ekonomiya ng Ministry of the Economy at ng Oxford Business Group na bahagyang bumuti lamang. ==Kultura== [[File:Église catholique Sainte Thérèse de l’Enfant Jésus d’Angone.jpeg|250px|thumb|Simbahang Katoliko ni Santa Teresa ng Batang Hesus ng Angone]] Ang Oyem ay malawakang itinuturing na isang pangunahing sentro ng kontemporaryong kulturang Fang sa Gabon. Ang [[Mvet]], ang walong-kuwerdas na harp-zither na tinutugtog ng mga espesyalistang bard, ang sumusuporta sa dakilang tradisyon ng epikong oral ng Fang (tulad ng siklo ng Engong), kung saan ang Woleu-Ntem ay isa sa mga huling kuta. Ang mga nayon ng Assok Ening sa distrito ng Oyem at ang lahi ni Mvok Mba M'Oye ang nagsilbing pangunahing lugar ng larangan ni Fernandez, na ang etnograpikong balangkas ay nakasaad sa mga unang kabanata ng Bwiti (pp. 14–16).<ref name="Fernandez1982pp14">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=14–16 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang relihiyong Fang bago ang Kristiyanismo ay umiikot sa kulto ng mga ninuno ng bieri—mga inukit na relikwaryo na gawa sa kahoy na nagbabantay sa mga bungo at mahahabang buto ng mga ninuno sa lahi—at sa hudisyal at laban sa pangkukulam na asosasyon ng ngi (o ngil), na tinalakay ni Fernandez sa mga kabanatang "Ang Kultong Laban sa Pangkukulam at ang Ebolusyon Nito" (pp. 221 ff.) at "Ang Pag-aapoteosis ng Kasamaan" (pp. 227 ff.).<ref name="Fernandez1982pp221">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=221, 225, 227–228 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang pagbagsak ng mga kultong ito sa ilalim ng kolonyal na presyur ay nagbukas ng daan para sa sinkretikong relihiyon ng Bwiti, na pinagsasama ang pagsamba sa mga ninuno sa simbolismong Kristiyano at ang ritwal na pagkonsumo ng psychoactive root bark ng ''[[Tabernanthe iboga]]''; Ang Fang Bwiti ay lalong mahusay na naidokumento sa mga distrito ng Oyem at Médouneu, at ang kilusang laban sa pangkukulam na kilala bilang Ndéndé ay nakarating sa Oyem noong huling bahagi ng 1957. Ang lungsod ay ang luklukan ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]] (Dioecesis Oyemensis), isang suffragan sede ng [[Romang Katolikong Arkodiyosesis ng Libreville|Metropolitan Arkodiyoesis ng Libreville]]. Ang diyosesis ay itinatag noong ika-29 ng Mayo 1969 at ang katedral nito, ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga, ay inialay sa martir na Ugandan na si Charles Lwanga noong 1967. Mula noong 2000, ito ay pinamahalaan ni Obispo Jean-Vincent Ondo Eyene. Ang mga komunidad ng Protestante, lalo na ang Christian and Missionary Alliance at mga independiyenteng ebanghelikal na simbahan na minana mula sa Paris Mission Society, ay matatag din sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Oyem]] [[Kategorya:Gabon]] qje8vqj3xn2dro27cuhgn9jc7f82291 2224754 2224707 2026-09-12T16:37:51Z LknFenix 125962 + Hidrograpiya 2224754 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oyem | other_name = Nkoum Ekiègn | native_name = | type = Komunidad at kabisera ng probinsya |image = Oyem taxi.JPG | caption = |image_shield = Coat of arms of Oyem, Gabon.svg | pushpin_map = Gabon | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Gabon | coordinates = {{coord|1|35|58|N|11|34|46|E|region:GA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Gabon]] | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] | subdivision_type2 = [[Mga departmento ng Gabon|Departmento]] | subdivision_name2 = [[Departamento ng Woleu|Woleu]] | established_title = Itinatag bilang himpilan ng militar | established_date = 1904<ref name="BefeneBibang1992"/> | established_title2 = Itinatag bilang komyun | established_date2 = 1962 | elevation_m = 656 | population_total = 60,685 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name="RGPL2013"/> | timezone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | blank_name = Klima | blank_info = [[Tropical monsoon climate|Am]] | area_total_km2 = 13 | population_demonym = Oyémois(e) }} Ang '''Oyem''', na kilala rin sa pangalang '''Nkoum Ekiègn''' sa wikang Fang, ay isang lungsod sa hilagang [[Gabon]] at ang kabisera ng [[Lalawigan ng Woleu-Ntem]] at ng Departamento ng Woleu. Matatagpuan sa isang talampas sa panloob na bahagi ng hilagang bansa, nasa N2 ito, isang kalsadang nag-uugnay sa [[Libreville]] sa hangganan ng [[Kamerun]] sa Kyé-Ossi. Ayon sa pangkalahatang senso noong 2013, 60,685 ang nakatira rito, kaya ito ang ikalimang pinakamataong urbanong komuna sa Gabon, kasunod ng Libreville, [[Port-Gentil]], Franceville at Owendo.<ref name="RGPL2013">{{cite report |author=Direction Générale de la Statistique |title=Résultats Globaux du Recensement Général de la Population et des Logements de 2013 du Gabon (RGPL-2013) |publisher=République Gabonaise, Commission Nationale du Recensement |location=Libreville |year=2015 |pages=47–48 |url=https://instatgabon.org/uploads/folder_1/RESULTATS-GLOBAUX-RGPL2013-OK_DECEMBRE-2015-1.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay nagsisilbing pangunahing sentrong administratibo, komersiyal, at panrelihiyon sa hilagang bahagi ng Gabon na nagsasalita ng Fang at luklukan ng Diyosesis ng Romano Katoliko ng Oyem.<ref name="gcatholic">{{cite web |title=Diocese of Oyem, Gabon |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/oyem0.htm |website=GCatholic.org |access-date=2026-04-21|language=en|trans-title=Diyosesis ng Oyem, Gabon}}</ref> Itinatag ito bilang isang puwestong militar ng kolonyal na Pranses noong simula ng ikadalawampung siglo, at napasailalim sa [[Imperyong Aleman]] mula 1911 hanggang 1916 bilang bahagi ng Neukamerun, at bago ito nabawi ng mga puwersang Pranses noong Kampanya sa Kamerun noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="Mveng">{{cite book |last1=Mveng |first1=Engelbert |last2=Beling-Nkoumba |title=Manuel d'histoire du Cameroun |year=1969 |publisher=Éditions CLÉ |location=Yaoundé |pages=187–188 |chapter=La grande guerre au Cameroun (1914–1916)}} Digitised extracts available at: {{cite web |url=https://worldviews.gei.de/open/CM_1969_MvengEtAl_ManuelDhistoireDuCameroun_187-188/11/eng/ |title=The Great War in Cameroon (1914–1916) |website=WorldViews |publisher=Georg Eckert Institute for International Textbook Research |access-date=2026-04-21}}</ref> Mula noong huling bahagi ng panahong kolonyal, naging pangunahing sentro ng agrikultura ng Woleu-Ntem ang Oyem, na gumagawa ng malaking bahagi ng [[kakaw]] at [[kape]] ng Gabon, at nagsisilbi ring sentro ng lohistika na nag-uugnay sa mga lugar sa magkabilang panig ng hangganan ng [[Kamerun]] at [[Gineang Ekwatoriyal]].<ref name="OBG2016">{{cite report |title=The Report: Gabon 2016 |publisher=Oxford Business Group |year=2016 |section=Gabon boosts agricultural production and supports new farmers |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/gabon/2016-report/economy/seeds-of-growth-efforts-focus-on-boosting-production-and-encouraging-a-new-generation-of-farmers |access-date=2026-04-21|lang=en|trans-title=Ang Ulat: Gabon 2016}}</ref> ==Pangalan== Ang toponimong ''Oyem'' ay nagmula sa leksikon ng wikang Fang at karaniwang ipinapaliwanag bilang ang pangalan ng isang malaking punong may matigas na kahoy na tumubo sa lugar ng orihinal na himpilang kolonyal at sa lilim nito ay tradisyonal na ginaganap ang mga pagtitipon ng komunidad.<ref name="Fernandez1982">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |isbn=978-0-691-09390-1|language=en|trans-title=Bwiti: Isang Etnograpiya ng Imahinasyong Relihiyoso sa Aprika}}</ref> Sa pilolohiya ng Fang, ang salita ay kabilang sa parehong ugat ng pandiwang ''ayem'' ("maging malakas, tumigas, maging matatag"), na pinagmulan din ng pangngalang nangangahulugang kaalaman at ng metalurhikong kahulugang "patigasin (ang metal)"; ginamit ang polisemyang ito ng mga lokal na historyador upang ipangatwiran na taglay mismo ng pangalan ng lungsod ang kapwa botanikal at metalurhikong sanggunian.<ref name="mairie-oyem">{{cite web |title=Histoire de la ville |url=http://www.oyem.ga/histoire-de-la-ville |publisher=Mairie d'Oyem |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang alternatibong pangalang Fang na ''Nkoum Ekiègn'' (na may alternatibong baybay na ''Nkoume Ekiègne'') ay malawakang ginagamit sa lugar. Karaniwan itong binibigyang-kahulugan bilang "Bundok ng bakal/metal ng [mga ninuno]" at ipinapaliwanag sa tradisyong pasalita ng mga Fang bilang pagtukoy kapuwa sa burol na kinatatayuan ng lumang punong-himpilan ng distritong kolonyal at sa pamanang metalurhiko ng mga Ekang.<ref name="mairie-oyem" /> ==Heograpiya== === Lokasyon at topograpiya === Ang Oyem ay matatagpuan sa hilagang panloob na bahagi ng Gabon, mga 272 km hilagang-silangan ng Libreville sa tuwid na linya (mga 373 km sa kalsada sa pamamagitan ng mga lansangang-bayang N1 at N2), at mga 110 km timog ng poste ng hangganan ng Kamerun sa Kyé-Ossi.<ref name="BefeneBibang1992">{{cite thesis |last=Befene-Bibang |first=Félix |title=Etude urbaine d'Oyem: ville du nord-Gabon |type=Tesis ng doktorado (2 tomo., 652 pp.) |publisher=[[Université Bordeaux 3|Université Michel de Montaigne–Bordeaux III]] |year=1992 |url=https://theses.fr/1992BOR30030 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="WorldCatBefene">{{cite web |title=Etude urbaine d'Oyem, ville du nord-Gabon (OCLC 489883010) |url=https://search.worldcat.org/title/etude-urbaine-doyem-ville-du-nord-gabon/oclc/489883010 |website=WorldCat |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay matatagpuan sa isang serye ng mababang burol, mga gulod, at maliliit na lambak sa katimugang gilid ng Talampas ng Timog Kamerun, sa isang katamtamang taas na humigit-kumulang 650 m sa ibabaw ng dagat, bagaman nagbibigay ang mga sanggunian ng mga altitud mula 635 m hanggang 910 m (3,000 talampakan), depende sa puntong pinagbabatayan ng pagsukat sa loob ng komuna.<ref name="BefeneBibang1992" /> Ayon sa pag-aaral tungkol sa kalunsuran ni Befene-Bibang noong 1992, ang komuna ay sumasaklaw sa mahigit 1,300 ektarya at nahahati sa labingwalong ''quartier'', kung saan ang Centre-Ville ang nagsisilbing sentrong administratibo, komersiyal, at residensiyal, habang ang mga mas lumang ''quartiers populaires''—na umusbong mula sa mga nayon ng mga Fang bago ang kolonyalismo—ay nananatiling may katangiang semi-rural, na may karaniwang hindi matatag na pabahay at hindi sapat na ng mga pahatiran ng tubig, kuryente, at telepono.<ref name="BefeneBibang1992" /> === Hidrograpiya === Ang mga hangganan ng kalunsuran ay dinadaluyan ng ilang maliliit na sapa na umaagos patungo sa mga basin ng Ntem at Woleu, na siyang pinagmulan ng pangalan ng lalawigan. Ang Ntem, na nagmumula sa talampas malapit sa Oyem at dumadaloy pahilagang-kanluran sa Gineang Ekwatoryal at timugang Kamerun patungo sa [[Karagatang Atlantiko]] malapit sa Campo, ay isa sa mga pangunahing ilog sa baybayin ng Gitnang Aprika. Batay sa mga heomorpolohikal na rekonstruksiyon ng longitudinal na profile nito, matatagpuan ang mga bukal nito sa talampas ng Oyem sa taas na humigit-kumulang 650 m.<ref name="Runge2006">{{cite book |editor-last=Runge |editor-first=Jürgen |title=Dynamics of Forest Ecosystems in Central Africa during the Holocene: Past – Present – Future |series=Palaeoecology of Africa |volume=28 |publisher=Taylor & Francis |location=London |year=2007 |isbn=978-0-415-42617-6 |chapter=New evidence on palaeoenvironmental conditions in SW Cameroon since the Late Pleistocene derived from alluvial sediments of the Ntem River |url=https://www.researchgate.net/publication/267995647|language=en|trans-title=Dinamika ng mga Ekosistema ng Kagubatan sa Gitnang Aprika noong Holoseno: Nakaraan – Kasalukuyan – Hinaharap|trans-chapter=Bagong ebidensya sa mga kondisyong paleo-pangkalikasan sa TK Kamerun simula noong Huling Pleistoseno na nagmula sa mga depositong banlik ng Ilog Ntem}}</ref> Ang Woleu ay nagmumula sa mas kanluran ng bayan at dumadaloy pakanluran patungong Gineang Ekwatoryal, kung saan kilala ito bilang Ilog Mbini o Benito.<ref name="Saint-Vil1981">{{cite journal |last=Saint-Vil |first=Jean |title=Hydrologie du Gabon |journal=Annales de l'Université nationale du Gabon |volume=5 |year=1981 |pages=101–126 |language=fr}}</ref> ==Kasaysayan== Ang hilaga ng kasalukuyang Gabon ay tinirhan noong ikalawang kalahati ng ikalabinsiyam na siglo ng mga alon ng mga migranteng Fang na kabilang sa mas malawak na kumpol ng Beti-Pahuin ng mga magsasakang nagsasalita ng Bantu sa hilagang-kanluran. Mula sa mga talampas ng timog Adamawa sa hilagang Cameroon at itinulak patimog ng mga jihad ni Usman dan Fodio at ng mga pagsalakay ng Vute at Fulbe, ang Fang at ang kanilang mga pinsan na Bulu at Ntumu ay lumipat pababa sa lambak ng Ilog Dja at patungo sa kagubatan ng ekwador, na umabot sa mga pinagmumulan ng Ntem at Woleu sa panahon ng ikalabinsiyam na siglo.<ref name="Fernandez1982" /><ref name="MbaMbegha2023">{{cite thesis |last=Mba Mbegha |first=Kévin-Colbert |title=Étude des légendes en fang de Mimbeng dans le Nord du Gabon: pour une approche anthropologique |type=Doctoral thesis |publisher=Université de Lorraine / Université Omar Bongo |year=2024 |url=https://theses.hal.science/tel-04885582v1/file/MBA_MBEGHA_kevin-colbert_vavd.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Itinala ng mga tradisyong pasalita na nakolekta sa canton Nyè na noong 1840s, ang lugar ng modernong Oyem ay sinakop ng mga nayon ng mga angkan ng Nkodjeign at Essangui, na ang mga punong nayon (Mendoung/Akwakam, Adjougou, Keng-Akoa at iba pa) ay itinatag ng mga anak ng ninunong si Ndong Owono.<ref name="mairie-oyem" /> Isang malaki at nakatayong puno ng oyem ang nakatayo sa kasalukuyang kinaroroonan ng lumang tirahan ng komisyoner ng distrito at nagsilbing tagpuan ng mga palavers.<ref name="mairie-oyem" /> Dahil sa kanilang kalayuan mula sa baybayin ng Atlantiko, ang mga Pangil ng Woleu-Ntem ay halos walang direktang pakikipag-ugnayan sa mga Europeo hanggang sa mga huling dekada ng ikalabinsiyam na siglo, at, hindi tulad ng mga nasa baybaying Mpongwe at Orungu, hindi sila lumahok sa kalakalan ng alipin sa Atlantiko bilang mga tagapamagitan.<ref name="Fernandez1982" /> Nakamit ng Gabon ang ganap na kalayaan mula sa Pransya noong Agosto 17, 1960. Pormal na itinayo ang Oyem bilang isang komyun noong 1962, isang katayuan na nagbigay sa lungsod ng isang ganap na konseho ng munisipyo at isang direktang inihalal na alkalde. Noong Mayo 29, 1969, inalis ni [[Papa Pablo VI]] ang hilagang bahagi ng Arkidiyosesis ng Libreville upang likhain ang [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]], kasama ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga (itinalaga noong 1967) bilang obispo nitong sede. Ang diyosesis, na binawasan noong 2003 dahil sa paglilipat ng teritoryo sa bagong Apostolic Prefecture ng Makokou, ay kasinlawak ng lalawigan ng Woleu-Ntem; sa pagtatapos ng 2022, ito ay may bilang na 176,630 Katoliko (humigit-kumulang 98 porsyento ng kabuuang populasyon na 179,740).<ref name="catholic-hierarchy">{{cite web |title=Diocese of Oyem |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/doyem.html |website=Catholic-Hierarchy.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Kasunod ng [[2023 Gabonese coup d'état|kudeta ng militar noong Agosto 30, 2023]] na nagtapos sa 56-taong pamumuno ng pamilyang Bongo, ang Oyem ay naging isa sa mga sentro ng programa ng pampublikong pamumuhunan na inanunsyo ng pinuno ng transisyon at, pagkatapos ng halalan sa pagkapangulo noong Abril 12, 2025, inihalal niya ang pangulo na si [[Brice Oligui Nguema]], na ang tagumpay ay kinumpirma ng Korte Konstitusyonal noong Abril 25, 2025 at nanumpa noong Mayo 3, 2025.<ref name="Reuters2025">{{cite news |title=Gabon's constitutional court confirms Nguema's presidential win |url=https://www.reuters.com/world/africa/gabons-constitutional-court-confirms-nguemas-presidential-win-2025-04-25/ |work=Reuters |date=25 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="AP2025">{{cite news |title=Provisional results show Gabon's coup leader Oligui Nguema elected president in a landslide |url=https://www.pbs.org/newshour/world/provisional-results-show-gabons-coup-leader-oligui-nguema-elected-president-in-a-landslide |agency=Associated Press |publisher=PBS News |date=13 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref> Noong 2025, inilunsad ng [[Agence Française de Développement]] at ng gobyerno ng Gabon ang pagtatayo ng isang bagong ''Centre Hospitalier Universitaire (CHU) d'Oyem'', na nilayong maglingkod sa mga populasyon ng hilagang Gabon at sa mga katabing lugar na tumatawid sa hangganan ng Cameroon at Ekwatoryal Guinea.<ref name="CHU2025">{{cite news |title=Oyem: La ministre de la santé sur le chantier du futur CHU d'Oyem |url=https://gabonactu.com/blog/2026/02/09/oyem-le-ministre-de-la-sante-sur-chantier-du-futur-chu-doyem |work=Gabon Actu |date=9 February 2026 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Administrasyon== Ang Oyem ay kasabay na kabisera ng Lalawigan ng Woleu-Ntem, isa sa siyam na lalawigan ng Gabon, at ang punong-himpilan ng Kagawaran ng Woleu, isa sa limang departamento ng lalawigan (Woleu, Ntem, Okano, Haut-Ntem at Haut-Komo). Ang lokal na pamahalaan ay pinapatakbo ng ''Commune d'Oyem'', na simula noong mga repormang teritoryal noong dekada 1970 ay hinati na sa dalawang Arrondissement; ang bawat arrondissement ay may sariling munisipalidad (''mairie d'arrondissement'') na nasasakupan ng sentral na ''Mairie d'Oyem''.<ref name="mairie-oyem" /> Kasunod ng kudeta noong 2023, ang konseho ng munisipyo ay pinalitan ng isang ''Délégation Spéciale'' (espesyal na delegasyon) na pinamumunuan ni Jean-Christophe Owono Nguema. Noong Nobyembre 2025, isang bagong halal na konseho ng komunidad ang pumili kay Chen Sylvestre Mezui M'Obiang bilang alkalde ng Oyem, ang unang halal na alkalde ng lungsod sa ilalim ng mga bagong institusyong republikano.<ref name="GabonMail2025">{{cite news |title=Chen Sylvestre Mezui M'Obiang: Nouveau maire d'Oyem |url=https://gabonmailinfos.com/chen-sylvestre-mezui-mobiang-nouveau-maire-doyem/ |work=Gabon Mail Infos |date=9 November 2025 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Ang Oyem ay ang sentro ng komersyo at serbisyo para sa matagal nang tinatawag ng mga administrador at heograpo na "kabisera ng agrikultura sa hilaga". Ang matabang at maayos na pinatuyo na mga lupa ng talampas ng Woleu-Ntem ang dahilan kung bakit ito ang pangunahing sona ng pagtatanim ng kakaw at kape ng mga magsasaka sa Gabon mula noong 1910s pataas, isang espesyalisasyon na ginamit ng mga Fang ng hilaga nang ipakilala ng mga administrador ng Aleman at Pranses ang mga pananim na pangkalakal. Ang kakaw at kape na ginawa sa magkahalong plantasyon sa paligid ng Oyem ay tradisyonal na dinadala sa hilaga-kanluran patungo sa mga daungan ng Kribi at Douala sa Cameroon para i-export, sa halip na dumaan sa Libreville. Kabilang sa mga pananim na pangkabuhayan ang kamoteng kahoy, saging, gabi at ubi, na kinukumpleto ng palumpong ng karne, habang ang goma at patatas ay itinatanim din sa komersyo. Noong 2004, kinuha ng Société d'Investissement pour l'Agriculture Tropicale (SIAT), isang grupong agro-industrial ng Belgium, ang dating mga plantasyon ng estado ng Gabon sa paligid ng Oyem, [[Bitam]], [[Mitzic]], [[Minvoul]] at [[Kango]], at mula noon ay binuhay muli ang produksyon ng goma at langis ng palma sa lugar. Sa ilalim ng mga patakarang "Gabon émergent" pagkatapos ng 2023, inilunsad din ng gobyerno ang Projet agricole d'Oyem, na naglalayong suportahan ang mga negosyo ng pamilya ng kakaw at paghahalaman sa merkado sa probinsya. ===Kalakalan at mga serbisyo=== Dahil sa kalapitan nito sa mga hangganan ng Cameroon at Equatoguinean, 110 km lamang mula sa Kyé-Ossi at Ebebiyín, ang Oyem ay makasaysayang nagsilbing sentro ng logistik at komersyo para sa sub-rehiyon ng CEMAC. Ang pagbubukas ng tulay na trans-boundary sa Eboro sa ibabaw ng Ntem noong 2005 ay pumalit sa dating tawiran ng ferry at ginawa ang Oyem na isang mahalagang hintuan sa kalsadang bitumen na nagdurugtong sa Libreville at Yaoundé sa pamamagitan ng Bitam, [[Kyé-Ossi]], [[Ambam]] at [[Ebolowa]].<ref name="CamerlexAmbam">{{cite news |title=Ambam en bref |url=https://www.camerlex.com/ambam-en-bref-226/ |work=Camerlex |date=19 January 2011 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang Marché d'Oyem ang pangunahing pamilihan ng pagkain at mga produktong pangkonsumo ng probinsya, habang ang serbisyo at aktibidad sa tingian ay nakatuon sa Centre-Ville at sa kahabaan ng N2 axis. Nanatiling katamtaman ang aktibidad sa pagmamanupaktura, at inilarawan ng pag-aaral ni Befene-Bibang noong 1992 ang maliitang industriya, komersyo, at transportasyon sa Oyem bilang "faiblement développés et mal organisés", isang sitwasyon na ipinahihiwatig ng mga pagtatasa sa ekonomiya ng Ministry of the Economy at ng Oxford Business Group na bahagyang bumuti lamang. ==Kultura== [[File:Église catholique Sainte Thérèse de l’Enfant Jésus d’Angone.jpeg|250px|thumb|Simbahang Katoliko ni Santa Teresa ng Batang Hesus ng Angone]] Ang Oyem ay malawakang itinuturing na isang pangunahing sentro ng kontemporaryong kulturang Fang sa Gabon. Ang [[Mvet]], ang walong-kuwerdas na harp-zither na tinutugtog ng mga espesyalistang bard, ang sumusuporta sa dakilang tradisyon ng epikong oral ng Fang (tulad ng siklo ng Engong), kung saan ang Woleu-Ntem ay isa sa mga huling kuta. Ang mga nayon ng Assok Ening sa distrito ng Oyem at ang lahi ni Mvok Mba M'Oye ang nagsilbing pangunahing lugar ng larangan ni Fernandez, na ang etnograpikong balangkas ay nakasaad sa mga unang kabanata ng Bwiti (pp. 14–16).<ref name="Fernandez1982pp14">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=14–16 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang relihiyong Fang bago ang Kristiyanismo ay umiikot sa kulto ng mga ninuno ng bieri—mga inukit na relikwaryo na gawa sa kahoy na nagbabantay sa mga bungo at mahahabang buto ng mga ninuno sa lahi—at sa hudisyal at laban sa pangkukulam na asosasyon ng ngi (o ngil), na tinalakay ni Fernandez sa mga kabanatang "Ang Kultong Laban sa Pangkukulam at ang Ebolusyon Nito" (pp. 221 ff.) at "Ang Pag-aapoteosis ng Kasamaan" (pp. 227 ff.).<ref name="Fernandez1982pp221">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=221, 225, 227–228 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang pagbagsak ng mga kultong ito sa ilalim ng kolonyal na presyur ay nagbukas ng daan para sa sinkretikong relihiyon ng Bwiti, na pinagsasama ang pagsamba sa mga ninuno sa simbolismong Kristiyano at ang ritwal na pagkonsumo ng psychoactive root bark ng ''[[Tabernanthe iboga]]''; Ang Fang Bwiti ay lalong mahusay na naidokumento sa mga distrito ng Oyem at Médouneu, at ang kilusang laban sa pangkukulam na kilala bilang Ndéndé ay nakarating sa Oyem noong huling bahagi ng 1957. Ang lungsod ay ang luklukan ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]] (Dioecesis Oyemensis), isang suffragan sede ng [[Romang Katolikong Arkodiyosesis ng Libreville|Metropolitan Arkodiyoesis ng Libreville]]. Ang diyosesis ay itinatag noong ika-29 ng Mayo 1969 at ang katedral nito, ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga, ay inialay sa martir na Ugandan na si Charles Lwanga noong 1967. Mula noong 2000, ito ay pinamahalaan ni Obispo Jean-Vincent Ondo Eyene. Ang mga komunidad ng Protestante, lalo na ang Christian and Missionary Alliance at mga independiyenteng ebanghelikal na simbahan na minana mula sa Paris Mission Society, ay matatag din sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Oyem]] [[Kategorya:Gabon]] 7ko3gnjlrkouimmnm8syvmnxhyc04ul 2224762 2224754 2026-09-12T16:47:03Z LknFenix 125962 + Klima 2224762 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oyem | other_name = Nkoum Ekiègn | native_name = | type = Komunidad at kabisera ng probinsya |image = Oyem taxi.JPG | caption = |image_shield = Coat of arms of Oyem, Gabon.svg | pushpin_map = Gabon | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Gabon | coordinates = {{coord|1|35|58|N|11|34|46|E|region:GA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Gabon]] | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Woleu-Ntem|Woleu-Ntem]] | subdivision_type2 = [[Mga departmento ng Gabon|Departmento]] | subdivision_name2 = [[Departamento ng Woleu|Woleu]] | established_title = Itinatag bilang himpilan ng militar | established_date = 1904<ref name="BefeneBibang1992"/> | established_title2 = Itinatag bilang komyun | established_date2 = 1962 | elevation_m = 656 | population_total = 60,685 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = <ref name="RGPL2013"/> | timezone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | blank_name = Klima | blank_info = [[Tropical monsoon climate|Am]] | area_total_km2 = 13 | population_demonym = Oyémois(e) }} Ang '''Oyem''', na kilala rin sa pangalang '''Nkoum Ekiègn''' sa wikang Fang, ay isang lungsod sa hilagang [[Gabon]] at ang kabisera ng [[Lalawigan ng Woleu-Ntem]] at ng Departamento ng Woleu. Matatagpuan sa isang talampas sa panloob na bahagi ng hilagang bansa, nasa N2 ito, isang kalsadang nag-uugnay sa [[Libreville]] sa hangganan ng [[Kamerun]] sa Kyé-Ossi. Ayon sa pangkalahatang senso noong 2013, 60,685 ang nakatira rito, kaya ito ang ikalimang pinakamataong urbanong komuna sa Gabon, kasunod ng Libreville, [[Port-Gentil]], Franceville at Owendo.<ref name="RGPL2013">{{cite report |author=Direction Générale de la Statistique |title=Résultats Globaux du Recensement Général de la Population et des Logements de 2013 du Gabon (RGPL-2013) |publisher=République Gabonaise, Commission Nationale du Recensement |location=Libreville |year=2015 |pages=47–48 |url=https://instatgabon.org/uploads/folder_1/RESULTATS-GLOBAUX-RGPL2013-OK_DECEMBRE-2015-1.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay nagsisilbing pangunahing sentrong administratibo, komersiyal, at panrelihiyon sa hilagang bahagi ng Gabon na nagsasalita ng Fang at luklukan ng Diyosesis ng Romano Katoliko ng Oyem.<ref name="gcatholic">{{cite web |title=Diocese of Oyem, Gabon |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/oyem0.htm |website=GCatholic.org |access-date=2026-04-21|language=en|trans-title=Diyosesis ng Oyem, Gabon}}</ref> Itinatag ito bilang isang puwestong militar ng kolonyal na Pranses noong simula ng ikadalawampung siglo, at napasailalim sa [[Imperyong Aleman]] mula 1911 hanggang 1916 bilang bahagi ng Neukamerun, at bago ito nabawi ng mga puwersang Pranses noong Kampanya sa Kamerun noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].<ref name="Mveng">{{cite book |last1=Mveng |first1=Engelbert |last2=Beling-Nkoumba |title=Manuel d'histoire du Cameroun |year=1969 |publisher=Éditions CLÉ |location=Yaoundé |pages=187–188 |chapter=La grande guerre au Cameroun (1914–1916)}} Digitised extracts available at: {{cite web |url=https://worldviews.gei.de/open/CM_1969_MvengEtAl_ManuelDhistoireDuCameroun_187-188/11/eng/ |title=The Great War in Cameroon (1914–1916) |website=WorldViews |publisher=Georg Eckert Institute for International Textbook Research |access-date=2026-04-21}}</ref> Mula noong huling bahagi ng panahong kolonyal, naging pangunahing sentro ng agrikultura ng Woleu-Ntem ang Oyem, na gumagawa ng malaking bahagi ng [[kakaw]] at [[kape]] ng Gabon, at nagsisilbi ring sentro ng lohistika na nag-uugnay sa mga lugar sa magkabilang panig ng hangganan ng [[Kamerun]] at [[Gineang Ekwatoriyal]].<ref name="OBG2016">{{cite report |title=The Report: Gabon 2016 |publisher=Oxford Business Group |year=2016 |section=Gabon boosts agricultural production and supports new farmers |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/gabon/2016-report/economy/seeds-of-growth-efforts-focus-on-boosting-production-and-encouraging-a-new-generation-of-farmers |access-date=2026-04-21|lang=en|trans-title=Ang Ulat: Gabon 2016}}</ref> ==Pangalan== Ang toponimong ''Oyem'' ay nagmula sa leksikon ng wikang Fang at karaniwang ipinapaliwanag bilang ang pangalan ng isang malaking punong may matigas na kahoy na tumubo sa lugar ng orihinal na himpilang kolonyal at sa lilim nito ay tradisyonal na ginaganap ang mga pagtitipon ng komunidad.<ref name="Fernandez1982">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |isbn=978-0-691-09390-1|language=en|trans-title=Bwiti: Isang Etnograpiya ng Imahinasyong Relihiyoso sa Aprika}}</ref> Sa pilolohiya ng Fang, ang salita ay kabilang sa parehong ugat ng pandiwang ''ayem'' ("maging malakas, tumigas, maging matatag"), na pinagmulan din ng pangngalang nangangahulugang kaalaman at ng metalurhikong kahulugang "patigasin (ang metal)"; ginamit ang polisemyang ito ng mga lokal na historyador upang ipangatwiran na taglay mismo ng pangalan ng lungsod ang kapwa botanikal at metalurhikong sanggunian.<ref name="mairie-oyem">{{cite web |title=Histoire de la ville |url=http://www.oyem.ga/histoire-de-la-ville |publisher=Mairie d'Oyem |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang alternatibong pangalang Fang na ''Nkoum Ekiègn'' (na may alternatibong baybay na ''Nkoume Ekiègne'') ay malawakang ginagamit sa lugar. Karaniwan itong binibigyang-kahulugan bilang "Bundok ng bakal/metal ng [mga ninuno]" at ipinapaliwanag sa tradisyong pasalita ng mga Fang bilang pagtukoy kapuwa sa burol na kinatatayuan ng lumang punong-himpilan ng distritong kolonyal at sa pamanang metalurhiko ng mga Ekang.<ref name="mairie-oyem" /> ==Heograpiya== === Lokasyon at topograpiya === Ang Oyem ay matatagpuan sa hilagang panloob na bahagi ng Gabon, mga 272 km hilagang-silangan ng Libreville sa tuwid na linya (mga 373 km sa kalsada sa pamamagitan ng mga lansangang-bayang N1 at N2), at mga 110 km timog ng poste ng hangganan ng Kamerun sa Kyé-Ossi.<ref name="BefeneBibang1992">{{cite thesis |last=Befene-Bibang |first=Félix |title=Etude urbaine d'Oyem: ville du nord-Gabon |type=Tesis ng doktorado (2 tomo., 652 pp.) |publisher=[[Université Bordeaux 3|Université Michel de Montaigne–Bordeaux III]] |year=1992 |url=https://theses.fr/1992BOR30030 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="WorldCatBefene">{{cite web |title=Etude urbaine d'Oyem, ville du nord-Gabon (OCLC 489883010) |url=https://search.worldcat.org/title/etude-urbaine-doyem-ville-du-nord-gabon/oclc/489883010 |website=WorldCat |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang bayan ay matatagpuan sa isang serye ng mababang burol, mga gulod, at maliliit na lambak sa katimugang gilid ng Talampas ng Timog Kamerun, sa isang katamtamang taas na humigit-kumulang 650 m sa ibabaw ng dagat, bagaman nagbibigay ang mga sanggunian ng mga altitud mula 635 m hanggang 910 m (3,000 talampakan), depende sa puntong pinagbabatayan ng pagsukat sa loob ng komuna.<ref name="BefeneBibang1992" /> Ayon sa pag-aaral tungkol sa kalunsuran ni Befene-Bibang noong 1992, ang komuna ay sumasaklaw sa mahigit 1,300 ektarya at nahahati sa labingwalong ''quartier'', kung saan ang Centre-Ville ang nagsisilbing sentrong administratibo, komersiyal, at residensiyal, habang ang mga mas lumang ''quartiers populaires''—na umusbong mula sa mga nayon ng mga Fang bago ang kolonyalismo—ay nananatiling may katangiang semi-rural, na may karaniwang hindi matatag na pabahay at hindi sapat na ng mga pahatiran ng tubig, kuryente, at telepono.<ref name="BefeneBibang1992" /> === Hidrograpiya === Ang mga hangganan ng kalunsuran ay dinadaluyan ng ilang maliliit na sapa na umaagos patungo sa mga basin ng Ntem at Woleu, na siyang pinagmulan ng pangalan ng lalawigan. Ang Ntem, na nagmumula sa talampas malapit sa Oyem at dumadaloy pahilagang-kanluran sa Gineang Ekwatoryal at timugang Kamerun patungo sa [[Karagatang Atlantiko]] malapit sa Campo, ay isa sa mga pangunahing ilog sa baybayin ng Gitnang Aprika. Batay sa mga heomorpolohikal na rekonstruksiyon ng longitudinal na profile nito, matatagpuan ang mga bukal nito sa talampas ng Oyem sa taas na humigit-kumulang 650 m.<ref name="Runge2006">{{cite book |editor-last=Runge |editor-first=Jürgen |title=Dynamics of Forest Ecosystems in Central Africa during the Holocene: Past – Present – Future |series=Palaeoecology of Africa |volume=28 |publisher=Taylor & Francis |location=London |year=2007 |isbn=978-0-415-42617-6 |chapter=New evidence on palaeoenvironmental conditions in SW Cameroon since the Late Pleistocene derived from alluvial sediments of the Ntem River |url=https://www.researchgate.net/publication/267995647|language=en|trans-title=Dinamika ng mga Ekosistema ng Kagubatan sa Gitnang Aprika noong Holoseno: Nakaraan – Kasalukuyan – Hinaharap|trans-chapter=Bagong ebidensya sa mga kondisyong paleo-pangkalikasan sa TK Kamerun simula noong Huling Pleistoseno na nagmula sa mga depositong banlik ng Ilog Ntem}}</ref> Ang Woleu ay nagmumula sa mas kanluran ng bayan at dumadaloy pakanluran patungong Gineang Ekwatoryal, kung saan kilala ito bilang Ilog Mbini o Benito.<ref name="Saint-Vil1981">{{cite journal |last=Saint-Vil |first=Jean |title=Hydrologie du Gabon |journal=Annales de l'Université nationale du Gabon |volume=5 |year=1981 |pages=101–126 |language=fr}}</ref> === Klima === Ang Oyem ay may tropikal na klimang monsoon ([[Pag-uuri ng klima ni Köppen|Köppen]] ''Am''), na karaniwan sa ekwatoryal na panloob na bahagi ng Gabon. Kaunti lamang ang pagbabago sa karaniwang buwanang temperatura sa buong taon, kung saan ang pinakamataas na temperatura sa araw ay karaniwang nasa pagitan ng 27&nbsp;°C and 31&nbsp;°C at ang pinakamababang temperatura sa gabi ay nasa humigit-kumulang 19–21&nbsp;°C.<ref name="ClimatesToTravel">{{cite web |title=Gabon climate: temperature, rain, when to go |url=https://www.climatestotravel.com/climate/gabon |website=Climates to Travel |access-date=2026-04-21|language=en|trans-title=Klima ng Gabon: temperatura, ulan, kailan pupunta}}</ref> Dahil malapit ang Oyem sa [[Ekwador]], ang pana-panahong rehimen nito ay nailalarawan ng dalawang tag-ulan: isang maikling tag-ulan mula Marso hanggang Mayo at isang mahabang tag-ulan mula Setyembre hanggang Nobyembre. Pinaghihiwalay ang mga ito ng isang mas maikli at medyo tuyong pagitan mula Disyembre hanggang Pebrero, habang ang pangunahing panahon ng tagtuyot ay mula Hunyo hanggang Agosto.<ref name="ClimatesToTravel" /> Ang kabuuang taunang pag-ulan sa hilagang panloob na bahagi ng bansa ay karaniwang nasa hanay na 1,700–2,000&nbsp;mm, na higit na mababa kaysa sa baybayin ng Atlantiko ngunit may kasamang mataas na halumigmig sa buong taon at malaking takip ng ulap.<ref name="ClimatesToTravel" /><ref name="WorldBank">{{cite web |title=Gabon: Country Overview – Climate Change Knowledge Portal |url=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/gabon |publisher=World Bank Group |access-date=2026-04-21|language=en|trans-title=Gabon: Pangkalahatang-ideya ng Bansa – Portal ng Kaalaman sa Pagbabago ng Klima}}</ref> Dahil sa taas ng talampas, nakararanas ang Oyem ng bahagyang mas malamig na mga gabi at mas preskong hangin kaysa sa Libreville sa baybayin, isang katangiang madalas binabanggit ng mga manlalakbay noong ika-19 at ika-20 siglo.<ref name="BefeneBibang1992" /> ==Kasaysayan== Ang hilaga ng kasalukuyang Gabon ay tinirhan noong ikalawang kalahati ng ikalabinsiyam na siglo ng mga alon ng mga migranteng Fang na kabilang sa mas malawak na kumpol ng Beti-Pahuin ng mga magsasakang nagsasalita ng Bantu sa hilagang-kanluran. Mula sa mga talampas ng timog Adamawa sa hilagang Cameroon at itinulak patimog ng mga jihad ni Usman dan Fodio at ng mga pagsalakay ng Vute at Fulbe, ang Fang at ang kanilang mga pinsan na Bulu at Ntumu ay lumipat pababa sa lambak ng Ilog Dja at patungo sa kagubatan ng ekwador, na umabot sa mga pinagmumulan ng Ntem at Woleu sa panahon ng ikalabinsiyam na siglo.<ref name="Fernandez1982" /><ref name="MbaMbegha2023">{{cite thesis |last=Mba Mbegha |first=Kévin-Colbert |title=Étude des légendes en fang de Mimbeng dans le Nord du Gabon: pour une approche anthropologique |type=Doctoral thesis |publisher=Université de Lorraine / Université Omar Bongo |year=2024 |url=https://theses.hal.science/tel-04885582v1/file/MBA_MBEGHA_kevin-colbert_vavd.pdf |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Itinala ng mga tradisyong pasalita na nakolekta sa canton Nyè na noong 1840s, ang lugar ng modernong Oyem ay sinakop ng mga nayon ng mga angkan ng Nkodjeign at Essangui, na ang mga punong nayon (Mendoung/Akwakam, Adjougou, Keng-Akoa at iba pa) ay itinatag ng mga anak ng ninunong si Ndong Owono.<ref name="mairie-oyem" /> Isang malaki at nakatayong puno ng oyem ang nakatayo sa kasalukuyang kinaroroonan ng lumang tirahan ng komisyoner ng distrito at nagsilbing tagpuan ng mga palavers.<ref name="mairie-oyem" /> Dahil sa kanilang kalayuan mula sa baybayin ng Atlantiko, ang mga Pangil ng Woleu-Ntem ay halos walang direktang pakikipag-ugnayan sa mga Europeo hanggang sa mga huling dekada ng ikalabinsiyam na siglo, at, hindi tulad ng mga nasa baybaying Mpongwe at Orungu, hindi sila lumahok sa kalakalan ng alipin sa Atlantiko bilang mga tagapamagitan.<ref name="Fernandez1982" /> Nakamit ng Gabon ang ganap na kalayaan mula sa Pransya noong Agosto 17, 1960. Pormal na itinayo ang Oyem bilang isang komyun noong 1962, isang katayuan na nagbigay sa lungsod ng isang ganap na konseho ng munisipyo at isang direktang inihalal na alkalde. Noong Mayo 29, 1969, inalis ni [[Papa Pablo VI]] ang hilagang bahagi ng Arkidiyosesis ng Libreville upang likhain ang [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]], kasama ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga (itinalaga noong 1967) bilang obispo nitong sede. Ang diyosesis, na binawasan noong 2003 dahil sa paglilipat ng teritoryo sa bagong Apostolic Prefecture ng Makokou, ay kasinlawak ng lalawigan ng Woleu-Ntem; sa pagtatapos ng 2022, ito ay may bilang na 176,630 Katoliko (humigit-kumulang 98 porsyento ng kabuuang populasyon na 179,740).<ref name="catholic-hierarchy">{{cite web |title=Diocese of Oyem |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/doyem.html |website=Catholic-Hierarchy.org |access-date=2026-04-21}}</ref> Kasunod ng [[2023 Gabonese coup d'état|kudeta ng militar noong Agosto 30, 2023]] na nagtapos sa 56-taong pamumuno ng pamilyang Bongo, ang Oyem ay naging isa sa mga sentro ng programa ng pampublikong pamumuhunan na inanunsyo ng pinuno ng transisyon at, pagkatapos ng halalan sa pagkapangulo noong Abril 12, 2025, inihalal niya ang pangulo na si [[Brice Oligui Nguema]], na ang tagumpay ay kinumpirma ng Korte Konstitusyonal noong Abril 25, 2025 at nanumpa noong Mayo 3, 2025.<ref name="Reuters2025">{{cite news |title=Gabon's constitutional court confirms Nguema's presidential win |url=https://www.reuters.com/world/africa/gabons-constitutional-court-confirms-nguemas-presidential-win-2025-04-25/ |work=Reuters |date=25 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref><ref name="AP2025">{{cite news |title=Provisional results show Gabon's coup leader Oligui Nguema elected president in a landslide |url=https://www.pbs.org/newshour/world/provisional-results-show-gabons-coup-leader-oligui-nguema-elected-president-in-a-landslide |agency=Associated Press |publisher=PBS News |date=13 April 2025 |access-date=2026-04-21}}</ref> Noong 2025, inilunsad ng [[Agence Française de Développement]] at ng gobyerno ng Gabon ang pagtatayo ng isang bagong ''Centre Hospitalier Universitaire (CHU) d'Oyem'', na nilayong maglingkod sa mga populasyon ng hilagang Gabon at sa mga katabing lugar na tumatawid sa hangganan ng Cameroon at Ekwatoryal Guinea.<ref name="CHU2025">{{cite news |title=Oyem: La ministre de la santé sur le chantier du futur CHU d'Oyem |url=https://gabonactu.com/blog/2026/02/09/oyem-le-ministre-de-la-sante-sur-chantier-du-futur-chu-doyem |work=Gabon Actu |date=9 February 2026 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Administrasyon== Ang Oyem ay kasabay na kabisera ng Lalawigan ng Woleu-Ntem, isa sa siyam na lalawigan ng Gabon, at ang punong-himpilan ng Kagawaran ng Woleu, isa sa limang departamento ng lalawigan (Woleu, Ntem, Okano, Haut-Ntem at Haut-Komo). Ang lokal na pamahalaan ay pinapatakbo ng ''Commune d'Oyem'', na simula noong mga repormang teritoryal noong dekada 1970 ay hinati na sa dalawang Arrondissement; ang bawat arrondissement ay may sariling munisipalidad (''mairie d'arrondissement'') na nasasakupan ng sentral na ''Mairie d'Oyem''.<ref name="mairie-oyem" /> Kasunod ng kudeta noong 2023, ang konseho ng munisipyo ay pinalitan ng isang ''Délégation Spéciale'' (espesyal na delegasyon) na pinamumunuan ni Jean-Christophe Owono Nguema. Noong Nobyembre 2025, isang bagong halal na konseho ng komunidad ang pumili kay Chen Sylvestre Mezui M'Obiang bilang alkalde ng Oyem, ang unang halal na alkalde ng lungsod sa ilalim ng mga bagong institusyong republikano.<ref name="GabonMail2025">{{cite news |title=Chen Sylvestre Mezui M'Obiang: Nouveau maire d'Oyem |url=https://gabonmailinfos.com/chen-sylvestre-mezui-mobiang-nouveau-maire-doyem/ |work=Gabon Mail Infos |date=9 November 2025 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Ang Oyem ay ang sentro ng komersyo at serbisyo para sa matagal nang tinatawag ng mga administrador at heograpo na "kabisera ng agrikultura sa hilaga". Ang matabang at maayos na pinatuyo na mga lupa ng talampas ng Woleu-Ntem ang dahilan kung bakit ito ang pangunahing sona ng pagtatanim ng kakaw at kape ng mga magsasaka sa Gabon mula noong 1910s pataas, isang espesyalisasyon na ginamit ng mga Fang ng hilaga nang ipakilala ng mga administrador ng Aleman at Pranses ang mga pananim na pangkalakal. Ang kakaw at kape na ginawa sa magkahalong plantasyon sa paligid ng Oyem ay tradisyonal na dinadala sa hilaga-kanluran patungo sa mga daungan ng Kribi at Douala sa Cameroon para i-export, sa halip na dumaan sa Libreville. Kabilang sa mga pananim na pangkabuhayan ang kamoteng kahoy, saging, gabi at ubi, na kinukumpleto ng palumpong ng karne, habang ang goma at patatas ay itinatanim din sa komersyo. Noong 2004, kinuha ng Société d'Investissement pour l'Agriculture Tropicale (SIAT), isang grupong agro-industrial ng Belgium, ang dating mga plantasyon ng estado ng Gabon sa paligid ng Oyem, [[Bitam]], [[Mitzic]], [[Minvoul]] at [[Kango]], at mula noon ay binuhay muli ang produksyon ng goma at langis ng palma sa lugar. Sa ilalim ng mga patakarang "Gabon émergent" pagkatapos ng 2023, inilunsad din ng gobyerno ang Projet agricole d'Oyem, na naglalayong suportahan ang mga negosyo ng pamilya ng kakaw at paghahalaman sa merkado sa probinsya. ===Kalakalan at mga serbisyo=== Dahil sa kalapitan nito sa mga hangganan ng Cameroon at Equatoguinean, 110 km lamang mula sa Kyé-Ossi at Ebebiyín, ang Oyem ay makasaysayang nagsilbing sentro ng logistik at komersyo para sa sub-rehiyon ng CEMAC. Ang pagbubukas ng tulay na trans-boundary sa Eboro sa ibabaw ng Ntem noong 2005 ay pumalit sa dating tawiran ng ferry at ginawa ang Oyem na isang mahalagang hintuan sa kalsadang bitumen na nagdurugtong sa Libreville at Yaoundé sa pamamagitan ng Bitam, [[Kyé-Ossi]], [[Ambam]] at [[Ebolowa]].<ref name="CamerlexAmbam">{{cite news |title=Ambam en bref |url=https://www.camerlex.com/ambam-en-bref-226/ |work=Camerlex |date=19 January 2011 |language=fr |access-date=2026-04-21}}</ref> Ang Marché d'Oyem ang pangunahing pamilihan ng pagkain at mga produktong pangkonsumo ng probinsya, habang ang serbisyo at aktibidad sa tingian ay nakatuon sa Centre-Ville at sa kahabaan ng N2 axis. Nanatiling katamtaman ang aktibidad sa pagmamanupaktura, at inilarawan ng pag-aaral ni Befene-Bibang noong 1992 ang maliitang industriya, komersyo, at transportasyon sa Oyem bilang "faiblement développés et mal organisés", isang sitwasyon na ipinahihiwatig ng mga pagtatasa sa ekonomiya ng Ministry of the Economy at ng Oxford Business Group na bahagyang bumuti lamang. ==Kultura== [[File:Église catholique Sainte Thérèse de l’Enfant Jésus d’Angone.jpeg|250px|thumb|Simbahang Katoliko ni Santa Teresa ng Batang Hesus ng Angone]] Ang Oyem ay malawakang itinuturing na isang pangunahing sentro ng kontemporaryong kulturang Fang sa Gabon. Ang [[Mvet]], ang walong-kuwerdas na harp-zither na tinutugtog ng mga espesyalistang bard, ang sumusuporta sa dakilang tradisyon ng epikong oral ng Fang (tulad ng siklo ng Engong), kung saan ang Woleu-Ntem ay isa sa mga huling kuta. Ang mga nayon ng Assok Ening sa distrito ng Oyem at ang lahi ni Mvok Mba M'Oye ang nagsilbing pangunahing lugar ng larangan ni Fernandez, na ang etnograpikong balangkas ay nakasaad sa mga unang kabanata ng Bwiti (pp. 14–16).<ref name="Fernandez1982pp14">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |author-link=James W. Fernandez |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=14–16 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang relihiyong Fang bago ang Kristiyanismo ay umiikot sa kulto ng mga ninuno ng bieri—mga inukit na relikwaryo na gawa sa kahoy na nagbabantay sa mga bungo at mahahabang buto ng mga ninuno sa lahi—at sa hudisyal at laban sa pangkukulam na asosasyon ng ngi (o ngil), na tinalakay ni Fernandez sa mga kabanatang "Ang Kultong Laban sa Pangkukulam at ang Ebolusyon Nito" (pp. 221 ff.) at "Ang Pag-aapoteosis ng Kasamaan" (pp. 227 ff.).<ref name="Fernandez1982pp221">{{cite book |last=Fernandez |first=James W. |title=Bwiti: An Ethnography of the Religious Imagination in Africa |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |year=1982 |pages=221, 225, 227–228 |isbn=978-0-691-09390-1}}</ref> Ang pagbagsak ng mga kultong ito sa ilalim ng kolonyal na presyur ay nagbukas ng daan para sa sinkretikong relihiyon ng Bwiti, na pinagsasama ang pagsamba sa mga ninuno sa simbolismong Kristiyano at ang ritwal na pagkonsumo ng psychoactive root bark ng ''[[Tabernanthe iboga]]''; Ang Fang Bwiti ay lalong mahusay na naidokumento sa mga distrito ng Oyem at Médouneu, at ang kilusang laban sa pangkukulam na kilala bilang Ndéndé ay nakarating sa Oyem noong huling bahagi ng 1957. Ang lungsod ay ang luklukan ng [[Romano Katolikong Diyosesis ng Oyem]] (Dioecesis Oyemensis), isang suffragan sede ng [[Romang Katolikong Arkodiyosesis ng Libreville|Metropolitan Arkodiyoesis ng Libreville]]. Ang diyosesis ay itinatag noong ika-29 ng Mayo 1969 at ang katedral nito, ang Cathédrale Saint-Charles-Lwanga, ay inialay sa martir na Ugandan na si Charles Lwanga noong 1967. Mula noong 2000, ito ay pinamahalaan ni Obispo Jean-Vincent Ondo Eyene. Ang mga komunidad ng Protestante, lalo na ang Christian and Missionary Alliance at mga independiyenteng ebanghelikal na simbahan na minana mula sa Paris Mission Society, ay matatag din sa bayan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Oyem]] [[Kategorya:Gabon]] dh77rertriaznen7lhr7n1nztvo2ljs Valeria Ayos 0 339598 2224823 2224428 2026-09-13T05:38:34Z Allyriana000 119761 2224823 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Valeria Ayos|image=Valeria Ayos Miss Universe Colombia (cropped).jpg|caption=Si Ayos noong 2022|birth_name=Valeria Maria Ayos Bossa|birth_date=<!-- High quality source required per [[WP:BLPPRIVACY]] -->|birth_place=[[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Bolívar, Colombia|Bolívar]], Colombia|education=<!-- education or alma_mater, not both per [[Template:Infobox person]] -->|alma_mater=Jorge Tadeo Lozano University|spouse={{marriage|Cristhian Lerma Beltrán|28 January 2023}}|occupation=|height=1.76 m|hair_color=Kayumanggi|eye_color=Kayumanggi|title={{Ubl | [[Miss Earth Colombia]] 2018 | [[Miss Earth 2018|Miss Earth–Water 2018]] | Miss Universe Cartagena 2021 | Miss Universe Colombia 2021 }}|competitions={{Ubl | Miss Earth Colombia 2018 | (Nagwagi) | [[Miss Earth 2018]] | (Miss Earth–Water) | Miss Universe Colombia 2021 | (Nagwagi) | [[Miss Universe 2021]] | (Top 5) }}}} Si '''Valeria María Ayos Bossa''' (ipinanganak noong 20 Marso 1994) ay isang Kolombyanang na nanalo sa patimpalak ng kagandahan at kinoronahan bilang Miss Universe Colombia 2021. Kinatawan niya ang Kolombya sa [[Miss Universe 2021]] sa Israel kung saan siya natapos bilang isang pinalista mula sa Top 5.<ref name=":3">{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Miss Universe 2021 Live Coverage: Results, winners, and more |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20211212307359/miss-universe-live-coverage-results-winners/ |access-date=9 Setyembre 2026 |website=HOLA |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029203533/https://www.hola.com/us/celebrities/20211212307359/miss-universe-live-coverage-results-winners/|archive-date=29 Oktubre 2023}}</ref> Si Ayos ay nakoronahan din bilang Miss Earth Colombia 2018 2021 at kumatawan sa bansang Kolombya sa [[Miss Earth 2018]], kung saan ito ay kinoronahan bilang Miss Earth-Water 2018.<ref>{{Cite web |last=Rosero Moreno |first=Valentina |date=18 Mayo 2023 |orig-date=18 Oktubre 2021 |title=Valeria María Ayos, de Cartagena, es la nueva Miss Universe Colombia |trans-title=Valeria María Ayos, from Cartagena, is the new Miss Universe Colombia |url=https://www.elpais.com.co/entretenimiento/valeria-maria-ayos-de-cartagena-es-la-nueva-miss-universe-colombia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722013009/https://www.elpais.com.co/entretenimiento/valeria-maria-ayos-de-cartagena-es-la-nueva-miss-universe-colombia.html |archive-date=22 Hulyo 2025 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=El País |language=es}}</ref> == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Ayos noong 20 Marso 1994 sa [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], Bolívar. Gayunpaman, noong siya ay bata pa, lumipat siya kasama ang kanyang pamilya sa Pulo ng San Andrés, kung saan ginugol niya ang malaking bahagi ng kaniyang pagkabata at kabataan.<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2018 |title=Valeria Ayos Bossa, la cartagenera que ganó Miss Earth Colombia |trans-title=Valeria Ayos Bossa, the woman from Cartagena who won Miss Earth Colombia |url=https://www.eluniversal.com.co/farandula/2018/08/26/valeria-ayos-bossa-la-cartagenera-que-gano-miss-earth-colombia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214135735/https://www.eluniversal.com.co/farandula/2018/08/26/valeria-ayos-bossa-la-cartagenera-que-gano-miss-earth-colombia/ |archive-date=14 Disyembre 2024 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=El Universal |language=es}}</ref> Tinapos ni Ayos ang kaniyang edukasyong primarya sa pulo ng San Andrés, at pagkatapos nito ay tumungo siya sa [[Bogotá]] upang mag-aral sa Instituto Alberto Merani para sa kanyang sekundaryang edukasyon. Nagtapos siya ng digri sa kolehiyo sa relasyong pandaigdig sa Jorge Tadeo Lozano University sa Bogotá.<ref>{{Cite web |last=Galindo |first=Anthonny |date=18 Oktubre 2021 |title=Valeria Ayos, ganadora de Miss Universo Colombia 2021 |url=https://colombia.as.com/colombia/2021/10/19/tikitakas/1634617314_817683.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412125159/https://colombia.as.com/colombia/2021/10/19/tikitakas/1634617314_817683.html |archive-date=12 Abril 2026 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=Diario AS |language=es-co}}</ref><ref>{{cite web|date=16 Abril 2018|title=Valeria Ayos Bossa participará en el concurso Miss Earth 2018|url=https://elextra.co/valeria-ayos-bossa-participara-en-el-concurso-miss-earth-2018/|website=El Extra|language=es|archive-date=30 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030111245/https://elextra.co/valeria-ayos-bossa-participara-en-el-concurso-miss-earth-2018/|url-status=dead|access-date=10 Setyembre 2026|trans-title=Valeria Ayos Bossa will participate in the Miss Earth 2018 pageant}}</ref> Nag-aral din siya ng ''Strategic Management'', ''International Marketing'', at ''Business English'' sa University of La Verne sa California, Estados Unidos.<ref>{{Cite web |date=22 Nobyembre 2021 |orig-date=12 Nobyembre 2021 |title=Miss Colombia: Valeria Ayos |url=https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/miss-universo/miss-colombia-valeria-ayos-rcna5131 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229062548/https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/miss-universo/miss-colombia-valeria-ayos-rcna5131 |archive-date=29 Disyembre 2023 |access-date=10 Setyembre 2026 |website=[[Telemundo]] |language=es}}</ref> == Mga paligsahan ng pagandahan == === Miss Earth 2018 === Nagwagi si Ayos bilang Miss Earth Colombia 2018, na naganap noong 23 Agosto 2018 sa General Saulo Gil Ramirez Sendoya Auditorium sa [[Bogotá]]. Kinoronahan siya ng Miss Earth-Water 2017 [[Juliana Franco]]. <ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2018 |title=Valeria Ayos Bossa, la cartagenera que ganó Miss Earth Colombia |url=https://www.eluniversal.com.co/farandula/valeria-ayos-bossa-la-cartagenera-que-gano-miss-earth-colombia-285991-LUEU402900 |access-date=9 Setyembre 2026 |website=El Universal |language=ES-es|trans-title=Valeria Ayos Bossa, the Cartagena native who won Miss Earth Colombia|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214135735/https://www.eluniversal.com.co/farandula/2018/08/26/valeria-ayos-bossa-la-cartagenera-que-gano-miss-earth-colombia/|archive-date=14 Disyembre 2024}}</ref> Kinatawan ni Ayos ang Kolombua sa [[Miss Earth 2018]] pageant na ginanap sa [[Mall of Asia Arena|MOA Arena]], Bay City, [[Pasay]], Kalakhang Maynila, Pilipinas at nagtapos bilang Miss Earth-Water 2018. <ref>{{Cite web |date=2018-11-03 |title=La cartagenera Valeria Ayos Bossa se coronó como la nueva 'Miss Water' |url=https://www.eluniversal.com.co/farandula/la-cartagenera-valeria-ayos-bossa-se-corono-como-la-nueva-miss-water-291246-IUEU409133 |access-date=2021-10-28 |website=El Universal |language=ES-es}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin |date=2018-11-03 |title=Nguyen Phuong Khanh from Vietnam crowned as Miss Earth 2018 |url=https://lifestyle.inquirer.net/312176/miss-earth-2018-nguyen-phurong-khanh/ |access-date=2021-10-28 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-11-03 |title=FULL LIST: Winners, Miss Earth 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/215820-winners-coronation-november-3-2018/ |access-date=2021-10-28 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> === Miss Universe Colombia === Si Ayos ay isang opisyal na kandidato para sa Miss Universe Colombia 2020, ngunit umatras matapos makaranas ng bahagyang paralisis sa mukha.<ref>{{Cite web |date=2020-11-09 |title=Primero una parálisis facial y después un diagnóstico positivo de COVID19 terminaron sacando a Valeria Ayos del concurso Miss Universo Colombia |url=https://thearchipielagopress.co/primero-un-paralisis-facial-y-despues-un-diagnosticos-positivo-de-covid19-terminaron-sacando-a-valeria-ayos-del-concurso-miss-universo-colombia/ |access-date=2021-10-28 |website=The Archipielago Press |language=es}}</ref> Kalaunan ay nagwagi siya bilang Miss Universe Colombia noong 2021 bilang kinatawan ng Cartagena.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2021-10-18 |title=Valeria María Ayos, de Cartagena, es la nueva Miss Universe Colombia |url=https://www.elpais.com.co/entretenimiento/valeria-maria-ayos-de-cartagena-es-la-nueva-miss-universe-colombia.html |access-date=2021-10-28 |website=El País |language=es}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=2021-10-24 |title=Nhan sắc "đáng gờm" của tân Hoa hậu Hoàn vũ Colombia 2021 |url=https://thoidai.com.vn/nhan-sac-dang-gom-cua-tan-hoa-hau-hoan-vu-colombia-2021-154392.html |access-date=2021-10-28 |website=Thời Đại |language=vi}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last= |date=2021-10-19 |title=Nhan sắc tân Hoa hậu Hoàn vũ Colombia |url=https://vnexpress.net/nhan-sac-tan-hoa-hau-hoan-vu-colombia-4373905.html |access-date=2021-10-28 |website=[[VnExpress]] |language=vi}}</ref> === Miss Universe 2021 === Kinatawan ni Ayos ang kanyang bansa sa [[Miss Universe 2021]], na ginanap noong ika-13 ng Disyembre 2021 sa Universe Dome sa [[Eilat]], Israel. Natapos siya bilang isa sa top five finalist. <ref name=":3" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] [[Kategorya:Articles with hCards]] hra5orj82b51o37js11pl548oez5lcz National September 11 Memorial & Museum 0 339620 2224703 2224691 2026-09-12T13:29:22Z LknFenix 125962 + Panimula 2224703 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = National September 11<br />Memorial & Museum | status = Bukas | image = 9-11 Memorial and Museum (28815276064).jpg | image_size = 260px | caption = Ang National September 11 Memorial and Museum sa Lower Manhattan:</br> Ang North Pool sa kaliwa, ang South Pool sa kanan | building_type = Bantayog at museo | location = 180 Greenwich Street, [[Lungsod ng New York]], [[Estado ng New York|NY]], 10007,<br />U.S. | coordinates = {{Coord|40|42|42|N|74|0|49|W|region:US-NY_type:landmark|display=inline,title}} | roof = '''Bantayog:''' Ang mga bakas ng gusaling [[World Trade Center|Twin Towers]] ay nasa ilalim ng lupa.<br />'''Museo:''' {{Convert|20|to|23|m|order=flip}} ang taas ng pabilyon. | architect = Michael Arad ng Handel Architects, Peter Walker and Partners (disenyo ng bantayog at tanawin);<br />Davis Brody Bond (museo);<br />Snøhetta, AAI Architects, P.C.<ref>{{cite web |title="9/11 Memorial and Museum / Handel Architects with Peter Walker, Davis Brody Bond" |trans-title= "9/11 Memorial and Museum / Handel Architects kasama sina Peter Walker, Davis Brody Bond" |lang=en |url=https://www.archdaily.com/168153/in-progress-911-memorial-and-museum |website=ArchDaily |access-date=28 Pebrero 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=The National 9/11 Memorial Museum Entry Pavilion |trans-title=Pabilyon sa Pasukan ng National 9/11 Memorial Museum |lang=en |url=https://architizer.com/projects/the-national-911-memorial-museum-entry-pavilion/ |website=Architizer |access-date=28 Pebrero 2025}}</ref> (pabilyon sa pasukan ng museo) | structural_engineer = WSP Global<br />BuroHappold Engineering (Museo) | website = {{URL|http://www.911memorial.org/}} }} Ang '''National September 11 Memorial & Museum''' ({{Literal na pagsasalin|Pambansang Bantayog at Museo ng Setyembre 11}} ;kilala rin bilang '''9/11 Memorial & Museum''') ay isang bantayog at museong bahagi ng kompleks ng World Trade Center, sa [[Lungsod ng New York]], na nilikha upang gunitain ang [[Mga pag-atake noong Setyembre 11|mga pag-atakeng terorista noong Setyembre 11, 2001]] na ikinamatay ng 2,977 katao, gayundin ang pambobomba sa World Trade Center noong Pebrero 26, 1993 na ikinamatay ng anim.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=A Place of Remembrance |url=http://www.nationalgeographic.com/remembering-9-11/place-of-remembrance/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105175631/http://www.nationalgeographic.com/remembering-9-11/place-of-remembrance/ |archive-date=Nobyembre 5, 2014 |access-date=Nobyembre 5, 2014 |website=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|language=en|trans-title=Isang Lugar ng Pag-alaala}}</ref> Matatagpuan ang bantayog sa lugar ng World Trade Center, ang dating kinaroroonan ng [[World Trade Center|Twin Towers]] na nawasak noong mga pag-atake noong Setyembre 11. Pinatatakbo ito ng isang institusyong hindi pangkalakal na may misyon na makalikom ng pondo para sa pagsasagawa ng mga programa at pagpapatakbo ng bantayog at museo sa lugar ng World Trade Center. Isang bantayog ang binalak kaagad matapos ang mga pag-atake at pagkawasak ng World Trade Center bilang pag-alaala sa mga biktima at sa mga taong sangkot sa mga operasyon ng pagsagip at pagbawi.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/06/29/nyregion/at-9-11-museum-shocks-of-awe-and-grief.html | work=The New York Times | first=David W. | last=Dunlap | title=In 9/11 Museum to Open Next Spring, Vastness and Serenity, and Awe and Grief | date=Hunyo 28, 2013 | access-date=Pebrero 11, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161223102854/http://www.nytimes.com/2013/06/29/nyregion/at-9-11-museum-shocks-of-awe-and-grief.html | archive-date=Disyembre 23, 2016 | url-status=live |language=en|trans-title=Sa Museo ng 9/11 na Bubuksan sa Susunod na Tagsibol, Kalawakan at Katahimikan, at Paghanga at Kalungkutan}}</ref> Ang nagwagi sa World Trade Center Site Memorial Competition ay ang Israeli-Amerikanong arkitektong si Michael Arad ng Handel Architects, isang kompanyang nakabase sa Lungsod ng New York at [[San Francisco, California|San Francisco]]. Nakipagtulungan si Arad sa kompanya ng arkitekturang-paisaheng Peter Walker and Partners sa disenyo, na lumikha ng isang kagubatan ng mga punong ''swamp white oak'' na may dalawang parisukat na nagrereplektang lawa sa gitna, na tumutukoy sa mga lugar kung saan dating nakatayo ang Twin Towers.<ref>{{cite web |last=Handwerker |first=Haim |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/925885.html |title=The politics of remembering Ground Zero |work=Haaretz – Israel News |date=Nobyembre 20, 2007 |access-date=Nobyembre 21, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220061309/http://www.haaretz.com/hasen/spages/925885.html |archive-date=Pebrero 20, 2009 |url-status=dead |language=rn|trans-title=Ang politika ng pag-alala sa Ground Zero}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 1k9klqauhxhpzv5erlu87wp96km8lii 2224704 2224703 2026-09-12T13:39:12Z LknFenix 125962 + Panimula 2224704 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = National September 11<br />Memorial & Museum | status = Bukas | image = 9-11 Memorial and Museum (28815276064).jpg | image_size = 260px | caption = Ang National September 11 Memorial and Museum sa Lower Manhattan:</br> Ang North Pool sa kaliwa, ang South Pool sa kanan | building_type = Bantayog at museo | location = 180 Greenwich Street, [[Lungsod ng New York]], [[Estado ng New York|NY]], 10007,<br />U.S. | coordinates = {{Coord|40|42|42|N|74|0|49|W|region:US-NY_type:landmark|display=inline,title}} | roof = '''Bantayog:''' Ang mga bakas ng dating kinalalagayan ng [[World Trade Center|Twin Towers]] ay nasa ilalim ng lupa.<br />'''Museo:''' {{Convert|20|to|23|m|order=flip}} ang taas ng pabilyon. | architect = Michael Arad ng Handel Architects, Peter Walker and Partners (disenyo ng bantayog at tanawin);<br />Davis Brody Bond (museo);<br />Snøhetta, AAI Architects, P.C.<ref>{{cite web |title="9/11 Memorial and Museum / Handel Architects with Peter Walker, Davis Brody Bond" |trans-title= "9/11 Memorial and Museum / Handel Architects kasama sina Peter Walker, Davis Brody Bond" |lang=en |url=https://www.archdaily.com/168153/in-progress-911-memorial-and-museum |website=ArchDaily |access-date=28 Pebrero 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=The National 9/11 Memorial Museum Entry Pavilion |trans-title=Pabilyon sa Pasukan ng National 9/11 Memorial Museum |lang=en |url=https://architizer.com/projects/the-national-911-memorial-museum-entry-pavilion/ |website=Architizer |access-date=28 Pebrero 2025}}</ref> (pabilyon sa pasukan ng museo) | structural_engineer = WSP Global<br />BuroHappold Engineering (Museo) | website = {{URL|http://www.911memorial.org/}} }} Ang '''National September 11 Memorial & Museum''' ({{Literal na pagsasalin|Pambansang Bantayog at Museo ng Setyembre 11}} ;kilala rin bilang '''9/11 Memorial & Museum''') ay isang bantayog at museong bahagi ng kompleks ng World Trade Center, sa [[Lungsod ng New York]], na nilikha upang gunitain ang [[Mga pag-atake noong Setyembre 11|mga pag-atakeng terorista noong Setyembre 11, 2001]] na ikinamatay ng 2,977 katao, gayundin ang pambobomba sa World Trade Center noong Pebrero 26, 1993 na ikinamatay ng anim.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=A Place of Remembrance |url=http://www.nationalgeographic.com/remembering-9-11/place-of-remembrance/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105175631/http://www.nationalgeographic.com/remembering-9-11/place-of-remembrance/ |archive-date=Nobyembre 5, 2014 |access-date=Nobyembre 5, 2014 |website=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|language=en|trans-title=Isang Lugar ng Pag-alaala}}</ref> Matatagpuan ang bantayog sa lugar ng World Trade Center, ang dating kinaroroonan ng [[World Trade Center|Twin Towers]] na nawasak noong mga pag-atake noong Setyembre 11. Pinatatakbo ito ng isang institusyong hindi pangkalakal na may misyon na makalikom ng pondo para sa pagsasagawa ng mga programa at pagpapatakbo ng bantayog at museo sa lugar ng World Trade Center. Isang bantayog ang binalak kaagad matapos ang mga pag-atake at pagkawasak ng World Trade Center bilang pag-alaala sa mga biktima at sa mga taong sangkot sa mga operasyon ng pagsagip at pagbawi.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/06/29/nyregion/at-9-11-museum-shocks-of-awe-and-grief.html | work=The New York Times | first=David W. | last=Dunlap | title=In 9/11 Museum to Open Next Spring, Vastness and Serenity, and Awe and Grief | date=Hunyo 28, 2013 | access-date=Pebrero 11, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161223102854/http://www.nytimes.com/2013/06/29/nyregion/at-9-11-museum-shocks-of-awe-and-grief.html | archive-date=Disyembre 23, 2016 | url-status=live |language=en|trans-title=Sa Museo ng 9/11 na Bubuksan sa Susunod na Tagsibol, Kalawakan at Katahimikan, at Paghanga at Kalungkutan}}</ref> Ang nagwagi sa World Trade Center Site Memorial Competition ay ang Israeli-Amerikanong arkitektong si Michael Arad ng Handel Architects, isang kompanyang nakabase sa Lungsod ng New York at [[San Francisco, California|San Francisco]]. Nakipagtulungan si Arad sa kompanya ng arkitekturang-paisaheng Peter Walker and Partners sa disenyo, na lumikha ng isang kagubatan ng mga punong ''swamp white oak'' na may dalawang parisukat na nagrereplektang lawa sa gitna, na tumutukoy sa mga lugar kung saan dating nakatayo ang Twin Towers.<ref>{{cite web |last=Handwerker |first=Haim |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/925885.html |title=The politics of remembering Ground Zero |work=Haaretz – Israel News |date=Nobyembre 20, 2007 |access-date=Nobyembre 21, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220061309/http://www.haaretz.com/hasen/spages/925885.html |archive-date=Pebrero 20, 2009 |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang politika ng pag-alala sa Ground Zero}}</ref> Noong Agosto 2006, sinimulan ng World Trade Center Memorial Foundation at ng Port Authority of New York and New Jersey ang malakihang konstruksyon ng bantayog at museo.<ref>{{cite news|last=Schuerman |first=Matthew |date=Agosto 14, 2007 |url=http://www.observer.com/2007/memorial-name-changes-gets-longer |title=Trade Center Memorial Name Changes, Gets Longer |work=The New York Observer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226185241/http://www.observer.com/2007/memorial-name-changes-gets-longer |archive-date=Pebrero 26, 2012 |language=en|trans-title=Nagbago ang Pangalan ng Bantayog ng Trade Center, Mas Pinahaba}}</ref> Naaayon ang disenyo sa orihinal na pangunahing plano ni Daniel Libeskind, na nagtakda na ang bantayog ay {{convert|30|ft}} sa ibaba ng antas ng kalye—na orihinal na itinakda sa {{convert|70|ft}}—at matatagpuan sa isang liwasan. Ito lamang ang pinalistang disenyo na hindi sumunod sa kahilingan ni Libeskind na nakausli sa ibabaw ng mga bakas ng dating kinalalagyan ng Twin Towers ang mga gusali. Noong 2007, pinalitan ng World Trade Center Memorial Foundation ang pangalan nito at naging National September 11 Memorial & Museum.<ref>{{cite news| title=9/11 memorial tour to stop in Charleston| last=Westfeldt| first=Amy| url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-13968826.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20130518233812/http://www.highbeam.com/doc/1P2-13968826.html| url-status=usurped| archive-date=Mayo 18, 2013| newspaper=[[Charleston Gazette-Mail|The Charleston Gazette]]| url-access=subscription| date=Agosto 15, 2007| access-date=Mayo 3, 2012| via=[[HighBeam Research]]| location=Charleston, WV| quote=Previously known as the World Trade Center Memorial, the memorial's official name is now the National September 11 Memorial & Museum at the World Trade Center. The memorial debuted a new logo and Internet address Tuesday. |trans-quote=Dating kilala bilang World Trade Center Memorial, ang opisyal na pangalan ng bantayog ay National September 11 Memorial & Museum at the World Trade Center na ngayon. Noong Martes, ipinakilala ng bantayog ang bago nitong logo at internet address.|language=en|trans-title=Paglilibot sa bantayog ng 9/11, hihinto sa Charleston}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 29ril4u5th2k6tbcfpirnurdpslsp93 2224797 2224704 2026-09-12T21:34:49Z ~2026-49177-71 166264 /* Mga sanggunian */ 2224797 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = National September 11<br />Memorial & Museum | status = Bukas | image = 9-11 Memorial and Museum (28815276064).jpg | image_size = 260px | caption = Ang National September 11 Memorial and Museum sa Lower Manhattan:</br> Ang North Pool sa kaliwa, ang South Pool sa kanan | building_type = Bantayog at museo | location = 180 Greenwich Street, [[Lungsod ng New York]], [[Estado ng New York|NY]], 10007,<br />U.S. | coordinates = {{Coord|40|42|42|N|74|0|49|W|region:US-NY_type:landmark|display=inline,title}} | roof = '''Bantayog:''' Ang mga bakas ng dating kinalalagayan ng [[World Trade Center|Twin Towers]] ay nasa ilalim ng lupa.<br />'''Museo:''' {{Convert|20|to|23|m|order=flip}} ang taas ng pabilyon. | architect = Michael Arad ng Handel Architects, Peter Walker and Partners (disenyo ng bantayog at tanawin);<br />Davis Brody Bond (museo);<br />Snøhetta, AAI Architects, P.C.<ref>{{cite web |title="9/11 Memorial and Museum / Handel Architects with Peter Walker, Davis Brody Bond" |trans-title= "9/11 Memorial and Museum / Handel Architects kasama sina Peter Walker, Davis Brody Bond" |lang=en |url=https://www.archdaily.com/168153/in-progress-911-memorial-and-museum |website=ArchDaily |access-date=28 Pebrero 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=The National 9/11 Memorial Museum Entry Pavilion |trans-title=Pabilyon sa Pasukan ng National 9/11 Memorial Museum |lang=en |url=https://architizer.com/projects/the-national-911-memorial-museum-entry-pavilion/ |website=Architizer |access-date=28 Pebrero 2025}}</ref> (pabilyon sa pasukan ng museo) | structural_engineer = WSP Global<br />BuroHappold Engineering (Museo) | website = {{URL|http://www.911memorial.org/}} }} Ang '''National September 11 Memorial & Museum''' ({{Literal na pagsasalin|Pambansang Bantayog at Museo ng Setyembre 11}} ;kilala rin bilang '''9/11 Memorial & Museum''') ay isang bantayog at museong bahagi ng kompleks ng World Trade Center, sa [[Lungsod ng New York]], na nilikha upang gunitain ang [[Mga pag-atake noong Setyembre 11|mga pag-atakeng terorista noong Setyembre 11, 2001]] na ikinamatay ng 2,977 katao, gayundin ang pambobomba sa World Trade Center noong Pebrero 26, 1993 na ikinamatay ng anim.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=A Place of Remembrance |url=http://www.nationalgeographic.com/remembering-9-11/place-of-remembrance/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105175631/http://www.nationalgeographic.com/remembering-9-11/place-of-remembrance/ |archive-date=Nobyembre 5, 2014 |access-date=Nobyembre 5, 2014 |website=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|language=en|trans-title=Isang Lugar ng Pag-alaala}}</ref> Matatagpuan ang bantayog sa lugar ng World Trade Center, ang dating kinaroroonan ng [[World Trade Center|Twin Towers]] na nawasak noong mga pag-atake noong Setyembre 11. Pinatatakbo ito ng isang institusyong hindi pangkalakal na may misyon na makalikom ng pondo para sa pagsasagawa ng mga programa at pagpapatakbo ng bantayog at museo sa lugar ng World Trade Center. Isang bantayog ang binalak kaagad matapos ang mga pag-atake at pagkawasak ng World Trade Center bilang pag-alaala sa mga biktima at sa mga taong sangkot sa mga operasyon ng pagsagip at pagbawi.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2013/06/29/nyregion/at-9-11-museum-shocks-of-awe-and-grief.html | work=The New York Times | first=David W. | last=Dunlap | title=In 9/11 Museum to Open Next Spring, Vastness and Serenity, and Awe and Grief | date=Hunyo 28, 2013 | access-date=Pebrero 11, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161223102854/http://www.nytimes.com/2013/06/29/nyregion/at-9-11-museum-shocks-of-awe-and-grief.html | archive-date=Disyembre 23, 2016 | url-status=live |language=en|trans-title=Sa Museo ng 9/11 na Bubuksan sa Susunod na Tagsibol, Kalawakan at Katahimikan, at Paghanga at Kalungkutan}}</ref> Ang nagwagi sa World Trade Center Site Memorial Competition ay ang Israeli-Amerikanong arkitektong si Michael Arad ng Handel Architects, isang kompanyang nakabase sa Lungsod ng New York at [[San Francisco, California|San Francisco]]. Nakipagtulungan si Arad sa kompanya ng arkitekturang-paisaheng Peter Walker and Partners sa disenyo, na lumikha ng isang kagubatan ng mga punong ''swamp white oak'' na may dalawang parisukat na nagrereplektang lawa sa gitna, na tumutukoy sa mga lugar kung saan dating nakatayo ang Twin Towers.<ref>{{cite web |last=Handwerker |first=Haim |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/925885.html |title=The politics of remembering Ground Zero |work=Haaretz – Israel News |date=Nobyembre 20, 2007 |access-date=Nobyembre 21, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220061309/http://www.haaretz.com/hasen/spages/925885.html |archive-date=Pebrero 20, 2009 |url-status=dead |language=en|trans-title=Ang politika ng pag-alala sa Ground Zero}}</ref> Noong Agosto 2006, sinimulan ng World Trade Center Memorial Foundation at ng Port Authority of New York and New Jersey ang malakihang konstruksyon ng bantayog at museo.<ref>{{cite news|last=Schuerman |first=Matthew |date=Agosto 14, 2007 |url=http://www.observer.com/2007/memorial-name-changes-gets-longer |title=Trade Center Memorial Name Changes, Gets Longer |work=The New York Observer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226185241/http://www.observer.com/2007/memorial-name-changes-gets-longer |archive-date=Pebrero 26, 2012 |language=en|trans-title=Nagbago ang Pangalan ng Bantayog ng Trade Center, Mas Pinahaba}}</ref> Naaayon ang disenyo sa orihinal na pangunahing plano ni Daniel Libeskind, na nagtakda na ang bantayog ay {{convert|30|ft}} sa ibaba ng antas ng kalye—na orihinal na itinakda sa {{convert|70|ft}}—at matatagpuan sa isang liwasan. Ito lamang ang pinalistang disenyo na hindi sumunod sa kahilingan ni Libeskind na nakausli sa ibabaw ng mga bakas ng dating kinalalagyan ng Twin Towers ang mga gusali. Noong 2007, pinalitan ng World Trade Center Memorial Foundation ang pangalan nito at naging National September 11 Memorial & Museum.<ref>{{cite news| title=9/11 memorial tour to stop in Charleston| last=Westfeldt| first=Amy| url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-13968826.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20130518233812/http://www.highbeam.com/doc/1P2-13968826.html| url-status=usurped| archive-date=Mayo 18, 2013| newspaper=[[Charleston Gazette-Mail|The Charleston Gazette]]| url-access=subscription| date=Agosto 15, 2007| access-date=Mayo 3, 2012| via=[[HighBeam Research]]| location=Charleston, WV| quote=Previously known as the World Trade Center Memorial, the memorial's official name is now the National September 11 Memorial & Museum at the World Trade Center. The memorial debuted a new logo and Internet address Tuesday. |trans-quote=Dating kilala bilang World Trade Center Memorial, ang opisyal na pangalan ng bantayog ay National September 11 Memorial & Museum at the World Trade Center na ngayon. Noong Martes, ipinakilala ng bantayog ang bago nitong logo at internet address.|language=en|trans-title=Paglilibot sa bantayog ng 9/11, hihinto sa Charleston}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Lungsod ng New York]] owshkzbm5z6jxpzn80yd3jgxgwpib78 Usapan:Oyem 1 339627 2224706 2026-09-12T14:06:10Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2224706 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Oyem}} 736rpymc3bubfwfdi2lzasl4ncuzfxf St. John the Baptist Medical Center, Inc. 0 339628 2224711 2026-09-12T15:07:48Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox hospital | name = St. John the Baptist Medical Center, Inc. | image = | image_size = 300px | caption = | location = Parian Rd, Halang, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 140 | pushpin_map = | key_people = | clinics... 2224711 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = St. John the Baptist Medical Center, Inc. | image = | image_size = 300px | caption = | location = Parian Rd, Halang, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 140 | pushpin_map = | key_people = | clinics = more than 50 | office = more than 100 | begin = 1997 | complete = 1998 (patapos) | open = Mayo 1999 | website = | wiki-Links = }} Ang '''St. John the Baptist Medical Center, Inc.''' o sa mailing '''SJBMCI''', ay isang pribadong ospital sa Parian Road, Calamba, Laguna na itinayo noong 1997 at binuksan noong Mayo 1999 sa publiko't mamamayan bilang isang pribadong ospital.<ref>https://medicareplusinc.com/iv/st-john-the-baptist-medical-center-inc</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang limang palapag na itinayo noong 1997.<ref>https://ph.indeed.com/cmp/St.-John-the-Baptist-Medical-Center,-Inc./reviews?fcountry=PH&floc=Calamba+City</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] djno0n471nzgfhjwlrj5iwcjikahmhy 2224712 2224711 2026-09-12T15:08:06Z Ivan P. Clarin 84769 2224712 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = St. John the Baptist Medical Center, Inc. | image = | image_size = 300px | caption = | location = Parian Rd, Parian, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 140 | pushpin_map = | key_people = | clinics = more than 50 | office = more than 100 | begin = 1997 | complete = 1998 (patapos) | open = Mayo 1999 | website = | wiki-Links = }} Ang '''St. John the Baptist Medical Center, Inc.''' o sa mailing '''SJBMCI''', ay isang pribadong ospital sa Parian Road, Calamba, Laguna na itinayo noong 1997 at binuksan noong Mayo 1999 sa publiko't mamamayan bilang isang pribadong ospital.<ref>https://medicareplusinc.com/iv/st-john-the-baptist-medical-center-inc</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang limang palapag na itinayo noong 1997.<ref>https://ph.indeed.com/cmp/St.-John-the-Baptist-Medical-Center,-Inc./reviews?fcountry=PH&floc=Calamba+City</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] aa2xzkmcvzxtkwd14vbxlna1r782qdl 2224729 2224712 2026-09-12T15:47:18Z Ivan P. Clarin 84769 2224729 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = St. John the Baptist Medical Center, Inc. | image = | image_size = 300px | caption = | location = Parian Rd, Parian, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 140 | pushpin_map = | key_people = | clinics = more than 50 | office = more than 100 | begin = 1997 | complete = 1998 (patapos) | open = Mayo 1999 | website = | wiki-Links = }} Ang '''St. John the Baptist Medical Center, Inc.''' o sa mailing '''SJBMCI''', ay isang pribadong ospital sa Parian Road, Calamba, Laguna na itinayo noong 1997 at binuksan noong Mayo 1999 sa publiko't mamamayan bilang isang pribadong ospital.<ref>https://medicareplusinc.com/iv/st-john-the-baptist-medical-center-inc</ref><ref>https://hospitals.contactnumbersph.com/st-john-the-baptist-medical-center/comment-page-2</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang limang palapag na itinayo noong 1997.<ref>https://ph.indeed.com/cmp/St.-John-the-Baptist-Medical-Center,-Inc./reviews?fcountry=PH&floc=Calamba+City</ref><ref>https://phl.bizdirlib.com/node/59062</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] 15j5ggzfcw446dhd0ex20cvvjcl4r2u 2224735 2224729 2026-09-12T16:00:00Z Ivan P. Clarin 84769 2224735 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Pamana Medical Center}} {{Infobox hospital | name = St. John the Baptist Medical Center, Inc. | image = | image_size = 300px | caption = | location = Parian Rd, Parian, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14|11|43|N|121|10|19|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Pribado | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = more than 140 | pushpin_map = | key_people = | clinics = more than 50 | office = more than 100 | begin = 1997 | complete = 1998 (patapos) | open = Mayo 1999 | website = | wiki-Links = }} Ang '''St. John the Baptist Medical Center, Inc.''' o sa mailing '''SJBMCI''', ay isang pribadong ospital sa Parian Road, Calamba, Laguna na itinayo noong 1997 at binuksan noong Mayo 1999 sa publiko't mamamayan bilang isang pribadong ospital.<ref>https://medicareplusinc.com/iv/st-john-the-baptist-medical-center-inc</ref><ref>https://hospitals.contactnumbersph.com/st-john-the-baptist-medical-center/comment-page-2</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay may hanggang limang palapag na itinayo noong 1997.<ref>https://ph.indeed.com/cmp/St.-John-the-Baptist-Medical-Center,-Inc./reviews?fcountry=PH&floc=Calamba+City</ref><ref>https://phl.bizdirlib.com/node/59062</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] 1qetkh9vlfp9v9vli4ovd5lh77uqk0o Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital 0 339629 2224714 2026-09-12T15:26:34Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{For|ospital|Calamba City Hospital}} {{Infobox hospital | name = Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital | image = | image_size = 300px | caption = | location = Manila South Rd, Bucal, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Leve... 2224714 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Calamba City Hospital}} {{Infobox hospital | name = Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital | image = | image_size = 300px | caption = | location = Manila South Rd, Bucal, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 2021 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = Agosto 25, 1952 | complete = Agosto 16, 1971 | open = | website = | wiki-Links = }} Ang '''Dr. J.P Rizal Memorial Dist Hospital''' o ang '''JP''' at dating '''Calamba Emergency Center''' ay isang pam-publikong ospital sa baryo Bucal, ay ang pangunahin at nagsisilbing pampublikong ospital sa lungsod ng [[Calamba, Laguna]].<ref>https://djrmh.doh.gov.ph/dr-jose-rizal-memorial-hospital-brief-history</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay itinayo noong Agosto 25, 1952, ito ay ang unang itinayong ospital sa lungaod bilang Calamba Emergency Center at noong Agosto 16, 1971 ay pinal na ipinangalan ang ospital. Ika 1981 ay ipinangalan ang ospital sa kasalukyan bilang Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital. Sa kasalukyan Enero 2026 ginawan at dinagdagan ang gusali ng ospital sa ilalim ng pamumuno ng gubernatorial na si [[Sol Aragones]].<ref>https://pia.gov.ph/news/laguna-govt-expands-calamba-district-hospital-vows-more-health-reforms</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] sctrpoz4z9q9067wk10va8ivdd7rlql 2224719 2224714 2026-09-12T15:32:39Z Ivan P. Clarin 84769 2224719 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Calamba City Hospital}} {{Infobox hospital | name = Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital | image = | image_size = 300px | caption = | location = Manila South Rd, Bucal, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 1981 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = Agosto 25, 1952 | complete = Agosto 16, 1971 | open = | website = | wiki-Links = }} Ang '''Dr. J.P Rizal Memorial Dist Hospital''' o ang '''JP''' at dating '''Calamba Emergency Center''' ay isang pam-publikong ospital sa baryo Bucal, ay ang pangunahin at nagsisilbing pampublikong ospital sa lungsod ng [[Calamba, Laguna]].<ref>https://djrmh.doh.gov.ph/dr-jose-rizal-memorial-hospital-brief-history</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay itinayo noong Agosto 25, 1952, ito ay ang unang itinayong ospital sa lungaod bilang Calamba Emergency Center at noong Agosto 16, 1971 ay pinal na ipinangalan ang ospital. Ika 1981 ay ipinangalan ang ospital sa kasalukyan bilang Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital. Sa kasalukyan Enero 2026 ginawan at dinagdagan ang gusali ng ospital sa ilalim ng pamumuno ng gubernatorial na si [[Sol Aragones]].<ref>https://pia.gov.ph/news/laguna-govt-expands-calamba-district-hospital-vows-more-health-reforms</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] st248p9xm9c0ih4ml0b5nb8y7f50u5h 2224720 2224719 2026-09-12T15:33:10Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pasilidad */ 2224720 wikitext text/x-wiki {{For|ospital|Calamba City Hospital}} {{Infobox hospital | name = Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital | image = | image_size = 300px | caption = | location = Manila South Rd, Bucal, [[Calamba, Laguna]] | country = [[Pilipinas]] | coordinates= {{coord|14.20600|N|121.15166|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Luzon#Philippines | type = Publiko | standards = ISO 9001: 1981 accredited | emergency = Level-Trauma | beds = 100 | coordinates = {{coord|14|11|31|N|121|4|16|E|region:PH|display=inline,title}} | pushpin_map = | key_people = Calamba City Government | clinics = more than 70 | office = more than 30 | begin = Agosto 25, 1952 | complete = Agosto 16, 1971 | open = | website = | wiki-Links = }} Ang '''Dr. J.P Rizal Memorial Dist Hospital''' o ang '''JP''' at dating '''Calamba Emergency Center''' ay isang pam-publikong ospital sa baryo Bucal, ay ang pangunahin at nagsisilbing pampublikong ospital sa lungsod ng [[Calamba, Laguna]].<ref>https://djrmh.doh.gov.ph/dr-jose-rizal-memorial-hospital-brief-history</ref> ==Pasilidad== Ang pasilidad ay itinayo noong Agosto 25, 1952, ito ay ang unang itinayong ospital sa lungaod bilang Calamba Emergency Center at noong Agosto 16, 1971 ay pinal na ipinangalan ang ospital. Ika 1981 ay ipinangalan ang ospital sa kasalukyan bilang Dr. J.P. Rizal Memorial District Hospital. Sa kasalukyan Enero 2026 ginawan at dinagdagan ang gusali ng ospital sa ilalim ng pamumuno ng gubernadora na si [[Sol Aragones]].<ref>https://pia.gov.ph/news/laguna-govt-expands-calamba-district-hospital-vows-more-health-reforms</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} {{Calamba}} [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] 9bnlnsuzklaz70dzz4wffex3vpst04q Suni (OR) 0 339630 2224723 2026-09-12T15:34:33Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Suni (OR)]] sa [[Suni, Cerdeña]]: Suni, Cerdeña 2224723 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Suni, Cerdeña]] cydt2iy72iw8fskablqw5pniabfkw2k Talaan ng mga planetang menor: 72001–73000 0 339631 2224726 2026-09-12T15:41:22Z Allyriana000 119761 Bagong pahina: {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=72001}}{{TOC001|prefix=72}} == 72001–72100 == {{Anchor|001}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2|top-link=no}} |-bgcolor=#fefefe | 72001 || {{mp|2000 WX|188}} || — || Nobyembre 18, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72001}} |-id=002 bgcolor=#fefefe | 72002 || {{mp|2000 WP|191}} || — || Nobyembr... 2224726 wikitext text/x-wiki {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=72001}}{{TOC001|prefix=72}} == 72001–72100 == {{Anchor|001}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2|top-link=no}} |-bgcolor=#fefefe | 72001 || {{mp|2000 WX|188}} || — || Nobyembre 18, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72001}} |-id=002 bgcolor=#fefefe | 72002 || {{mp|2000 WP|191}} || — || Nobyembre 19, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72002}} |-id=003 bgcolor=#fefefe | 72003 || {{mp|2000 XP|2}} || — || Disyembre 1, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72003}} |-id=004 bgcolor=#e9e9e9 | 72004 || {{mp|2000 XS|3}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|72004}} |-id=005 bgcolor=#fefefe | 72005 || {{mp|2000 XV|6}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72005}} |-id=006 bgcolor=#fefefe | 72006 || {{mp|2000 XJ|7}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72006}} |-id=007 bgcolor=#fefefe | 72007 || {{mp|2000 XM|7}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72007}} |-id=008 bgcolor=#fefefe | 72008 || {{mp|2000 XV|7}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 6.8 km || {{M+J|72008}} |-id=009 bgcolor=#fefefe | 72009 || {{mp|2000 XF|8}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72009}} |-id=010 bgcolor=#fefefe | 72010 || {{mp|2000 XZ|8}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72010}} |-id=011 bgcolor=#fefefe | 72011 || {{mp|2000 XL|10}} || — || Disyembre 1, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|72011}} |-id=012 bgcolor=#fefefe | 72012 Terute || {{mp|2000 XT|10}} || {{MoMP|72012|Terute}} || Disyembre 4, 2000 || [[Bisei Spaceguard Center|Bisei SG Center]] || [[Bisei Asteroid Tracking Telescope for Rapid Survey|BATTeRS]] || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72012}} |-id=013 bgcolor=#e9e9e9 | 72013 || {{mp|2000 XN|11}} || — || Disyembre 1, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|72013}} |-id=014 bgcolor=#fefefe | 72014 || {{mp|2000 XD|12}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72014}} |-id=015 bgcolor=#e9e9e9 | 72015 || {{mp|2000 XC|13}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|72015}} |-id=016 bgcolor=#e9e9e9 | 72016 || {{mp|2000 XF|13}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|72016}} |-id=017 bgcolor=#fefefe | 72017 || {{mp|2000 XK|13}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|72017}} |-id=018 bgcolor=#e9e9e9 | 72018 || {{mp|2000 XN|13}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|72018}} |-id=019 bgcolor=#e9e9e9 | 72019 || {{mp|2000 XV|14}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#526|526]] || align=right | ''6.8 km'' || {{M+J|72019}} |-id=020 bgcolor=#fefefe | 72020 || {{mp|2000 XH|15}} || — || Disyembre 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.3 km || {{M+J|72020}} |-id=021 bgcolor=#fefefe | 72021 Yisunji || {{mp|2000 XJ|15}} || {{MoMP|72021|Yisunji}} || Disyembre 4, 2000 || [[Bohyunsan Optical Astronomy Observatory|Bohyunsan]] || Jeon, Y.-B., Lee, B.-C. || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72021}} |-id=022 bgcolor=#fefefe | 72022 || {{mp|2000 XE|22}} || — || Disyembre 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.9 km || {{M+J|72022}} |-id=023 bgcolor=#fefefe | 72023 || {{mp|2000 XE|27}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72023}} |-id=024 bgcolor=#fefefe | 72024 || {{mp|2000 XY|28}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72024}} |-id=025 bgcolor=#fefefe | 72025 || {{mp|2000 XE|29}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72025}} |-id=026 bgcolor=#fefefe | 72026 || {{mp|2000 XO|29}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|72026}} |-id=027 bgcolor=#fefefe | 72027 || {{mp|2000 XX|29}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72027}} |-id=028 bgcolor=#fefefe | 72028 || {{mp|2000 XH|30}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72028}} |-id=029 bgcolor=#fefefe | 72029 || {{mp|2000 XY|31}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72029}} |-id=030 bgcolor=#fefefe | 72030 || {{mp|2000 XK|33}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|72030}} |-id=031 bgcolor=#e9e9e9 | 72031 || {{mp|2000 XO|34}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|72031}} |-id=032 bgcolor=#e9e9e9 | 72032 || {{mp|2000 XF|35}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|72032}} |-id=033 bgcolor=#e9e9e9 | 72033 || {{mp|2000 XQ|35}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|72033}} |-id=034 bgcolor=#fefefe | 72034 || {{mp|2000 XS|35}} || — || Disyembre 5, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|72034}} |-id=035 bgcolor=#fefefe | 72035 || {{mp|2000 XR|38}} || — || Disyembre 6, 2000 || [[Bisei Spaceguard Center|Bisei SG Center]] || [[Bisei Asteroid Tracking Telescope for Rapid Survey|BATTeRS]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72035}} |-id=036 bgcolor=#fefefe | 72036 || {{mp|2000 XM|44}} || — || Disyembre 9, 2000 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || [[Charles W. Juels|C. W. Juels]] || [[Phocaea family|PHO]]{{·}}[[Minor-planet moon#72036|moon]] || align=right | 2.7 km || {{M+J|72036}} |-id=037 bgcolor=#fefefe | 72037 Castelldefels || {{mp|2000 XN|44}} || {{MoMP|72037|Castelldefels}} || Disyembre 10, 2000 || [[Observatorio de Begues|Begues]] || Manteca, J. || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72037}} |-id=038 bgcolor=#fefefe | 72038 || {{mp|2000 XM|48}} || — || Disyembre 4, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72038}} |-id=039 bgcolor=#fefefe | 72039 || {{mp|2000 XG|49}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72039}} |-id=040 bgcolor=#e9e9e9 | 72040 || {{mp|2000 XH|50}} || — || Disyembre 4, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|72040}} |-id=041 bgcolor=#fefefe | 72041 || {{mp|2000 XX|53}} || — || Disyembre 15, 2000 || [[Observatoire Royal de Belgique|Uccle]] || [[Thierry Pauwels|T. Pauwels]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72041}} |-id=042 bgcolor=#fefefe | 72042 Dequeiroz || {{mp|2000 YA|1}} || {{MoMP|72042|Dequeiroz}} || Disyembre 17, 2000 || [[Osservatorio Astronomico di Gnosca|Gnosca]] || [[Stefano Sposetti|S. Sposetti]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|72042}} |-id=043 bgcolor=#fefefe | 72043 || {{mp|2000 YR|2}} || — || Disyembre 19, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72043}} |-id=044 bgcolor=#fa8072 | 72044 || {{mp|2000 YH|5}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|72044}} |-id=045 bgcolor=#fefefe | 72045 || {{mp|2000 YJ|6}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72045}} |-id=046 bgcolor=#fefefe | 72046 || {{mp|2000 YV|6}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72046}} |-id=047 bgcolor=#fefefe | 72047 || {{mp|2000 YZ|6}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|72047}} |-id=048 bgcolor=#fefefe | 72048 || {{mp|2000 YC|7}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72048}} |-id=049 bgcolor=#fefefe | 72049 || {{mp|2000 YH|7}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72049}} |-id=050 bgcolor=#fefefe | 72050 || {{mp|2000 YM|7}} || — || Disyembre 20, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72050}} |-id=051 bgcolor=#e9e9e9 | 72051 || {{mp|2000 YS|7}} || — || Disyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|72051}} |-id=052 bgcolor=#fefefe | 72052 || {{mp|2000 YW|7}} || — || Disyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72052}} |-id=053 bgcolor=#fefefe | 72053 || {{mp|2000 YX|7}} || — || Disyembre 21, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72053}} |-id=054 bgcolor=#fefefe | 72054 || {{mp|2000 YB|8}} || — || Disyembre 21, 2000 || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || [[Gary Hug|G. Hug]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72054}} |-id=055 bgcolor=#fefefe | 72055 || {{mp|2000 YF|8}} || — || Disyembre 22, 2000 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72055}} |-id=056 bgcolor=#fefefe | 72056 || {{mp|2000 YT|8}} || — || Disyembre 19, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72056}} |-id=057 bgcolor=#fefefe | 72057 || {{mp|2000 YS|9}} || — || Disyembre 23, 2000 || [[Starkenburg-Sternwarte|Starkenburg Observatory]] || [[Starkenburg Observatory|Starkenburg]] || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72057}} |-id=058 bgcolor=#fefefe | 72058 || {{mp|2000 YC|15}} || — || Disyembre 21, 2000 || [[Observatoire Royal de Belgique|Uccle]] || [[Thierry Pauwels|T. Pauwels]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72058}} |-id=059 bgcolor=#fefefe | 72059 Heojun || {{mp|2000 YC|16}} || {{MoMP|72059|Heojun}} || Disyembre 21, 2000 || [[Bohyunsan Optical Astronomy Observatory|Bohyunsan]] || Jeon, Y.-B., Lee, B.-C. || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72059}} |-id=060 bgcolor=#fefefe | 72060 Hohhot || {{mp|2000 YG|16}} || {{MoMP|72060|Hohhot}} || Disyembre 23, 2000 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72060}} |-id=061 bgcolor=#fefefe | 72061 || {{mp|2000 YX|16}} || — || Disyembre 21, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72061}} |-id=062 bgcolor=#fefefe | 72062 || {{mp|2000 YR|17}} || — || Disyembre 24, 2000 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]], [[Ulrika Babiaková|U. Babiaková]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72062}} |-id=063 bgcolor=#fefefe | 72063 || {{mp|2000 YD|18}} || — || Disyembre 20, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || V || align=right | 1.8 km || {{M+J|72063}} |-id=064 bgcolor=#fefefe | 72064 || {{mp|2000 YG|19}} || — || Disyembre 21, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72064}} |-id=065 bgcolor=#fefefe | 72065 || {{mp|2000 YM|20}} || — || Disyembre 27, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72065}} |-id=066 bgcolor=#e9e9e9 | 72066 || {{mp|2000 YX|21}} || — || Disyembre 29, 2000 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|72066}} |-id=067 bgcolor=#d6d6d6 | 72067 || {{mp|2000 YX|26}} || — || Disyembre 25, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|72067}} |-id=068 bgcolor=#fefefe | 72068 || {{mp|2000 YC|29}} || — || Disyembre 31, 2000 || [[Ametlla de Mar Observatory|Ametlla de Mar]] || [[Jaume Nomen|J. Nomen]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72068}} |-id=069 bgcolor=#fefefe | 72069 || {{mp|2000 YD|29}} || — || Disyembre 31, 2000 || Ametlla de Mar || J. Nomen || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|72069}} |-id=070 bgcolor=#fefefe | 72070 || {{mp|2000 YC|33}} || — || Disyembre 31, 2000 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]], [[Ulrika Babiaková|U. Babiaková]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72070}} |-id=071 bgcolor=#fefefe | 72071 Gábor || {{mp|2000 YO|33}} || {{MoMP|72071|Gábor}} || Disyembre 31, 2000 || [[Piszkéstető Station|Piszkéstető]] || [[Krisztián Sárneczky|K. Sárneczky]], [[László L. Kiss|L. Kiss]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72071}} |-id=072 bgcolor=#e9e9e9 | 72072 || {{mp|2000 YS|34}} || — || Disyembre 28, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72072}} |-id=073 bgcolor=#fefefe | 72073 || {{mp|2000 YE|35}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72073}} |-id=074 bgcolor=#fefefe | 72074 || {{mp|2000 YV|35}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|72074}} |-id=075 bgcolor=#e9e9e9 | 72075 || {{mp|2000 YN|36}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72075}} |-id=076 bgcolor=#fefefe | 72076 || {{mp|2000 YO|37}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72076}} |-id=077 bgcolor=#fefefe | 72077 || {{mp|2000 YA|38}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72077}} |-id=078 bgcolor=#fefefe | 72078 || {{mp|2000 YJ|39}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72078}} |-id=079 bgcolor=#fefefe | 72079 || {{mp|2000 YR|39}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72079}} |-id=080 bgcolor=#fefefe | 72080 || {{mp|2000 YY|39}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72080}} |-id=081 bgcolor=#fefefe | 72081 || {{mp|2000 YZ|39}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72081}} |-id=082 bgcolor=#fefefe | 72082 || {{mp|2000 YG|40}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72082}} |-id=083 bgcolor=#fefefe | 72083 || {{mp|2000 YP|40}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|72083}} |-id=084 bgcolor=#fefefe | 72084 || {{mp|2000 YB|41}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72084}} |-id=085 bgcolor=#fefefe | 72085 || {{mp|2000 YH|41}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72085}} |-id=086 bgcolor=#fefefe | 72086 || {{mp|2000 YM|41}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72086}} |-id=087 bgcolor=#fefefe | 72087 || {{mp|2000 YP|41}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|72087}} |-id=088 bgcolor=#fefefe | 72088 || {{mp|2000 YZ|41}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72088}} |-id=089 bgcolor=#fefefe | 72089 || {{mp|2000 YP|43}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|72089}} |-id=090 bgcolor=#fefefe | 72090 || {{mp|2000 YL|45}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|72090}} |-id=091 bgcolor=#fefefe | 72091 || {{mp|2000 YY|45}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72091}} |-id=092 bgcolor=#fefefe | 72092 || {{mp|2000 YD|46}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72092}} |-id=093 bgcolor=#fefefe | 72093 || {{mp|2000 YL|46}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72093}} |-id=094 bgcolor=#e9e9e9 | 72094 || {{mp|2000 YM|47}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#72094|slow]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|72094}} |-id=095 bgcolor=#e9e9e9 | 72095 || {{mp|2000 YY|47}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|72095}} |-id=096 bgcolor=#fefefe | 72096 || {{mp|2000 YA|48}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72096}} |-id=097 bgcolor=#fefefe | 72097 || {{mp|2000 YL|49}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|72097}} |-id=098 bgcolor=#fefefe | 72098 || {{mp|2000 YY|49}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72098}} |-id=099 bgcolor=#fefefe | 72099 || {{mp|2000 YQ|50}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72099}} |-id=100 bgcolor=#fefefe | 72100 || {{mp|2000 YA|51}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72100}} |} == 72101–72200 == {{Anchor|101}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 72101 || {{mp|2000 YB|51}} || — || Disyembre 30, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72101}} |-id=102 bgcolor=#fefefe | 72102 || {{mp|2000 YB|52}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || NYS{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72102}} |-id=103 bgcolor=#fefefe | 72103 || {{mp|2000 YK|52}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72103}} |-id=104 bgcolor=#fefefe | 72104 || {{mp|2000 YU|52}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72104}} |-id=105 bgcolor=#fefefe | 72105 || {{mp|2000 YO|53}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|72105}} |-id=106 bgcolor=#fefefe | 72106 || {{mp|2000 YD|54}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|72106}} |-id=107 bgcolor=#e9e9e9 | 72107 || {{mp|2000 YL|54}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72107}} |-id=108 bgcolor=#fefefe | 72108 || {{mp|2000 YT|54}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72108}} |-id=109 bgcolor=#e9e9e9 | 72109 || {{mp|2000 YF|55}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|72109}} |-id=110 bgcolor=#fefefe | 72110 || {{mp|2000 YR|55}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|72110}} |-id=111 bgcolor=#fefefe | 72111 || {{mp|2000 YH|56}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72111}} |-id=112 bgcolor=#fefefe | 72112 || {{mp|2000 YX|57}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72112}} |-id=113 bgcolor=#fefefe | 72113 || {{mp|2000 YO|58}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|72113}} |-id=114 bgcolor=#fefefe | 72114 || {{mp|2000 YJ|60}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|72114}} |-id=115 bgcolor=#e9e9e9 | 72115 || {{mp|2000 YQ|61}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72115}} |-id=116 bgcolor=#fefefe | 72116 || {{mp|2000 YS|62}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72116}} |-id=117 bgcolor=#fefefe | 72117 || {{mp|2000 YU|62}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|72117}} |-id=118 bgcolor=#fefefe | 72118 || {{mp|2000 YK|63}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72118}} |-id=119 bgcolor=#fefefe | 72119 || {{mp|2000 YL|63}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|72119}} |-id=120 bgcolor=#fefefe | 72120 || {{mp|2000 YP|63}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72120}} |-id=121 bgcolor=#fefefe | 72121 || {{mp|2000 YT|63}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72121}} |-id=122 bgcolor=#fefefe | 72122 || {{mp|2000 YV|63}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72122}} |-id=123 bgcolor=#e9e9e9 | 72123 || {{mp|2000 YP|65}} || — || Disyembre 16, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72123}} |-id=124 bgcolor=#e9e9e9 | 72124 || {{mp|2000 YX|67}} || — || Disyembre 28, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|72124}} |-id=125 bgcolor=#fefefe | 72125 || {{mp|2000 YP|68}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72125}} |-id=126 bgcolor=#e9e9e9 | 72126 || {{mp|2000 YQ|68}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|72126}} |-id=127 bgcolor=#fefefe | 72127 || {{mp|2000 YS|71}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.7 km || {{M+J|72127}} |-id=128 bgcolor=#fefefe | 72128 || {{mp|2000 YW|72}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72128}} |-id=129 bgcolor=#fefefe | 72129 || {{mp|2000 YP|73}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72129}} |-id=130 bgcolor=#e9e9e9 | 72130 || {{mp|2000 YV|74}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72130}} |-id=131 bgcolor=#fefefe | 72131 || {{mp|2000 YA|75}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72131}} |-id=132 bgcolor=#fefefe | 72132 || {{mp|2000 YY|75}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72132}} |-id=133 bgcolor=#fefefe | 72133 || {{mp|2000 YB|77}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.8 km || {{M+J|72133}} |-id=134 bgcolor=#fefefe | 72134 || {{mp|2000 YL|77}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72134}} |-id=135 bgcolor=#fefefe | 72135 || {{mp|2000 YS|79}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72135}} |-id=136 bgcolor=#fefefe | 72136 || {{mp|2000 YG|80}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|72136}} |-id=137 bgcolor=#fefefe | 72137 || {{mp|2000 YT|81}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72137}} |-id=138 bgcolor=#fefefe | 72138 || {{mp|2000 YQ|84}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72138}} |-id=139 bgcolor=#fefefe | 72139 || {{mp|2000 YS|84}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 6.9 km || {{M+J|72139}} |-id=140 bgcolor=#e9e9e9 | 72140 || {{mp|2000 YD|85}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|72140}} |-id=141 bgcolor=#fefefe | 72141 || {{mp|2000 YL|85}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72141}} |-id=142 bgcolor=#fefefe | 72142 || {{mp|2000 YS|85}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72142}} |-id=143 bgcolor=#fefefe | 72143 || {{mp|2000 YQ|86}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72143}} |-id=144 bgcolor=#fefefe | 72144 || {{mp|2000 YZ|86}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72144}} |-id=145 bgcolor=#fefefe | 72145 || {{mp|2000 YD|87}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72145}} |-id=146 bgcolor=#fefefe | 72146 || {{mp|2000 YV|87}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|72146}} |-id=147 bgcolor=#fefefe | 72147 || {{mp|2000 YP|90}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|72147}} |-id=148 bgcolor=#fefefe | 72148 || {{mp|2000 YY|91}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|72148}} |-id=149 bgcolor=#fefefe | 72149 || {{mp|2000 YX|92}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72149}} |-id=150 bgcolor=#fefefe | 72150 || {{mp|2000 YO|93}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72150}} |-id=151 bgcolor=#e9e9e9 | 72151 || {{mp|2000 YL|96}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72151}} |-id=152 bgcolor=#fefefe | 72152 || {{mp|2000 YY|96}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72152}} |-id=153 bgcolor=#fefefe | 72153 || {{mp|2000 YE|97}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72153}} |-id=154 bgcolor=#fefefe | 72154 || {{mp|2000 YY|97}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72154}} |-id=155 bgcolor=#e9e9e9 | 72155 || {{mp|2000 YM|98}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#528|LEO]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|72155}} |-id=156 bgcolor=#fefefe | 72156 || {{mp|2000 YJ|99}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|72156}} |-id=157 bgcolor=#fefefe | 72157 || {{mp|2000 YR|99}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72157}} |-id=158 bgcolor=#fefefe | 72158 || {{mp|2000 YU|99}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72158}} |-id=159 bgcolor=#fefefe | 72159 || {{mp|2000 YY|101}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72159}} |-id=160 bgcolor=#fefefe | 72160 || {{mp|2000 YH|102}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72160}} |-id=161 bgcolor=#d6d6d6 | 72161 || {{mp|2000 YZ|102}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''8.7 km'' || {{M+J|72161}} |-id=162 bgcolor=#e9e9e9 | 72162 || {{mp|2000 YK|103}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|72162}} |-id=163 bgcolor=#e9e9e9 | 72163 || {{mp|2000 YG|104}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72163}} |-id=164 bgcolor=#e9e9e9 | 72164 || {{mp|2000 YL|104}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|72164}} |-id=165 bgcolor=#e9e9e9 | 72165 || {{mp|2000 YJ|105}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72165}} |-id=166 bgcolor=#e9e9e9 | 72166 || {{mp|2000 YL|105}} || — || Disyembre 28, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|72166}} |-id=167 bgcolor=#e9e9e9 | 72167 || {{mp|2000 YX|106}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|72167}} |-id=168 bgcolor=#fefefe | 72168 || {{mp|2000 YL|107}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|72168}} |-id=169 bgcolor=#fefefe | 72169 || {{mp|2000 YW|107}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#408|SUL]] || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|72169}} |-id=170 bgcolor=#fefefe | 72170 || {{mp|2000 YU|108}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72170}} |-id=171 bgcolor=#e9e9e9 | 72171 || {{mp|2000 YW|108}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72171}} |-id=172 bgcolor=#fefefe | 72172 || {{mp|2000 YB|109}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72172}} |-id=173 bgcolor=#fefefe | 72173 || {{mp|2000 YC|109}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72173}} |-id=174 bgcolor=#fefefe | 72174 || {{mp|2000 YO|109}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72174}} |-id=175 bgcolor=#e9e9e9 | 72175 || {{mp|2000 YD|110}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72175}} |-id=176 bgcolor=#fefefe | 72176 || {{mp|2000 YQ|110}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72176}} |-id=177 bgcolor=#fefefe | 72177 || {{mp|2000 YR|110}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72177}} |-id=178 bgcolor=#fefefe | 72178 || {{mp|2000 YE|113}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72178}} |-id=179 bgcolor=#fefefe | 72179 || {{mp|2000 YH|113}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72179}} |-id=180 bgcolor=#fefefe | 72180 || {{mp|2000 YT|114}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.6 km || {{M+J|72180}} |-id=181 bgcolor=#fefefe | 72181 || {{mp|2000 YU|115}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72181}} |-id=182 bgcolor=#fefefe | 72182 || {{mp|2000 YZ|115}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72182}} |-id=183 bgcolor=#fefefe | 72183 || {{mp|2000 YB|117}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || NYS || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72183}} |-id=184 bgcolor=#fefefe | 72184 || {{mp|2000 YH|117}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72184}} |-id=185 bgcolor=#fefefe | 72185 || {{mp|2000 YK|117}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|72185}} |-id=186 bgcolor=#e9e9e9 | 72186 || {{mp|2000 YH|118}} || — || Disyembre 30, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|72186}} |-id=187 bgcolor=#fefefe | 72187 || {{mp|2000 YM|120}} || — || Disyembre 19, 2000 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72187}} |-id=188 bgcolor=#e9e9e9 | 72188 || {{mp|2000 YU|120}} || — || Disyembre 19, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|72188}} |-id=189 bgcolor=#fefefe | 72189 || {{mp|2000 YA|121}} || — || Disyembre 21, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72189}} |-id=190 bgcolor=#fefefe | 72190 || {{mp|2000 YG|124}} || — || Disyembre 29, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72190}} |-id=191 bgcolor=#e9e9e9 | 72191 || {{mp|2000 YT|125}} || — || Disyembre 29, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72191}} |-id=192 bgcolor=#fefefe | 72192 || {{mp|2000 YZ|125}} || — || Disyembre 29, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72192}} |-id=193 bgcolor=#fefefe | 72193 || {{mp|2000 YX|127}} || — || Disyembre 29, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72193}} |-id=194 bgcolor=#e9e9e9 | 72194 || {{mp|2000 YA|128}} || — || Disyembre 29, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72194}} |-id=195 bgcolor=#fefefe | 72195 || {{mp|2000 YD|128}} || — || Disyembre 29, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72195}} |-id=196 bgcolor=#fefefe | 72196 || {{mp|2000 YO|128}} || — || Disyembre 29, 2000 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72196}} |-id=197 bgcolor=#fefefe | 72197 || {{mp|2000 YT|128}} || — || Disyembre 29, 2000 || Haleakala || NEAT || [[Asteroid family#Duponta|(1338)]] ([[Flora family|FLO]]) || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72197}} |-id=198 bgcolor=#fefefe | 72198 || {{mp|2000 YY|129}} || — || Disyembre 30, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|72198}} |-id=199 bgcolor=#e9e9e9 | 72199 || {{mp|2000 YM|132}} || — || Disyembre 30, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72199}} |-id=200 bgcolor=#e9e9e9 | 72200 || {{mp|2000 YQ|132}} || — || Disyembre 30, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|72200}} |} == 72201–72300 == {{Anchor|201}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 72201 || {{mp|2000 YX|132}} || — || Disyembre 30, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72201}} |-id=202 bgcolor=#e9e9e9 | 72202 || {{mp|2000 YY|132}} || — || Disyembre 30, 2000 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72202}} |-id=203 bgcolor=#e9e9e9 | 72203 || {{mp|2000 YJ|133}} || — || Disyembre 31, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72203}} |-id=204 bgcolor=#fa8072 | 72204 || {{mp|2000 YV|133}} || — || Disyembre 31, 2000 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72204}} |-id=205 bgcolor=#fefefe | 72205 || {{mp|2000 YO|137}} || — || Disyembre 23, 2000 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72205}} |-id=206 bgcolor=#fefefe | 72206 || {{mp|2000 YL|139}} || — || Disyembre 27, 2000 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72206}} |-id=207 bgcolor=#e9e9e9 | 72207 || {{mp|2000 YM|139}} || — || Disyembre 27, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72207}} |-id=208 bgcolor=#e9e9e9 | 72208 || {{mp|2000 YP|139}} || — || Disyembre 27, 2000 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72208}} |-id=209 bgcolor=#fefefe | 72209 || {{mp|2000 YD|143}} || — || Disyembre 19, 2000 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72209}} |-id=210 bgcolor=#e9e9e9 | 72210 || 2001 AK || — || Enero 1, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72210}} |-id=211 bgcolor=#e9e9e9 | 72211 || 2001 AS || — || Enero 2, 2001 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72211}} |-id=212 bgcolor=#fefefe | 72212 || 2001 AT || — || Enero 2, 2001 || Oizumi || T. Kobayashi || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72212}} |-id=213 bgcolor=#d6d6d6 | 72213 || 2001 AU || — || Enero 2, 2001 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|72213}} |-id=214 bgcolor=#e9e9e9 | 72214 || {{mp|2001 AM|3}} || — || Enero 2, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72214}} |-id=215 bgcolor=#fefefe | 72215 || {{mp|2001 AJ|4}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72215}} |-id=216 bgcolor=#fefefe | 72216 || {{mp|2001 AG|5}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72216}} |-id=217 bgcolor=#e9e9e9 | 72217 || {{mp|2001 AQ|5}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|72217}} |-id=218 bgcolor=#fefefe | 72218 || {{mp|2001 AL|6}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72218}} |-id=219 bgcolor=#fefefe | 72219 || {{mp|2001 AC|7}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72219}} |-id=220 bgcolor=#fefefe | 72220 || {{mp|2001 AJ|9}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72220}} |-id=221 bgcolor=#fefefe | 72221 || {{mp|2001 AY|9}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72221}} |-id=222 bgcolor=#e9e9e9 | 72222 || {{mp|2001 AD|10}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72222}} |-id=223 bgcolor=#fefefe | 72223 || {{mp|2001 AM|10}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72223}} |-id=224 bgcolor=#e9e9e9 | 72224 || {{mp|2001 AN|11}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72224}} |-id=225 bgcolor=#fefefe | 72225 || {{mp|2001 AP|12}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Matterania|(883)]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72225}} |-id=226 bgcolor=#fefefe | 72226 || {{mp|2001 AJ|13}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72226}} |-id=227 bgcolor=#fefefe | 72227 || {{mp|2001 AA|14}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72227}} |-id=228 bgcolor=#e9e9e9 | 72228 || {{mp|2001 AR|14}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|72228}} |-id=229 bgcolor=#fefefe | 72229 || {{mp|2001 AK|15}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72229}} |-id=230 bgcolor=#fefefe | 72230 || {{mp|2001 AN|15}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#72230|slow]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72230}} |-id=231 bgcolor=#fefefe | 72231 || {{mp|2001 AC|16}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|72231}} |-id=232 bgcolor=#fefefe | 72232 || {{mp|2001 AD|16}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72232}} |-id=233 bgcolor=#fefefe | 72233 || {{mp|2001 AJ|16}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|72233}} |-id=234 bgcolor=#fefefe | 72234 || {{mp|2001 AR|16}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72234}} |-id=235 bgcolor=#fefefe | 72235 || {{mp|2001 AA|17}} || — || Enero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|72235}} |-id=236 bgcolor=#e9e9e9 | 72236 || {{mp|2001 AD|19}} || — || Enero 4, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|72236}} |-id=237 bgcolor=#fefefe | 72237 || {{mp|2001 AX|20}} || — || Enero 3, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72237}} |-id=238 bgcolor=#fefefe | 72238 || {{mp|2001 AE|21}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72238}} |-id=239 bgcolor=#fefefe | 72239 || {{mp|2001 AF|21}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72239}} |-id=240 bgcolor=#fefefe | 72240 || {{mp|2001 AL|21}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72240}} |-id=241 bgcolor=#e9e9e9 | 72241 || {{mp|2001 AN|23}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|72241}} |-id=242 bgcolor=#fefefe | 72242 || {{mp|2001 AT|23}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72242}} |-id=243 bgcolor=#fefefe | 72243 || {{mp|2001 AW|24}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72243}} |-id=244 bgcolor=#e9e9e9 | 72244 || {{mp|2001 AH|25}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|72244}} |-id=245 bgcolor=#fefefe | 72245 || {{mp|2001 AS|25}} || — || Enero 5, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72245}} |-id=246 bgcolor=#fefefe | 72246 || {{mp|2001 AL|26}} || — || Enero 5, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72246}} |-id=247 bgcolor=#fefefe | 72247 || {{mp|2001 AH|27}} || — || Enero 5, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|72247}} |-id=248 bgcolor=#fefefe | 72248 || {{mp|2001 AL|28}} || — || Enero 6, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.0 km || {{M+J|72248}} |-id=249 bgcolor=#fefefe | 72249 || {{mp|2001 AX|28}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72249}} |-id=250 bgcolor=#fefefe | 72250 || {{mp|2001 AO|29}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72250}} |-id=251 bgcolor=#e9e9e9 | 72251 || {{mp|2001 AJ|31}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72251}} |-id=252 bgcolor=#fefefe | 72252 || {{mp|2001 AQ|31}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72252}} |-id=253 bgcolor=#fefefe | 72253 || {{mp|2001 AT|31}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72253}} |-id=254 bgcolor=#fefefe | 72254 || {{mp|2001 AW|31}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72254}} |-id=255 bgcolor=#fefefe | 72255 || {{mp|2001 AZ|31}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72255}} |-id=256 bgcolor=#fefefe | 72256 || {{mp|2001 AQ|32}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72256}} |-id=257 bgcolor=#fefefe | 72257 || {{mp|2001 AV|32}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72257}} |-id=258 bgcolor=#fefefe | 72258 || {{mp|2001 AW|32}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|72258}} |-id=259 bgcolor=#fefefe | 72259 || {{mp|2001 AY|32}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72259}} |-id=260 bgcolor=#fefefe | 72260 || {{mp|2001 AQ|33}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72260}} |-id=261 bgcolor=#fefefe | 72261 || {{mp|2001 AC|34}} || — || Enero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72261}} |-id=262 bgcolor=#fefefe | 72262 || {{mp|2001 AD|35}} || — || Enero 5, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#72262|slow]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72262}} |-id=263 bgcolor=#fefefe | 72263 || {{mp|2001 AG|35}} || — || Enero 5, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72263}} |-id=264 bgcolor=#e9e9e9 | 72264 || {{mp|2001 AE|38}} || — || Enero 5, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|72264}} |-id=265 bgcolor=#e9e9e9 | 72265 || {{mp|2001 AJ|41}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72265}} |-id=266 bgcolor=#fefefe | 72266 || {{mp|2001 AL|41}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|72266}} |-id=267 bgcolor=#e9e9e9 | 72267 || {{mp|2001 AN|41}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72267}} |-id=268 bgcolor=#fefefe | 72268 || {{mp|2001 AO|41}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|72268}} |-id=269 bgcolor=#fefefe | 72269 || {{mp|2001 AQ|41}} || — || Enero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72269}} |-id=270 bgcolor=#fefefe | 72270 || {{mp|2001 AQ|42}} || — || Enero 4, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72270}} |-id=271 bgcolor=#fefefe | 72271 || {{mp|2001 AS|42}} || — || Enero 4, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72271}} |-id=272 bgcolor=#fefefe | 72272 || {{mp|2001 AQ|43}} || — || Enero 4, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72272}} |-id=273 bgcolor=#fefefe | 72273 || {{mp|2001 AR|44}} || — || Enero 15, 2001 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|72273}} |-id=274 bgcolor=#e9e9e9 | 72274 || {{mp|2001 AB|45}} || — || Enero 15, 2001 || Oizumi || T. Kobayashi || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|72274}} |-id=275 bgcolor=#fefefe | 72275 || {{mp|2001 AE|45}} || — || Enero 15, 2001 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72275}} |-id=276 bgcolor=#fefefe | 72276 || {{mp|2001 AN|45}} || — || Enero 5, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|72276}} |-id=277 bgcolor=#e9e9e9 | 72277 || {{mp|2001 AZ|49}} || — || Enero 15, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72277}} |-id=278 bgcolor=#fefefe | 72278 || {{mp|2001 AZ|51}} || — || Enero 12, 2001 || [[Kvistabergs Observatorium|Kvistaberg]] || [[Uppsala–DLR Asteroid Survey|Uppsala-DLR Asteroid Survey]] || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|72278}} |-id=279 bgcolor=#e9e9e9 | 72279 || 2001 BT || — || Enero 17, 2001 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|72279}} |-id=280 bgcolor=#e9e9e9 | 72280 || {{mp|2001 BJ|2}} || — || Enero 16, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72280}} |-id=281 bgcolor=#fefefe | 72281 || {{mp|2001 BF|4}} || — || Enero 18, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72281}} |-id=282 bgcolor=#e9e9e9 | 72282 || {{mp|2001 BH|6}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|72282}} |-id=283 bgcolor=#fefefe | 72283 || {{mp|2001 BT|7}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|72283}} |-id=284 bgcolor=#fefefe | 72284 || {{mp|2001 BG|8}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72284}} |-id=285 bgcolor=#e9e9e9 | 72285 || {{mp|2001 BJ|9}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72285}} |-id=286 bgcolor=#e9e9e9 | 72286 || {{mp|2001 BL|9}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72286}} |-id=287 bgcolor=#e9e9e9 | 72287 || {{mp|2001 BA|11}} || — || Enero 16, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72287}} |-id=288 bgcolor=#e9e9e9 | 72288 || {{mp|2001 BC|13}} || — || Enero 21, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72288}} |-id=289 bgcolor=#e9e9e9 | 72289 || {{mp|2001 BW|14}} || — || Enero 21, 2001 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|72289}} |-id=290 bgcolor=#e9e9e9 | 72290 || {{mp|2001 BQ|15}} || — || Enero 21, 2001 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|72290}} |-id=291 bgcolor=#e9e9e9 | 72291 || {{mp|2001 BA|17}} || — || Enero 18, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72291}} |-id=292 bgcolor=#fefefe | 72292 || {{mp|2001 BE|22}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|72292}} |-id=293 bgcolor=#fefefe | 72293 || {{mp|2001 BH|22}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72293}} |-id=294 bgcolor=#fefefe | 72294 || {{mp|2001 BG|23}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72294}} |-id=295 bgcolor=#fefefe | 72295 || {{mp|2001 BO|24}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#72295|fast?]] || align=right | 1.7 km || {{M+J|72295}} |-id=296 bgcolor=#fefefe | 72296 || {{mp|2001 BX|24}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72296}} |-id=297 bgcolor=#fefefe | 72297 || {{mp|2001 BV|26}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72297}} |-id=298 bgcolor=#fefefe | 72298 || {{mp|2001 BT|28}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72298}} |-id=299 bgcolor=#fefefe | 72299 || {{mp|2001 BC|29}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|72299}} |-id=300 bgcolor=#d6d6d6 | 72300 || {{mp|2001 BM|29}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|72300}} |} == 72301–72400 == {{Anchor|301}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 72301 || {{mp|2001 BS|30}} || — || Enero 20, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|72301}} |-id=302 bgcolor=#fefefe | 72302 || {{mp|2001 BD|31}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72302}} |-id=303 bgcolor=#e9e9e9 | 72303 || {{mp|2001 BU|31}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|72303}} |-id=304 bgcolor=#fefefe | 72304 || {{mp|2001 BC|32}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72304}} |-id=305 bgcolor=#d6d6d6 | 72305 || {{mp|2001 BB|34}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''7.0 km'' || {{M+J|72305}} |-id=306 bgcolor=#e9e9e9 | 72306 || {{mp|2001 BF|34}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72306}} |-id=307 bgcolor=#e9e9e9 | 72307 || {{mp|2001 BT|34}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72307}} |-id=308 bgcolor=#fefefe | 72308 || {{mp|2001 BZ|34}} || — || Enero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#406|ERI]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#72308|slow]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|72308}} |-id=309 bgcolor=#fefefe | 72309 || {{mp|2001 BJ|36}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72309}} |-id=310 bgcolor=#d6d6d6 | 72310 || {{mp|2001 BV|39}} || — || Enero 23, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|72310}} |-id=311 bgcolor=#fefefe | 72311 || {{mp|2001 BU|40}} || — || Enero 21, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72311}} |-id=312 bgcolor=#fefefe | 72312 || {{mp|2001 BE|43}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72312}} |-id=313 bgcolor=#fefefe | 72313 || {{mp|2001 BM|43}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|72313}} |-id=314 bgcolor=#e9e9e9 | 72314 || {{mp|2001 BR|43}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72314}} |-id=315 bgcolor=#fefefe | 72315 || {{mp|2001 BS|44}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|72315}} |-id=316 bgcolor=#fefefe | 72316 || {{mp|2001 BX|44}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72316}} |-id=317 bgcolor=#fefefe | 72317 || {{mp|2001 BA|45}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72317}} |-id=318 bgcolor=#e9e9e9 | 72318 || {{mp|2001 BN|47}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72318}} |-id=319 bgcolor=#d6d6d6 | 72319 || {{mp|2001 BS|47}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|72319}} |-id=320 bgcolor=#e9e9e9 | 72320 || {{mp|2001 BW|47}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72320}} |-id=321 bgcolor=#e9e9e9 | 72321 || {{mp|2001 BJ|48}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72321}} |-id=322 bgcolor=#e9e9e9 | 72322 || {{mp|2001 BB|49}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|72322}} |-id=323 bgcolor=#e9e9e9 | 72323 || {{mp|2001 BQ|50}} || — || Enero 27, 2001 || [[Oaxaca Observatory|Oaxaca]] || Roe, J. M. || EUN || align=right | 2.7 km || {{M+J|72323}} |-id=324 bgcolor=#e9e9e9 | 72324 || {{mp|2001 BM|54}} || — || Enero 18, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|72324}} |-id=325 bgcolor=#fefefe | 72325 || {{mp|2001 BT|55}} || — || Enero 19, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72325}} |-id=326 bgcolor=#fefefe | 72326 || {{mp|2001 BL|56}} || — || Enero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.7 km || {{M+J|72326}} |-id=327 bgcolor=#fefefe | 72327 || {{mp|2001 BG|59}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72327}} |-id=328 bgcolor=#fefefe | 72328 || {{mp|2001 BP|59}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72328}} |-id=329 bgcolor=#e9e9e9 | 72329 || {{mp|2001 BR|59}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.6 km || {{M+J|72329}} |-id=330 bgcolor=#e9e9e9 | 72330 || {{mp|2001 BU|59}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || EUN || align=right | 2.8 km || {{M+J|72330}} |-id=331 bgcolor=#d6d6d6 | 72331 || {{mp|2001 BX|59}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|72331}} |-id=332 bgcolor=#fefefe | 72332 || {{mp|2001 BC|60}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72332}} |-id=333 bgcolor=#e9e9e9 | 72333 || {{mp|2001 BP|60}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72333}} |-id=334 bgcolor=#e9e9e9 | 72334 || {{mp|2001 BX|60}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72334}} |-id=335 bgcolor=#fefefe | 72335 || {{mp|2001 BJ|61}} || — || Enero 24, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|72335}} |-id=336 bgcolor=#e9e9e9 | 72336 || {{mp|2001 BY|61}} || — || Enero 26, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72336}} |-id=337 bgcolor=#fefefe | 72337 || {{mp|2001 BO|62}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|72337}} |-id=338 bgcolor=#e9e9e9 | 72338 || {{mp|2001 BC|63}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|72338}} |-id=339 bgcolor=#fefefe | 72339 || {{mp|2001 BW|63}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72339}} |-id=340 bgcolor=#e9e9e9 | 72340 || {{mp|2001 BO|64}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72340}} |-id=341 bgcolor=#e9e9e9 | 72341 || {{mp|2001 BJ|65}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72341}} |-id=342 bgcolor=#e9e9e9 | 72342 || {{mp|2001 BS|66}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72342}} |-id=343 bgcolor=#e9e9e9 | 72343 || {{mp|2001 BT|67}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72343}} |-id=344 bgcolor=#fefefe | 72344 || {{mp|2001 BX|68}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72344}} |-id=345 bgcolor=#fefefe | 72345 || {{mp|2001 BC|69}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.8 km || {{M+J|72345}} |-id=346 bgcolor=#e9e9e9 | 72346 || {{mp|2001 BG|69}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|72346}} |-id=347 bgcolor=#fefefe | 72347 || {{mp|2001 BN|69}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72347}} |-id=348 bgcolor=#d6d6d6 | 72348 || {{mp|2001 BU|69}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.0 km'' || {{M+J|72348}} |-id=349 bgcolor=#fefefe | 72349 || {{mp|2001 BZ|70}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72349}} |-id=350 bgcolor=#e9e9e9 | 72350 || {{mp|2001 BG|71}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|72350}} |-id=351 bgcolor=#fefefe | 72351 || {{mp|2001 BJ|71}} || — || Enero 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72351}} |-id=352 bgcolor=#d6d6d6 | 72352 || {{mp|2001 BK|72}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#608|BRA]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|72352}} |-id=353 bgcolor=#e9e9e9 | 72353 || {{mp|2001 BW|72}} || — || Enero 27, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|72353}} |-id=354 bgcolor=#e9e9e9 | 72354 || {{mp|2001 BR|74}} || — || Enero 31, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72354}} |-id=355 bgcolor=#e9e9e9 | 72355 || {{mp|2001 BW|74}} || — || Enero 31, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|72355}} |-id=356 bgcolor=#e9e9e9 | 72356 || {{mp|2001 BY|74}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72356}} |-id=357 bgcolor=#d6d6d6 | 72357 || {{mp|2001 BA|75}} || — || Enero 31, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|72357}} |-id=358 bgcolor=#e9e9e9 | 72358 || {{mp|2001 BH|76}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72358}} |-id=359 bgcolor=#d6d6d6 | 72359 || {{mp|2001 BX|76}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.5 km || {{M+J|72359}} |-id=360 bgcolor=#d6d6d6 | 72360 || {{mp|2001 BM|77}} || — || Enero 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.4 km || {{M+J|72360}} |-id=361 bgcolor=#d6d6d6 | 72361 || {{mp|2001 BX|77}} || — || Enero 25, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|72361}} |-id=362 bgcolor=#e9e9e9 | 72362 || {{mp|2001 BT|78}} || — || Enero 22, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | 3.4 km || {{M+J|72362}} |-id=363 bgcolor=#fefefe | 72363 || {{mp|2001 BQ|79}} || — || Enero 21, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72363}} |-id=364 bgcolor=#fefefe | 72364 || {{mp|2001 BU|79}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72364}} |-id=365 bgcolor=#e9e9e9 | 72365 || {{mp|2001 BY|79}} || — || Enero 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72365}} |-id=366 bgcolor=#fefefe | 72366 || 2001 CO || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72366}} |-id=367 bgcolor=#e9e9e9 | 72367 || {{mp|2001 CL|1}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72367}} |-id=368 bgcolor=#e9e9e9 | 72368 || {{mp|2001 CT|2}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Padua family|PAD]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|72368}} |-id=369 bgcolor=#d6d6d6 | 72369 || {{mp|2001 CC|3}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.9 km'' || {{M+J|72369}} |-id=370 bgcolor=#d6d6d6 | 72370 || {{mp|2001 CD|3}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|72370}} |-id=371 bgcolor=#fefefe | 72371 || {{mp|2001 CP|3}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|72371}} |-id=372 bgcolor=#fefefe | 72372 || {{mp|2001 CY|4}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72372}} |-id=373 bgcolor=#fefefe | 72373 || {{mp|2001 CE|5}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|72373}} |-id=374 bgcolor=#e9e9e9 | 72374 || {{mp|2001 CS|5}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|72374}} |-id=375 bgcolor=#fefefe | 72375 || {{mp|2001 CU|6}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72375}} |-id=376 bgcolor=#d6d6d6 | 72376 || {{mp|2001 CY|6}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|72376}} |-id=377 bgcolor=#fefefe | 72377 || {{mp|2001 CH|8}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72377}} |-id=378 bgcolor=#e9e9e9 | 72378 || {{mp|2001 CZ|8}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|72378}} |-id=379 bgcolor=#e9e9e9 | 72379 || {{mp|2001 CR|9}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.3 km'' || {{M+J|72379}} |-id=380 bgcolor=#e9e9e9 | 72380 || {{mp|2001 CF|10}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72380}} |-id=381 bgcolor=#d6d6d6 | 72381 || {{mp|2001 CM|10}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.8 km'' || {{M+J|72381}} |-id=382 bgcolor=#fefefe | 72382 || {{mp|2001 CR|10}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72382}} |-id=383 bgcolor=#fefefe | 72383 || {{mp|2001 CF|11}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72383}} |-id=384 bgcolor=#fefefe | 72384 || {{mp|2001 CF|12}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|72384}} |-id=385 bgcolor=#e9e9e9 | 72385 || {{mp|2001 CK|12}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72385}} |-id=386 bgcolor=#fefefe | 72386 || {{mp|2001 CW|12}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|72386}} |-id=387 bgcolor=#fefefe | 72387 || {{mp|2001 CF|13}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72387}} |-id=388 bgcolor=#e9e9e9 | 72388 || {{mp|2001 CC|16}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|72388}} |-id=389 bgcolor=#e9e9e9 | 72389 || {{mp|2001 CE|16}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72389}} |-id=390 bgcolor=#fefefe | 72390 || {{mp|2001 CL|16}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72390}} |-id=391 bgcolor=#e9e9e9 | 72391 || {{mp|2001 CB|17}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72391}} |-id=392 bgcolor=#e9e9e9 | 72392 || {{mp|2001 CH|17}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72392}} |-id=393 bgcolor=#fefefe | 72393 || {{mp|2001 CH|18}} || — || Pebrero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72393}} |-id=394 bgcolor=#e9e9e9 | 72394 || {{mp|2001 CJ|19}} || — || Pebrero 2, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72394}} |-id=395 bgcolor=#e9e9e9 | 72395 || {{mp|2001 CG|20}} || — || Pebrero 3, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72395}} |-id=396 bgcolor=#fefefe | 72396 || {{mp|2001 CU|20}} || — || Pebrero 4, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|72396}} |-id=397 bgcolor=#fefefe | 72397 || {{mp|2001 CV|21}} || — || Pebrero 1, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72397}} |-id=398 bgcolor=#e9e9e9 | 72398 || {{mp|2001 CJ|22}} || — || Pebrero 1, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72398}} |-id=399 bgcolor=#fefefe | 72399 || {{mp|2001 CN|22}} || — || Pebrero 1, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72399}} |-id=400 bgcolor=#e9e9e9 | 72400 || {{mp|2001 CX|22}} || — || Pebrero 1, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72400}} |} == 72401–72500 == {{Anchor|401}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 72401 || {{mp|2001 CS|23}} || — || Pebrero 1, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72401}} |-id=402 bgcolor=#e9e9e9 | 72402 || {{mp|2001 CV|24}} || — || Pebrero 1, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#515|AST]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|72402}} |-id=403 bgcolor=#e9e9e9 | 72403 || {{mp|2001 CZ|25}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72403}} |-id=404 bgcolor=#fefefe | 72404 || {{mp|2001 CG|26}} || — || Pebrero 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72404}} |-id=405 bgcolor=#e9e9e9 | 72405 || {{mp|2001 CD|27}} || — || Pebrero 2, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|72405}} |-id=406 bgcolor=#e9e9e9 | 72406 || {{mp|2001 CH|27}} || — || Pebrero 2, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|72406}} |-id=407 bgcolor=#e9e9e9 | 72407 || {{mp|2001 CK|27}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|72407}} |-id=408 bgcolor=#d6d6d6 | 72408 || {{mp|2001 CQ|27}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|72408}} |-id=409 bgcolor=#e9e9e9 | 72409 || {{mp|2001 CV|27}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72409}} |-id=410 bgcolor=#e9e9e9 | 72410 || {{mp|2001 CD|28}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72410}} |-id=411 bgcolor=#fefefe | 72411 || {{mp|2001 CP|28}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72411}} |-id=412 bgcolor=#e9e9e9 | 72412 || {{mp|2001 CA|29}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|72412}} |-id=413 bgcolor=#fefefe | 72413 || {{mp|2001 CF|29}} || — || Pebrero 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72413}} |-id=414 bgcolor=#e9e9e9 | 72414 || {{mp|2001 CT|30}} || — || Pebrero 2, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|72414}} |-id=415 bgcolor=#d6d6d6 | 72415 || {{mp|2001 CV|30}} || — || Pebrero 2, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|72415}} |-id=416 bgcolor=#fefefe | 72416 || {{mp|2001 CG|31}} || — || Pebrero 3, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72416}} |-id=417 bgcolor=#e9e9e9 | 72417 || {{mp|2001 CF|32}} || — || Pebrero 11, 2001 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|72417}} |-id=418 bgcolor=#e9e9e9 | 72418 || {{mp|2001 CO|33}} || — || Pebrero 13, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|72418}} |-id=419 bgcolor=#e9e9e9 | 72419 || {{mp|2001 CJ|34}} || — || Pebrero 13, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72419}} |-id=420 bgcolor=#e9e9e9 | 72420 || {{mp|2001 CY|35}} || — || Pebrero 14, 2001 || [[Črni Vrh Observatory|Črni Vrh]] || Skvarč, J. || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|72420}} |-id=421 bgcolor=#fefefe | 72421 || {{mp|2001 CF|36}} || — || Pebrero 15, 2001 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72421}} |-id=422 bgcolor=#d6d6d6 | 72422 || {{mp|2001 CF|38}} || — || Pebrero 15, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 9.6 km || {{M+J|72422}} |-id=423 bgcolor=#fefefe | 72423 || {{mp|2001 CS|38}} || — || Pebrero 13, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72423}} |-id=424 bgcolor=#fefefe | 72424 || {{mp|2001 CC|39}} || — || Pebrero 13, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72424}} |-id=425 bgcolor=#e9e9e9 | 72425 || {{mp|2001 CS|39}} || — || Pebrero 13, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|72425}} |-id=426 bgcolor=#e9e9e9 | 72426 || {{mp|2001 CA|40}} || — || Pebrero 13, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72426}} |-id=427 bgcolor=#e9e9e9 | 72427 || {{mp|2001 CO|40}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|72427}} |-id=428 bgcolor=#e9e9e9 | 72428 || {{mp|2001 CE|41}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72428}} |-id=429 bgcolor=#e9e9e9 | 72429 || {{mp|2001 CN|41}} || — || Pebrero 15, 2001 || [[Črni Vrh Observatory|Črni Vrh]] || Mikuž, H. || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|72429}} |-id=430 bgcolor=#d6d6d6 | 72430 || {{mp|2001 CY|41}} || — || Pebrero 13, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''9.2 km'' || {{M+J|72430}} |-id=431 bgcolor=#d6d6d6 | 72431 || {{mp|2001 CD|42}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|72431}} |-id=432 bgcolor=#e9e9e9 | 72432 Kimrobinson || {{mp|2001 CO|42}} || {{MoMP|72432|Kimrobinson}} || Pebrero 14, 2001 || [[Carbuncle Hill Observatory|Carbuncle Hill]] || Pray, D. P. || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72432}} |-id=433 bgcolor=#fefefe | 72433 || {{mp|2001 CT|42}} || — || Pebrero 13, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72433}} |-id=434 bgcolor=#e9e9e9 | 72434 || {{mp|2001 CV|42}} || — || Pebrero 13, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|72434}} |-id=435 bgcolor=#e9e9e9 | 72435 || {{mp|2001 CH|43}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72435}} |-id=436 bgcolor=#e9e9e9 | 72436 || {{mp|2001 CH|44}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72436}} |-id=437 bgcolor=#e9e9e9 | 72437 || {{mp|2001 CV|44}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|72437}} |-id=438 bgcolor=#e9e9e9 | 72438 || {{mp|2001 CB|45}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72438}} |-id=439 bgcolor=#e9e9e9 | 72439 || {{mp|2001 CE|45}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|72439}} |-id=440 bgcolor=#d6d6d6 | 72440 || {{mp|2001 CH|45}} || — || Pebrero 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | ''10 km'' || {{M+J|72440}} |-id=441 bgcolor=#e9e9e9 | 72441 || {{mp|2001 CD|47}} || — || Pebrero 13, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72441}} |-id=442 bgcolor=#fefefe | 72442 || {{mp|2001 CN|47}} || — || Pebrero 12, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|72442}} |-id=443 bgcolor=#fefefe | 72443 || {{mp|2001 CU|47}} || — || Pebrero 12, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72443}} |-id=444 bgcolor=#e9e9e9 | 72444 || {{mp|2001 CZ|48}} || — || Pebrero 15, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72444}} |-id=445 bgcolor=#e9e9e9 | 72445 || 2001 DD || — || Pebrero 16, 2001 || [[Črni Vrh Observatory|Črni Vrh]] || Mikuž, H. || [[Padua family|PAD]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72445}} |-id=446 bgcolor=#d6d6d6 | 72446 || 2001 DM || — || Pebrero 16, 2001 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''7.5 km'' || {{M+J|72446}} |-id=447 bgcolor=#d6d6d6 | 72447 Polińska || 2001 DP || {{MoMP|72447|Polińska}} || Pebrero 16, 2001 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Petr Pravec|P. Pravec]], [[Lenka Kotková|L. Kotková]] || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|72447}} |-id=448 bgcolor=#fefefe | 72448 || {{mp|2001 DD|2}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72448}} |-id=449 bgcolor=#fefefe | 72449 || {{mp|2001 DS|3}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72449}} |-id=450 bgcolor=#fefefe | 72450 || {{mp|2001 DV|5}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72450}} |-id=451 bgcolor=#d6d6d6 | 72451 || {{mp|2001 DW|5}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|72451}} |-id=452 bgcolor=#e9e9e9 | 72452 || {{mp|2001 DL|6}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|72452}} |-id=453 bgcolor=#d6d6d6 | 72453 || {{mp|2001 DO|6}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Zvjezdarnica Višnjan|Višnjan Observatory]] || [[Korado Korlević|K. Korlević]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|72453}} |-id=454 bgcolor=#d6d6d6 | 72454 || {{mp|2001 DR|9}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|72454}} |-id=455 bgcolor=#e9e9e9 | 72455 || {{mp|2001 DX|10}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72455}} |-id=456 bgcolor=#fefefe | 72456 || {{mp|2001 DZ|12}} || — || Pebrero 19, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72456}} |-id=457 bgcolor=#fefefe | 72457 || {{mp|2001 DB|14}} || — || Pebrero 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72457}} |-id=458 bgcolor=#e9e9e9 | 72458 || {{mp|2001 DA|16}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|72458}} |-id=459 bgcolor=#e9e9e9 | 72459 || {{mp|2001 DP|18}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72459}} |-id=460 bgcolor=#e9e9e9 | 72460 || {{mp|2001 DU|18}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72460}} |-id=461 bgcolor=#e9e9e9 | 72461 || {{mp|2001 DV|18}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72461}} |-id=462 bgcolor=#d6d6d6 | 72462 || {{mp|2001 DL|21}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''10 km'' || {{M+J|72462}} |-id=463 bgcolor=#d6d6d6 | 72463 || {{mp|2001 DP|21}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|72463}} |-id=464 bgcolor=#e9e9e9 | 72464 || {{mp|2001 DU|21}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72464}} |-id=465 bgcolor=#e9e9e9 | 72465 || {{mp|2001 DN|23}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|72465}} |-id=466 bgcolor=#e9e9e9 | 72466 || {{mp|2001 DS|23}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72466}} |-id=467 bgcolor=#e9e9e9 | 72467 || {{mp|2001 DK|24}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72467}} |-id=468 bgcolor=#e9e9e9 | 72468 || {{mp|2001 DX|24}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72468}} |-id=469 bgcolor=#e9e9e9 | 72469 || {{mp|2001 DW|27}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72469}} |-id=470 bgcolor=#d6d6d6 | 72470 || {{mp|2001 DT|28}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|72470}} |-id=471 bgcolor=#d6d6d6 | 72471 || {{mp|2001 DV|30}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72471}} |-id=472 bgcolor=#d6d6d6 | 72472 || {{mp|2001 DX|32}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.9 km || {{M+J|72472}} |-id=473 bgcolor=#e9e9e9 | 72473 || {{mp|2001 DD|34}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72473}} |-id=474 bgcolor=#fefefe | 72474 || {{mp|2001 DD|35}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72474}} |-id=475 bgcolor=#e9e9e9 | 72475 || {{mp|2001 DJ|35}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72475}} |-id=476 bgcolor=#d6d6d6 | 72476 || {{mp|2001 DZ|36}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.2 km'' || {{M+J|72476}} |-id=477 bgcolor=#e9e9e9 | 72477 || {{mp|2001 DQ|37}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|72477}} |-id=478 bgcolor=#e9e9e9 | 72478 || {{mp|2001 DK|38}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || EUN || align=right | 3.5 km || {{M+J|72478}} |-id=479 bgcolor=#e9e9e9 | 72479 || {{mp|2001 DO|38}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|72479}} |-id=480 bgcolor=#fefefe | 72480 || {{mp|2001 DY|38}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72480}} |-id=481 bgcolor=#e9e9e9 | 72481 || {{mp|2001 DN|39}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72481}} |-id=482 bgcolor=#fefefe | 72482 || {{mp|2001 DT|39}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72482}} |-id=483 bgcolor=#e9e9e9 | 72483 || {{mp|2001 DY|39}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72483}} |-id=484 bgcolor=#e9e9e9 | 72484 || {{mp|2001 DQ|40}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72484}} |-id=485 bgcolor=#d6d6d6 | 72485 || {{mp|2001 DS|41}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|72485}} |-id=486 bgcolor=#fefefe | 72486 || {{mp|2001 DT|41}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|72486}} |-id=487 bgcolor=#e9e9e9 | 72487 || {{mp|2001 DA|43}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|72487}} |-id=488 bgcolor=#fefefe | 72488 || {{mp|2001 DR|43}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72488}} |-id=489 bgcolor=#e9e9e9 | 72489 || {{mp|2001 DM|45}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72489}} |-id=490 bgcolor=#fefefe | 72490 || {{mp|2001 DW|46}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|72490}} |-id=491 bgcolor=#e9e9e9 | 72491 || {{mp|2001 DR|49}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.6 km || {{M+J|72491}} |-id=492 bgcolor=#e9e9e9 | 72492 || {{mp|2001 DG|54}} || — || Pebrero 21, 2001 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|72492}} |-id=493 bgcolor=#e9e9e9 | 72493 || {{mp|2001 DP|59}} || — || Pebrero 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|72493}} |-id=494 bgcolor=#d6d6d6 | 72494 || {{mp|2001 DS|59}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.8 km || {{M+J|72494}} |-id=495 bgcolor=#e9e9e9 | 72495 || {{mp|2001 DX|59}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|72495}} |-id=496 bgcolor=#fefefe | 72496 || {{mp|2001 DO|61}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72496}} |-id=497 bgcolor=#e9e9e9 | 72497 || {{mp|2001 DD|62}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72497}} |-id=498 bgcolor=#e9e9e9 | 72498 || {{mp|2001 DN|63}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|72498}} |-id=499 bgcolor=#fefefe | 72499 || {{mp|2001 DR|66}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72499}} |-id=500 bgcolor=#fefefe | 72500 || {{mp|2001 DT|66}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72500}} |} == 72501–72600 == {{Anchor|501}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 72501 || {{mp|2001 DA|67}} || — || Pebrero 19, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|72501}} |-id=502 bgcolor=#e9e9e9 | 72502 || {{mp|2001 DK|67}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|72502}} |-id=503 bgcolor=#fefefe | 72503 || {{mp|2001 DT|68}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72503}} |-id=504 bgcolor=#d6d6d6 | 72504 || {{mp|2001 DA|69}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|72504}} |-id=505 bgcolor=#fefefe | 72505 || {{mp|2001 DP|69}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72505}} |-id=506 bgcolor=#fefefe | 72506 || {{mp|2001 DV|69}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || NYS || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72506}} |-id=507 bgcolor=#d6d6d6 | 72507 || {{mp|2001 DX|69}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|72507}} |-id=508 bgcolor=#fefefe | 72508 || {{mp|2001 DY|70}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72508}} |-id=509 bgcolor=#e9e9e9 | 72509 || {{mp|2001 DJ|73}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|72509}} |-id=510 bgcolor=#e9e9e9 | 72510 || {{mp|2001 DS|73}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|72510}} |-id=511 bgcolor=#d6d6d6 | 72511 || {{mp|2001 DW|73}} || — || Pebrero 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|72511}} |-id=512 bgcolor=#e9e9e9 | 72512 || {{mp|2001 DR|75}} || — || Pebrero 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|72512}} |-id=513 bgcolor=#d6d6d6 | 72513 || {{mp|2001 DW|78}} || — || Pebrero 18, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''10 km'' || {{M+J|72513}} |-id=514 bgcolor=#e9e9e9 | 72514 || {{mp|2001 DC|79}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|72514}} |-id=515 bgcolor=#fefefe | 72515 || {{mp|2001 DD|79}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72515}} |-id=516 bgcolor=#e9e9e9 | 72516 || {{mp|2001 DC|81}} || — || Pebrero 26, 2001 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|72516}} |-id=517 bgcolor=#e9e9e9 | 72517 || {{mp|2001 DK|81}} || — || Pebrero 26, 2001 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|72517}} |-id=518 bgcolor=#e9e9e9 | 72518 || {{mp|2001 DP|86}} || — || Pebrero 25, 2001 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]] || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|72518}} |-id=519 bgcolor=#fefefe | 72519 || {{mp|2001 DR|87}} || — || Pebrero 21, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72519}} |-id=520 bgcolor=#d6d6d6 | 72520 || {{mp|2001 DB|88}} || — || Pebrero 24, 2001 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|72520}} |-id=521 bgcolor=#e9e9e9 | 72521 || {{mp|2001 DE|89}} || — || Pebrero 27, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Padua family|PAD]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|72521}} |-id=522 bgcolor=#e9e9e9 | 72522 || {{mp|2001 DZ|89}} || — || Pebrero 22, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|72522}} |-id=523 bgcolor=#e9e9e9 | 72523 || {{mp|2001 DC|91}} || — || Pebrero 20, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72523}} |-id=524 bgcolor=#e9e9e9 | 72524 || {{mp|2001 DB|92}} || — || Pebrero 20, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72524}} |-id=525 bgcolor=#d6d6d6 | 72525 || {{mp|2001 DL|92}} || — || Pebrero 19, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|72525}} |-id=526 bgcolor=#fefefe | 72526 || {{mp|2001 DV|92}} || — || Pebrero 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72526}} |-id=527 bgcolor=#fefefe | 72527 || {{mp|2001 DK|94}} || — || Pebrero 19, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72527}} |-id=528 bgcolor=#e9e9e9 | 72528 || {{mp|2001 DH|95}} || — || Pebrero 18, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|72528}} |-id=529 bgcolor=#fefefe | 72529 || {{mp|2001 DT|96}} || — || Pebrero 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72529}} |-id=530 bgcolor=#e9e9e9 | 72530 || {{mp|2001 DJ|98}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|72530}} |-id=531 bgcolor=#d6d6d6 | 72531 || {{mp|2001 DV|98}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|72531}} |-id=532 bgcolor=#fefefe | 72532 || {{mp|2001 DD|99}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72532}} |-id=533 bgcolor=#e9e9e9 | 72533 || {{mp|2001 DL|99}} || — || Pebrero 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72533}} |-id=534 bgcolor=#e9e9e9 | 72534 || {{mp|2001 DZ|99}} || — || Pebrero 17, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72534}} |-id=535 bgcolor=#fefefe | 72535 || {{mp|2001 DX|100}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72535}} |-id=536 bgcolor=#e9e9e9 | 72536 || {{mp|2001 DM|102}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|72536}} |-id=537 bgcolor=#fefefe | 72537 || {{mp|2001 DP|102}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|72537}} |-id=538 bgcolor=#fefefe | 72538 || {{mp|2001 DR|102}} || — || Pebrero 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72538}} |-id=539 bgcolor=#e9e9e9 | 72539 || {{mp|2001 DW|103}} || — || Pebrero 16, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72539}} |-id=540 bgcolor=#d6d6d6 | 72540 || {{mp|2001 DE|104}} || — || Pebrero 16, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Themis family|THM]] || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|72540}} |-id=541 bgcolor=#d6d6d6 | 72541 || {{mp|2001 DO|104}} || — || Pebrero 16, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72541}} |-id=542 bgcolor=#e9e9e9 | 72542 || {{mp|2001 DE|105}} || — || Pebrero 16, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72542}} |-id=543 bgcolor=#e9e9e9 | 72543 Simonemarchi || {{mp|2001 DN|106}} || {{MoMP|72543|Simonemarchi}} || Pebrero 26, 2001 || [[Stazione osservativa di Asiago Cima Ekar|Cima Ekar]] || [[Asiago-DLR Asteroid Survey|ADAS]] || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72543}} |-id=544 bgcolor=#e9e9e9 | 72544 || {{mp|2001 DG|108}} || — || Pebrero 19, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72544}} |-id=545 bgcolor=#d6d6d6 | 72545 Robbiiwessen || 2001 EP || {{MoMP|72545|Robbiiwessen}} || Marso 3, 2001 || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || [[Gary Hug|G. Hug]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|72545}} |-id=546 bgcolor=#fefefe | 72546 || 2001 ES || — || Marso 4, 2001 || [[Oaxaca Observatory|Oaxaca]] || Roe, J. M. || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72546}} |-id=547 bgcolor=#e9e9e9 | 72547 || 2001 ET || — || Marso 1, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|72547}} |-id=548 bgcolor=#e9e9e9 | 72548 || {{mp|2001 EF|1}} || — || Marso 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72548}} |-id=549 bgcolor=#e9e9e9 | 72549 || {{mp|2001 EG|1}} || — || Marso 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72549}} |-id=550 bgcolor=#e9e9e9 | 72550 || {{mp|2001 EJ|1}} || — || Marso 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|72550}} |-id=551 bgcolor=#e9e9e9 | 72551 || {{mp|2001 EQ|1}} || — || Marso 1, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72551}} |-id=552 bgcolor=#e9e9e9 | 72552 || {{mp|2001 EK|2}} || — || Marso 1, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|72552}} |-id=553 bgcolor=#e9e9e9 | 72553 || {{mp|2001 EY|2}} || — || Marso 3, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72553}} |-id=554 bgcolor=#d6d6d6 | 72554 || {{mp|2001 ET|3}} || — || Marso 2, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 7.6 km || {{M+J|72554}} |-id=555 bgcolor=#e9e9e9 | 72555 || {{mp|2001 EM|4}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72555}} |-id=556 bgcolor=#d6d6d6 | 72556 || {{mp|2001 EY|4}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72556}} |-id=557 bgcolor=#e9e9e9 | 72557 || {{mp|2001 EN|5}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|72557}} |-id=558 bgcolor=#d6d6d6 | 72558 || {{mp|2001 ER|5}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''6.3 km'' || {{M+J|72558}} |-id=559 bgcolor=#d6d6d6 | 72559 || {{mp|2001 EZ|5}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|72559}} |-id=560 bgcolor=#e9e9e9 | 72560 || {{mp|2001 ES|6}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|72560}} |-id=561 bgcolor=#fefefe | 72561 || {{mp|2001 EX|6}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72561}} |-id=562 bgcolor=#e9e9e9 | 72562 || {{mp|2001 EM|7}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72562}} |-id=563 bgcolor=#d6d6d6 | 72563 || {{mp|2001 EN|7}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''7.4 km'' || {{M+J|72563}} |-id=564 bgcolor=#e9e9e9 | 72564 || {{mp|2001 EM|8}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72564}} |-id=565 bgcolor=#e9e9e9 | 72565 || {{mp|2001 ET|8}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|72565}} |-id=566 bgcolor=#e9e9e9 | 72566 || {{mp|2001 EC|9}} || — || Marso 2, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72566}} |-id=567 bgcolor=#d6d6d6 | 72567 || {{mp|2001 EX|10}} || — || Marso 2, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''7.0 km'' || {{M+J|72567}} |-id=568 bgcolor=#fefefe | 72568 || {{mp|2001 EZ|12}} || — || Marso 5, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|72568}} |-id=569 bgcolor=#fa8072 | 72569 || {{mp|2001 EC|13}} || — || Marso 14, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72569}} |-id=570 bgcolor=#e9e9e9 | 72570 || {{mp|2001 EB|14}} || — || Marso 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|72570}} |-id=571 bgcolor=#d6d6d6 | 72571 || {{mp|2001 ED|14}} || — || Marso 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|72571}} |-id=572 bgcolor=#d6d6d6 | 72572 || {{mp|2001 EL|14}} || — || Marso 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|72572}} |-id=573 bgcolor=#d6d6d6 | 72573 || {{mp|2001 EE|16}} || — || Marso 15, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || EOS || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|72573}} |-id=574 bgcolor=#e9e9e9 | 72574 || {{mp|2001 EJ|16}} || — || Marso 15, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|72574}} |-id=575 bgcolor=#fefefe | 72575 || {{mp|2001 ET|16}} || — || Marso 15, 2001 || Haleakala || NEAT || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72575}} |-id=576 bgcolor=#e9e9e9 | 72576 || {{mp|2001 EN|18}} || — || Marso 14, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72576}} |-id=577 bgcolor=#e9e9e9 | 72577 || {{mp|2001 ER|18}} || — || Marso 14, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72577}} |-id=578 bgcolor=#e9e9e9 | 72578 || {{mp|2001 EW|18}} || — || Marso 14, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72578}} |-id=579 bgcolor=#d6d6d6 | 72579 || {{mp|2001 EU|19}} || — || Marso 15, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''8.0 km'' || {{M+J|72579}} |-id=580 bgcolor=#fefefe | 72580 || {{mp|2001 ET|21}} || — || Marso 15, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72580}} |-id=581 bgcolor=#e9e9e9 | 72581 || {{mp|2001 EE|22}} || — || Marso 15, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72581}} |-id=582 bgcolor=#d6d6d6 | 72582 || {{mp|2001 EH|27}} || — || Marso 15, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Themis family|THM]] || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|72582}} |-id=583 bgcolor=#d6d6d6 | 72583 || 2001 FV || — || Marso 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|72583}} |-id=584 bgcolor=#d6d6d6 | 72584 || {{mp|2001 FO|1}} || — || Marso 19, 2001 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || EOS || align=right | 4.5 km || {{M+J|72584}} |-id=585 bgcolor=#d6d6d6 | 72585 || {{mp|2001 FT|1}} || — || Marso 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''7.5 km'' || {{M+J|72585}} |-id=586 bgcolor=#d6d6d6 | 72586 || {{mp|2001 FY|1}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#614|TEL]] || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|72586}} |-id=587 bgcolor=#d6d6d6 | 72587 || {{mp|2001 FP|2}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72587}} |-id=588 bgcolor=#d6d6d6 | 72588 || {{mp|2001 FR|3}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|72588}} |-id=589 bgcolor=#e9e9e9 | 72589 || {{mp|2001 FY|3}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|72589}} |-id=590 bgcolor=#e9e9e9 | 72590 || {{mp|2001 FF|5}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|72590}} |-id=591 bgcolor=#e9e9e9 | 72591 || {{mp|2001 FO|5}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|72591}} |-id=592 bgcolor=#e9e9e9 | 72592 || {{mp|2001 FQ|5}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|72592}} |-id=593 bgcolor=#e9e9e9 | 72593 || {{mp|2001 FA|6}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|72593}} |-id=594 bgcolor=#d6d6d6 | 72594 || {{mp|2001 FG|6}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | ''10 km'' || {{M+J|72594}} |-id=595 bgcolor=#e9e9e9 | 72595 || {{mp|2001 FW|7}} || — || Marso 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|72595}} |-id=596 bgcolor=#fefefe | 72596 Zilkha || {{mp|2001 FF|9}} || {{MoMP|72596|Zilkha}} || Marso 21, 2001 || [[George Observatory|Needville]] || [[Joseph A. Dellinger|J. Dellinger]], Rivich, K. || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|72596}} |-id=597 bgcolor=#d6d6d6 | 72597 || {{mp|2001 FW|10}} || — || Marso 19, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|72597}} |-id=598 bgcolor=#e9e9e9 | 72598 || {{mp|2001 FM|11}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72598}} |-id=599 bgcolor=#d6d6d6 | 72599 || {{mp|2001 FE|12}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''6.6 km'' || {{M+J|72599}} |-id=600 bgcolor=#d6d6d6 | 72600 || {{mp|2001 FS|12}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|72600}} |} == 72601–72700 == {{Anchor|601}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 72601 || {{mp|2001 FH|13}} || — || Marso 19, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[FIN tbl#515|AST]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|72601}} |-id=602 bgcolor=#d6d6d6 | 72602 || {{mp|2001 FC|14}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 9.6 km || {{M+J|72602}} |-id=603 bgcolor=#d6d6d6 | 72603 || {{mp|2001 FG|15}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Themis family|THM]] || align=right | ''7.2 km'' || {{M+J|72603}} |-id=604 bgcolor=#d6d6d6 | 72604 || {{mp|2001 FK|15}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|72604}} |-id=605 bgcolor=#d6d6d6 | 72605 || {{mp|2001 FQ|15}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|72605}} |-id=606 bgcolor=#d6d6d6 | 72606 || {{mp|2001 FD|16}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|72606}} |-id=607 bgcolor=#d6d6d6 | 72607 || {{mp|2001 FH|17}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|72607}} |-id=608 bgcolor=#d6d6d6 | 72608 || {{mp|2001 FL|17}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|72608}} |-id=609 bgcolor=#d6d6d6 | 72609 || {{mp|2001 FN|17}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''8.1 km'' || {{M+J|72609}} |-id=610 bgcolor=#e9e9e9 | 72610 || {{mp|2001 FJ|18}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|72610}} |-id=611 bgcolor=#d6d6d6 | 72611 || {{mp|2001 FO|18}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|72611}} |-id=612 bgcolor=#e9e9e9 | 72612 || {{mp|2001 FT|19}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|72612}} |-id=613 bgcolor=#e9e9e9 | 72613 || {{mp|2001 FK|20}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|72613}} |-id=614 bgcolor=#d6d6d6 | 72614 || {{mp|2001 FU|20}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|72614}} |-id=615 bgcolor=#e9e9e9 | 72615 || {{mp|2001 FK|21}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|72615}} |-id=616 bgcolor=#d6d6d6 | 72616 || {{mp|2001 FO|21}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.0 km || {{M+J|72616}} |-id=617 bgcolor=#d6d6d6 | 72617 || {{mp|2001 FY|21}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|72617}} |-id=618 bgcolor=#e9e9e9 | 72618 || {{mp|2001 FC|23}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|72618}} |-id=619 bgcolor=#e9e9e9 | 72619 || {{mp|2001 FO|23}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72619}} |-id=620 bgcolor=#e9e9e9 | 72620 || {{mp|2001 FG|25}} || — || Marso 18, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72620}} |-id=621 bgcolor=#e9e9e9 | 72621 || {{mp|2001 FJ|25}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|72621}} |-id=622 bgcolor=#d6d6d6 | 72622 || {{mp|2001 FE|26}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.3 km || {{M+J|72622}} |-id=623 bgcolor=#d6d6d6 | 72623 || {{mp|2001 FK|26}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|72623}} |-id=624 bgcolor=#e9e9e9 | 72624 || {{mp|2001 FH|27}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|72624}} |-id=625 bgcolor=#d6d6d6 | 72625 || {{mp|2001 FP|27}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72625}} |-id=626 bgcolor=#e9e9e9 | 72626 || {{mp|2001 FR|27}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|72626}} |-id=627 bgcolor=#d6d6d6 | 72627 || {{mp|2001 FZ|27}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|72627}} |-id=628 bgcolor=#e9e9e9 | 72628 || {{mp|2001 FR|29}} || — || Marso 18, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72628}} |-id=629 bgcolor=#d6d6d6 | 72629 || {{mp|2001 FZ|29}} || — || Marso 20, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|72629}} |-id=630 bgcolor=#e9e9e9 | 72630 || {{mp|2001 FO|30}} || — || Marso 21, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72630}} |-id=631 bgcolor=#d6d6d6 | 72631 || {{mp|2001 FW|30}} || — || Marso 21, 2001 || Haleakala || NEAT || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|72631}} |-id=632 bgcolor=#d6d6d6 | 72632 Coralina || {{mp|2001 FF|31}} || {{MoMP|72632|Coralina}} || Marso 23, 2001 || [[Osservatorio Astronomico di Gnosca|Gnosca]] || [[Stefano Sposetti|S. Sposetti]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.1 km || {{M+J|72632}} |-id=633 bgcolor=#e9e9e9 | 72633 Randygroth || {{mp|2001 FJ|31}} || {{MoMP|72633|Randygroth}} || Marso 22, 2001 || [[Junk Bond Observatory|Junk Bond]] || [[David Healy (astronomer)|D. Healy]] || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72633}} |-id=634 bgcolor=#e9e9e9 | 72634 || {{mp|2001 FF|33}} || — || Marso 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|72634}} |-id=635 bgcolor=#d6d6d6 | 72635 || {{mp|2001 FM|34}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|72635}} |-id=636 bgcolor=#e9e9e9 | 72636 || {{mp|2001 FB|35}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72636}} |-id=637 bgcolor=#e9e9e9 | 72637 || {{mp|2001 FA|36}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72637}} |-id=638 bgcolor=#e9e9e9 | 72638 || {{mp|2001 FK|36}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72638}} |-id=639 bgcolor=#e9e9e9 | 72639 || {{mp|2001 FX|36}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72639}} |-id=640 bgcolor=#d6d6d6 | 72640 || {{mp|2001 FQ|37}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72640}} |-id=641 bgcolor=#e9e9e9 | 72641 || {{mp|2001 FT|37}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72641}} |-id=642 bgcolor=#e9e9e9 | 72642 || {{mp|2001 FC|40}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72642}} |-id=643 bgcolor=#d6d6d6 | 72643 || {{mp|2001 FJ|40}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.0 km'' || {{M+J|72643}} |-id=644 bgcolor=#d6d6d6 | 72644 || {{mp|2001 FC|41}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72644}} |-id=645 bgcolor=#d6d6d6 | 72645 || {{mp|2001 FX|41}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 12 km || {{M+J|72645}} |-id=646 bgcolor=#e9e9e9 | 72646 || {{mp|2001 FB|42}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|72646}} |-id=647 bgcolor=#d6d6d6 | 72647 || {{mp|2001 FO|42}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|72647}} |-id=648 bgcolor=#e9e9e9 | 72648 || {{mp|2001 FY|42}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|72648}} |-id=649 bgcolor=#e9e9e9 | 72649 || {{mp|2001 FU|43}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72649}} |-id=650 bgcolor=#fefefe | 72650 || {{mp|2001 FP|44}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|72650}} |-id=651 bgcolor=#d6d6d6 | 72651 || {{mp|2001 FU|44}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.4 km'' || {{M+J|72651}} |-id=652 bgcolor=#e9e9e9 | 72652 || {{mp|2001 FZ|44}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72652}} |-id=653 bgcolor=#d6d6d6 | 72653 || {{mp|2001 FA|45}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|72653}} |-id=654 bgcolor=#e9e9e9 | 72654 || {{mp|2001 FD|46}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72654}} |-id=655 bgcolor=#d6d6d6 | 72655 || {{mp|2001 FK|46}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|72655}} |-id=656 bgcolor=#e9e9e9 | 72656 || {{mp|2001 FL|46}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72656}} |-id=657 bgcolor=#d6d6d6 | 72657 || {{mp|2001 FM|46}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|72657}} |-id=658 bgcolor=#d6d6d6 | 72658 || {{mp|2001 FS|46}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|72658}} |-id=659 bgcolor=#d6d6d6 | 72659 || {{mp|2001 FV|46}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#72659|fast]] || align=right | ''9.0 km'' || {{M+J|72659}} |-id=660 bgcolor=#d6d6d6 | 72660 || {{mp|2001 FA|47}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.9 km || {{M+J|72660}} |-id=661 bgcolor=#d6d6d6 | 72661 || {{mp|2001 FB|48}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|72661}} |-id=662 bgcolor=#d6d6d6 | 72662 || {{mp|2001 FT|48}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|72662}} |-id=663 bgcolor=#d6d6d6 | 72663 || {{mp|2001 FD|49}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.3 km || {{M+J|72663}} |-id=664 bgcolor=#d6d6d6 | 72664 || {{mp|2001 FH|49}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.9 km'' || {{M+J|72664}} |-id=665 bgcolor=#d6d6d6 | 72665 || {{mp|2001 FQ|49}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.7 km'' || {{M+J|72665}} |-id=666 bgcolor=#d6d6d6 | 72666 || {{mp|2001 FU|50}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.3 km || {{M+J|72666}} |-id=667 bgcolor=#d6d6d6 | 72667 || {{mp|2001 FY|50}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''10 km'' || {{M+J|72667}} |-id=668 bgcolor=#d6d6d6 | 72668 || {{mp|2001 FG|51}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72668}} |-id=669 bgcolor=#d6d6d6 | 72669 || {{mp|2001 FF|52}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | ''7.7 km'' || {{M+J|72669}} |-id=670 bgcolor=#d6d6d6 | 72670 || {{mp|2001 FL|52}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|72670}} |-id=671 bgcolor=#e9e9e9 | 72671 || {{mp|2001 FS|52}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72671}} |-id=672 bgcolor=#d6d6d6 | 72672 || {{mp|2001 FG|53}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|72672}} |-id=673 bgcolor=#d6d6d6 | 72673 || {{mp|2001 FW|53}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|72673}} |-id=674 bgcolor=#e9e9e9 | 72674 || {{mp|2001 FB|54}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|72674}} |-id=675 bgcolor=#e9e9e9 | 72675 || {{mp|2001 FP|54}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72675}} |-id=676 bgcolor=#d6d6d6 | 72676 || {{mp|2001 FM|56}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|72676}} |-id=677 bgcolor=#fefefe | 72677 || {{mp|2001 FA|60}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72677}} |-id=678 bgcolor=#d6d6d6 | 72678 || {{mp|2001 FY|60}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|72678}} |-id=679 bgcolor=#e9e9e9 | 72679 || {{mp|2001 FF|61}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|72679}} |-id=680 bgcolor=#d6d6d6 | 72680 || {{mp|2001 FJ|62}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|72680}} |-id=681 bgcolor=#e9e9e9 | 72681 || {{mp|2001 FO|62}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|72681}} |-id=682 bgcolor=#d6d6d6 | 72682 || {{mp|2001 FV|63}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.6 km || {{M+J|72682}} |-id=683 bgcolor=#e9e9e9 | 72683 || {{mp|2001 FS|64}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|72683}} |-id=684 bgcolor=#d6d6d6 | 72684 || {{mp|2001 FX|65}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|72684}} |-id=685 bgcolor=#e9e9e9 | 72685 || {{mp|2001 FG|66}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|72685}} |-id=686 bgcolor=#d6d6d6 | 72686 || {{mp|2001 FQ|67}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|72686}} |-id=687 bgcolor=#e9e9e9 | 72687 || {{mp|2001 FW|68}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|72687}} |-id=688 bgcolor=#d6d6d6 | 72688 || {{mp|2001 FG|69}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.4 km || {{M+J|72688}} |-id=689 bgcolor=#d6d6d6 | 72689 || {{mp|2001 FD|70}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#635|ANF]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|72689}} |-id=690 bgcolor=#d6d6d6 | 72690 || {{mp|2001 FX|71}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|72690}} |-id=691 bgcolor=#d6d6d6 | 72691 || {{mp|2001 FA|72}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|72691}} |-id=692 bgcolor=#d6d6d6 | 72692 || {{mp|2001 FN|72}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|72692}} |-id=693 bgcolor=#e9e9e9 | 72693 || {{mp|2001 FS|72}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|72693}} |-id=694 bgcolor=#d6d6d6 | 72694 || {{mp|2001 FT|72}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.5 km'' || {{M+J|72694}} |-id=695 bgcolor=#d6d6d6 | 72695 || {{mp|2001 FN|73}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72695}} |-id=696 bgcolor=#d6d6d6 | 72696 || {{mp|2001 FJ|74}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|72696}} |-id=697 bgcolor=#d6d6d6 | 72697 || {{mp|2001 FX|75}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|72697}} |-id=698 bgcolor=#d6d6d6 | 72698 || {{mp|2001 FZ|75}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|72698}} |-id=699 bgcolor=#e9e9e9 | 72699 || {{mp|2001 FN|76}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|72699}} |-id=700 bgcolor=#e9e9e9 | 72700 || {{mp|2001 FC|77}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|72700}} |} == 72701–72800 == {{Anchor|701}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 72701 || {{mp|2001 FZ|77}} || — || Marso 19, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|72701}} |-id=702 bgcolor=#d6d6d6 | 72702 || {{mp|2001 FQ|78}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|72702}} |-id=703 bgcolor=#d6d6d6 | 72703 || {{mp|2001 FM|79}} || — || Marso 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|72703}} |-id=704 bgcolor=#e9e9e9 | 72704 || {{mp|2001 FX|79}} || — || Marso 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72704}} |-id=705 bgcolor=#d6d6d6 | 72705 || {{mp|2001 FO|80}} || — || Marso 21, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|72705}} |-id=706 bgcolor=#d6d6d6 | 72706 || {{mp|2001 FU|80}} || — || Marso 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.4 km'' || {{M+J|72706}} |-id=707 bgcolor=#e9e9e9 | 72707 || {{mp|2001 FX|80}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72707}} |-id=708 bgcolor=#d6d6d6 | 72708 || {{mp|2001 FS|81}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72708}} |-id=709 bgcolor=#e9e9e9 | 72709 || {{mp|2001 FP|82}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72709}} |-id=710 bgcolor=#d6d6d6 | 72710 || {{mp|2001 FV|82}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|72710}} |-id=711 bgcolor=#d6d6d6 | 72711 || {{mp|2001 FW|82}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|72711}} |-id=712 bgcolor=#d6d6d6 | 72712 || {{mp|2001 FT|84}} || — || Marso 26, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|72712}} |-id=713 bgcolor=#e9e9e9 | 72713 || {{mp|2001 FQ|86}} || — || Marso 21, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|72713}} |-id=714 bgcolor=#d6d6d6 | 72714 || {{mp|2001 FV|86}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|72714}} |-id=715 bgcolor=#d6d6d6 | 72715 || {{mp|2001 FW|86}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || EOS || align=right | 5.2 km || {{M+J|72715}} |-id=716 bgcolor=#d6d6d6 | 72716 || {{mp|2001 FQ|87}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || EOS || align=right | 5.2 km || {{M+J|72716}} |-id=717 bgcolor=#d6d6d6 | 72717 || {{mp|2001 FA|88}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || EOS || align=right | 3.8 km || {{M+J|72717}} |-id=718 bgcolor=#d6d6d6 | 72718 || {{mp|2001 FJ|90}} || — || Marso 24, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#635|ANF]] || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|72718}} |-id=719 bgcolor=#d6d6d6 | 72719 || {{mp|2001 FT|90}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|72719}} |-id=720 bgcolor=#fefefe | 72720 || {{mp|2001 FB|91}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72720}} |-id=721 bgcolor=#e9e9e9 | 72721 || {{mp|2001 FX|91}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|72721}} |-id=722 bgcolor=#e9e9e9 | 72722 || {{mp|2001 FA|92}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|72722}} |-id=723 bgcolor=#e9e9e9 | 72723 || {{mp|2001 FH|93}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|72723}} |-id=724 bgcolor=#d6d6d6 | 72724 || {{mp|2001 FV|93}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.4 km || {{M+J|72724}} |-id=725 bgcolor=#d6d6d6 | 72725 || {{mp|2001 FP|94}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|72725}} |-id=726 bgcolor=#d6d6d6 | 72726 || {{mp|2001 FY|94}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{LoMP|22805|(22805)}} || align=right | 10 km || {{M+J|72726}} |-id=727 bgcolor=#d6d6d6 | 72727 || {{mp|2001 FP|96}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|72727}} |-id=728 bgcolor=#d6d6d6 | 72728 || {{mp|2001 FQ|96}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#611|NAE]] || align=right | 7.8 km || {{M+J|72728}} |-id=729 bgcolor=#d6d6d6 | 72729 || {{mp|2001 FY|96}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|72729}} |-id=730 bgcolor=#d6d6d6 | 72730 || {{mp|2001 FR|99}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 3.5 km || {{M+J|72730}} |-id=731 bgcolor=#e9e9e9 | 72731 || {{mp|2001 FM|100}} || — || Marso 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|72731}} |-id=732 bgcolor=#fefefe | 72732 || {{mp|2001 FR|101}} || — || Marso 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72732}} |-id=733 bgcolor=#e9e9e9 | 72733 || {{mp|2001 FT|101}} || — || Marso 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|72733}} |-id=734 bgcolor=#d6d6d6 | 72734 || {{mp|2001 FA|102}} || — || Marso 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|72734}} |-id=735 bgcolor=#d6d6d6 | 72735 || {{mp|2001 FM|102}} || — || Marso 17, 2001 || Kitt Peak || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''6.6 km'' || {{M+J|72735}} |-id=736 bgcolor=#d6d6d6 | 72736 || {{mp|2001 FM|103}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|72736}} |-id=737 bgcolor=#e9e9e9 | 72737 || {{mp|2001 FF|104}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|72737}} |-id=738 bgcolor=#e9e9e9 | 72738 || {{mp|2001 FG|104}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|72738}} |-id=739 bgcolor=#d6d6d6 | 72739 || {{mp|2001 FU|105}} || — || Marso 18, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|72739}} |-id=740 bgcolor=#d6d6d6 | 72740 || {{mp|2001 FZ|105}} || — || Marso 18, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Slow rotator (asteroid)#72740|slow]] || align=right | 10 km || {{M+J|72740}} |-id=741 bgcolor=#e9e9e9 | 72741 || {{mp|2001 FN|106}} || — || Marso 18, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|72741}} |-id=742 bgcolor=#d6d6d6 | 72742 || {{mp|2001 FY|108}} || — || Marso 18, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|72742}} |-id=743 bgcolor=#d6d6d6 | 72743 || {{mp|2001 FS|115}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72743}} |-id=744 bgcolor=#e9e9e9 | 72744 || {{mp|2001 FF|116}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|72744}} |-id=745 bgcolor=#e9e9e9 | 72745 || {{mp|2001 FU|117}} || — || Marso 19, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|72745}} |-id=746 bgcolor=#e9e9e9 | 72746 || {{mp|2001 FN|120}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|72746}} |-id=747 bgcolor=#d6d6d6 | 72747 || {{mp|2001 FR|121}} || — || Marso 24, 2001 || Haleakala || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 10 km || {{M+J|72747}} |-id=748 bgcolor=#d6d6d6 | 72748 || {{mp|2001 FR|126}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|72748}} |-id=749 bgcolor=#d6d6d6 | 72749 || {{mp|2001 FX|126}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.5 km'' || {{M+J|72749}} |-id=750 bgcolor=#d6d6d6 | 72750 || {{mp|2001 FH|127}} || — || Marso 29, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''7.5 km'' || {{M+J|72750}} |-id=751 bgcolor=#e9e9e9 | 72751 || {{mp|2001 FW|128}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|72751}} |-id=752 bgcolor=#d6d6d6 | 72752 || {{mp|2001 FR|129}} || — || Marso 28, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72752}} |-id=753 bgcolor=#fefefe | 72753 || {{mp|2001 FK|130}} || — || Marso 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72753}} |-id=754 bgcolor=#e9e9e9 | 72754 || {{mp|2001 FC|131}} || — || Marso 20, 2001 || Haleakala || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72754}} |-id=755 bgcolor=#e9e9e9 | 72755 || {{mp|2001 FO|132}} || — || Marso 20, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|72755}} |-id=756 bgcolor=#d6d6d6 | 72756 || {{mp|2001 FA|135}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|72756}} |-id=757 bgcolor=#e9e9e9 | 72757 || {{mp|2001 FP|135}} || — || Marso 21, 2001 || Haleakala || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72757}} |-id=758 bgcolor=#e9e9e9 | 72758 || {{mp|2001 FB|136}} || — || Marso 21, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72758}} |-id=759 bgcolor=#e9e9e9 | 72759 || {{mp|2001 FF|139}} || — || Marso 21, 2001 || Haleakala || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72759}} |-id=760 bgcolor=#e9e9e9 | 72760 || {{mp|2001 FZ|139}} || — || Marso 21, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 7.8 km || {{M+J|72760}} |-id=761 bgcolor=#d6d6d6 | 72761 || {{mp|2001 FS|142}} || — || Marso 23, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''6.3 km'' || {{M+J|72761}} |-id=762 bgcolor=#d6d6d6 | 72762 || {{mp|2001 FT|142}} || — || Marso 23, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|72762}} |-id=763 bgcolor=#d6d6d6 | 72763 || {{mp|2001 FT|143}} || — || Marso 23, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 11 km || {{M+J|72763}} |-id=764 bgcolor=#e9e9e9 | 72764 || {{mp|2001 FA|144}} || — || Marso 23, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|72764}} |-id=765 bgcolor=#e9e9e9 | 72765 || {{mp|2001 FK|144}} || — || Marso 23, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|72765}} |-id=766 bgcolor=#d6d6d6 | 72766 || {{mp|2001 FS|144}} || — || Marso 23, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72766}} |-id=767 bgcolor=#e9e9e9 | 72767 || {{mp|2001 FJ|145}} || — || Marso 24, 2001 || Kitt Peak || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|72767}} |-id=768 bgcolor=#e9e9e9 | 72768 || {{mp|2001 FD|146}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|72768}} |-id=769 bgcolor=#d6d6d6 | 72769 || {{mp|2001 FQ|147}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|72769}} |-id=770 bgcolor=#d6d6d6 | 72770 || {{mp|2001 FR|147}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{LoMP|31811|(31811)}}{{·}}{{Interloper|606}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|72770}} |-id=771 bgcolor=#d6d6d6 | 72771 || {{mp|2001 FT|147}} || — || Marso 24, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72771}} |-id=772 bgcolor=#d6d6d6 | 72772 || {{mp|2001 FU|147}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|72772}} |-id=773 bgcolor=#d6d6d6 | 72773 || {{mp|2001 FL|150}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72773}} |-id=774 bgcolor=#d6d6d6 | 72774 || {{mp|2001 FV|150}} || — || Marso 24, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|72774}} |-id=775 bgcolor=#e9e9e9 | 72775 || {{mp|2001 FJ|152}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|72775}} |-id=776 bgcolor=#d6d6d6 | 72776 || {{mp|2001 FL|152}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|72776}} |-id=777 bgcolor=#e9e9e9 | 72777 || {{mp|2001 FJ|154}} || — || Marso 26, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|72777}} |-id=778 bgcolor=#d6d6d6 | 72778 || {{mp|2001 FV|157}} || — || Marso 27, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|72778}} |-id=779 bgcolor=#e9e9e9 | 72779 || {{mp|2001 FA|159}} || — || Marso 29, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72779}} |-id=780 bgcolor=#e9e9e9 | 72780 || {{mp|2001 FW|163}} || — || Marso 18, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|72780}} |-id=781 bgcolor=#d6d6d6 | 72781 || {{mp|2001 FG|166}} || — || Marso 19, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Themis family|THM]] || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|72781}} |-id=782 bgcolor=#d6d6d6 | 72782 || {{mp|2001 FF|167}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|72782}} |-id=783 bgcolor=#d6d6d6 | 72783 || {{mp|2001 FX|168}} || — || Marso 23, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 8.2 km || {{M+J|72783}} |-id=784 bgcolor=#e9e9e9 | 72784 || {{mp|2001 FA|170}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|72784}} |-id=785 bgcolor=#d6d6d6 | 72785 || {{mp|2001 FB|170}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72785}} |-id=786 bgcolor=#e9e9e9 | 72786 || {{mp|2001 FZ|170}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|72786}} |-id=787 bgcolor=#d6d6d6 | 72787 || {{mp|2001 FB|171}} || — || Marso 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|72787}} |-id=788 bgcolor=#d6d6d6 | 72788 || {{mp|2001 FV|171}} || — || Marso 24, 2001 || Haleakala || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|72788}} |-id=789 bgcolor=#e9e9e9 | 72789 || {{mp|2001 FG|173}} || — || Marso 21, 2001 || Kitt Peak || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72789}} |-id=790 bgcolor=#d6d6d6 | 72790 || {{mp|2001 FR|175}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|72790}} |-id=791 bgcolor=#d6d6d6 | 72791 || {{mp|2001 FW|175}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 4.2 km || {{M+J|72791}} |-id=792 bgcolor=#d6d6d6 | 72792 || {{mp|2001 FD|176}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 6.2 km || {{M+J|72792}} |-id=793 bgcolor=#d6d6d6 | 72793 || {{mp|2001 FF|176}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|72793}} |-id=794 bgcolor=#d6d6d6 | 72794 || {{mp|2001 FA|178}} || — || Marso 19, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.5 km || {{M+J|72794}} |-id=795 bgcolor=#d6d6d6 | 72795 || {{mp|2001 FJ|179}} || — || Marso 20, 2001 || Anderson Mesa || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|72795}} |-id=796 bgcolor=#e9e9e9 | 72796 || {{mp|2001 FR|179}} || — || Marso 20, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72796}} |-id=797 bgcolor=#d6d6d6 | 72797 || {{mp|2001 FU|180}} || — || Marso 20, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|72797}} |-id=798 bgcolor=#e9e9e9 | 72798 || {{mp|2001 FL|186}} || — || Marso 17, 2001 || Kitt Peak || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|72798}} |-id=799 bgcolor=#fefefe | 72799 || {{mp|2001 FC|188}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|72799}} |-id=800 bgcolor=#d6d6d6 | 72800 || {{mp|2001 FR|188}} || — || Marso 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|72800}} |} == 72801–72900 == {{Anchor|801}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 72801 Manzanera || {{mp|2001 FE|192}} || {{MoMP|72801|Manzanera}} || Marso 25, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Marc Buie|M. W. Buie]] || {{·}} || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|72801}} |-id=802 bgcolor=#d6d6d6 | 72802 Wetton || {{mp|2001 FT|192}} || {{MoMP|72802|Wetton}} || Marso 26, 2001 || Kitt Peak || M. W. Buie || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72802}} |-id=803 bgcolor=#d6d6d6 | 72803 || 2001 GD || — || Abril 1, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''10 km'' || {{M+J|72803}} |-id=804 bgcolor=#d6d6d6 | 72804 Caldentey || 2001 GQ || {{MoMP|72804|Caldentey}} || Abril 11, 2001 || [[Observatorio Astronómico de Mallorca|Majorca]] || {{ill|Salvador Sánchez (astronomer)|lt=Sánchez, S.|it|Salvador Sánchez (astronomo)|fr|Salvador Sánchez (astronome)}} || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|72804}} |-id=805 bgcolor=#e9e9e9 | 72805 || {{mp|2001 GN|1}} || — || Abril 14, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|72805}} |-id=806 bgcolor=#e9e9e9 | 72806 || {{mp|2001 GA|5}} || — || Abril 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|72806}} |-id=807 bgcolor=#d6d6d6 | 72807 || {{mp|2001 GG|5}} || — || Abril 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|72807}} |-id=808 bgcolor=#d6d6d6 | 72808 || {{mp|2001 GS|5}} || — || Abril 13, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#614|TEL]] || align=right | 3.0 km || {{M+J|72808}} |-id=809 bgcolor=#e9e9e9 | 72809 || {{mp|2001 GW|5}} || — || Abril 13, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 8.4 km || {{M+J|72809}} |-id=810 bgcolor=#d6d6d6 | 72810 || {{mp|2001 GJ|7}} || — || Abril 15, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#72810|slow]] || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|72810}} |-id=811 bgcolor=#d6d6d6 | 72811 || {{mp|2001 GN|7}} || — || Abril 15, 2001 || Socorro || LINEAR || EOS || align=right | 6.0 km || {{M+J|72811}} |-id=812 bgcolor=#d6d6d6 | 72812 || {{mp|2001 GB|8}} || — || Abril 15, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|72812}} |-id=813 bgcolor=#d6d6d6 | 72813 || {{mp|2001 GP|8}} || — || Abril 15, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''9.2 km'' || {{M+J|72813}} |-id=814 bgcolor=#e9e9e9 | 72814 || {{mp|2001 GX|8}} || — || Abril 15, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|72814}} |-id=815 bgcolor=#e9e9e9 | 72815 || {{mp|2001 GY|8}} || — || Abril 15, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Adeona family|ADE]]{{·}}{{Interloper|505}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72815}} |-id=816 bgcolor=#d6d6d6 | 72816 || {{mp|2001 GJ|9}} || — || Abril 15, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|72816}} |-id=817 bgcolor=#e9e9e9 | 72817 || {{mp|2001 GH|11}} || — || Abril 15, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72817}} |-id=818 bgcolor=#e9e9e9 | 72818 || 2001 HM || — || Abril 16, 2001 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || [[Eunomia family|EUN]]{{·}}{{Interloper|502}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|72818}} |-id=819 bgcolor=#d6d6d6 | 72819 Brunet || 2001 HX || {{MoMP|72819|Brunet}} || Abril 18, 2001 || [[Observatoire de Saint-Véran|Saint-Véran]] || [[Observatory of Saint-Veran|St. Veran]] || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 7.5 km || {{M+J|72819}} |-id=820 bgcolor=#d6d6d6 | 72820 || {{mp|2001 HR|1}} || — || Abril 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|72820}} |-id=821 bgcolor=#e9e9e9 | 72821 || {{mp|2001 HW|2}} || — || Abril 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|72821}} |-id=822 bgcolor=#d6d6d6 | 72822 || {{mp|2001 HF|3}} || — || Abril 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#607|EMA]] || align=right | 9.7 km || {{M+J|72822}} |-id=823 bgcolor=#e9e9e9 | 72823 || {{mp|2001 HO|3}} || — || Abril 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#72823|slow?]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|72823}} |-id=824 bgcolor=#d6d6d6 | 72824 || {{mp|2001 HG|4}} || — || Abril 19, 2001 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|72824}} |-id=825 bgcolor=#d6d6d6 | 72825 || {{mp|2001 HZ|5}} || — || Abril 18, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|72825}} |-id=826 bgcolor=#d6d6d6 | 72826 || {{mp|2001 HD|7}} || — || Abril 18, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''8.0 km'' || {{M+J|72826}} |-id=827 bgcolor=#e9e9e9 | 72827 Maxaub || {{mp|2001 HT|8}} || {{MoMP|72827|Maxaub}} || Abril 23, 2001 || [[Observatorio Astronomico Pla D'Arguines|Pla D'Arguines]] || [[Rafael Ferrando|R. Ferrando]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|72827}} |-id=828 bgcolor=#d6d6d6 | 72828 || {{mp|2001 HG|10}} || — || Abril 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 9.2 km || {{M+J|72828}} |-id=829 bgcolor=#e9e9e9 | 72829 || {{mp|2001 HQ|11}} || — || Abril 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{LoMP|18466|(18466)}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72829}} |-id=830 bgcolor=#d6d6d6 | 72830 || {{mp|2001 HL|13}} || — || Abril 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.5 km || {{M+J|72830}} |-id=831 bgcolor=#d6d6d6 | 72831 || {{mp|2001 HJ|14}} || — || Abril 23, 2001 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|72831}} |-id=832 bgcolor=#e9e9e9 | 72832 || {{mp|2001 HW|14}} || — || Abril 23, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|72832}} |-id=833 bgcolor=#e9e9e9 | 72833 || {{mp|2001 HL|15}} || — || Abril 21, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 7.6 km || {{M+J|72833}} |-id=834 bgcolor=#e9e9e9 | 72834 Guywells || {{mp|2001 HQ|16}} || {{MoMP|72834|Guywells}} || Abril 25, 2001 || [[Emerald Lane Observatory|Emerald Lane]] || [[Loren C. Ball|L. Ball]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72834}} |-id=835 bgcolor=#d6d6d6 | 72835 || {{mp|2001 HE|19}} || — || Abril 24, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|72835}} |-id=836 bgcolor=#d6d6d6 | 72836 || {{mp|2001 HF|22}} || — || Abril 23, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Asteroid family#Hanskya|(1118)]] || align=right | 9.6 km || {{M+J|72836}} |-id=837 bgcolor=#d6d6d6 | 72837 || {{mp|2001 HQ|24}} || — || Abril 24, 2001 || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || [[Farpoint Observatory|Farpoint]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72837}} |-id=838 bgcolor=#d6d6d6 | 72838 || {{mp|2001 HM|29}} || — || Abril 27, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 8.7 km || {{M+J|72838}} |-id=839 bgcolor=#e9e9e9 | 72839 || {{mp|2001 HS|31}} || — || Abril 26, 2001 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|72839}} |-id=840 bgcolor=#d6d6d6 | 72840 || {{mp|2001 HW|31}} || — || Abril 28, 2001 || Desert Beaver || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|72840}} |-id=841 bgcolor=#d6d6d6 | 72841 Manolaneri || {{mp|2001 HC|32}} || {{MoMP|72841|Manolaneri}} || Abril 27, 2001 || [[Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese|San Marcello]] || [[Andrea Boattini|A. Boattini]], [[Maura Tombelli|M. Tombelli]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72841}} |-id=842 bgcolor=#d6d6d6 | 72842 || {{mp|2001 HY|32}} || — || Abril 27, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.4 km || {{M+J|72842}} |-id=843 bgcolor=#d6d6d6 | 72843 || {{mp|2001 HP|33}} || — || Abril 27, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|72843}} |-id=844 bgcolor=#d6d6d6 | 72844 || {{mp|2001 HL|34}} || — || Abril 27, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|72844}} |-id=845 bgcolor=#d6d6d6 | 72845 || {{mp|2001 HP|34}} || — || Abril 27, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''8.0 km'' || {{M+J|72845}} |-id=846 bgcolor=#d6d6d6 | 72846 || {{mp|2001 HY|35}} || — || Abril 29, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|72846}} |-id=847 bgcolor=#d6d6d6 | 72847 || {{mp|2001 HD|36}} || — || Abril 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.0 km || {{M+J|72847}} |-id=848 bgcolor=#d6d6d6 | 72848 || {{mp|2001 HV|36}} || — || Abril 29, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|72848}} |-id=849 bgcolor=#d6d6d6 | 72849 || {{mp|2001 HK|40}} || — || Abril 27, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.2 km || {{M+J|72849}} |-id=850 bgcolor=#e9e9e9 | 72850 || {{mp|2001 HV|40}} || — || Abril 27, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|72850}} |-id=851 bgcolor=#e9e9e9 | 72851 || {{mp|2001 HW|41}} || — || Abril 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|72851}} |-id=852 bgcolor=#d6d6d6 | 72852 || {{mp|2001 HD|42}} || — || Abril 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 12 km || {{M+J|72852}} |-id=853 bgcolor=#d6d6d6 | 72853 || {{mp|2001 HE|42}} || — || Abril 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|72853}} |-id=854 bgcolor=#d6d6d6 | 72854 || {{mp|2001 HK|43}} || — || Abril 16, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|72854}} |-id=855 bgcolor=#e9e9e9 | 72855 || {{mp|2001 HX|43}} || — || Abril 16, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72855}} |-id=856 bgcolor=#d6d6d6 | 72856 || {{mp|2001 HB|45}} || — || Abril 16, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#609|VER]] || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|72856}} |-id=857 bgcolor=#d6d6d6 | 72857 || {{mp|2001 HL|46}} || — || Abril 18, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|72857}} |-id=858 bgcolor=#d6d6d6 | 72858 || {{mp|2001 HO|46}} || — || Abril 18, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|72858}} |-id=859 bgcolor=#d6d6d6 | 72859 || {{mp|2001 HS|46}} || — || Abril 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|72859}} |-id=860 bgcolor=#e9e9e9 | 72860 || {{mp|2001 HL|48}} || — || Abril 21, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|72860}} |-id=861 bgcolor=#d6d6d6 | 72861 || {{mp|2001 HN|49}} || — || Abril 21, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|72861}} |-id=862 bgcolor=#e9e9e9 | 72862 || {{mp|2001 HE|50}} || — || Abril 21, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72862}} |-id=863 bgcolor=#fefefe | 72863 || {{mp|2001 HJ|51}} || — || Abril 23, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72863}} |-id=864 bgcolor=#e9e9e9 | 72864 || {{mp|2001 HD|54}} || — || Abril 24, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 9.0 km || {{M+J|72864}} |-id=865 bgcolor=#d6d6d6 | 72865 || {{mp|2001 HK|58}} || — || Abril 25, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|72865}} |-id=866 bgcolor=#d6d6d6 | 72866 || {{mp|2001 HQ|58}} || — || Abril 25, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|72866}} |-id=867 bgcolor=#d6d6d6 | 72867 || {{mp|2001 HU|58}} || — || Abril 25, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|72867}} |-id=868 bgcolor=#d6d6d6 | 72868 || {{mp|2001 HE|59}} || — || Abril 21, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|72868}} |-id=869 bgcolor=#d6d6d6 | 72869 || {{mp|2001 HE|62}} || — || Abril 26, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 8.4 km || {{M+J|72869}} |-id=870 bgcolor=#d6d6d6 | 72870 || {{mp|2001 HT|65}} || — || Abril 30, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|72870}} |-id=871 bgcolor=#e9e9e9 | 72871 || {{mp|2001 JM|3}} || — || Mayo 15, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[FIN tbl#512|DOR]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#72871|slow]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|72871}} |-id=872 bgcolor=#d6d6d6 | 72872 || {{mp|2001 JT|3}} || — || Mayo 15, 2001 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|72872}} |-id=873 bgcolor=#d6d6d6 | 72873 || {{mp|2001 JX|4}} || — || Mayo 15, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|72873}} |-id=874 bgcolor=#e9e9e9 | 72874 || {{mp|2001 JF|6}} || — || Mayo 14, 2001 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''6.5 km'' || {{M+J|72874}} |-id=875 bgcolor=#d6d6d6 | 72875 || {{mp|2001 JC|8}} || — || Mayo 15, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|72875}} |-id=876 bgcolor=#e9e9e9 | 72876 Vauriot || {{mp|2001 KH|2}} || {{MoMP|72876|Vauriot}} || Mayo 20, 2001 || [[Observatoire des Pises|Pises]] || [[Pises Observatory|Pises]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72876}} |-id=877 bgcolor=#d6d6d6 | 72877 || {{mp|2001 KL|2}} || — || Mayo 21, 2001 || [[Goodricke-Pigott Observatory|Goodricke-Pigott]] || [[Roy A. Tucker|R. A. Tucker]] || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|72877}} |-id=878 bgcolor=#d6d6d6 | 72878 || {{mp|2001 KD|4}} || — || Mayo 17, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|72878}} |-id=879 bgcolor=#d6d6d6 | 72879 || {{mp|2001 KR|5}} || — || Mayo 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 9.4 km || {{M+J|72879}} |-id=880 bgcolor=#d6d6d6 | 72880 || {{mp|2001 KP|7}} || — || Mayo 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.2 km'' || {{M+J|72880}} |-id=881 bgcolor=#d6d6d6 | 72881 || {{mp|2001 KU|7}} || — || Mayo 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|72881}} |-id=882 bgcolor=#d6d6d6 | 72882 || {{mp|2001 KM|9}} || — || Mayo 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 15 km || {{M+J|72882}} |-id=883 bgcolor=#d6d6d6 | 72883 || {{mp|2001 KJ|12}} || — || Mayo 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|72883}} |-id=884 bgcolor=#d6d6d6 | 72884 || {{mp|2001 KK|12}} || — || Mayo 18, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|72884}} |-id=885 bgcolor=#d6d6d6 | 72885 || {{mp|2001 KJ|14}} || — || Mayo 18, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|72885}} |-id=886 bgcolor=#d6d6d6 | 72886 || {{mp|2001 KC|18}} || — || Mayo 21, 2001 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]], [[Petr Pravec|P. Pravec]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|72886}} |-id=887 bgcolor=#d6d6d6 | 72887 || {{mp|2001 KE|19}} || — || Mayo 18, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Fast rotator (asteroid)#72887|fast]] || align=right | 10 km || {{M+J|72887}} |-id=888 bgcolor=#d6d6d6 | 72888 || {{mp|2001 KW|25}} || — || Mayo 17, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.3 km || {{M+J|72888}} |-id=889 bgcolor=#d6d6d6 | 72889 || {{mp|2001 KG|26}} || — || Mayo 17, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|72889}} |-id=890 bgcolor=#d6d6d6 | 72890 || {{mp|2001 KF|29}} || — || Mayo 21, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|72890}} |-id=891 bgcolor=#d6d6d6 | 72891 || {{mp|2001 KL|31}} || — || Mayo 22, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|72891}} |-id=892 bgcolor=#e9e9e9 | 72892 || {{mp|2001 KH|38}} || — || Mayo 22, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|72892}} |-id=893 bgcolor=#d6d6d6 | 72893 || {{mp|2001 KG|43}} || — || Mayo 22, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.7 km'' || {{M+J|72893}} |-id=894 bgcolor=#d6d6d6 | 72894 || {{mp|2001 KE|45}} || — || Mayo 22, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|72894}} |-id=895 bgcolor=#e9e9e9 | 72895 || {{mp|2001 KA|52}} || — || Mayo 16, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72895}} |-id=896 bgcolor=#d6d6d6 | 72896 || {{mp|2001 KA|54}} || — || Mayo 21, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|72896}} |-id=897 bgcolor=#d6d6d6 | 72897 || {{mp|2001 KM|55}} || — || Mayo 22, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 11 km || {{M+J|72897}} |-id=898 bgcolor=#d6d6d6 | 72898 || {{mp|2001 KO|56}} || — || Mayo 23, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|72898}} |-id=899 bgcolor=#d6d6d6 | 72899 || {{mp|2001 KA|61}} || — || Mayo 17, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{LoMP|31811|(31811)}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|72899}} |-id=900 bgcolor=#d6d6d6 | 72900 || {{mp|2001 KB|61}} || — || Mayo 17, 2001 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|72900}} |} == 72901–73000 == {{Anchor|901}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 72901 || {{mp|2001 KJ|69}} || — || Mayo 22, 2001 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[FIN tbl#802|GAL]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|72901}} |-id=902 bgcolor=#d6d6d6 | 72902 || {{mp|2001 KE|71}} || — || Mayo 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|72902}} |-id=903 bgcolor=#d6d6d6 | 72903 || {{mp|2001 KO|71}} || — || Mayo 24, 2001 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|72903}} |-id=904 bgcolor=#d6d6d6 | 72904 || {{mp|2001 KM|74}} || — || Mayo 26, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.9 km || {{M+J|72904}} |-id=905 bgcolor=#fefefe | 72905 || 2001 LX || — || Hunyo 13, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72905}} |-id=906 bgcolor=#d6d6d6 | 72906 || {{mp|2001 LQ|1}} || — || Hunyo 13, 2001 || [[Desert Beaver Observatory|Desert Beaver]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.0 km || {{M+J|72906}} |-id=907 bgcolor=#e9e9e9 | 72907 || {{mp|2001 MY|1}} || — || Hunyo 16, 2001 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|72907}} |-id=908 bgcolor=#d6d6d6 | 72908 || {{mp|2001 MC|11}} || — || Hunyo 21, 2001 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|72908}} |-id=909 bgcolor=#fefefe | 72909 || 2001 NH || — || Hulyo 10, 2001 || Palomar || NEAT || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72909}} |-id=910 bgcolor=#fefefe | 72910 || {{mp|2001 ND|16}} || — || Hulyo 14, 2001 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72910}} |-id=911 bgcolor=#d6d6d6 | 72911 || {{mp|2001 OC|32}} || — || Hulyo 23, 2001 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 16 km || {{M+J|72911}} |-id=912 bgcolor=#e9e9e9 | 72912 Fobarsti || {{mp|2001 OA|84}} || {{MoMP|72912|Fobarsti}} || Hulyo 18, 2001 || [[Mauna Kea Observatory|Mauna Kea]] || [[David J. Tholen|D. J. Tholen]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72912}} |-id=913 bgcolor=#d6d6d6 | 72913 || {{mp|2001 OA|95}} || — || Hulyo 29, 2001 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''8.7 km'' || {{M+J|72913}} |-id=914 bgcolor=#fefefe | 72914 || {{mp|2001 PS|14}} || — || Agosto 14, 2001 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Peter Kušnirák|P. Kušnirák]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72914}} |-id=915 bgcolor=#d6d6d6 | 72915 || {{mp|2001 PK|24}} || — || Agosto 11, 2001 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Slow rotator (asteroid)#72915|slow]] || align=right | 13 km || {{M+J|72915}} |-id=916 bgcolor=#fefefe | 72916 || {{mp|2001 QR|53}} || — || Agosto 16, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|72916}} |-id=917 bgcolor=#fefefe | 72917 || {{mp|2001 QX|87}} || — || Agosto 21, 2001 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|72917}} |-id=918 bgcolor=#fefefe | 72918 || {{mp|2001 RB|134}} || — || Setyembre 12, 2001 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|72918}} |-id=919 bgcolor=#e9e9e9 | 72919 || {{mp|2001 SJ|45}} || — || Setyembre 16, 2001 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72919}} |-id=920 bgcolor=#d6d6d6 | 72920 || {{mp|2001 SK|79}} || — || Setyembre 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|72920}} |-id=921 bgcolor=#fefefe | 72921 || {{mp|2001 UU|36}} || — || Oktubre 16, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|72921}} |-id=922 bgcolor=#e9e9e9 | 72922 || {{mp|2001 UL|213}} || — || Oktubre 23, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72922}} |-id=923 bgcolor=#fefefe | 72923 || {{mp|2001 VM|32}} || — || Nobyembre 9, 2001 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|72923}} |-id=924 bgcolor=#e9e9e9 | 72924 || {{mp|2001 WM|66}} || — || Nobyembre 20, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72924}} |-id=925 bgcolor=#e9e9e9 | 72925 || {{mp|2001 XJ|90}} || — || Disyembre 10, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72925}} |-id=926 bgcolor=#e9e9e9 | 72926 || {{mp|2001 XB|128}} || — || Disyembre 14, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72926}} |-id=927 bgcolor=#fefefe | 72927 || {{mp|2001 XX|155}} || — || Disyembre 14, 2001 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72927}} |-id=928 bgcolor=#d6d6d6 | 72928 || {{mp|2002 AD|5}} || — || Enero 8, 2002 || [[Oaxaca Observatory|Oaxaca]] || Roe, J. M. || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72928}} |-id=929 bgcolor=#fefefe | 72929 || {{mp|2002 AV|8}} || — || Enero 7, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72929}} |-id=930 bgcolor=#fefefe | 72930 || {{mp|2002 AE|10}} || — || Enero 11, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72930}} |-id=931 bgcolor=#fefefe | 72931 || {{mp|2002 AJ|14}} || — || Enero 12, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72931}} |-id=932 bgcolor=#fefefe | 72932 || {{mp|2002 AB|62}} || — || Enero 11, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|72932}} |-id=933 bgcolor=#fefefe | 72933 || {{mp|2002 AS|90}} || — || Enero 12, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 1.4 km || {{M+J|72933}} |-id=934 bgcolor=#d6d6d6 | 72934 || {{mp|2002 AZ|134}} || — || Enero 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|72934}} |-id=935 bgcolor=#fefefe | 72935 || {{mp|2002 AG|154}} || — || Enero 14, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|72935}} |-id=936 bgcolor=#fefefe | 72936 || {{mp|2002 AR|167}} || — || Enero 13, 2002 || Socorro || LINEAR || NYS || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72936}} |-id=937 bgcolor=#fefefe | 72937 || {{mp|2002 AR|174}} || — || Enero 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72937}} |-id=938 bgcolor=#fefefe | 72938 || {{mp|2002 BB|21}} || — || Enero 25, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72938}} |-id=939 bgcolor=#e9e9e9 | 72939 || {{mp|2002 BA|24}} || — || Enero 23, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|72939}} |-id=940 bgcolor=#fefefe | 72940 || {{mp|2002 BC|30}} || — || Enero 21, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|72940}} |-id=941 bgcolor=#fefefe | 72941 || {{mp|2002 CD|8}} || — || Pebrero 4, 2002 || Palomar || NEAT || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|72941}} |-id=942 bgcolor=#fefefe | 72942 || {{mp|2002 CU|9}} || — || Pebrero 6, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|72942}} |-id=943 bgcolor=#fefefe | 72943 || {{mp|2002 CU|10}} || — || Pebrero 6, 2002 || Socorro || LINEAR || H || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72943}} |-id=944 bgcolor=#fefefe | 72944 || {{mp|2002 CX|15}} || — || Pebrero 8, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|72944}} |-id=945 bgcolor=#fefefe | 72945 || {{mp|2002 CJ|16}} || — || Pebrero 7, 2002 || [[Kingsnake Observatory|Kingsnake]] || [[John V. McClusky|J. V. McClusky]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|72945}} |-id=946 bgcolor=#fefefe | 72946 || {{mp|2002 CY|16}} || — || Pebrero 6, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|72946}} |-id=947 bgcolor=#fefefe | 72947 || {{mp|2002 CZ|19}} || — || Pebrero 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72947}} |-id=948 bgcolor=#e9e9e9 | 72948 || {{mp|2002 CC|39}} || — || Pebrero 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|72948}} |-id=949 bgcolor=#fefefe | 72949 Colesanti || {{mp|2002 CC|43}} || {{MoMP|72949|Colesanti}} || Pebrero 12, 2002 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || [[Charles W. Juels|C. W. Juels]], [[Paulo R. Holvorcem|P. R. Holvorcem]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|72949}} |-id=950 bgcolor=#fefefe | 72950 || {{mp|2002 CF|44}} || — || Pebrero 10, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72950}} |-id=951 bgcolor=#fefefe | 72951 || {{mp|2002 CC|52}} || — || Pebrero 12, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|72951}} |-id=952 bgcolor=#fefefe | 72952 || {{mp|2002 CE|57}} || — || Pebrero 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|72952}} |-id=953 bgcolor=#fefefe | 72953 || {{mp|2002 CJ|59}} || — || Pebrero 12, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72953}} |-id=954 bgcolor=#fefefe | 72954 || {{mp|2002 CF|84}} || — || Pebrero 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.7 km || {{M+J|72954}} |-id=955 bgcolor=#e9e9e9 | 72955 || {{mp|2002 CV|95}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|72955}} |-id=956 bgcolor=#fefefe | 72956 || {{mp|2002 CU|100}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72956}} |-id=957 bgcolor=#fefefe | 72957 || {{mp|2002 CZ|100}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|72957}} |-id=958 bgcolor=#fefefe | 72958 || {{mp|2002 CP|104}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72958}} |-id=959 bgcolor=#fefefe | 72959 || {{mp|2002 CK|105}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || NYS || align=right | 1.3 km || {{M+J|72959}} |-id=960 bgcolor=#fefefe | 72960 || {{mp|2002 CZ|110}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72960}} |-id=961 bgcolor=#fefefe | 72961 || {{mp|2002 CJ|112}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|72961}} |-id=962 bgcolor=#fefefe | 72962 || {{mp|2002 CN|112}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|72962}} |-id=963 bgcolor=#fefefe | 72963 || {{mp|2002 CC|113}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72963}} |-id=964 bgcolor=#fefefe | 72964 || {{mp|2002 CP|117}} || — || Pebrero 9, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|72964}} |-id=965 bgcolor=#e9e9e9 | 72965 || {{mp|2002 CR|133}} || — || Pebrero 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|72965}} |-id=966 bgcolor=#fefefe | 72966 || {{mp|2002 CG|140}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|72966}} |-id=967 bgcolor=#fefefe | 72967 || {{mp|2002 CH|141}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72967}} |-id=968 bgcolor=#fefefe | 72968 || {{mp|2002 CK|151}} || — || Pebrero 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|72968}} |-id=969 bgcolor=#fefefe | 72969 || {{mp|2002 CD|152}} || — || Pebrero 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|72969}} |-id=970 bgcolor=#fefefe | 72970 || {{mp|2002 CZ|174}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Slow rotator (asteroid)#72970|slow]] || align=right | 2.2 km || {{M+J|72970}} |-id=971 bgcolor=#fefefe | 72971 || {{mp|2002 CR|195}} || — || Pebrero 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72971}} |-id=972 bgcolor=#fefefe | 72972 || {{mp|2002 CL|210}} || — || Pebrero 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|72972}} |-id=973 bgcolor=#fefefe | 72973 || {{mp|2002 CU|217}} || — || Pebrero 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72973}} |-id=974 bgcolor=#fefefe | 72974 || {{mp|2002 CE|221}} || — || Pebrero 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|72974}} |-id=975 bgcolor=#d6d6d6 | 72975 || {{mp|2002 CB|232}} || — || Pebrero 7, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#901|EUP]] || align=right | 10 km || {{M+J|72975}} |-id=976 bgcolor=#fefefe | 72976 || {{mp|2002 CQ|235}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|72976}} |-id=977 bgcolor=#e9e9e9 | 72977 || {{mp|2002 CT|236}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|72977}} |-id=978 bgcolor=#fefefe | 72978 || {{mp|2002 CU|236}} || — || Pebrero 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72978}} |-id=979 bgcolor=#fefefe | 72979 || {{mp|2002 CN|239}} || — || Pebrero 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72979}} |-id=980 bgcolor=#fefefe | 72980 || {{mp|2002 CJ|243}} || — || Pebrero 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|72980}} |-id=981 bgcolor=#fefefe | 72981 || {{mp|2002 CV|246}} || — || Pebrero 15, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.3 km || {{M+J|72981}} |-id=982 bgcolor=#fefefe | 72982 || {{mp|2002 CC|248}} || — || Pebrero 15, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|72982}} |-id=983 bgcolor=#fefefe | 72983 || {{mp|2002 CG|248}} || — || Pebrero 15, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72983}} |-id=984 bgcolor=#e9e9e9 | 72984 || {{mp|2002 CB|253}} || — || Pebrero 5, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|72984}} |-id=985 bgcolor=#fefefe | 72985 || {{mp|2002 DK|2}} || — || Pebrero 19, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|72985}} |-id=986 bgcolor=#fefefe | 72986 || {{mp|2002 DQ|8}} || — || Pebrero 19, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.3 km || {{M+J|72986}} |-id=987 bgcolor=#fefefe | 72987 || {{mp|2002 DL|18}} || — || Pebrero 21, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right data-sort-value="0.99" | ''990 m'' || {{M+J|72987}} |-id=988 bgcolor=#fefefe | 72988 || 2002 EP || — || Marso 5, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|72988}} |-id=989 bgcolor=#fefefe | 72989 || {{mp|2002 EW|1}} || — || Marso 6, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|72989}} |-id=990 bgcolor=#fefefe | 72990 || {{mp|2002 EK|6}} || — || Marso 12, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|72990}} |-id=991 bgcolor=#e9e9e9 | 72991 || {{mp|2002 EW|7}} || — || Marso 10, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|72991}} |-id=992 bgcolor=#fefefe | 72992 || {{mp|2002 EM|10}} || — || Marso 15, 2002 || [[Kvistabergs Observatorium|Kvistaberg]] || [[Uppsala–DLR Asteroid Survey|Uppsala-DLR Asteroid Survey]] || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|72992}} |-id=993 bgcolor=#fefefe | 72993 Hannahlivsey || {{mp|2002 ES|10}} || {{MoMP|72993|Hannahlivsey}} || Marso 15, 2002 || [[Nogales, AZ|Nogales]] || [[Tenagra II Observatory|Tenagra II]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|72993}} |-id=994 bgcolor=#fefefe | 72994 || {{mp|2002 EZ|10}} || — || Marso 12, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|72994}} |-id=995 bgcolor=#fefefe | 72995 || {{mp|2002 ER|12}} || — || Marso 14, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|72995}} |-id=996 bgcolor=#fefefe | 72996 || {{mp|2002 EZ|12}} || — || Marso 14, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|72996}} |-id=997 bgcolor=#fefefe | 72997 || {{mp|2002 EF|15}} || — || Marso 5, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|72997}} |-id=998 bgcolor=#e9e9e9 | 72998 || {{mp|2002 EC|16}} || — || Marso 6, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|72998}} |-id=999 bgcolor=#fefefe | 72999 || {{mp|2002 EN|20}} || — || Marso 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|72999}} |-id=000 bgcolor=#e9e9e9 | 73000 || {{mp|2002 ER|20}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|73000}} |} == Mga sanggunian == {{Reflist|35em}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (70001)–(75000)] (IAU Minor Planet Center) (sa Ingles) {{DEFAULTSORT:Talaan ng mga planetang menor: 70001-75000}} [[Kategorya:Talaan ng mga planetang menor batay sa numero|72000]] jf63oo1dcpibywjwjdhsluph7533yw0 Uras 0 339632 2224740 2026-09-12T16:08:45Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Uras]] sa [[Uras, Sardinia]] 2224740 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Uras, Sardinia]] 1xzjkgfb4xomcs502w6rrznpy8rl29r 2224810 2224740 2026-09-12T23:05:52Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Uras, Cerdeña]] 2224810 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Uras, Cerdeña]] fmnnxr5txxhkvw4jgs4b4qi6wszyude Uras, Sardinia 0 339633 2224742 2026-09-12T16:08:57Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Uras, Sardinia]] sa [[Uras, Cerdeña]] 2224742 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Uras, Cerdeña]] fmnnxr5txxhkvw4jgs4b4qi6wszyude Mga Larangang Flegreo 0 339634 2224745 2026-09-12T16:18:23Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Mga Larangang Flegreo]] sa [[Kaparangang Flegreo]] 2224745 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kaparangang Flegreo]] c74kwd1fkvdghppxj1yf1cz416el4o6 Sardinia at Corsica 0 339635 2224756 2026-09-12T16:40:09Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Sardinia at Corsica]] sa [[Cerdeña at Corsica]] 2224756 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cerdeña at Corsica]] 2eewycflnlg0kv4e5n5ef1qmqhzqgwh 2224812 2224756 2026-09-12T23:06:15Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Cerdeña at Corsega]] 2224812 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cerdeña at Corsega]] df4s5y35e59j4sfrd903cuzjtrkqca6 Cerdeña at Corsica 0 339636 2224758 2026-09-12T16:40:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Cerdeña at Corsica]] sa [[Cerdeña at Corsega]] 2224758 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cerdeña at Corsega]] df4s5y35e59j4sfrd903cuzjtrkqca6 Nurahikong Cerdeña 0 339637 2224761 2026-09-12T16:44:59Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Kabihasnang Nurahiko]] 2224761 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kabihasnang Nurahiko]] rrfv69ue70z7lm8rcihmjjjvaxe8nit Kartago 0 339638 2224770 2026-09-12T17:11:31Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Kartago]] sa [[Cartago]] 2224770 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cartago]] lnqai2kxqsbq2b0udwyqzm4mq9oig74 Lalawigan ng Oristano 0 339640 2224862 2026-09-13T08:39:13Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Lalawigan ng Oristano]] sa [[Lalawigan ng Oristan]] 2224862 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lalawigan ng Oristan]] iak6e3t8gu1hp4fwt9b4xigragpuw34 Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristano 0 339641 2224867 2026-09-13T08:40:13Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristano]] sa [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristan]] 2224867 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Oristan]] rx9cpxo0z3vvomrdx8hxesymvdecwec Padron:Metropolitan City of Cagliari 10 339642 2224878 2026-09-13T08:45:30Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Metropolitan City of Cagliari]] sa [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] mula sa redirect 2224878 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Kalakhang Lungsod ng Cagliari]] 74b881euxazg7vt66dz8blxiq8pyd2s Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña 0 339643 2224879 2026-09-13T08:51:20Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1363854791|Province of Gallura North-East Sardinia]]" 2224879 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|native_name={{native name|it|Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}<br />{{native name|sdn|Pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Costa Paradiso 03.jpg|image_caption=Costa Paradiso|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Olbia-Tempio in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Itinatag|established_date1=Abril 16, 2021|established_title2=Became functional|established_date2=Abril 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Olbia]], [[Tempio Pausania]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=26|government_footnotes=|leader_party=[[Forza Italia (2013)|FI]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Gallura North-East Sardinia|President]]|leader_name=[[Settimo Nizzi]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3406.18|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=159460|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=07000-07100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=079|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|OT]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=104|website={{URL|https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/}}|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Gallura North-East Sardinia''' ({{Langx|it|provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}; {{Langx|sc|provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}; {{Langx|sdn|pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ito ay may dalawang kabesera; [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]]. Ang lalawigan ay hiniwalay mula sa dating [[Lalawigan ng Sacer]] noong Abril 16, 2021 at naging aktibo noong Abril 1, 2025.<ref name=":0">{{Cite web |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 8/29 del 5 febbraio 2025. Trasferimento alla Città metropolitana di Sassari e alla Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna del personale della Provincia di Sassari. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://www.regione.sardegna.it/atti-bandi-archivi/atti-amministrativi/tutti-gli-atti/17430700263455 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ito ay may 159,460 na naninirahan sa 26 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] ay isinama sa [[Lalawigan ng Sacer]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Enti locali: approvato nuovo assetto territoriale e nominati amministratori straordinari |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509123345/http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |archive-date=2016-05-09 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konseho ng Rehiyon ng Cerdeña,<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> ang lalawigan ay naibalik sa ilalim ng pangalang "Lalawigan ng Hilagang-Silangang Sardinia" (''provincia del Nord-Est Sardegna'').<ref>{{Cite web |title=Cenni storici - Province |url=https://www.sardegnaautonomie.it/cenni-storici-province |website=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Bagaman hinamon ng gobyerno ng Italya ang batas,<ref>{{Cite web |title=Leggi impugnate dal Governo |url=https://www.consregsardegna.it/xvilegislatura/attivita/attivita-legislativa/leggi/leggi-impugnate-dal-governo/ |access-date=2025-01-25 |website=Consiglio regionale della Sardegna |language=it-IT}}</ref> kaya naantala ang pagpapatupad nito,<ref>{{Cite web |title=Politica, nuove Province in alto mare: irrisolto il nodo referendum |url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/12/01/news/nuove-province-in-alto-mare-irrisolto-il-nodo-referendum-1.40985443 |access-date=2025-01-25 |website=La Nuova Sardegna |language=it}}</ref> noong Marso 12, 2022, ang korte konstitusyonal ay nagpasiya pabor sa Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |last=Madeddu |first=Davide |date=2022-03-12 |title=Sardegna, la Consulta salva la riforma delle Province |url=https://www.ilsole24ore.com/art/sardegna-consulta-salva-riforma-province-AEkGfhJB?refresh_ce=1 |access-date=2025-01-25 |website=Il Sole 24 ORE |language=it}}</ref> Noong Oktubre 2023, alinsunod sa Artikulo 120 ng Batas Rehiyonal Blg. 9, ang lalawigan ay pinalitan ng pangalan na "Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña".<ref>{{Cite web |title=Banca dati giuridica |url=https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214092350/https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-09-05 |website=leggiregionali.regione.sardegna.it |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana simula Abril 1, 2025.<ref name=":0" /> [[File:Olbiatempio_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada sa probinsiya]] == Gobyerno == Ang pambihirang administrador (mayor) ng lalawigan ay si Gaspare Piccinnu, na itinalaga sa pamamagitan ng resolusyon 36/2 ng Setyembre 19, 2024 ng Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Amministratore Straordinario Provincia Gallura Nord-Est Sardegna |url=https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/it/persone/gaspare-piccinnu |publisher=Province of Gallura North-East Sardinia}}</ref> == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 159,460, kung saan 49.9% ay lalaki, at 50.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 13.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.3%. {{Historical populations|1861|32974|1871|34122|1881|38436|1901|54345|1911|61983|1921|66609|1931|76501|1936|78530|1951|90197|1961|97860|1971|102758|1981|117054|1991|131734|2001|138334|2011|150501|2021|158221|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 15,803, na bumubuo sa 9.9% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Sardinia}}{{Province of Gallura North-East Sardinia|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 97gxxqiy5p5iyky7uyqehtvhi83txeo 2224880 2224879 2026-09-13T08:51:32Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Sardinia]] sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] 2224879 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|native_name={{native name|it|Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}<br />{{native name|sdn|Pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Costa Paradiso 03.jpg|image_caption=Costa Paradiso|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Olbia-Tempio in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Itinatag|established_date1=Abril 16, 2021|established_title2=Became functional|established_date2=Abril 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Olbia]], [[Tempio Pausania]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=26|government_footnotes=|leader_party=[[Forza Italia (2013)|FI]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Gallura North-East Sardinia|President]]|leader_name=[[Settimo Nizzi]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3406.18|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=159460|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=07000-07100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=079|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|OT]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=104|website={{URL|https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/}}|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Gallura North-East Sardinia''' ({{Langx|it|provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}; {{Langx|sc|provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}; {{Langx|sdn|pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ito ay may dalawang kabesera; [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]]. Ang lalawigan ay hiniwalay mula sa dating [[Lalawigan ng Sacer]] noong Abril 16, 2021 at naging aktibo noong Abril 1, 2025.<ref name=":0">{{Cite web |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 8/29 del 5 febbraio 2025. Trasferimento alla Città metropolitana di Sassari e alla Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna del personale della Provincia di Sassari. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://www.regione.sardegna.it/atti-bandi-archivi/atti-amministrativi/tutti-gli-atti/17430700263455 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ito ay may 159,460 na naninirahan sa 26 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] ay isinama sa [[Lalawigan ng Sacer]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Enti locali: approvato nuovo assetto territoriale e nominati amministratori straordinari |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509123345/http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |archive-date=2016-05-09 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konseho ng Rehiyon ng Cerdeña,<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> ang lalawigan ay naibalik sa ilalim ng pangalang "Lalawigan ng Hilagang-Silangang Sardinia" (''provincia del Nord-Est Sardegna'').<ref>{{Cite web |title=Cenni storici - Province |url=https://www.sardegnaautonomie.it/cenni-storici-province |website=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Bagaman hinamon ng gobyerno ng Italya ang batas,<ref>{{Cite web |title=Leggi impugnate dal Governo |url=https://www.consregsardegna.it/xvilegislatura/attivita/attivita-legislativa/leggi/leggi-impugnate-dal-governo/ |access-date=2025-01-25 |website=Consiglio regionale della Sardegna |language=it-IT}}</ref> kaya naantala ang pagpapatupad nito,<ref>{{Cite web |title=Politica, nuove Province in alto mare: irrisolto il nodo referendum |url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/12/01/news/nuove-province-in-alto-mare-irrisolto-il-nodo-referendum-1.40985443 |access-date=2025-01-25 |website=La Nuova Sardegna |language=it}}</ref> noong Marso 12, 2022, ang korte konstitusyonal ay nagpasiya pabor sa Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |last=Madeddu |first=Davide |date=2022-03-12 |title=Sardegna, la Consulta salva la riforma delle Province |url=https://www.ilsole24ore.com/art/sardegna-consulta-salva-riforma-province-AEkGfhJB?refresh_ce=1 |access-date=2025-01-25 |website=Il Sole 24 ORE |language=it}}</ref> Noong Oktubre 2023, alinsunod sa Artikulo 120 ng Batas Rehiyonal Blg. 9, ang lalawigan ay pinalitan ng pangalan na "Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña".<ref>{{Cite web |title=Banca dati giuridica |url=https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214092350/https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-09-05 |website=leggiregionali.regione.sardegna.it |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana simula Abril 1, 2025.<ref name=":0" /> [[File:Olbiatempio_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada sa probinsiya]] == Gobyerno == Ang pambihirang administrador (mayor) ng lalawigan ay si Gaspare Piccinnu, na itinalaga sa pamamagitan ng resolusyon 36/2 ng Setyembre 19, 2024 ng Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Amministratore Straordinario Provincia Gallura Nord-Est Sardegna |url=https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/it/persone/gaspare-piccinnu |publisher=Province of Gallura North-East Sardinia}}</ref> == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 159,460, kung saan 49.9% ay lalaki, at 50.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 13.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.3%. {{Historical populations|1861|32974|1871|34122|1881|38436|1901|54345|1911|61983|1921|66609|1931|76501|1936|78530|1951|90197|1961|97860|1971|102758|1981|117054|1991|131734|2001|138334|2011|150501|2021|158221|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 15,803, na bumubuo sa 9.9% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Sardinia}}{{Province of Gallura North-East Sardinia|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 97gxxqiy5p5iyky7uyqehtvhi83txeo 2224887 2224880 2026-09-13T08:55:29Z Ryomaandres 8044 2224887 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|native_name={{native name|it|Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}<br />{{native name|sdn|Pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Costa Paradiso 03.jpg|image_caption=Costa Paradiso|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Olbia-Tempio in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Itinatag|established_date1=Abril 16, 2021|established_title2=Became functional|established_date2=Abril 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Olbia]], [[Tempio Pausania]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=26|government_footnotes=|leader_party=[[Forza Italia (2013)|FI]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Gallura North-East Sardinia|President]]|leader_name=[[Settimo Nizzi]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3406.18|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=159460|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=07000-07100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=079|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|OT]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=104|website={{URL|https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/}}|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Gallura North-East Sardinia''' ({{Langx|it|provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}; {{Langx|sc|provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}; {{Langx|sdn|pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ito ay may dalawang kabesera; [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]]. Ang lalawigan ay hiniwalay mula sa dating [[Lalawigan ng Sacer]] noong Abril 16, 2021 at naging aktibo noong Abril 1, 2025.<ref name=":0">{{Cite web |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 8/29 del 5 febbraio 2025. Trasferimento alla Città metropolitana di Sassari e alla Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna del personale della Provincia di Sassari. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://www.regione.sardegna.it/atti-bandi-archivi/atti-amministrativi/tutti-gli-atti/17430700263455 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ito ay may 159,460 na naninirahan sa 26 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] ay isinama sa [[Lalawigan ng Sacer]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Enti locali: approvato nuovo assetto territoriale e nominati amministratori straordinari |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509123345/http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |archive-date=2016-05-09 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konseho ng Rehiyon ng Cerdeña,<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> ang lalawigan ay naibalik sa ilalim ng pangalang "Lalawigan ng Hilagang-Silangang Sardinia" (''provincia del Nord-Est Sardegna'').<ref>{{Cite web |title=Cenni storici - Province |url=https://www.sardegnaautonomie.it/cenni-storici-province |website=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Bagaman hinamon ng gobyerno ng Italya ang batas,<ref>{{Cite web |title=Leggi impugnate dal Governo |url=https://www.consregsardegna.it/xvilegislatura/attivita/attivita-legislativa/leggi/leggi-impugnate-dal-governo/ |access-date=2025-01-25 |website=Consiglio regionale della Sardegna |language=it-IT}}</ref> kaya naantala ang pagpapatupad nito,<ref>{{Cite web |title=Politica, nuove Province in alto mare: irrisolto il nodo referendum |url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/12/01/news/nuove-province-in-alto-mare-irrisolto-il-nodo-referendum-1.40985443 |access-date=2025-01-25 |website=La Nuova Sardegna |language=it}}</ref> noong Marso 12, 2022, ang korte konstitusyonal ay nagpasiya pabor sa Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |last=Madeddu |first=Davide |date=2022-03-12 |title=Sardegna, la Consulta salva la riforma delle Province |url=https://www.ilsole24ore.com/art/sardegna-consulta-salva-riforma-province-AEkGfhJB?refresh_ce=1 |access-date=2025-01-25 |website=Il Sole 24 ORE |language=it}}</ref> Noong Oktubre 2023, alinsunod sa Artikulo 120 ng Batas Rehiyonal Blg. 9, ang lalawigan ay pinalitan ng pangalan na "Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña".<ref>{{Cite web |title=Banca dati giuridica |url=https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214092350/https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-09-05 |website=leggiregionali.regione.sardegna.it |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana simula Abril 1, 2025.<ref name=":0" /> [[File:Olbiatempio_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada sa probinsiya]] == Gobyerno == Ang pambihirang administrador (mayor) ng lalawigan ay si Gaspare Piccinnu, na itinalaga sa pamamagitan ng resolusyon 36/2 ng Setyembre 19, 2024 ng Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Amministratore Straordinario Provincia Gallura Nord-Est Sardegna |url=https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/it/persone/gaspare-piccinnu |publisher=Province of Gallura North-East Sardinia}}</ref> == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 159,460, kung saan 49.9% ay lalaki, at 50.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 13.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.3%. {{Historical populations|1861|32974|1871|34122|1881|38436|1901|54345|1911|61983|1921|66609|1931|76501|1936|78530|1951|90197|1961|97860|1971|102758|1981|117054|1991|131734|2001|138334|2011|150501|2021|158221|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 15,803, na bumubuo sa 9.9% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sardinia}}{{Province of Gallura North-East Sardinia|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1il6upbmcgvhw8t2d8468raa7gxmq75 2224888 2224887 2026-09-13T08:55:48Z Ryomaandres 8044 2224888 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|native_name={{native name|it|Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}<br />{{native name|sdn|Pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Costa Paradiso 03.jpg|image_caption=Costa Paradiso|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Olbia-Tempio in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Itinatag|established_date1=Abril 16, 2021|established_title2=Became functional|established_date2=Abril 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Olbia]], [[Tempio Pausania]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=26|government_footnotes=|leader_party=[[Forza Italia (2013)|FI]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Gallura North-East Sardinia|President]]|leader_name=[[Settimo Nizzi]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3406.18|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=159460|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=07000-07100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=079|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|OT]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=104|website={{URL|https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/}}|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Gallura North-East Cerdeña''' ({{Langx|it|provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}; {{Langx|sc|provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}; {{Langx|sdn|pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ito ay may dalawang kabesera; [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]]. Ang lalawigan ay hiniwalay mula sa dating [[Lalawigan ng Sacer]] noong Abril 16, 2021 at naging aktibo noong Abril 1, 2025.<ref name=":0">{{Cite web |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 8/29 del 5 febbraio 2025. Trasferimento alla Città metropolitana di Sassari e alla Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna del personale della Provincia di Sassari. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://www.regione.sardegna.it/atti-bandi-archivi/atti-amministrativi/tutti-gli-atti/17430700263455 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ito ay may 159,460 na naninirahan sa 26 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] ay isinama sa [[Lalawigan ng Sacer]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Enti locali: approvato nuovo assetto territoriale e nominati amministratori straordinari |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509123345/http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |archive-date=2016-05-09 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konseho ng Rehiyon ng Cerdeña,<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> ang lalawigan ay naibalik sa ilalim ng pangalang "Lalawigan ng Hilagang-Silangang Sardinia" (''provincia del Nord-Est Sardegna'').<ref>{{Cite web |title=Cenni storici - Province |url=https://www.sardegnaautonomie.it/cenni-storici-province |website=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Bagaman hinamon ng gobyerno ng Italya ang batas,<ref>{{Cite web |title=Leggi impugnate dal Governo |url=https://www.consregsardegna.it/xvilegislatura/attivita/attivita-legislativa/leggi/leggi-impugnate-dal-governo/ |access-date=2025-01-25 |website=Consiglio regionale della Sardegna |language=it-IT}}</ref> kaya naantala ang pagpapatupad nito,<ref>{{Cite web |title=Politica, nuove Province in alto mare: irrisolto il nodo referendum |url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/12/01/news/nuove-province-in-alto-mare-irrisolto-il-nodo-referendum-1.40985443 |access-date=2025-01-25 |website=La Nuova Sardegna |language=it}}</ref> noong Marso 12, 2022, ang korte konstitusyonal ay nagpasiya pabor sa Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |last=Madeddu |first=Davide |date=2022-03-12 |title=Sardegna, la Consulta salva la riforma delle Province |url=https://www.ilsole24ore.com/art/sardegna-consulta-salva-riforma-province-AEkGfhJB?refresh_ce=1 |access-date=2025-01-25 |website=Il Sole 24 ORE |language=it}}</ref> Noong Oktubre 2023, alinsunod sa Artikulo 120 ng Batas Rehiyonal Blg. 9, ang lalawigan ay pinalitan ng pangalan na "Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña".<ref>{{Cite web |title=Banca dati giuridica |url=https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214092350/https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-09-05 |website=leggiregionali.regione.sardegna.it |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana simula Abril 1, 2025.<ref name=":0" /> [[File:Olbiatempio_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada sa probinsiya]] == Gobyerno == Ang pambihirang administrador (mayor) ng lalawigan ay si Gaspare Piccinnu, na itinalaga sa pamamagitan ng resolusyon 36/2 ng Setyembre 19, 2024 ng Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Amministratore Straordinario Provincia Gallura Nord-Est Sardegna |url=https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/it/persone/gaspare-piccinnu |publisher=Province of Gallura North-East Sardinia}}</ref> == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 159,460, kung saan 49.9% ay lalaki, at 50.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 13.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.3%. {{Historical populations|1861|32974|1871|34122|1881|38436|1901|54345|1911|61983|1921|66609|1931|76501|1936|78530|1951|90197|1961|97860|1971|102758|1981|117054|1991|131734|2001|138334|2011|150501|2021|158221|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 15,803, na bumubuo sa 9.9% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sardinia}}{{Province of Gallura North-East Sardinia|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cpr7kepqypj4n4b2q647xprpqa4co4u 2224947 2224888 2026-09-13T09:51:03Z Ryomaandres 8044 /* Gobyerno */ 2224947 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|native_name={{native name|it|Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}<br />{{native name|sdn|Pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Costa Paradiso 03.jpg|image_caption=Costa Paradiso|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Olbia-Tempio in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Itinatag|established_date1=Abril 16, 2021|established_title2=Became functional|established_date2=Abril 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Olbia]], [[Tempio Pausania]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=26|government_footnotes=|leader_party=[[Forza Italia (2013)|FI]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Gallura North-East Sardinia|President]]|leader_name=[[Settimo Nizzi]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3406.18|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=159460|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=07000-07100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=079|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|OT]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=104|website={{URL|https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/}}|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Gallura North-East Cerdeña''' ({{Langx|it|provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}; {{Langx|sc|provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}; {{Langx|sdn|pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ito ay may dalawang kabesera; [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]]. Ang lalawigan ay hiniwalay mula sa dating [[Lalawigan ng Sacer]] noong Abril 16, 2021 at naging aktibo noong Abril 1, 2025.<ref name=":0">{{Cite web |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 8/29 del 5 febbraio 2025. Trasferimento alla Città metropolitana di Sassari e alla Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna del personale della Provincia di Sassari. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://www.regione.sardegna.it/atti-bandi-archivi/atti-amministrativi/tutti-gli-atti/17430700263455 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ito ay may 159,460 na naninirahan sa 26 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] ay isinama sa [[Lalawigan ng Sacer]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Enti locali: approvato nuovo assetto territoriale e nominati amministratori straordinari |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509123345/http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |archive-date=2016-05-09 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konseho ng Rehiyon ng Cerdeña,<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> ang lalawigan ay naibalik sa ilalim ng pangalang "Lalawigan ng Hilagang-Silangang Sardinia" (''provincia del Nord-Est Sardegna'').<ref>{{Cite web |title=Cenni storici - Province |url=https://www.sardegnaautonomie.it/cenni-storici-province |website=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Bagaman hinamon ng gobyerno ng Italya ang batas,<ref>{{Cite web |title=Leggi impugnate dal Governo |url=https://www.consregsardegna.it/xvilegislatura/attivita/attivita-legislativa/leggi/leggi-impugnate-dal-governo/ |access-date=2025-01-25 |website=Consiglio regionale della Sardegna |language=it-IT}}</ref> kaya naantala ang pagpapatupad nito,<ref>{{Cite web |title=Politica, nuove Province in alto mare: irrisolto il nodo referendum |url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/12/01/news/nuove-province-in-alto-mare-irrisolto-il-nodo-referendum-1.40985443 |access-date=2025-01-25 |website=La Nuova Sardegna |language=it}}</ref> noong Marso 12, 2022, ang korte konstitusyonal ay nagpasiya pabor sa Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |last=Madeddu |first=Davide |date=2022-03-12 |title=Sardegna, la Consulta salva la riforma delle Province |url=https://www.ilsole24ore.com/art/sardegna-consulta-salva-riforma-province-AEkGfhJB?refresh_ce=1 |access-date=2025-01-25 |website=Il Sole 24 ORE |language=it}}</ref> Noong Oktubre 2023, alinsunod sa Artikulo 120 ng Batas Rehiyonal Blg. 9, ang lalawigan ay pinalitan ng pangalan na "Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña".<ref>{{Cite web |title=Banca dati giuridica |url=https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214092350/https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-09-05 |website=leggiregionali.regione.sardegna.it |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana simula Abril 1, 2025.<ref name=":0" /> [[File:Olbiatempio_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada sa probinsiya]] == Gobyerno == Ang pambihirang administrador (mayor) ng lalawigan ay si Gaspare Piccinnu, na itinalaga sa pamamagitan ng resolusyon 36/2 ng Setyembre 19, 2024 ng Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Amministratore Straordinario Provincia Gallura Nord-Est Sardegna |url=https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/it/persone/gaspare-piccinnu |publisher=Province of Gallura North-East Sardinia}}</ref> === Mga munisipalidad === Mayroong 26 na munisipalidad ang lalawigan: {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Pangalang katutubo !Populasyon (2026) !Lawak (km²) !Densidad |- |[[:en:Aggius|Aggius]] |Àgghju |1,378 |86.31 |16.0 |- |[[:en:Aglientu|Aglientu]] |Santu Francìscu di l'Aglièntu |1,195 |148.19 |8.1 |- |[[:en:Alà_dei_Sardi|Alà dei Sardi]] |Alà |1,745 |197.99 |8.8 |- |[[:en:Arzachena|Arzachena]] |Alzachèna, Altzaghèna |13,456 |230.85 |58.3 |- |[[:en:Badesi|Badesi]] |Badèsi |1,812 |31.30 |57.9 |- |[[:en:Berchidda|Berchidda]] |Belchìdda, Bilchìdda |2,604 |201.88 |12.9 |- |[[:en:Bortigiadas|Bortigiadas]] |Bultigghjàta |692 |75.90 |9.1 |- |[[:en:Buddusò|Buddusò]] |Buddusò |3,487 |176.84 |19.7 |- |[[:en:Budoni|Budoni]] |Budùne, Budùni |5,685 |54.28 |104.7 |- |[[:en:Calangianus|Calangianus]] |Caragnàni, Calanzànos |3,692 |126.84 |29.1 |- |[[:en:Golfo_Aranci|Golfo Aranci]] |Fìgari |2,373 |37.43 |63.4 |- |[[:en:La_Maddalena|La Maddalena]] |A Madalèna, Sa Madalèna |10,449 |52.01 |200.9 |- |[[:en:Loiri_Porto_San_Paolo|Loiri Porto San Paolo]] |Lòiri Poltu Santu Pàulu |3,929 |118.52 |33.2 |- |[[:en:Luogosanto|Luogosanto]] |Locusàntu, Logusàntu |1,838 |135.07 |13.6 |- |[[:en:Luras|Luras]] |Lùras, Lùrisi |2,369 |87.59 |27.0 |- |[[:en:Monti,_Sardinia|Monti]] |Mònte |2,406 |123.82 |19.4 |- |[[:en:Olbia|Olbia]] |Terranòa, Tarranòa |61,739 |383.64 |160.9 |- |[[:en:Oschiri|Oschiri]] |Óschiri, Óscari |2,885 |215.61 |13.4 |- |[[:en:Padru|Padru]] |Pàdru, Pàtru |2,130 |158.00 |13.5 |- |[[:en:Palau,_Sardinia|Palau]] |Lu Palàu |4,058 |44.44 |91.3 |- |[[:en:San_Teodoro,_Sardinia|San Teodoro]] |Santu Diadòru, Santu Tiadòru |5,224 |107.60 |48.6 |- |[[:en:Sant'Antonio_di_Gallura|Sant'Antonio di Gallura]] |Sant'Antòni de Calanzànos |1,432 |81.69 |17.5 |- |[[:en:Santa_Teresa_Gallura|Santa Teresa Gallura]] |Lungòni, Lungòne |5,144 |102.29 |50.3 |- |[[:en:Telti|Telti]] |Tèlti |2,281 |83.25 |27.4 |- |[[:en:Tempio_Pausania|Tempio Pausania]] |Tèmpiu |12,878 |210.82 |61.1 |- |[[:en:Trinità_d'Agultu_e_Vignola|Trinità d'Agultu e Vignola]] |La Trinitài e Vignòla |2,579 |134.00 |19.2 |} == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 159,460, kung saan 49.9% ay lalaki, at 50.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 13.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.3%. {{Historical populations|1861|32974|1871|34122|1881|38436|1901|54345|1911|61983|1921|66609|1931|76501|1936|78530|1951|90197|1961|97860|1971|102758|1981|117054|1991|131734|2001|138334|2011|150501|2021|158221|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 15,803, na bumubuo sa 9.9% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sardinia}}{{Province of Gallura North-East Sardinia|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] d5wqlsdoix2nyz1c675vwp19f77urgj 2224949 2224947 2026-09-13T09:52:37Z Ryomaandres 8044 /* Mga munisipalidad */ 2224949 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña|native_name={{native name|it|Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}<br />{{native name|sdn|Pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Costa Paradiso 03.jpg|image_caption=Costa Paradiso|image_flag=|flag_alt=|image_shield=Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Olbia-Tempio in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Itinatag|established_date1=Abril 16, 2021|established_title2=Became functional|established_date2=Abril 1, 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Olbia]], [[Tempio Pausania]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=26|government_footnotes=|leader_party=[[Forza Italia (2013)|FI]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Gallura North-East Sardinia|President]]|leader_name=[[Settimo Nizzi]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=3406.18|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=159460|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=07000-07100|area_code_type=Telephone prefix|area_code=079|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|OT]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT code]]|blank_info_sec1=104|website={{URL|https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/}}|footnotes=}}Ang '''lalawigan ng Gallura North-East Cerdeña''' ({{Langx|it|provincia della Gallura Nord-Est Sardegna}}; {{Langx|sc|provìntzia de Gaddura Nord-Est Sardigna}}; {{Langx|sdn|pruvincia di Gaddura Nordestu Saldigna}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. Ito ay may dalawang kabesera; [[Olbia]] at [[Tempio Pausania]]. Ang lalawigan ay hiniwalay mula sa dating [[Lalawigan ng Sacer]] noong Abril 16, 2021 at naging aktibo noong Abril 1, 2025.<ref name=":0">{{Cite web |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 8/29 del 5 febbraio 2025. Trasferimento alla Città metropolitana di Sassari e alla Provincia della Gallura Nord-Est Sardegna del personale della Provincia di Sassari. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://www.regione.sardegna.it/atti-bandi-archivi/atti-amministrativi/tutti-gli-atti/17430700263455 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ito ay may 159,460 na naninirahan sa 26 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> == Kasaysayan == Ang [[Lalawigan ng Olbia-Tempio]] ay isinama sa [[Lalawigan ng Sacer]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Enti locali: approvato nuovo assetto territoriale e nominati amministratori straordinari |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509123345/http://www.regione.sardegna.it/j/v/25?s=306981&v=2&c=348&t=1 |archive-date=2016-05-09 |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konseho ng Rehiyon ng Cerdeña,<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> ang lalawigan ay naibalik sa ilalim ng pangalang "Lalawigan ng Hilagang-Silangang Sardinia" (''provincia del Nord-Est Sardegna'').<ref>{{Cite web |title=Cenni storici - Province |url=https://www.sardegnaautonomie.it/cenni-storici-province |website=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Bagaman hinamon ng gobyerno ng Italya ang batas,<ref>{{Cite web |title=Leggi impugnate dal Governo |url=https://www.consregsardegna.it/xvilegislatura/attivita/attivita-legislativa/leggi/leggi-impugnate-dal-governo/ |access-date=2025-01-25 |website=Consiglio regionale della Sardegna |language=it-IT}}</ref> kaya naantala ang pagpapatupad nito,<ref>{{Cite web |title=Politica, nuove Province in alto mare: irrisolto il nodo referendum |url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/12/01/news/nuove-province-in-alto-mare-irrisolto-il-nodo-referendum-1.40985443 |access-date=2025-01-25 |website=La Nuova Sardegna |language=it}}</ref> noong Marso 12, 2022, ang korte konstitusyonal ay nagpasiya pabor sa Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |last=Madeddu |first=Davide |date=2022-03-12 |title=Sardegna, la Consulta salva la riforma delle Province |url=https://www.ilsole24ore.com/art/sardegna-consulta-salva-riforma-province-AEkGfhJB?refresh_ce=1 |access-date=2025-01-25 |website=Il Sole 24 ORE |language=it}}</ref> Noong Oktubre 2023, alinsunod sa Artikulo 120 ng Batas Rehiyonal Blg. 9, ang lalawigan ay pinalitan ng pangalan na "Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña".<ref>{{Cite web |title=Banca dati giuridica |url=https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214092350/https://leggiregionali.regione.sardegna.it/legge-regionale?data=23-10-2023&numero=9 |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-09-05 |website=leggiregionali.regione.sardegna.it |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana simula Abril 1, 2025.<ref name=":0" /> [[File:Olbiatempio_mappa.png|thumb|300x300px| Mga bayan at kalsada sa probinsiya]] == Gobyerno == Ang pambihirang administrador (mayor) ng lalawigan ay si Gaspare Piccinnu, na itinalaga sa pamamagitan ng resolusyon 36/2 ng Setyembre 19, 2024 ng Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña.<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Amministratore Straordinario Provincia Gallura Nord-Est Sardegna |url=https://www.provincia.galluranordestsardegna.it/it/persone/gaspare-piccinnu |publisher=Province of Gallura North-East Sardinia}}</ref> === Mga munisipalidad === Mayroong 26 na munisipalidad ang lalawigan: {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Pangalang katutubo !Populasyon (2026) !Lawak (km²) !Densidad |- |[[ Aggius|Aggius]] |Àgghju |1,378 |86.31 |16.0 |- |[[ Aglientu|Aglientu]] |Santu Francìscu di l'Aglièntu |1,195 |148.19 |8.1 |- |[[ Alà_dei_Sardi|Alà dei Sardi]] |Alà |1,745 |197.99 |8.8 |- |[[ Arzachena|Arzachena]] |Alzachèna, Altzaghèna |13,456 |230.85 |58.3 |- |[[ Badesi|Badesi]] |Badèsi |1,812 |31.30 |57.9 |- |[[ Berchidda|Berchidda]] |Belchìdda, Bilchìdda |2,604 |201.88 |12.9 |- |[[ Bortigiadas|Bortigiadas]] |Bultigghjàta |692 |75.90 |9.1 |- |[[ Buddusò|Buddusò]] |Buddusò |3,487 |176.84 |19.7 |- |[[ Budoni|Budoni]] |Budùne, Budùni |5,685 |54.28 |104.7 |- |[[ Calangianus|Calangianus]] |Caragnàni, Calanzànos |3,692 |126.84 |29.1 |- |[[ Golfo_Aranci|Golfo Aranci]] |Fìgari |2,373 |37.43 |63.4 |- |[[ La_Maddalena|La Maddalena]] |A Madalèna, Sa Madalèna |10,449 |52.01 |200.9 |- |[[ Loiri_Porto_San_Paolo|Loiri Porto San Paolo]] |Lòiri Poltu Santu Pàulu |3,929 |118.52 |33.2 |- |[[ Luogosanto|Luogosanto]] |Locusàntu, Logusàntu |1,838 |135.07 |13.6 |- |[[ Luras|Luras]] |Lùras, Lùrisi |2,369 |87.59 |27.0 |- |[[ Monti,_Sardinia|Monti]] |Mònte |2,406 |123.82 |19.4 |- |[[ Olbia|Olbia]] |Terranòa, Tarranòa |61,739 |383.64 |160.9 |- |[[ Oschiri|Oschiri]] |Óschiri, Óscari |2,885 |215.61 |13.4 |- |[[ Padru|Padru]] |Pàdru, Pàtru |2,130 |158.00 |13.5 |- |[[ Palau,_Sardinia|Palau]] |Lu Palàu |4,058 |44.44 |91.3 |- |[[ San_Teodoro,_Sardinia|San Teodoro]] |Santu Diadòru, Santu Tiadòru |5,224 |107.60 |48.6 |- |[[ Sant'Antonio_di_Gallura|Sant'Antonio di Gallura]] |Sant'Antòni de Calanzànos |1,432 |81.69 |17.5 |- |[[ Santa_Teresa_Gallura|Santa Teresa Gallura]] |Lungòni, Lungòne |5,144 |102.29 |50.3 |- |[[ Telti|Telti]] |Tèlti |2,281 |83.25 |27.4 |- |[[ Tempio_Pausania|Tempio Pausania]] |Tèmpiu |12,878 |210.82 |61.1 |- |[[ Trinità_d'Agultu_e_Vignola|Trinità d'Agultu e Vignola]] |La Trinitài e Vignòla |2,579 |134.00 |19.2 |} == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 159,460, kung saan 49.9% ay lalaki, at 50.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 13.3% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.3%. {{Historical populations|1861|32974|1871|34122|1881|38436|1901|54345|1911|61983|1921|66609|1931|76501|1936|78530|1951|90197|1961|97860|1971|102758|1981|117054|1991|131734|2001|138334|2011|150501|2021|158221|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> === Imigrasyon === Sa taong 2025, ang populasyon ng mga ipinanganak sa ibang bansa ay 15,803, na bumubuo sa 9.9% ng kabuuang populasyon.<ref name="foreignborn">{{Cite web |title=Resident population by sex, municipality and citizenship |url=https://demo.istat.it/app/?i=RCS&a=&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sardinia}}{{Province of Gallura North-East Sardinia|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] br02fkaa7apss4dw51aspw3rnrkg1c9 Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Sardinia 0 339644 2224881 2026-09-13T08:51:33Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Sardinia]] sa [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] 2224881 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] g3nrz7cvrwdwo06qb9sys86ykeuotur Padron:Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña 10 339645 2224882 2026-09-13T08:52:21Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{Navbox |name = Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña |title = [[Sardinia]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Aggius]] *[[Aglientu]] *[[Alà dei Sardi]] *[[Arzachena]] *[[Badesi]] *[[Berchidda]] *[[Bortigiadas]] *[[Buddusò]] *[[Budoni]] *[[Calangianus]] *[[Golfo Aranci]] *[[La Maddalena]] *[[Loiri Porto San Paolo]] *Lu... 2224882 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña |title = [[Sardinia]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Aggius]] *[[Aglientu]] *[[Alà dei Sardi]] *[[Arzachena]] *[[Badesi]] *[[Berchidda]] *[[Bortigiadas]] *[[Buddusò]] *[[Budoni]] *[[Calangianus]] *[[Golfo Aranci]] *[[La Maddalena]] *[[Loiri Porto San Paolo]] *[[Luogosanto]] *[[Luras]] *[[Monti, Sardinia|Monti]] *[[Olbia]] *[[Oschiri]] *[[Padru]] *[[Palau, Sardinia|Palau]] *[[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro]] *[[Sant'Antonio di Gallura]] *[[Santa Teresa Gallura]] *[[Telti]] *[[Tempio Pausania]] *[[Trinità d'Agultu e Vignola]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Gallura North-East Sardinia |[[Category:Italy province templates|Gallura North-East Sardinia, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Gallura North-East Sardinia]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> gcvay6owaszk23zh0g8m9rmnif02itx 2224883 2224882 2026-09-13T08:52:31Z Ryomaandres 8044 2224883 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Aggius]] *[[Aglientu]] *[[Alà dei Sardi]] *[[Arzachena]] *[[Badesi]] *[[Berchidda]] *[[Bortigiadas]] *[[Buddusò]] *[[Budoni]] *[[Calangianus]] *[[Golfo Aranci]] *[[La Maddalena]] *[[Loiri Porto San Paolo]] *[[Luogosanto]] *[[Luras]] *[[Monti, Sardinia|Monti]] *[[Olbia]] *[[Oschiri]] *[[Padru]] *[[Palau, Sardinia|Palau]] *[[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro]] *[[Sant'Antonio di Gallura]] *[[Santa Teresa Gallura]] *[[Telti]] *[[Tempio Pausania]] *[[Trinità d'Agultu e Vignola]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Gallura North-East Sardinia |[[Category:Italy province templates|Gallura North-East Sardinia, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Gallura North-East Sardinia]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> k72tmm6zh1ln6l0ejuk6waid71h37am 2224884 2224883 2026-09-13T08:52:38Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Province of Gallura North-East Sardinia]] sa [[Padron:Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] 2224883 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Aggius]] *[[Aglientu]] *[[Alà dei Sardi]] *[[Arzachena]] *[[Badesi]] *[[Berchidda]] *[[Bortigiadas]] *[[Buddusò]] *[[Budoni]] *[[Calangianus]] *[[Golfo Aranci]] *[[La Maddalena]] *[[Loiri Porto San Paolo]] *[[Luogosanto]] *[[Luras]] *[[Monti, Sardinia|Monti]] *[[Olbia]] *[[Oschiri]] *[[Padru]] *[[Palau, Sardinia|Palau]] *[[San Teodoro, Sardinia|San Teodoro]] *[[Sant'Antonio di Gallura]] *[[Santa Teresa Gallura]] *[[Telti]] *[[Tempio Pausania]] *[[Trinità d'Agultu e Vignola]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Gallura North-East Sardinia |[[Category:Italy province templates|Gallura North-East Sardinia, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Gallura North-East Sardinia]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> k72tmm6zh1ln6l0ejuk6waid71h37am Padron:Province of Gallura North-East Sardinia 10 339646 2224885 2026-09-13T08:52:39Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Padron:Province of Gallura North-East Sardinia]] sa [[Padron:Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] 2224885 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Lalawigan ng Gallura Hilagang-Silangang Cerdeña]] taiet4zc512see07fb39xxyez5h2bf9 Padron:Province of Ogliastra 10 339647 2224932 2026-09-13T09:34:32Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Padron:Lalawigan ng Ogliastra]] 2224932 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Lalawigan ng Ogliastra]] bffl8j8y2gw6kwwoet8j0dkysgyfggf Lalawigan ng Sulcis Iglesiente 0 339648 2224935 2026-09-13T09:38:54Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1363863925|Province of Sulcis Iglesiente]]" 2224935 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|native_name=<small>{{native name|it|Provincia del Sulcis Iglesiente}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de su Sulcis Igresiente}}</small>|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Iglesias, via matteotti 02.jpg|image_caption=Center of Iglesias|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Carbonia-Iglesias in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng Lalawigan ng Sulcis Iglesiente sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Established|established_date1=16 April 2021|established_title2=Became operational|established_date2=1 June 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]] at [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=24|government_footnotes=|leader_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Sulcis Iglesiente|President]]|leader_name=Mauro Usai|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=1745.90|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=117780|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=|area_code_type=Telephone prefix|area_code=|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|SU]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=119|website={{URL|https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it}}|footnotes=}}Ang '''Lalawigan ng Sulcis Iglesiente''' ({{Langx|it|Provincia del Sulcis Iglesiente}}; {{Langx|sc|Provìntzia de su Sulcis Igresiente}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]] . Ito ay may dalawang kabesera; [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]] at [[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]]. Ang probinsya ay itinatag noong Abril 16, 2021 at naging gumagana noong Hunyo 1, 2025.<ref name="1giugno2025">{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 54/21 del 30 dicembre 2024. Trasferimento alle Province del Sulcis Iglesiente, del Medio Campidano e alla Città metropolitana di Cagliari del personale della Provincia del Sud Sardegna. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://files.regione.sardegna.it/squidex/api/assets/redazionaleras/50cc6bdb-b790-47b3-81a3-2891f78e56d0/decreto-della-presidente-della-regione-del-16-maggio-2025-n.-52.pdf |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Mayroon itong 117,780 na naninirahan sa 24 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |title=I Comuni - Provincia del Sulcis Iglesiente |url=https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it/menu/i-comuni |publisher=Province of Sulcis Iglesiente |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Sinakop ng [[Lalawigan ng Timog Cerdeña|lalawigan ng Timog Sardinia]] ang [[Carbonia-Iglesias|lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Legge regionale approvata il 27 gennaio 2016 |url=http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208141213/http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp |archive-date=2017-02-08 |publisher=[[Regional Council of Sardinia]] |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konsehong Rehiyonal, ang lalawigan ay ibinalik bilang lalawigan ng Sulcis Iglesiente.<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana noong Hunyo 1, 2025.<ref name="1giugno2025" /> == Heograpiya == Nakaharap sa [[Dagat ng Cerdeña|Dagat Sardo]] sa kanluran, ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Medio Campidano|lalawigan ng Medio Campidano]] sa hilaga at ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|kalakhang lungsod ng Cagliari]] sa silangan at timog. Ito ay may lawak na {{Convert|1745.90|km2|mi2|abbr=}}. == Gobyerno == === Mga munisipalidad === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Sulcis Iglesiente}} Ang lalawigan ay may 24 na munisipalidad:   == Mga sanggunian == <references /> {{Sardinia}}{{Province of Sulcis Iglesiente|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6to6aocta1kqbsgem9frl7ek0jav05b 2225022 2224935 2026-09-13T10:29:14Z Ryomaandres 8044 /* Mga munisipalidad */ 2225022 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Sulcis Iglesiente|native_name=<small>{{native name|it|Provincia del Sulcis Iglesiente}}<br />{{native name|sc|Provìntzia de su Sulcis Igresiente}}</small>|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Iglesias, via matteotti 02.jpg|image_caption=Center of Iglesias|image_flag=|flag_alt=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Carbonia-Iglesias in Italy (2001–2016).svg|map_alt=|map_caption=Lokasyon ng Lalawigan ng Sulcis Iglesiente sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Italy}}|subdivision_type1=[[Regions of Italy|Rehiyon]]|subdivision_name1={{flag|Sardinia}}|established_title1=Established|established_date1=16 April 2021|established_title2=Became operational|established_date2=1 June 2025|seat_type=Mga kabesera|seat=[[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]] at [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]]|parts_type=[[Comune|Mga munisipalidad]]|parts_style=para|p1=24|government_footnotes=|leader_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|leader_title=[[List of presidents of the Province of Sulcis Iglesiente|President]]|leader_name=Mauro Usai|unit_pref=Metric|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=1745.90|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_total=117780|population_as_of=2026|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=|area_code_type=Telephone prefix|area_code=|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|SU]]|blank_name_sec1=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]|blank_info_sec1=119|website={{URL|https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it}}|footnotes=}}Ang '''Lalawigan ng Sulcis Iglesiente''' ({{Langx|it|Provincia del Sulcis Iglesiente}}; {{Langx|sc|Provìntzia de su Sulcis Igresiente}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa awtonomong rehiyon ng isla ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]] . Ito ay may dalawang kabesera; [[Iglesias, Cerdeña|Iglesias]] at [[Carbonia, Cerdeña|Carbonia]]. Ang probinsya ay itinatag noong Abril 16, 2021 at naging gumagana noong Hunyo 1, 2025.<ref name="1giugno2025">{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Deliberazione della Giunta regionale n. 54/21 del 30 dicembre 2024. Trasferimento alle Province del Sulcis Iglesiente, del Medio Campidano e alla Città metropolitana di Cagliari del personale della Provincia del Sud Sardegna. Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 e legge regionale 19 luglio 2024, n. 9. |url=https://files.regione.sardegna.it/squidex/api/assets/redazionaleras/50cc6bdb-b790-47b3-81a3-2891f78e56d0/decreto-della-presidente-della-regione-del-16-maggio-2025-n.-52.pdf |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> Mayroon itong 117,780 na naninirahan sa 24 na munisipalidad nito.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |title=I Comuni - Provincia del Sulcis Iglesiente |url=https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it/menu/i-comuni |publisher=Province of Sulcis Iglesiente |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Sinakop ng [[Lalawigan ng Timog Cerdeña|lalawigan ng Timog Sardinia]] ang [[Carbonia-Iglesias|lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] sa pamamagitan ng isang atas panrehiyon noong 2016.<ref>{{Cite web |title=Legge regionale approvata il 27 gennaio 2016 |url=http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208141213/http://www.consregsardegna.it/XVLegislatura/Leggi%20approvate/lr2016-02.asp |archive-date=2017-02-08 |publisher=[[Regional Council of Sardinia]] |language=it}}</ref> Noong Abril 12, 2021, sa ilalim ng Batas Rehiyonal Blg. 7 ng Konsehong Rehiyonal, ang lalawigan ay ibinalik bilang lalawigan ng Sulcis Iglesiente.<ref>{{Cite web |title=Legge regionale 12 aprile 2021, n. 7 |trans-title=Regional law 7 of April 12, 2021 |url=http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_422_20210419102943.pdf |website=Region of Sardinia |language=it}}</ref> Ang probinsiya ay naging ganap na gumagana noong Hunyo 1, 2025.<ref name="1giugno2025" /> == Heograpiya == Nakaharap sa [[Dagat ng Cerdeña|Dagat Sardo]] sa kanluran, ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Medio Campidano|lalawigan ng Medio Campidano]] sa hilaga at ng [[Kalakhang Lungsod ng Cagliari|kalakhang lungsod ng Cagliari]] sa silangan at timog. Ito ay may lawak na {{Convert|1745.90|km2|mi2|abbr=}}. == Gobyerno == === Mga munisipalidad === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Pangunahin|Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Sulcis Iglesiente}} Ang lalawigan ay may 24 na munisipalidad: &nbsp; == Mga sanggunian == <references /> {{Sardinia}}{{Province of Sulcis Iglesiente|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jukalr5es8qbxqtngin9ekgobf8gv9u Carbonia-Iglesias 0 339649 2224940 2026-09-13T09:41:40Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Carbonia-Iglesias]] sa [[Lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] 2224940 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lalawigan ng Carbonia-Iglesias]] etdkffjp9on333djjd0d75f3qlfxzdv Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Medio Campidano 0 339650 2224951 2026-09-13T09:55:47Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354493393|List of municipalities of the Province of Medio Campidano]]" 2224951 wikitext text/x-wiki {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] t1zffz3joq28lcjm7oxoz7yp4cfydjc 2224952 2224951 2026-09-13T09:57:53Z Ryomaandres 8044 2224952 wikitext text/x-wiki Ito ay isang talaan ng 28 munisipalidad (mga ''[[Comune|comune]]'') sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]] ng rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Arbus,_Sardinia|Arbus]] |Àrbus |5,532 |269.12 |20.6 |- |[[Barumini|Barumini]] |Barùmini |1,084 |26.40 |41.1 |- |[[Collinas|Collinas]] |Fòrru |741 |20.83 |35.6 |- |[[Furtei|Furtei]] |Futèi |1,474 |26.11 |56.5 |- |[[Genuri|Genuri]] |Giaùni/Jaùni |295 |7.52 |39.2 |- |[[Gesturi|Gesturi]] |Gèsturi |1,113 |46.83 |23.8 |- |[[Gonnosfanadiga|Gonnosfanadiga]] |Gònnos |5,959 |125.19 |47.6 |- |[[Guspini|Guspini]] |Gùspini |10,563 |174.67 |60.5 |- |[[Las_Plassas|Las Plassas]] |Is Pràtzas |208 |11.04 |18.8 |- |[[Lunamatrona|Lunamatrona]] |Lunamatròna |1,582 |20.59 |76.8 |- |[[Pabillonis|Pabillonis]] |Pabillòis |2,404 |37.42 |64.2 |- |[[Pauli_Arbarei|Pauli Arbarei]] |Paùli Arbarèi |524 |15.14 |34.6 |- |[[Samassi|Samassi]] |Samàssi |4,674 |42.04 |111.2 |- |[[San_Gavino_Monreale|San Gavino Monreale]] |Santu 'Èngiu |7,823 |87.40 |89.5 |- |[[Sanluri|Sanluri]] |Seddòri |7,996 |84.23 |94.9 |- |[[Sardara|Sardara]] |Sàrdara |3,711 |56.23 |66.0 |- |[[Segariu|Segariu]] |Segarìu |1,074 |16.69 |64.3 |- |[[Serramanna|Serramanna]] |Serramànna |8,388 |83.84 |100.0 |- |[[Serrenti|Serrenti]] |Serrènti |4,425 |42.78 |103.4 |- |[[Setzu|Setzu]] |Sètzu |127 |7.77 |16.3 |- |[[Siddi|Siddi]] |Sìddi |541 |11.02 |49.1 |- |[[Tuili|Tuili]] |Tuìli |882 |24.59 |35.9 |- |[[Turri,_Sardinia|Turri]] |Tùrri |375 |9.60 |39.1 |- |[[Ussaramanna|Ussaramanna]] |Soramànna |466 |9.76 |47.7 |- |[[Villacidro|Villacidro]] |Bidda de Cidru/Biddexìdru |12,878 |183.48 |70.2 |- |[[Villamar|Villamar]] |Mara Arbarèi |2,392 |38.53 |62.1 |- |[[Villanovaforru|Villanovaforru]] |Biddanòa de Fòrru |789 |10.93 |72.2 |- |[[Villanovafranca|Villanovafranca]] |Biddanòa Frànca |1,135 |27.59 |41.1 |} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] 0enusu2ptkopvs9dcl51svrdswjgqm2 2224960 2224952 2026-09-13T10:02:02Z Ryomaandres 8044 2224960 wikitext text/x-wiki Ito ay isang talaan ng 28 munisipalidad (mga ''[[Comune|comune]]'') sa [[Lalawigan ng Medio Campidano]] ng rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]]. {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref>{{cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km<sup>2</sup>)<ref>{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Arbus,_Sardinia|Arbus]] |Àrbus |5,532 |269.12 |20.6 |- |[[Barumini|Barumini]] |Barùmini |1,084 |26.40 |41.1 |- |[[Collinas|Collinas]] |Fòrru |741 |20.83 |35.6 |- |[[Furtei|Furtei]] |Futèi |1,474 |26.11 |56.5 |- |[[Genuri|Genuri]] |Giaùni/Jaùni |295 |7.52 |39.2 |- |[[Gesturi|Gesturi]] |Gèsturi |1,113 |46.83 |23.8 |- |[[Gonnosfanadiga|Gonnosfanadiga]] |Gònnos |5,959 |125.19 |47.6 |- |[[Guspini|Guspini]] |Gùspini |10,563 |174.67 |60.5 |- |[[Las_Plassas|Las Plassas]] |Is Pràtzas |208 |11.04 |18.8 |- |[[Lunamatrona|Lunamatrona]] |Lunamatròna |1,582 |20.59 |76.8 |- |[[Pabillonis|Pabillonis]] |Pabillòis |2,404 |37.42 |64.2 |- |[[Pauli_Arbarei|Pauli Arbarei]] |Paùli Arbarèi |524 |15.14 |34.6 |- |[[Samassi|Samassi]] |Samàssi |4,674 |42.04 |111.2 |- |[[San_Gavino_Monreale|San Gavino Monreale]] |Santu 'Èngiu |7,823 |87.40 |89.5 |- |[[Sanluri|Sanluri]] |Seddòri |7,996 |84.23 |94.9 |- |[[Sardara|Sardara]] |Sàrdara |3,711 |56.23 |66.0 |- |[[Segariu|Segariu]] |Segarìu |1,074 |16.69 |64.3 |- |[[Serramanna|Serramanna]] |Serramànna |8,388 |83.84 |100.0 |- |[[Serrenti|Serrenti]] |Serrènti |4,425 |42.78 |103.4 |- |[[Setzu|Setzu]] |Sètzu |127 |7.77 |16.3 |- |[[Siddi, Cerdeña|Siddi]] |Sìddi |541 |11.02 |49.1 |- |[[Tuili|Tuili]] |Tuìli |882 |24.59 |35.9 |- |[[Turri,_Sardinia|Turri]] |Tùrri |375 |9.60 |39.1 |- |[[Ussaramanna|Ussaramanna]] |Soramànna |466 |9.76 |47.7 |- |[[Villacidro|Villacidro]] |Bidda de Cidru/Biddexìdru |12,878 |183.48 |70.2 |- |[[Villamar|Villamar]] |Mara Arbarèi |2,392 |38.53 |62.1 |- |[[Villanovaforru|Villanovaforru]] |Biddanòa de Fòrru |789 |10.93 |72.2 |- |[[Villanovafranca|Villanovafranca]] |Biddanòa Frànca |1,135 |27.59 |41.1 |} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Medio Campidano}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] afu2shqzvin6hgq80idbz3zpa00z314 Padron:Province of Medio Campidano 10 339651 2224954 2026-09-13T09:59:31Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: #REDIRECT {{Lalawigan ng Medio Campidano}} 2224954 wikitext text/x-wiki #REDIRECT {{Lalawigan ng Medio Campidano}} jvcum25i6ibur2pvoxpdehkkv9igx3u 2224955 2224954 2026-09-13T10:00:14Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Padron:Lalawigan ng Medio Campidano]] 2224955 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Padron:Lalawigan ng Medio Campidano]] nwz8lg1n67mdydvxvm9hksxxvn67v5x Arbus, Sardinia 0 339652 2224957 2026-09-13T10:01:23Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Arbus, Cerdeña]] 2224957 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Arbus, Cerdeña]] qfjgmk9k5v6k84zky6tk7zde39bax48 Siddi, Sardinia 0 339653 2224958 2026-09-13T10:01:28Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Siddi, Cerdeña]] 2224958 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Siddi, Cerdeña]] tabnp5xntdyqeh6p0kzs99hj673v1sx Turri, Sardinia 0 339654 2224959 2026-09-13T10:01:33Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Turri, Cerdeña]] 2224959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Turri, Cerdeña]] d7eu7rfg1uqtvubabxoak4k7pxlt19r Orani, Sardinia 0 339655 2225001 2026-09-13T10:16:34Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Orani, Cerdeña]] 2225001 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Orani, Cerdeña]] 728clz039xxmif0n3g4tu7c1uupv4o1 Lei, Sardinia 0 339656 2225003 2026-09-13T10:17:40Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Lei, Cerdeña]] 2225003 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lei, Cerdeña]] h0casnm55l7yk96bbllogw1ct68jp89 Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ogliastra 0 339657 2225004 2026-09-13T10:18:47Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354493570|List of municipalities of the Province of Ogliastra]]" 2225004 wikitext text/x-wiki == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Ogliastra}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] cf5d4odofhleaqb5c1pt68q3vgs81kd 2225006 2225004 2026-09-13T10:20:04Z Ryomaandres 8044 2225006 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 23 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Ogliastra]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]].<ref>{{Cite web |title=Elenco comuni {{!}} Sardegna autonomie |trans-title=List of municipalities |url=https://www.sardegnaautonomie.it/comuni |publisher=Autonomous Region of Sardinia |language=it}}</ref> {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Municipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref name="population">{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km²)<ref name="area">{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Arzana|Arzana]] |Àrthana |2,199 |162.49 |13.5 |- |[[Bari_Sardo|Bari Sardo]] |Barì |3,770 |37.43 |100.7 |- |[[Baunei|Baunei]] |Baunèi |3,366 |211.90 |15.9 |- |[[Cardedu|Cardedu]] |Cardèdu |2,002 |33.39 |60.0 |- |[[Elini|Elini]] |Elìni |555 |10.65 |52.1 |- |[[Gairo,_Sardinia|Gairo]] |Gàiru |1,272 |77.49 |16.4 |- |[[Girasole|Girasole]] |Gelisùli |1,369 |13.16 |104.0 |- |[[Ilbono|Ilbono]] |Irbòno |1,966 |31.13 |63.2 |- |[[Jerzu|Jerzu]] |Jèrsu |2,912 |102.41 |28.4 |- |[[Lanusei|Lanusei]] |Lanusè |4,881 |53.17 |91.8 |- |[[Loceri|Loceri]] |Lòceri |1,345 |19.37 |69.4 |- |[[Lotzorai|Lotzorai]] |Lotzorài |2,122 |16.87 |125.8 |- |[[Osini|Osini]] |Osìni |681 |39.81 |17.1 |- |[[Perdasdefogu|Perdasdefogu]] |Foghèsu |1,689 |77.75 |21.7 |- |[[Seui|Seui]] |Seùi |1,137 |148.21 |7.7 |- |[[Talana|Talana]] |Talàna |913 |118.68 |7.7 |- |[[Tertenia|Tertenia]] |Tertenìa |3,834 |117.65 |32.6 |- |[[Tortolì|Tortolì]] |Tortolì |10,994 |40.29 |272.9 |- |[[Triei|Triei]] |Trièi |1,060 |32.98 |32.1 |- |[[Ulassai|Ulassai]] |Ulàssa |1,365 |122.41 |11.2 |- |[[Urzulei|Urzulei]] |Orthullè |1,024 |129.64 |7.9 |- |[[Ussassai|Ussassai]] |Ussàssa |432 |47.32 |9.1 |- |[[Villagrande_Strisaili|Villagrande Strisaili]] |Biddamànna Strisàili |2,834 |210.35 |13.5 |} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Sardinia}}{{Lalawigan ng Ogliastra}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] 86aunewwwridci6q7i9sxkzyzqlqqzx Gairo, Sardinia 0 339658 2225007 2026-09-13T10:20:28Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Gairo, Cerdeña]] 2225007 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gairo, Cerdeña]] gajq626t8wketic61n97k9xegx82cej Ales, Sardinia 0 339659 2225012 2026-09-13T10:24:37Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Ales, Cerdeña]] 2225012 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ales, Cerdeña]] nbtqgwo4mppls8vms78cfbeaw4vwbpx Allai, Sardinia 0 339660 2225013 2026-09-13T10:24:42Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Allai, Cerdeña]] 2225013 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Allai, Cerdeña]] 6u8n6qshqeblqn3lpici2pxhs2orcss Cabras, Sardinia 0 339661 2225014 2026-09-13T10:24:48Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Cabras, Cerdeña]] 2225014 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cabras, Cerdeña]] kqthl2i15d90qn67an62vucqdbunelg Sini, Sardinia 0 339662 2225015 2026-09-13T10:24:53Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Sini, Cerdeña]] 2225015 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sini, Cerdeña]] lmpsyhbnqlp8ufzzs2pt6egf7ygw8mc Siris, Sardinia 0 339663 2225016 2026-09-13T10:24:58Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Siris, Cerdeña]] 2225016 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Siris, Cerdeña]] 2fld6pcdoqb7yr0udxomk83evkl033h Suni, Sardinia 0 339664 2225017 2026-09-13T10:25:04Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Suni, Cerdeña]] 2225017 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Suni, Cerdeña]] cydt2iy72iw8fskablqw5pniabfkw2k Bono, Italy 0 339665 2225020 2026-09-13T10:27:53Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Bono, Italy]] sa [[Bono, Cerdeña]] 2225020 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bono, Cerdeña]] 5xxph0cep9a4fakkt73k5j51eezfsye Bono, Sardinia 0 339666 2225021 2026-09-13T10:27:55Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Bono, Cerdeña]] 2225021 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bono, Cerdeña]] 5xxph0cep9a4fakkt73k5j51eezfsye Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Sulcis Iglesiente 0 339667 2225023 2026-09-13T10:29:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354493750|List of municipalities of the Province of Sulcis Iglesiente]]" 2225023 wikitext text/x-wiki Ito ay isang listahan ng 24 na munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]].<ref>{{Cite web |title=I Comuni - Provincia del Sulcis Iglesiente |url=https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it/menu/i-comuni |publisher=Province of Sulcis Iglesiente |language=it}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] ouejjvi3ytn1quvs3v3c8k8krce6yhm 2225024 2225023 2026-09-13T10:30:31Z Ryomaandres 8044 2225024 wikitext text/x-wiki Ito ay isang listahan ng 24 na munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]].<ref>{{Cite web |title=I Comuni - Provincia del Sulcis Iglesiente |url=https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it/menu/i-comuni |publisher=Province of Sulcis Iglesiente |language=it}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}<nowiki>{{Province of Sulcis Iglesiente}}</nowiki>{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] 4cn3it4iqxnci456qlsc040x1zhg8c4 2225025 2225024 2026-09-13T10:31:12Z Ryomaandres 8044 2225025 wikitext text/x-wiki Ito ay isang listahan ng 24 na munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]].<ref>{{Cite web |title=I Comuni - Provincia del Sulcis Iglesiente |url=https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it/menu/i-comuni |publisher=Province of Sulcis Iglesiente |language=it}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Province of Sulcis Iglesiente}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] rjq66bf4e9nk5dkw630viuv0l2xuuw2 2225026 2225025 2026-09-13T10:31:54Z Ryomaandres 8044 2225026 wikitext text/x-wiki Ito ay isang listahan ng 24 na munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] sa awtonomong rehiyon ng [[Cerdeña]] sa [[Italya]].<ref>{{Cite web |title=I Comuni - Provincia del Sulcis Iglesiente |url=https://www.provincia.sulcisiglesiente.it/it/menu/i-comuni |publisher=Province of Sulcis Iglesiente |language=it}}</ref> {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Municipalidad !Katutubong pangalan !Populasyon (2026)<ref name="population">{{cite web |title=Monthly Demographic Balance |url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Sakop (km²)<ref name="area">{{cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Buggerru|Buggerru]] |Bugèrru |1,007 |48.33 |20.8 |- |[[Calasetta|Calasetta]] |Câdesédda, Cal 'e Sèda |2,776 |31.06 |89.4 |- |[[Carbonia,_Sardinia|Carbonia]] |Carbònia/Crabònia |25,353 |145.54 |174.2 |- |[[Carloforte|Carloforte]] |U Pàize, Carlufòrti |5,851 |51.10 |114.5 |- |[[Domusnovas|Domusnovas]] |Domusnòas |5,694 |80.59 |70.7 |- |[[Fluminimaggiore|Fluminimaggiore]] |Frùmini Majòri |2,575 |108.18 |23.8 |- |[[Giba,_Sardinia|Giba]] |Gìba |1,861 |30.44 |61.1 |- |[[Gonnesa|Gonnesa]] |Gonnèsa |4,456 |48.06 |92.7 |- |[[Iglesias,_Sardinia|Iglesias]] |Igrèsias/Bidd'e Crèsia |24,409 |208.23 |117.2 |- |[[Masainas|Masainas]] |Masàinas |1,203 |23.69 |50.8 |- |[[Musei|Musei]] |Mùsei |1,512 |20.27 |74.6 |- |[[Narcao|Narcao]] |Narcàu |2,967 |85.88 |34.5 |- |[[Nuxis|Nuxis]] |Nùxis/Nùcis |1,382 |61.59 |22.4 |- |[[Perdaxius|Perdaxius]] |Perdàxius |1,276 |29.50 |43.3 |- |[[Piscinas|Piscinas]] |Piscìnas |758 |16.89 |44.9 |- |[[Portoscuso|Portoscuso]] |Portescùsi |4,689 |38.09 |123.1 |- |[[San_Giovanni_Suergiu|San Giovanni Suergiu]] |Santu Giuànni Suèrgiu/Santu Juanni Sruèxu |5,523 |72.37 |76.3 |- |[[Santadi|Santadi]] |Santàdi |2,626 |36.68 |71.6 |- |[[Sant'Anna_Arresi|Sant'Anna Arresi]] |Arrèsi |10,404 |87.90 |118.4 |- |[[Sant'Antioco|Sant'Antioco]] |Santu Antiògu |3,029 |116.49 |26.0 |- |[[Teulada,_Sardinia|Teulada]] |Teulàda |3,156 |246.19 |12.8 |- |[[Tratalias|Tratalias]] |Tratalìas |988 |31.00 |31.9 |- |[[Villamassargia|Villamassargia]] |Bidda Matzràxia |3,278 |91.39 |35.9 |- |[[Villaperuccio|Villaperuccio]] |Sa Baronìa |1,007 |36.43 |27.6 |} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Province of Sulcis Iglesiente}}{{Sardinia}} [[Kategorya:Mga Communi ng Sardinia]] 22hhofz4b80v2g1fgadgx2fkz3s5c1g Padron:Province of Sulcis Iglesiente 10 339668 2225027 2026-09-13T10:32:55Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{Navbox |name = Lalawigan ng Sulcis Iglesiente |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Buggerru]] *[[Calasetta]] *[[Carbonia, Sardinia|Carbonia]] *[[Carloforte]] *[[Domusnovas]] *[[Fluminimaggiore]] *[[Giba, Sardinia|Giba]] *[[Gonnesa]] *[[Iglesias, Sardinia|Iglesias]] *[[Masainas]] *[[Musei]] *[[Narcao]] *[[Nuxis]] *[[Perdaxius]] *... 2225027 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Sulcis Iglesiente |title = [[Cerdeña]] &middot; Mga ''[[comune]]'' ng [[Lalawigan ng Sulcis Iglesiente]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = *[[Buggerru]] *[[Calasetta]] *[[Carbonia, Sardinia|Carbonia]] *[[Carloforte]] *[[Domusnovas]] *[[Fluminimaggiore]] *[[Giba, Sardinia|Giba]] *[[Gonnesa]] *[[Iglesias, Sardinia|Iglesias]] *[[Masainas]] *[[Musei]] *[[Narcao]] *[[Nuxis]] *[[Perdaxius]] *[[Piscinas]] *[[Portoscuso]] *[[San Giovanni Suergiu]] *[[Santadi]] *[[Sant'Anna Arresi]] *[[Sant'Antioco]] *[[Teulada, Sardinia|Teulada]] *[[Tratalias]] *[[Villamassargia]] *[[Villaperuccio]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Sulcis Iglesiente |[[Category:Italy province templates|Sulcis Iglesiente, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Sardinia]] [[Category:Municipalities of the Province of Sulcis Iglesiente]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> fna67u1tdi5iacbn23e8ths2cl1raeh Iglesias, Sardinia 0 339669 2225028 2026-09-13T10:33:19Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Iglesias, Cerdeña]] 2225028 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Iglesias, Cerdeña]] thvxbslemwfzbfumya3my2o9msnqor5 Wikang Katalan 0 339670 2225076 2026-09-13T11:23:22Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Wikang Katalan]] sa [[Wikang Catalan]] mula sa redirect 2225076 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wikang Catalan]] nlxwxk5siui4ceb1z2ztncdig5k6and Serri, Sardinia 0 339671 2225080 2026-09-13T11:27:14Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Serri, Cerdeña]] 2225080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Serri, Cerdeña]] ek8a9tr5zajhrplun77y6kedqud6uij Goni, Sardinia 0 339672 2225081 2026-09-13T11:27:27Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Goni, Cerdeña]] 2225081 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Goni, Cerdeña]] 1ix9fo5390dvssjo1ell2av7xwc8m1u Domus de Jana 0 339675 2225106 2026-09-13T11:42:34Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Domus de Jana]] sa [[Domus de Janas]] mula sa redirect 2225106 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Domus de Janas]] evrbtlpsy1hw36tzdt4fzliz7gnsmu4 Usapan:Domus de Jana 1 339676 2225108 2026-09-13T11:42:34Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Usapan:Domus de Jana]] sa [[Usapan:Domus de Janas]] mula sa redirect 2225108 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Usapan:Domus de Janas]] kec4789qqnxuzfhtvg4er6gsz8uwox8